Galeni omnia quae extant opera / vol. 4- Tertiae classis libri

LIBRORVM

MORB ORjVM A C S YMPTOM AT VM

difterentias omnes oC (
& tempora, explica

QV A R T A HA e N O S T R A E D1TI ONE

ornarnenti adeptap( ^;plu rimts locts
^ ad^r^ommlihromm fidem emendatis.

Locis etiam HfpocrMis nunc pnmum m marg.
- '' adnotatisquos Galenus fparfirru
m contextum infient.

1 5 d recognitionem (eqiiens folium commonftrat*

Librorumcatalo^

IN TERTI A CLASSE H^C
L E G V N T V R

CALENI De DifFerentijs,& Caufis Morborum, Symptomatum^; libri
fex:quoru duo piiores a Nicolao Leoniceno,quatuor pofteriores a Tho-
maLinacro olim funtver(i,&nunc denuoab Auguftino Gadaldino, adi
gr^cor um exemplari uin fidem aliq uot in locis emendati. fbl. 3,

Vg UifFerentijs Febrium libri duo, Nicolao Leoniceno interprete, accu¬
ratius emendatu 30

De In^quali Intemperie liber, Thoma Linacro interprete. ^ 45

De MarafmOjfeu Marcore liber, Auguftino Gadaldino interprete. 45
Dc Comate,ex Hippocratis lententia libellus ab Auguftino Gadaldino traf
laru5, & multis in locis emendatus. 48

De Palpitatione, Tremore, Rigore, ScConuulfione liber, loanne Guinte-
rioAndernaco interprete,denuo aliquot in locis caftigatus. 51

De Difficultate P.efpirationis libri tres,Iano Cornario interpj:;ete, ab Augu¬
ftino Gadaldino aliquot in locis expurgati. 5^

De Plenitudine liber Victore Trincauell io interprete. 7^

De T umoribus prseter Naturam liber^ab Horatio Limano conuerfus. 8z
De Morborum Temporibus liber, Iohanne Andernaco interprete, denuo
aliquibus in locis emendatus. 85

DeTotius MorbiTemporibus liber, eodem intreprete,aliquot in locis cor
recftus. 8^

De Typis liber, ab Auguftino Gadaldino antiquorum exemplarium grteco
rum,8c veteris translationis ope,translatus. 90

Ad eos,qui de Typis fcripferuntjVel de Circuitibus liber, VidloreTrincauel
lio interprete. 91

De Caufis Procacarticis liber, Nicolao Rhegio Calabro interprete, gr^ce de
fiderariir. . 95

In primum Hippocratis de Morbis Vulgaribus librum Commentari] tres,
Hermano Ci uferio Campenfi interprete,pluiibus 111 locis ab Auguftino
Gadaldino nuper emendati. 100

In tertium Hippocratis librum de Morbis Vulgaribus Commentari) tres,
eodem Crulerio interprete,non paucis in locis ab Auguftino Gadaldino
expurgad, 117

In ^extum Hippocratis librum de Morbis Vulgaribus, Commentari] fex,
lua.Pauio Crailo Patauino in terprete,ex quarta interpretis recognitioneajs

D IF FERE N TUS M O R B O RV M
LIBER "

Nicolao Leonicsno interpreto
zAh z^ugujitno Gadaldim recognitus.
argvmentvm libri

Morborum fingulorum qm Similares, & Inftrumentales parces
inuadunt, Differentia explicantur*

Propofitum Libri. C.AP. 1*

Rifflum dicere oportef:,qui'd morbum appellemus^vtlibri intetfo fn- :
notefcat* Secundo loco, quot fint vniuerfi primi &: finiplices morbi,
dC veluti aliorum elementa. Deinceps vero tertio, quot fint q, qui ex
eorum compofitione proueniunt*

Q^td Sanitas, cjuidMorbus,ac qti£ Communia Genera

Janitatts,^ morbi. C.APi %,

S Vmendum vero Sc: hic omnium confenfu approbatu principiu,
q> "omnes homines tunc fe fanos exiftimant, cum partiu corporis
miilifterio ad eas quce in vita neceffarixfuntadfioneSjfme aliquo vi^
tio perfungi potuerint: quod fi cuiufpia partis operatio offenia fit, il¬
lam atgrotare arbitrantur* His igitur ita fe habentibus,in duobus his fanitatem quaerere oportet, . -
: aut in operationibus naturalibus,aut in fabrica inftrumentorum quibus operamunEx quo fit vt „
i morbus fit vel operationis vel ftrucfiurx oblgfio* Sed qin dC doimientes, aut alioquin in tenebris 5
&rocio degentes,autdifcumbentes fgpe, neqj vlla corporis paftemouemur, neq? alicuius reiex^
i trinfecaefenfum habemUs,nihilo minus tHfanifumus,hincperfpicuum exiftiqq? fanitas no ope-
ratione,fed potentia, eft diffinieda*Vt autem operari poifimus,ftru(fl:ura efficit naturalis Jn hac
i igitur confiftit fanitas, Vnde & htecipfa ad operatione vim obtinet caufae* Siue igitur naturalem
i omnium partium corporis conftitutionem, fanitatem appellare libuerit, fiue operationum cau- ■

; fam,in idem vterq 3 incidit fermo* At fi hoc eft fanitas,eius profecfio cotrarium,erit morbus,vel
coftitutio praeter naturam, aut Iffae operationis caufa. Liquet autem, q> etfi difpofitionem praeter
naturam dixeris, cum eo ^ nomine vteris antiquo, idem quoque, fignificabis. Quot vero modis
exeuntia naturae normam impediantur in naturae operibus corpora, fi inuenire potuerimus, hac
vna via omniu fimplicium morboru numeru inueniemus* Sumat vero & hic conflans omnifj
confeffione principiujid quod naturaleexiftit,effe moderatu non in animali folu, fed in plan- f
tis S)C feminibus dC omni organo; quod vero prgter naturam eft, immoderatu. Erit igitur fanitas
moderatio quf da,morbus aute immoderatio, Quaru igitur reru immoderatio morbus fit, dein¬
ceps confiderandum. An fciIicet,quorum fanitas moderatio eft,eorundem morbus eft immode-
, mtio c'Quapropter fi moderatio meatuum fanitas exiftit, eorundem immoderatio morbus exi-
if ef,Quo'd fi ex temperantiacalidi,frigidi,humidi,&! ficci, fanitas pendet,ex eius contrario necef
fario aegrotare contingeuEadem ratione fi imaliquo alio quopiam genere fanitas fuerit, in eiuf-
dem generis immoderatione erit aegritudo. Sed hoc ipfura fatidnabilius cofideremus* Si quod , ,

fit corpus maxime fimplex atqj vnum, id nunquamf quod dici folet) magis minus^que fufeipit::
neqj in hoc genere alterum melius,alterum deterius reperit. At fi ex pluribus confteqmulti in eo g sjogice.
compofiturg modi,alij meliores,ali| peiores (XjntingentEx quo illud eueniet,vt ipfa compofita,
cdnditionemeliora dC deteriorainueniantur.Id vero, quod optime fit conftitutum, intereaquac;

TeruaClaflls* aaa i) ad .

DE DIFFER.

t Excod.gra:.
Ipreflis verten¬
dum,vtpotecu
magnufit im
teruallii abim
' moderatione
morbida ad '
moderatione.
«iquiflte ialu-
brem. Aliqui
tn antiqui eo,-
dices habent,
vtpotecu ma¬
gnum fit is-
teruallu abim

moderatiSe fa
lubriad mode

ratione eiqui-
fite falnfctei»-

quae-vfc^ me-

Jiorle^o. .

ad idcm genus attfnentjOptfmum exiftct.Nunqufd igitur corpra anitnaliunijmagis ac minus ad
mittunt: tanta G3 in ipfis varietas eO;,vt alia quidem optimi flnt habitustalia fimpltciter bonijnon |
tamen optimiraliajquxetri fanadicantur,non tamen fint boni habitus: quaedam vero minus va^ i
leantiqusdam autemiamxgrotent:atq3horumquoqa aegrotatioquandoqj kuior, quandoque |
peric’alorior:& harcipfajquadoqs vehemens,non nung periculum mediocre afferte'An omnes:
iimiliter affecii fumus turn fani tum tegj-jV Hoc certe dicendum non eft. Qiiare animalis corpus i
nonerit vmim, vcluti atomus Epicuri, aut Afclepiadis incompadorum quid corpufculorunu |
Compofitum igitur omnino.Qadd 11 ex atomis, aut ex huiufmodi corpufculis incompadis im j
pafiibilibus 6j2 conftaretqn compofitionis qualitate tantummodojmagis minus cj3 fufciperet,ve^ j
luti domus ex impalfibilibus conftrudalapidibus, no tamen habentibus compolidonem ex om |
ni parte perfectam.Quo'd fi dC lapides ipfos aliquo pacflo pati contingeret, varios fane modos ac |
multiformes domus eadem in fufctpiendo magis ac minus admitteret. Si vero 8 C corporum no^;
ftrorum elementa eam naturam habent,vt dC pati dC aiterafeere poffint, non in compofitione dC \
partium formatione tantum,fed ia totis fe ipfis, magis minusfoe corpora ipfa recipient. Atqj ex i
eo ipH pef fe tota,tot morborum genera contrahent prima atqg fimplicia ac veluti alioru elemen j
ta,quo't fuerint componentia.Quod vero fub his verbis per tota alterari flgnilicamus,impa{Rbk p
libus elementis nequit accidere.Neq3 enim fieri potell: vt infedile corpus, quod atomum appeE:
Iant,quicquani patiatur,fed in compofitione aeformatione duntaxat paffio contingit. |

Triplicem effemimcintium Corporum Compofittonem. C.AP. 5» j

C Ompofitio '''autem atq3 formatio in corporibus animalium triplex reperitun Prima quide
earum partium qux fimilares appellantur,velutiarteriarumjvenarum, nemorum, offiura, j
cariiIaginum,Iiganientorum,mcmbranari 5 , 6 d carniiim. Secunda ihftrumentalium, cerebri,cor-1
dis,puimonis,hepatis,ventris,fplenis,oculoru,&: renum.Tertia vero totius co1rporis.Etenim ha i
rum vnaquaeqg partium inftrumentaliu, ex aliis quibufdafimplidbusvt adfenfumeft coftituta:!
iliaru vero quaelibet,ex pdmis conftat elementis. Carnis igiturjquatenus caro eft, in copofitione |
tantu quatuor elemen tora differentia coiififtit: at quatenus pars eft inftrumentorura alicuius, in
formatione SC magnitudine.Et ipforu itaq3 inftrumentoru, in eifdem erut diferimina. Vbi itaq3
dixerimus de parttu fimilariu morbis quot numero fint, 8 C qui naiuxta fuppofltione primam,ve
nieniusadfccundajadeam fcilicet quae totam per tota (ubftantia alterari dC trafmutari fupponit.

Q^£fintPrimuGenerddcUijferemjpemorborum. . C.AP. 4 .

S Vnt autem du:e primee paffiones , altera ampliatio meatuum', altera anguflatio. Nam fi prE<^
ma elementa fupponatur impafTibilia,nullae erunt aliae 'praeterqua in copofitione paffiones.
Sola autem compolitio ea,quae nuper diximusjdifcrimina recipit. Quare neceffeeft fimilarium
qualibet partium tunc fuum habere robur, cum meatuum moderationem obtinet: qua modera¬
tione corrupta,a naturali difpofitione digrediatur oportet. Sed qm vnaquaeq3 mediocritas dupli
cem patitur corruptionem,alteram exuperantiam, alteram defedum,liquet9 primx paffiones
i corporum fimplicium duplices er untjquaru alterae ex ampliatione, alterae ex anguftatione mea-
I tuum confifl:unt.Et os igitur & caro QC aliarum vnaqu^qs partium,quae fi ad iudicium fenfus re¬
ferantur,fimplices funt, cum aut denfitatem aut raritatem immodicam habuerint, malae affeclae
effe cenfentur. Qiidd fi in vfroq3 exceffu mediocritatem forUauerint, quantum vtiq3 earum ope¬
rationibus fuerit maxime opportunum, tunc vtiq^ fupremum fanitatis gradum obtinere dicent.
Breues vero a' medio ad vtrunq3 extremorum euerfiones, donec partis operatio omni noxa fen-
i fibili caruerit,nequaqua aegritudines appeUabimus.Plurima vero in his maioris dC minoris ratio i
: inuenifur, f vtpotc infalubri dC morbida natura magnum occupante interuailum, cum ab exqui |

: fitiffimo fanitatis modo $>C temperie recefferit: vnde in hoc fpatio omnes fanorum differentiae lo ’

; cabuntur.Secundum ab hoc qttod fequitur interflitium, in quo ienfibilis apparer a mediocritateH '
receffusjobtinent morbi ,d®riecad tantam immoderationem natura peruenerit, q»membro in- i
tcritum afferat. Neque enim animalium corpora eam habent a' naturaproprietatemiVt quomo-
‘docunq3 rarefoere aut denfefcere poffint, fed SC huic rei limites natura conftituit, quos prxterire j
citra difiblutionem corruptionem ^3 fit inipoffibile.Etcorporumquidemfi'mpambiliumfwppo ;
fitio ita fe habet. 'At qui elementa pati fupponunt,mutuisf}3 inter feacffionihus per fe tota comi |
Tceriactemprfari,quocunq3 numero prima conflare elementa fup ponant, totidem primas effe i
aegritudines neceffario fatebuntur. Age igitur, fint prima elementa, humero quatuor, calidum,
frigidumjhumidumj&r ficcum,quibus inuicem moderate cofufis fanumfitanimabimmoderate,
verOj^grotumjeruntconfequioxgritudinesquatuor.PrimajCaliditas qu» naturalem exceffe-
ritfymtnetriam:fecunda,frigiditas:tertia, humiditastetquarta,fkGitas;Hifuntiuxtafecundam i
fuppofitionem morbi vniuerfiearum partiumquse fimilares appellantur, qui iane&Emplices
omnino effe videntur. CompofitorumiVero in nobis inflrumentoru jegritudines,vtriq3 fup- : /
pofitioni com unes exifi:unt.Has igitur breui fermdne exequcmur. Sed hocipfum pre omnibuSj
queadmodum comunes funt,ofledamus. Cum oporteat, membrum quodlibet ad fenfum com
‘pofituCqwod&IdilfimilareappellanOfivrecfle opusfuum perficeredebeatynGuexqualibufcuqa ^
■ ' r-_ ^"7—-fimpliabus i

I MORBO RVM 5 _

A fimplidbus pz.ttic\xUs:,ncc^ ex numero^aut magnitudine qualibet non fatis opportuna,neque ex
I quouss mo compoOtioniSjConftarejin quatuor his generibus quxuis inftrorum a2gritudo confi-^

I ften Proprias autem vnumquodqj genus fufcipitdfias (id quod primo diximus loco) cumfor^
ma membro conueniens fuerit vitiata, qifi fcilicet vel figuram inc6modam,vel concauitatem,,veI
meatum acceperit,aut vnum aliquid horum amiTerit quod adelfe oportuerat» Ex hoc genere etia
funt laeuitas ^ arperitas no commode permutat^. Secundi generis, quod ad numerum fpedat,
in primis ac limplicibus partibus duplex eft morborum dfia, aut quia deficiat aliquid quod habe
ri erat opportunum,aut fuperabudet quod minime fit neceffarium. Tertij quoq^ generis, quod
confiftit in magnitudine^ duplex eft morborum dfia, fi quid aut nimium adoleueri t q uod minus
efle decuerat,aut nimis fit extenuatum quod maius elTe expediebat: exrquo fit vt totu inftrumen^
tum non rede fuum impleat officium» In reliquo autem genere morborum fecundum compo»-
fitionem,aut pofitu variato naturalijaut mutata partium communicatione, difterentite coftituea
tur» Quemadmodum vero' prima quf cp inftrumeta,aut integram ex fimplicibus corporibus cor
pofitionem, aut vitiofam fortiuntur, atep ex eadem cauE veliana funt,vel morbida: ita rurfus ex
his ipfis inftrumetis primis, coagmentantur fecunda» Mufculus enim vena arteria inter pri
1 1 mainftrumenta connumerantur:digitus vero' inter fecunda:atqjhoc magis, pes, dC pede magis
crus. Vniuerialitenn.quxcunqj ex fimilaribuspanibus coaleicentibus vnius operationis gratia
funt coufiituta, inter prima inftrumenta cenfentur: quaecunq^ vero' rurius ex his componuntur,

1 etfi vnitotius inftrumenti acftui qua'm maxime obferuiunt,interfecunda connumerantur» Eaede
vero' dC horum inftrumentorum erunt aegritudines, qug dicuntur efle primorum» Sed inftrorum
differentias alibi exeeuti ftimus,qu£e potiifimum prima appellantur,8(r quae fecundo pqft hiec,
quae tertio quarto ordine collocentur: quippe ftint aliqua quae ambiguas vtrinqj habent no^
taSjVt videantur,tum ad primum,tum ad fecudum ordinem pertitiere. Hoc vero' in loco no adeo
ad exadu eft confideratio redigenda» Id vnum tin animaduertere oportet,fimplex ne ad fenfum,

I aaa €pmpofita fit animaiis particula :fimplias enim, primae(de quibus diximus) aegritudines na-'

' turalium elementorum dfia determinantur: ad compofitam aute fecunda pertinent, qux vtriqj
i iuppofitionicoes exiftunt» Nullum vero'xgritudinis genus,neqjin fimplicibus, neqj incompo
ifitis corporibus inluper repentur,quod vtriicp fitpropriumifiquidem viadiuifionis id impofll- atiquiscod.

jbile oftenditur» Vnum tn commune eft omnium & fimplicium & compofitorum corporum,fi- gr^cii aMimr
jue primafintinftrumenta,fiue lecunda, fiue tertia, quod nunc explicabimus» Ad huius vero' in- ir/. i. infimer.
G^uentiQnem:,viam nobis pr^ftat, quaedam in omnibus didis particulis natura cois» Si quid enim
; commune omnibus infit, quatenus fecundum naturam fe habere dicatifr,quod vel vfum alique,

I vel adum animalibus largiatur, omnino eo corrupto cois quidaaffidet morbus» Sedquidnam
jhoc eft quod;oibus commune exiftat r' Suarum vnicuicp vnitas partium: qux , cum affuerit,cau- |

|fa erit vt pars quxlibet vna efle dicatur,vnum^{3 adum vel vfum perficiat: quo'd fi qua folutio co-
! tingat', partisillius eritaegritudo. Quam vero' appellationem in lingulis partibus aegritudo for-»'

Aatur, paulo'inferius dicemus, qn didorum generum drias,in fpecies lecabimus particulares»

De Morbis Parttum SimiUrium. CMP,,‘j.

I 'D igitur i«an exequamur,rurfus a prima fuppofitione exordientes» Duf ,iuxta hancqri fimila-
ribus partibus erant xgrftudmes,qux meatuum immoderatione conftabat, vel eorum fcilicet'
ampliatione velanguftatione» Vtriufq^ vero' earum eft differentia duplex, Anguftationis quide,
corporis vndiqj^infeipfumcompreflio,atmipforum obftrudiomeatuu: Ampliationis autem,
eiufdem corporis ad omnem partem extentio,acmeatuum quaedam veluti expanfiobcontingens!,
ex coneurfii elementorum,quae proprie corpora appellari affeuerat, cum prima ac fimplicia fine» |

Siquidem qux ex ipfis fiunt compofitiones, vocant fy:ncrimata,id eft concretiones» luxta vgrc>!

E' fuppofitionem fecundam duae funt xgritudinum difterenak,cum videlicet partes fimilares fion:
nunq folis qualitatibus alterantur,non nung vero' ad eafdem partes aliqua confluente fubftantia
in qua exdem funt qualitates» Et fecundum quidem modum, ex quo tumor aliquis corporibus
adueni£,nemo fere' medicus ignorat» Nam & eryfipelataj 8 C inflamationes quas graeci phlegmo-
j nas vocantjSif tumorum genera,quae ab eifdem oedemata,phyraata,&: phygethla appellantur,
i ftrum^,elephantiafes,fcabies, leprae, vitiligines,tumores duri, in hoc genere comprehenduntur»

AjLi.f.i. d. j. I Qui omnes morbi adeo funt euidenteSjVt neminem poffint latere» At quos" fola intemperies pri
Clio, 5,c marum committit qualitatum, i| non omnibus ita patent, nifi cum plurimum a'naturali habitu-

I ' pars receflerit:tunc enim facile affedus- ipfe ab omnibus deprehenditur, veluti qui fuperante

; calidiiateac totum obfidente animalis corpus, febris nuncupatur» Eadem vero' caliditas quan-

doq3 in fihgulis animalis partibus fenfoi fuBqcitur, veluti in cruribus cum quis nimium ea am-
' bulandofatigauerit,aiTtuinianibuscumremigando,autagrufodiendo,fiuealiquidtalefaciedo

; adlaffitudinem vfcp peruenerit; tunc enim .& i]s ipfis qui labore oppreffi funt, 8(5 alijs tangenti-
’ bus,feruidior€s fentiuntur» Quo'd fi ex alicuius humoris prpfluuio magnus quidam rumor parti
I adiedus fit,erit ex fecunda morboru differentia» Ex prima autem erunt,& illa qu& nuper connu,
j merauimus, dC fi qua prseterea difpofitio aut cx Solis aduftio ne, a ut i gnis c^efaefiione, quemad- ■ _ _

7 ' "^ ■ -j - ' - TertiaCiaffis aaa irj modum ^

DE DIFFER.

sftodiim ex^quse fquamcK appellantur,!!! certa animalis parte,aut toto corpotC contrahatur* Cu E
■vero morbus frigidus eft,calido quidem contrarius,in extremis qhqj partibus vfqueadeo patens |
-difpofitio contingit, vt ipfas emortua decidant: Nec minus vniuerfum aliqn patitur corpus, fi -1
cuti iter agentibus in valido frigore accidit: nam pleriq3 ex his in ipfa via comtn oriuntur: plericp
vero' antec| domum perueniat, ad hofpitium algidi ac femianimes deferuntur* Ih morbo autem
attonito, & comitiali (alterum apoplexia, alterum epilepfiam graci appellant) Sc tremore, & di-

tonos,opiilhotonos, ac tetanos appellant :-[qm modo in anteriorem, modo in pofteriore,modo
in nullam fledlitur partem,fedredum atqj immobile corpus intenditur :]-No nulli autem his paf
fionibus quas congelation ^ nominan t,affliguntur: Alij fimile quid ijs qui morbo attonito labo
rat, patiuntur* In"hisverb^aifioniBus omnibus in quibus fuperuenit aliquod accidens, ipfum
multorum diftrahit intelligentiam,vt accidens ipfum putent atgritudinem,atq5 tegiitudinem ac--
cidentis caufam* Nam qui operationum Ixfiones putant, xgritudines, hi nonabfqj ratione, ner^
tiorum difl:enfiones,inlcnfibilitates3torpores,& reliqua huiufmodfsgritudines vocant* Nos ve,
ro' ab initio de nominibus edocuimus,ne quempiam forte lateret in hifce omnibus, no de rebus,
fed de vocabulis tantummodo difceptari* Illos potius quifpiam iure' merito^3 taxabit,qui fuam ■ '
non feruanthypothefin*Sedlicetaberrent,plus fetn exteris fapere exiftimant: audire enim licet;
eos, cum interdum diftinguereconatur, dicentes: Si neruorum diftefiofequaturinflamationem, ■

: ipiameireaduentitiumquoddam,arqtte accidens inflammationisifi vero'folam intemperiem,;
xgritudinem* Hxc de febre ipfa arbitrantur, nimirum, fi poftfenfibilem alicuius membri adue-;
neritaffeduni,acGidenseire:ahoquinxgritudinemac pauionem eflecenfenda* Qiiiquidem ob j
id funt accufandijC^ non expedtates donec ab alrjs confutent,ipfi fe ipfos.rettineiut*. C^i vero' fup |
ponunt operationum Ixfiones appellari morbos, neq3 a primo difceduntinftituto,' vel etia aliiid ^
quoddam fltnile parum aduertunt, in nominibus tantummodo decipi, f es vero'ipfas; redte' alfe> i
qui,funt exiftimandi. Sed de omnibus ad medicinam pertinentibus nominibus, eft-d hobis alibi:
plenius explicatum: & fi quis recfte' his vti cupiat,librum illum curiofius infpiciatvQm; vero'hic i
locus rerum cognitionem prxeipue defiderat, ea qux deinceps fequuntur (lentata quam diximus .
nominum ac vocabulorum proprietate)aggrediamur* Diximus de calidis & frigidis affedKbu V ^
qui omnis fubftantix effluentia vacant* Eadem, ratione humidx 8d fieex confiftent xgritudi*- ^ '

nes,totaaiterafcente corporum natura, nullam extrinfecus materiam in lefe recipientium*' ExfiG
gux itaq3 permutationes,nonfacile deprehendi poflfunt* Magnx vero' manifeffiffime' patent, in ;
niembris prxfertim, qux emoriuntur: nam quxdam vduti falita ac valde exiccatx apparent, id i
vero'non ita crebro eu€m'refol€t:quxdam adeo muccofaSd relaxata vilu ac ta(fhi fenriq;ntur ,vt !
fi aliquam ex: ipfis partem manibus tradandam accipias, protinus effluat,atcp infiar aqux excidat ■
digitis 5 Hoc idem in putridis offibus vfo cotingit: alia*n*nonlonge' ab arena diftare videntur,fi*? i
milia his lignis qug funtveruftate corrupta ralia veluti mucida funt: Qux omnia humiditatis vel •
ficcitatis immoderata intemperies ad mortem perduxit* Omnes vero alij exigui membrorum a '
naturali temperamento receffus a multis ignorantur, & ab eifdem imbecillitates .ap'pdiatur*Ka i
fi inflammatiOjaut vlcusjaut aliquid huiufiremodi ventriculum infefiet; nullam prxtereacaufam I
cur cibus non concoquatur exquirunt: fi vero' nihil horum fit, aiuntelfe ventrituli imbecillitas |
tem,tanq aliquid dixerint prgter id quod fit euidentiffimum , malam videlicer gibdrum codios ■

' nem: quid enim eos aliud dicere arbitrandum,nifi ventriculi in iuo: opere perficendo debilitas I
tem f Koe autem non efl: quod quxrebatur, fed qux caufa fit eiufdem debilitatis: cur enim vens |
triCulusfuumofficium deDiiiterimpleat3Cumnecpvlcere,necpinflammatione,necptumoreindu |

' rat6,neq3 fimili aliquo morbo afficiaturneq3 enim illifine vlla omnino caufa,concoquendi cis H
buni facultas eripitur* Quare relinquitur, vt aut immodicos meatus, aut qualitatum intemperie
; caufari fit neceffarium. Ex quo etiamillud facile' intelligituqnulli earum xgritudinum qux pars
tibus fimilaribus accidunt,pbife vngrecflam curationem adhiberi,nifiprimorum elementorum
animaduerfio fuerit adiundla* Sed aduerius hos alibi,quemadmodum expedire videbatur,diircs !
ruimus* At quod prxfentisintereft loci,agnofeere oportet ventriculi imbecillitatEaut veiie,aut:
arterix,aut mufculi, aut aliorum(vt fimpiiciter dicam) infi:rumentorum,tum animalium, tum vf
talium,velob meatus immodicos,vel ob qualitatumintemperiem,neceffario prouenirc*Quo pa ;
cto verc) tales eorum aftbdus fint agnofeendi, non eft"prxlentisnegocij:non enim .inaiciaexs!
plicare,fediplas primas enumerare xgritudines in prxfenti ftatuimus* Ego vero' iam videor eas |
omnes commemoraffe,qux partibus iimilaribus tribuuntur* |

De MorbkParttumInjirumentdlium. C^P. 6,

P Roximum efi: vt eas iamjexequamur , qux inftrumentalium funt proprix* In his igitur alis
qua omnino eflfepaHemjOpetatfeniscaaHamjreliquas vero'ad vfum aliquem huic parti fubs
itiiniltradum a natura creatas, alibi ofl:endimus*Totiusautem inflrumenti operatio, tu maxime :

: atep prxeipue detrimentum patietur,cum^parsillaasgrotauerit qug operationis efl: caufa* Sed QC \

' --^—- - -- ----—aharumH-

A.I.4.f. I.-CI.
fo.4i.b

MORBORVM

Ajaliamminimodiaaffedusimpedkntoperationei^ _ _ ---

^bi* Sed fi in aliquo non laedentes primum operationis inftrumentum, ipfam operationem impe-;
A.uSt. 1. I diantjiam tum huiufcemodi affedlusjegritudines funt appellandg* FiunfWtem(vt diximus)vcf
i *' i naturali formatione permutata, vel non feruato numero partium opportuno, aut vnicuicp parti!

conuenienti magnitudine,vel q> non,vt naturalis pofitus expetebat, ipfe cohaereant* Cum enim j
(vtiam demonftrauimus) illa animantium natura opifex, nullam partem corporis temere affin-j
xerit at(^ formauerit,fed ob eum finem omnes,vt vel melius,vel tutius,totu inftrumentum, pro-1
prium exequatur officium,neceffarium omnino earum oblaefiones, qu* vel penitus operatione

DeMorbii qui continent in Genere Conformationis.

C.AP, 7.

I Ajbideia. : ^ hoc^hgitur, qui & introrfum aut extrorfum funt cruribus, aut pedum plantis laeuigatis, |

I deterius ingrediuntur,qm in his vitiata eft figura naturalis* Sic^j qui ex perfracftis olfibus j

Bj male' conformati fuerunt,a(fhone membri probam non habet* Neqj fj etiam redfe' agere poffunti |
i I quibus ob morbi, qui arthritis appellatur, magnitudinem articuli luis ledibus exciderat: aut per-1

Ifradfis lupercilfjs quatiuxtadearticulationes lunt,facile articuli ad lliperiorem partem exiliuntaci
j ; dilabantur: aut fupra excrefcente callo, tota dearticulatio, ob loci angufl:iam,ad motum inhabilis ■!

I . redditur* Et hgc quidem figurarum vitia aduentitia exifiut* Natiua vero cum protinus in vtero I

I i matris formatio deprauatur, quod in quacunqp corporis parte contigerit, ex ea infirmum atque j

I imbecillum animal redditur* Oportet enim cordis,pulmonis ,ventriculi,cerebri,linguae,fplenis,'

i I dC renum, dC aliorum omnium nguram conferuari: nam, fi aliqua noxa interuenerit, totu m ne- |

Ideffario inftrumentum in fuis denciet operibus* lam vero' cauitatum omm'um,quae partibus de-1
jbentur, tum magnitudo tum multitudo nili leruetur, neceflario earum occafione Itedetur acftio* i
i j Multse vero' huiufmodi xgritudines,non nullf coalitu quodam,no nullx vero' lentorum ac craf i

j jforum humorum obftruciu cofiftunt,alia£ vero' ipfis corporibus nimium exiccatis, aut ab aliquo i

j jcx circunftantibus ingruenti ac comprimenti, anguftioribus effecftis adueniunt* Ipforum quoqj

w icorporum, quae tales meatus fortita funt, fubftantia eft aliquando indurata vel inflammata,vel fy 1

jderata, vel fuppurata, aut inflata, aut quocunq? modo aliam adiundam atcp aduentitiam adepta i
Cjmagnitudinem: ac deinceps ad interiores cauernas tumorem refundens, caula eft vt obftruantur !
jmeatus: Qui quidem ab fjs plurimum differunt,quos prioris fedtg audores fuppoluaamt ex prt;
ImorumatcgimpatibiliumxorporumfiericonuentmNaminteftinorum, venarum, arteriarum,;

! atc^ omnium huiufcemodi inftrumentoru meatus,hos inqua meatus magnos ac manifeftos om I
A. 1.1. £ x.d.i. j jjgg perfpicuo videmus* Quod''' fi ex ipfis aliquis ob nimiam paruitatem fenfum effugiat, non ta ;

; men propterea ex eodem genere cu illis exiftit,quos prior feda fuppofuit» In omnibus vero' hu j
i iufcemodi affedibus in quibus corpora in tumorem attollunturjatq? ex eo meatus intercludi aut |

! anguftiores effici contingit,non nunqua vna tm prouenit aegritudo (obftrudio fcilicet) qiue 1^- 1
I dit operationem : non nun^ praeter hanc altera, corporis fcilicet diipofitio, qu2E obftrudionis eft I
i caufa.Nam fi id,cui tumor accidit,corpus,nullam prqpriam habeat adionem,vna tatum erit aegri j
i tudo.obftrudio: eius vero' caufc, non tamen adhuc ggritudo,erit corporis tumorem gerentis af-
I fedus* Si enirh ita contigerit, vt patiente tunica venae, quae exempli gratia eft in concauis hepa-
: tis partibus, is meatus, per quem ad ea quae in gibbis receptacula mittitur ianguis, reddatur ari-
: guftior,duae hac ratroixcerenraegritudines,altera ipliu&.venae affedus3 altera meatus obftr udio*
i Impedit autem venae quidem aftedus, fanguinis optimi generationem, obftrudio vero' diftribu
I) tionem: vtraqj vero' operatio animali eft neceffaria* Nam pro confeffo habetur, q> quaecunq3 di- _
fpofitiones primo laedunt operationes, xgritudines nuncupantur* Si vero'nihil ipfa patiente ve
; na,lenti tantummodo ac aaffi humores impadi meatibus diftributionem impedierint,vna tan- f
tum erit vifceris a£gritudo,puta obftrudio* Idem euenit inteftino,fi fola adiit obftrudio, vna tan!
tum erit aegri tudo: eodem vero'inflammationem patiente, propterea interioris fpatqobferan i
te fpatium, ita vt excrementorum defcenfus prohibeatur, duae erunt xgritudines. Saepius enint;
cx morbo alter contrahitur morbus, vt in tjs quos nupOr diximus facile coftat; nec minus vbi in- i
j flammationi,eryfipelati,h€rp.eti,carbunculo,vel tali cuipiam f gritudini, febris adiungitUr* Non j
: nun^ vero effedus ipfe, eft operationis obl3efio,qua decet paffionem & accidens appellare: eiuf;
i dem autem caufam,ipfam ^gritudinem: Veluti obftrudio caufa eft ne alimentum digeratur: re-1
■ frigeratlo vero', vt quis fenfum habeat difficilem in caufa eft:atqueita aegritudo accidenti origi-1
nem pra:ftat. Cum vero ipfa difpofitio operationem primo impedierit, eiufdemautemdifpofi-|
tionis caula nulla attulerit primo offenfionem,difpofitionemquidem aegritudinem: quod aut ip j
famfacitjcamggritudinisdicereoportet: Veluti in lentis humoribus atcpobftrudione cotingit: j
ipfa fiquidem obftrudio eft ^gritudo,humores vero ^gritudinis caufa* Quaecunq^igitur aegritU]
dines concauitatibus adueniunt cu pr^ter m.odum obftruantur vel laxatur, oes ad formationis |;
I - TmiaCIaffis. aaa iilj genus^

DE DIFFER.

Igeaus teferantut: iftEt^fiquidem omnibus formatio naturalis quodammodo vitia?.. At nec le-- %
iuitatem nec afperitatem fruftra partiumopifex naturamolitur.Quare&inhoc genere per oes
animalis partes morbi contrahuntur^um id quod natura laeue effe o portueratjafper S fit: aut e di:
uerfo^quod afperum, Ixue. Euidentiffima autem in hoc genere medicis funt, quat aut laeuigatis,
aut exafperatisoffibus accidunt: quemadmodum etiam dC faudum afperitates, quae tuffes com--
mittuntjmanifeftiffimo patent. Illud quoqs hoc in loco agnofcere oporteqq» fepius figura parti- i
i culg oblaefa aliquem limul meatum offendit: Veluti in nafo aliquado vfe euenir,q) ex idu violeri 1
j to reGmatus,adeo internum compreffit meatum, vt vel nullo modo, vel tegre per ipfum refpira -1
i ret.Conftat igitur q? in huiufhiodi a&dibus anguffia meatus eft ^gritudo,nam primum ipia fpt i
i rahdi officium impedit: caufa vero' praecedens, limitas nafl, quae naturalem eiufdem figuram de- i
i prauarin In genereigitur formationis, cum tatuma'naturgmododifceffumfueritvtoperatiolaei
Idatur.qu* nuper dicia funt aegritudinum difcriminafienu -

T}e Morbis qui ad Numerum PctrtiumrefetmtHr. CMP. S.

i N ^'numero vero partium fimplicium ex quibus vnumquodq3 conflat inftrument2,due erunt
aegritudinum differentiae,cQ fdlicet pars aliqua deficit, aut fuperabundan In vtraqj vero' ipfaru
i aliae differentia: nam ex fjs quae litperfluuntjNo nulla funt ex genere f m naturam, vt ficui fextus jp
i adnafcatur digitus, aut in oculo vnguis,Graeci pterygion nominant, aut in naribus germen ali-
i quod carnis,aut alio quopiam meatu aliud id genus conftiterin Ex his vero' quaedam erunt ggri-
! tudines ipfie,veluti vngqistnam fi multum augmentum fiifceperit, intuitum impedit, cum pu-
: pillam obtenebret. /Bgrimdiaam autem caufae, funt germina, quae meatus interferant: in primis
; enim obftrudio eft xgritudo, quonia 8 C ipla prima officit operationi. Nonnulla vero' funt quae
toto genere funt pr^ter naturam, veluti lumbrici, vermes quidam minuti quos graeci afcari-
das vocant, & in vefica lapis, SC in oculo grando, & fuffufio, & hypopia, &: pus, & verrucaruiri
^ genaa quas gred acrochordonas appellant, ^ faui, 8 d atheromata, & fteatomata, & vitiligines,
leprae,& ieucg,&r pori,Sf quaecunqj in abfceffibus reperiuntur.Quo'd vero 8 c ex his ipfis quecuq?

' operationem primo impediunt,aEgtitudines a nobis dicantur, ficuti fuffufio, quae vero' non funt
; eiufmodi,aegritudinum caulk, oibus conftare arbitramur. Deficentium aut partium, noh nuite
quidem funditus abolite funt,non nuite vero' ex dimidio praecite ac mutilatae. Necp aut obfcuru
:eft: multa taliaanimantibus in ipfo protinus vtero folere contingere. lam vero' in luce aeditis atqj
Iper&disjofla quidem tepius tota eximuntur e digitis, & artubus, & capite, 6^ coftis. Non nung
,Vero' 2 <l (i'gicus aufertur, & pes, 8 C extrema manus, 8 C tibia,& cubitus. Extrahuntur etiam venae
ivaricofe, &: gladute indurate,Sedentes exefi. Aufertur pariter & gurgulio,^ omentu,6^ praepu
tiumj& aliqua verendoru particula, non nun^ vero' dsT penis integer, quemadmodum dC teftes.
Nuper vero quidam in magna neruorum diftentione quae totum corpus opprefleratjlingue par
' temanteriorem mordicus abfcidit: qui demum ex fpafmo fam'tatireftitutus, minus facile' fermo.
nem potuit explicare. Huius generis funt ea omnia qua: mutilationes appellantur,labiorum,na-
quecunq3 partes carnuletae vel vi auulfe,aut putrefa(ftx,ex toto refecftg funt. Na

fr^iceldusca ffe' ex his Operationem impediunttfimilironejinter aegritudines locabuntur: qua:cuncp vero ali-
laber , qui hos \ qua aliam partem operationis eff ecffricem refrigerat, aut parce alimentum diftribuunt,iunt aegrf
libras ad uer- tudinum caute. Quaedam vero vtranqj rationem complecftatur, & aegritudinis, dC caute: veiuri
hu tranfidit^, : vua cum radicitus tollitur, & voci detrimentum affert, dC pedtus ac pulmone refrigerat. Na cum
I ita uertit .fe- ' didiceris in ijs, quae de ftmcftionibus atqj viu membrorum ratiocinationes habentur,(^ ex omni-
cmdum fd f J3US animalis partibus non nullae quidem operationem toti animali vtilem conferunt: non nuite
forum autem nihil ipfe agunt, fedvfum aliquem agentibus afferunt:Iiquet earum tefiones, quae a(ftio>

nes immediate offendunt, aegritudines effe appellandas: earum vero, quaeadvfumaliquemten-
tauTov Koyoy ,: dunt, segritudinum caufas. Quare, fi quae animalis particute duplicem atftionem aut duplicem

:gritudinis rationem.

,ftt iifefufed vfum habuerint, ia vna tepe offenfione duplicem fubibunt vel caute vel
yideturSd ipfegun

)(,a.Td TO V lav ; C^o'd fi qua pars fit, qux fimul & vfum Sd operationis praeftet officium ^ veluti quibufdam effe

y Koyov.
/'

e.iSo.ii.d

\'

e gurgulio, huius partis amiffio altera quidem ratione erit ggritudo, altera vero ^
aegritudinis caute. Neque ambigitur quo'd eius quae fupereft partis, eritaegritudo, non eius quae j
' amplius non fit. Nam fi latius oris fpatium in illa parte patiatur ,vbi nunc eft ggritudo ,eiufdem;
fpatf) vuam ( quae dC gurgulio appellatur) dixeris effe particulam: quo'd fi haec abolita fuerit, de> •
: ficit aliquid fpatio, atque ita totum hoc fit egritudo, conflante eo quod ab initio pro confeffo ha,
bebatur, quo'd omnis operatio ab aliqua ggritudinelf dituf. Vel igitur vocem iptem, velinfpira- ?
tionem atque expirationem, acftiones non effe anirrteis offendere oportet: aut fi hoc ita fe habe^ i
Ipro manifefto relinquitur,quo'd vug abolitio palato fgritudinem affert. Simili ratione 8 C dentis
i amiffio erit oris ggri tudo. Bt, fi quidem vnus fuerit ex fjs, qui manducationi obferuiunt, ea pars;
qua manducatur offenditur:fi vero ex fjs qui inciforij appellantur, comeftio, atque vna' fermo.
|nis explicatio Igdetur. Eodem modo fi"

lingug dimidia pars abfcindatur, parti qug fuperfue-

MORBORVM

fii ritjCa miitilatio erit segritudo. Idem in obrcccni's,i'n ometo,atq3 omnibus partibus ita aflecSis eue
nienEtjli cui hociprum non aegritudinem fed paffionem aut afedium appeliare libuerit, non de
re/ed denominefolo contendet. Liquet aut q» in lingua, ometo, obfcoenis,atque omnibus hmot
partibus hoc pacfio mutiratis,erit aliqua magnitudinis diminutiojipfum vero animal no adeo ne
Ceffario diminuetur vt mutilatum effe dicaturjfed aliquis numerus partium erit ablatus. Siquide
arterix,& venx,& nerui,& cutis non nunquam,adeps,& mem.brana, & caroin talibus aSe-
dlibus auferuntur: In vua aut,^!^ varicofis vafis exe(fl;is,ipfis et inftrumentis aliquem partium nur-
, merum auferri continget. Atque haec omnia ad id attinent genus, in quo mebra numero euariat.
Quibufcunque vero' inftrumentis fi auferantur quaedam, non tn integrae partes eximunt,haec adi
Vtrunque quodam modo genus referuntur.Nam 8 C parricularum fimplidu numerus, dC magni¬
tudo inftrumenti compofiti,deficit animali: fiquidem totum mutilatum eft.Neque alicui obfcuru
eftjVtranque paffionem tumeam quae ad numerum,tum eam quae ad magnitudinem pertinet, iri
fuperiore genere prxdicamenti,in quanto videlicetjpoffe locari. Siquidem quati aliud continuu,
.aliud difcretunijquod dC quantum priuatim,ficuti 8 C continuum, TrnXiitov apud Graecos appeilaL
Sed in hoc loco manifeftioris docftrinae gratia libuit hoc pado diftinguere,vt alteram quanti diffe
B rentiam fub numerOjalteram fub magnitudine comprehendamus.

De Morbis ingenere Mu^nitudim. CMP. p

T Am vero qih huius generis aegritudines explanauimus,nunc de ijs quae ad magnitudine perti
^ nent,quocunque noie cenfeantur,difleramus.Diff erut aut ab eo quod fuprai diximus genere.
NamjTi naturali membrorum figura conflante,magnitudo deprauef, cum ob hoc ipfum laeditur
operatio,parti ^gritudo contingit: Veluti fi in prima formatione animalis, tantam habuerit lin^
gua magnitudinem, vt ad nullam oris partem defledi poffi t: aut paruitatem tantam, vt oes illius
partes nequeat attingere. In perfedis vero,Iupra naturalem magnitudinem membrai non admo
* du frequenter excrefcunt,frequentius vero minuunt :atq3 hanc xgritudinem non nulli atrophia
i.alimentidefedumjnon nulli phthifim,i.tabem nuncupant membri. Augmenta vero particula
ru in vlceribus fiunt in quibus caro redundat, & in eo morbo qui a Graecis priapifmus appellar.
^Nicomacho aut Smyrnaio ad tantam mole corpus increuit, vt loco moueri non pollet, fed hunc
aiunt ab fculapio curata.Nos aut vidimus cuiufda lingua fupra modia abfq? vllo doloris fenfii
excreuiffe: vt neque mollis tumor,quod Graeci oedema appellant,neque durus, que ijdc icirrhon
, appellantjUeqa inflamatio elfe videret :neque.n.prementi manui cedebat,rieque oi feniu carebat,

Ci neque dolore infeftabaf: fed hoc ipfum,incremetu diJtaxat era£,mhil ipfa fubftatia particulae vitia
ta. Sic 8 C tefticuli Sd vbera,alt)s vterque,alijs alter tatumd fupra modu icreuit. Et q ftruma vocat,
eft ex hoc gene3re,q vbi nimiS exceirerit,magna operationibus affert incomoditate. Et ex eode et ^
fjnt genere,anguloru in oculis immoderationes,ex quibus, immoderatu quide augmentu,encan
«hida,diminutione aut, rhoeada graeci appellant. Tales fiint in hoc genere aegritudinu diffkdiae.

De Morbis qui ddCompofttwnemParmmpertinent. CMP* lo.

aJbidem-i?-» Variante ''vero' ea quae fecundum natura copofiturajfiunt aegritudines: In pofitu quide,ncu

ti cu articuli fiiis fedibus excidunt,aut loco tantu mouenf: aut cu omentu, vel inteftina ad infe
riores tefticulorum tunicas deuoluunf :alteru morbuGrxei epiplocelen, alterum enterocelen ap
pellant. In non naturali vero' partium vicinis partibus copulatione,fi ligamentu aliquod aut rela
• xatum aut intenftim fuerit,aut difruptu,in ea parte dearticulationis motus offendit.ln hoc gene^

re funt Ungax nexus immodici,8(f pudendorum: quonia & lingug ad fermone explicanda SC ma
ducandu non parum efficiunt pudeda, quo minus procul dC direcfto tramite in mulieris vtera

femen emittat,ab meatusinuer£bne,non minus impediunt. Ad hanc et attinent aegritudinis dif-
ferentiam,fi labia vlcerata,fi palpebrae,vel fedes,vel digiti, vel fi quae tales particulae praeter natura
P coaluerint. Taks funt morborum fpecies quae in compofttione exiftunt.

De Morbis quifroueniunt ex Solutione Vnitatis. C^P. ll.

EIiquum"eft quintum genus aegritudinis,continuitatis folutio,fiue haec alicui ex particulis
Ilmplicibus quae fimilares appellant,fiue compofitse adueniat.Quare inter coes vtrarunque
; partium morbos,eam paulo ante comemorauimus.Cum enim diuellit ligamentum, vel arteria,
communiseft&totiusinftrumentiSLdiuulfeparticulae aegritudo:nam vtriufquefoluta eft coni
tinuitas, totius quideip inftrumenti,cum partes non amplius cohxrent, neque vniunt: ipfius vC'
ro' particulae diuulfe,quoniam non amplius eft vna,fed in duas diuifa eft partes.Qu:o'd fi non ex
toto diuulfa fueritjfed parte aliqua tantumjnon erit iam totius inftrumenti aegritudo, nifi ex acci-\
denti,quoniam videlicet aliqua ipfius particula patiat: fed ipfius tantum patientis particula pro^

, pria ac peculiaris erit aegritudo. V ocat aut conti nui tatis folutio,in offe quidem fradio: in oi gene
re carnofojcommuniter vicus. Ruptio autem dC conuulfio ex eodem generefimt.Fit aut alterum
quidem in carnofis,alterum in neruofis partibus,conuulfls quae in ipfis fiint fibris,cum ex i<ftu ali
quo violentiam patiuntur,autfabitod£a&dminteduntur. Que vero' apofpafmata.i.auulftones
;appeliantur,ihftrumen£ariarum tatummodo partium propria fijntpauiones. Ha quidemfuns
vniuerfkftmplidummorborum difterentige. __

DE DIFFER. MORBORVM

De CornpofitisMffybkPdytmtn Simplicium. C.AP* IZ. % “ .

N Vnc vero fogeft vt copofita exequamur,mirio iteru a' fimilaribus fumpto* Erit igit iuxta
priore fuppofitionejex dilatatione & angufiia meatuujaegritudo copofita, no particulatim
lingulis h^EC vtracp parietibus meatibus,fed viciffim his quide latioribus,iIIis vero anguftioribus
redditis, vt no magis laxitate q anguftia eorude i tota fimilari parte accufes: nec vlla fenfibilis par
ticula eius poffit oriendi,cui alterum tantummodo adfiqfed quaecuncp fumpta fuerit, vtriqj paffio
ni reperief obnoxia* In fecunda aut fuppofitione,in vnaquacp fimilari particula, qualitatibus fo-
lis naturae modu egreffis,funt copofitte aegritudines numero quatuor, Calida fimul 3 C humida,ca
lida $1 ficca,frigida bC ficca,frig!da dC humida,Profluete vero ad ipfas aliqua fubriatia, eriit pariter
aliae copofitae aegritudines quatuor, quae ex earunde qualitatu coniuncftione proueniut* Qm ve
ro continuitatis folutio,non in compofitis tih inftrumentis,fed in fimplicibus quoque particulis
fit,implicabitur dC haec nuper didiis iuxta vtranque fuppofitionem, compofitis «gritudinibus bC
fimplicibus ijs, de quibus riatim ab initio fermonem habuimus.Nam fieri poteri vt idem mem.-,
brum bi vicus patiatur fimul bC ficcitatem habeat,aut humiditatem,vel frigiditatem,vel caliditate..
praeter naturam,aut vna cum vlcere caliditatem fimul atq? h umiditatem/Exulcerata igitur atque A,i. i .f. j.a. 5 .c.
vna' inflammata membra,tripliciter natura modum egrediutur, cum ob vicus quidem vnitatem jp ^
fuaru partium amittat,ob inflamationem vero calidiora atq3 humidiora reddatur plus q naturalis
fexigit habitus,Nac^ qui in ipfis eri tumor,fi ad tata magnitudinem attollitur,vt ob hoc ipfum ope
rationem impediat, tunc ia morbus eri exiriimadus: fi aut membrum ex hoc milla patiatur inope
ratione iadlura,accidens tatummodo bC paffio ipfe cenfebitur, veluti & dolor* Omnia igitur quse
fimul inflamata atcp vlcerata funt corpora,tres quide neceffario,no nunqua vero & quatuor xgri;
tudines patiuntur*Hoc vero in loco inflamatione appellamus, non vt antiqui confueuerunqque
da veluti feruorem in corporis partibus accenriim, fed rubefcentem ac renitentem dolorificum^3
tumorem*Ita bC eryfipelata non nunqua vlcera comitatur*Na carbunculi ea natura habent,vt ali.^
ter confiriere nequeauMedia vero fortiuntur natura herpetes bC cacri,qui maiori quidem ex par<
te cum viceribus eueniunt,non nunqua vero feorfum» Omnes igitur huiufmodi xgritudines,et,
fi vicere vacent,compofitg funt: Vna quidem rone qih omnes a fuperfluo humore feu calido,feu
frigido procreatur,a flaua quidem bilejeryfipelas: ab atra verOjCacer; a fanguine aut, inflamatio: i
a pituita tumor quida laxus,oedema Graece ditfius: Alia vero,qih nunc didti oes humores,etfi for ,

^ mS rei humefcentis prae fe ferat,vim tn habent, atra quidem bilis,frigida bC ficca: flaua vero,calida
bC ficca: pituita,frigida bC humida : calidus autem bC humidus eri fanguis: Tertia vero ratioe, qm G
fimul commifcentur omnes, 5 <r raro admodum ex ipfis vllus purus fincerus ue confiftir. Nam ma
gna ex parte inflamationes,aliquid ex eryfipelatis,vel laxi vel duri tumoris,natura comple(rcunf:
aut eryfipelatibus aliquid quod inflammationis, vel laxi aut duri tumoris,fpeciem referat admifce
tur*Ita fimiliter in reliquis omnibus perpende*Multiformiter ergo omnes huiufcemodiaegritudx i
nes compofitx fiunt,de quibus eo in libro in quo de caufis morboru agemus,plenius difieremus:
atq3 et vberius,in eo qui de morborum accidentibus infcribitur: ac praeterea in ijs,in quibus cura^
di ratio tradiaturjad quam omnia qu^ hic icribimus diriguntur*.

De Compofitis Morbis Infirumentorum,. CMP. :

N Vnc vero,qm quo fimplices fe inuicem compledtatur explanauimus, iam ad inftrumen to.'

rum xgritudines veniamus,ac quo pado&rhxcompofitf fiat, aperiamus* PrimuVeroil;
lud meminilie oportet,qi aliae quidem primorum corporum, videlicet fimilariumi, funt segritudi^
nes: aliae aut inrirumentariorum bC compofitorB*Inflamatio*n.primoru eri corporu,exarticulatio

vero inrirumentarioru* Qn igitur aliquod membrum luxatur fimul^ inflamatur,totius quide in f

ftrumenti primo aegritudo eri exarticulatio: inflamatio aut non primo neq3 proprie, ied ex accide
ti tm.O m.n*inflamatio lingularum eius partiu aegritudo eri,fit vt ex accidenti totius.et inftrumeti H
fit aegritudo* Et lippitudo quidem eri inflamatio membranae qu:eadnata eri corneae, ex accidenti
vero eri totius oculi aegritudo. Contingit vero no nunqua vt tunica carnea appellata , profunda
heat vicus,qua deinceps exefa tota,aliquid ex ea tunica procidaqquae lecundo poft cofnea ordine
fitaefl:,vuea appellata: S<: ipfa pupilla vna diuulfione patiat* Atq3exhis.tribus omnibus,quxIibet;
paffio oculi exiftimatur,guis vicus bC erofio ad fola cornea pertineat,procidentia ad vueaj^ diuul
fio ad pupilla*Sed,vtdiximus,fimilarium partium aegritudines,exacGidenti toti inrirumeto attri>-
buuntur* Igitur cum vna quaepia ex ipfis morbo aliquo compofito laborauerit,& hic ex accideri
totius inftrumenti erit aegritudo compofita:cum vero plures quidem fintaffeCtae, fed vnaquxcp
vno morbo laborauerit,fic totiuserit inftrumentiaegritudo compofita* Na, vtin oculi exeplo per
fiftamuSjfit ita vt eundem ocuIum(neq3.n*impofflbilis eri fuppofitio)vnguis bC lippitudo Ifeftet,,
£C erofio corneae,&procidentiavue^,quibus et malis accedat aliquod funufionisinitium*Quo'd
non vnanequefimplexfitaegritudo,oibusinpropatuloeft*Appellabitaut hgc quifpia,c 6 pofit 3
oculi morbum, alter vero non vnu compofitum morbu, fed plures dicet £egritudines,in diuerfis
oculi partibus coftitutas,Nihil,vero refert quBtum ad vera curadi rationem,ad qua haec omnia di
riguntjfiue vnus fit morbus compofitus fiue plures,pugnatibus remedijs. indigentes*Pleniorem

vero

I ■ 7 DE C'AySIS MO__6^

A vero de hifce difcuffione differimus ad cos librosdn quibus curandi precegta tradent Jn pfenti vC
: ro fermoncjhoc tm comonftraffe ac indicaffe fufficiat^probabile v trofq3 aiterre fniarn, bC qm' plii-'!
i res in oculo morbos effe arbitrantj&f qui^quemadmodu vnu eft inftrumentUjita & vnum copofi-'
tum exiftimant effe morbum,qn (vt ante diximus) plures in eode particula laborauerint» Vt igit
exfimplicibus morbis,vnus quidem erat primo totius inftrumenti egritudo, velati fuffufiOjalius
^ vero ex accidenti,veiuti corneae exulceratio : ita & ex morbis compolitis,proprij quidem erijt to^

I tius infl:rumenti,qui plures fimul eius partes occupauerint: ex accidenti vero,quicunq3 compofi-
: ti vnam tantummodo ipfius inftrumenti obfederint partem,veiuti lippitudo,qug membrang ad^

; natjs eft inflamatio: fiquidem inflammatio enumero conipofitarum aegritudinu fuit oftenfa. Ei^^

; dem vero membranae vicere adueniente,multo et magis compofita^gritudinem pati hanc parti-
’ cula dicemus :fed nec propterea minus oculus totus morbo compofito laborare cefebitur. Tales
: quidem ex accidenti totius inftrumenti ^gritudines effe putatur. At,cum plures eodem tempore
; particula aliquo malo afficiunt, ipforum inftrumentorum primo compofitae funt aegritudines:
;.atc^ eo magis,fi particulatim vnaqu3eq3 riraplicium,non ex accidenti,fed primo,totius inftrumen
; ti fuerit egritudo: Quemadmodum in oculo vnguis, fuffufio,atcp ea pallio quam a' Graecis rhoea

B da antea diximus appellari: nam ex ijs qu^libet,propria eft oculi aegritudo. Et, cum fimul oes co
iungutur, oculo propriam aegritudinem compofitam faciunt. Hac fi quis ratiocinabitur via,oes
inftrumentorum compofitos morbos facile inueniet,Mihi vero fuperfiuum vifum eft opus, oia
Coniplecfti,& componere: qin fi quis omnium fimplicium morborum fuerit fcientiam cofecutus,
atque eorundem compofiturg modos non ignoraueritjfaciie' in fingulis per feipfum poterit exa*
ceri,Quare 0 quifpiam lemel tm qux in hoc libroconfcripfimus legerit,isie-parum profetfturum
mtelligat,nifi poftmodum plurimum quoque exercitationis adiunxerit.

GAL. DE CAVSIS MORBORVM

L I B E R V N V S

NieokoLeomeenointerpretG-

A R G V M E N TV M LIBRI

Simplicium &Compofitorum Morbo rum Caulas perueffigat, tum qiBE in Similaribus ,
tum quse in Inftrumentalibus. partibus 5 Morbos efficiunt.

QmrumMorborumCcitifdiPerHefligcLnd^ftnu C^P. i.

Votquidefint 3 i:rquse''na«gritudineso?s,inpropriageneraac fpesdt
uifae,tufimplices tu copofitaejaltero ia libro explanauimus,Reliquu eft
vt fingularu cas explicem us,exordientes a fimplicibus aialis partibus,q;
fimilaresappellanf:a quibus deinde ad copofitas&diffimilares venie;
mus, Qm igit oftedimus iuxta illos qui arbitrant fubftatia,q ortui atqa
interituifubijcit,fimulmifeeriatq3alterari,q>oisaegritudofimilaris ac ^
fimplicis quo ad fenfum particule,vei inteperies qda exiftit,vel cotinui
tatispartiu diuifio: Iuxta vero illos qui non vnione ftatui 5 t,red quia in- ^

tercipiaf vacuu,omnium corporu conftitutione,concretione putat, im
; moderatio meatuum,S^ eius, quae fenfu deprehendit,continuitatis folu
tio: Incipiemus & nuc confiderare cas morborum omnium qui ad prima attinet fuppofitionem,
qua nos vera exiftimamus. Erat aut(vt arbitror) quatuor fimplices,quatuor vero compofitg,Ca
aliqh qui de fola fupra modu excrefeente cali ditate,vel frigiditate, vel ex altera oppofitione aliqua,
velutihumiditate,velficcitate:aliqn veroduabusfimullupramoduaudlis,vtmorbuspariter cali
dus ac ficcus,vel ff igidus ac ficcus,vel calidus ac humidus,vel frigidus ac humidus liat*

' . BeCdufisCdidi Morbi. - C.AP. 7,.

T Tacp quaeffia fintcuiufcp praedieftorum morborum procreationis caufe iam infpiciamus, fum-
A. 11, prim* i pto ab co initio, qui in caliditatis immoderat:e intemperie confiftinAppareffaut & in alifs cor- i
par^ca,5 ^9-col- poribus oibus quse fe ipfis plus fatis incalefcunt,vel exmotu quodam augeri caliditate, vel ex pu- i
tredine, vel ex vicinia alterius corporis calidioris, velex ftipatione,vel ex alimento ad calefaden- ;
dumaccommodato,Exrnotuquidem,velutiinljsqutequouismodoexercitatur,8£inIapidibus;

inuicem collifisj &:lignis, & flamma ventilata* Ex putredine a ut em, tum r eliquorum corporum j _

--" - ■--- -“ .. . ^

D E C A V S IS

itum ptxiknim feminum ac ftercoris^Mihiquidem non nunquam videre cotigit in coIumbarumjE '

l-tagreftiumjexcrementisjex putrefactione ignem accenfum4NeC eft qmfpiam,qui ambigat,quin,;
jCalidorum corporum vicinia,alia concalefcant,fi modo' ad memoriam reuocet,&' balneas,& Solei ,

laeftiuum, 8 C omnem flammamtita quoque fi hybernis temporibus in ampla domo ignem accen^^

! derisjatque omnes meatus ftipaueris,per quos fpirandi habeat facultatem, interius calorem acer^ '

juabis:quo'dfiquaqueverfus patentes exitus liqueris, nihil amplius effeceris. Sednon aliterbab
ine^ atque fornaces,fuum interius aceruant calorem.Ex quo euidens efl:,ftipationem augendo ca
;lorioccafionemprxfl:ari.Sednecinobfcuro efl:3 quod idem ex ipfa materia proueniuNam aridi
j calamffacilius in maximum flammam attollunt: ligna autem viridia,^:; prtefertim fi plura fuper
i ignem cpngefreris,diutius quidem aggrauant dC veiuti obruunt flammam, demum vero augent.

; Quomodo igitur in ''animalium corpore ex ijs vnumquodq3 pe rficiturc' Cum quifpia immo--
i derata exercitatione vius fuerit, laflltudinem fuftinet corpus, hoc efl:,caliditatem immodicam in!

I mufculis atque articulis habet: hi enim funt,qui primo motum excipiunt.Quo'd fi non vitra pro^j
i grediatur calor,atque eum folui contigerit,antequam totum animalis cotpus inuaferitmihil vltral
! lafTitudinem confequetur. At fi in totum extenfum fuerit corpus, tunc huiufcemodi affecfcus fe--
i bris nuncupatur,qu* eft quaedam totius corporis immoderata caliditas. Ita dC ira, qux feruor qui E
I dam eft exiftentis in corde caloris,ob immoderatum motum, per totum no nunquam diffufa cor
pus,ita febrem accendit. lam ea qax putrefcut in animantis corpore, calorem quendam immo
: dicura in his partibus,in quibus putrentiefficiunt, ficuti eryfipelata, dC herpetes,& carbunculijdcl
i inflammationes, BC phygethla. Hxc autem vbi totum concalefecerint corpus, excitant febrem. ^

: Et quidem tertia caufa immoderati caloris ex his fit manifefta,qud nam modo animalibus adue
; niat, & ex f| s qu^ exuftiones appellantur .Nam in bubonibus dC inflammationibus dC eryfipela^
i tis atque omnibus adeo calidis morbis,femper contingens pars atque continua, ipfa quidem pri^

, mum caliditatem affumit,deinceps vero 8 c partem vicinam afRcit,& h^c deinceps fibi proxima:
atque ita,vfque ad principiuminfiti caloris vbi per uencrit intemperies, totu celeriter corpus prin
cipfj fentitaffe(ftum.Diuturna£ quoi^ morae in locis Soli expofltis,nudis quidem, totam aliquan
do cutem fupremam calefaciunt;at fjs qui veftibus operti funt,folum caput:atque haec exuftio ap
; pellatur: Quo'd fi iam totum animalis corpus occupet, tunc ita febris accenditur. Quartum vero
caufae genus quod infitumcalorem immoderate fuccendit,in adftridiionibus 8 C frigefacftionibus
i fieri videtur. Nam fi quis vehementer riguerit,aut in aqua natauerit qu^ aut alumen aut talem ali
: quam naturam acceperit,huic ftipari cutem atq^ denfari contingit,vt qux difflari confueuerat fn- 0
^ tus cohibeantur: Quo'd fi fumofa fuerintquf intus colleda funt,febris inde generat. Quinta ve
|ro fpecies audae fupra modumcaliditatis,funt efculentorum acres ac calidx qualitates,veiuti allio
;rum,porrorum,c^parum,atq3humfcemodi omnium:nam & horum vfusimmoderatus febrem
; aliquando fufcitauit.Et quidem calidx potationes immodicae,yeluti vini veteris dC acris, imbecii
Io corpori liberalius ingefti,&medicamina acria,flue alexiteria.i.amuleta fuerint,fiue venena,cau
fam vt homines febn'citarent,attulerunt. Sed cur (inquiunt) no femper ob qualibet haru carum
/ febris accendite' Qm caufae efficientis quan£££as?parn.Qaexifttt: 5 ( quaexonflituta eft ab eadem ca
in corporedifpofitio,magnam,in eo quod plus & minus,varietatem admittit:acpr^terea anima
tium corpora plurimum alteru ab altero differunt,in hoc vt aut facile aut aegre a' naturali recedant
habitu.Quemadmodum igitur minime ambigis,cur non omnis motus lafTitudinem facit,fed pro
i confeffo habes q),vbi non excefferit ac potentia fuperauerit articulorum mufculorumcja naturam,

I nunquam eos fatigari continget: fic tibi erat cogitandum,q) nec talis affecftus qui laffitudo nuncu
^ patur,niri dignam effatu tum magnitudinem tum moram affumpferitjnunquam vniuerfum cor
pusafficieuAn motus quidem paruus,laffitudinem nequit efficere: parua autlaffitudo, omnino
; febrem accendet f aut motus quidem effecftus, in relatione conliftet, laffitudinis autem minime rl
Ac quidem omnibus et vulgaribus ac rudibus in propatulo eft,athletaru corpora diuturniores ac
^ vehemeniiores motiones citra laffitudinem perferre: & nos priuatos, fi paulo' fupra confuetudi-
nem exerceamur,ftatim moleftia affici. Nil igif mirum, fi quifpiam quauis laffitudinem fenferit,
non th febricitauitjvel enim parua eft laffitudo, vel exigui temporis,aut viribus corporis inferior.

An,fi fuit exercitatio haudquaquam diuturna,nec vehemens,atq3 etiam minus qua'm pro natura
eius qui exercitatus eft fortis,nunquam quidem laffitudinem afferet: laffitudo vero febrem accen i
det,etiamfiea§(:breuisfit,&exiguitemporis,&:languentiscorporisroboreinferior fit;' Sed dC j
hoc ipfum in ea re quae ad ageiidijm potentiffimam naturam habet, nimirum in igne, poffumus i
intueri.Namfrmefacftos,nonabfq3 tempore ac viribus c^efecft: fi quidem , cum aliquando e' lo- i
; cis gelidis difceflerimus,maaus permaximam flammam ignis fine aliqua noxa transferimus..Ne 1
: que omnis materia aeque facile ab eodem accenditur,fed arentes quidem calami primo attacftu in-^ i ,

/ flammantur,ligna autem humida ac viridia vtaccendanturjlongo tempore vehementi6j3 flamma j -
'' jndigent.Quo padto igitur nihil horum in igne admirans,in laffitudine admiraris quo'd magnfe I
tudine egeat,ac tempore, ac corpore incendio opportuno f Satius itaqj fuerit fi nulla te huius ret i
capiat admiratiOjfed potius animaduertas quale nam animalis corpus jtacife fui natura calorem ad |

.__ .. _ _ ^ _ rnitEil, "i

MORB ORVM . 7

quale non fadIe.Sea de hoc quidem poftea es auditurus»Nunc vdo nihil tibi fitmirii,

^ fi vnumquodqj quod aliquid fit effe(ftuf um5&tempus & magnitudinem exigat 5 ac praeterea vt f

proximum fit quod prompte patiendi habet naturam :qm dC li hxc defintjnec ignis comburere,
nec gladius abfcidere valet* Nec aliquid aliud^in efficiendo potentiffimum,in aliud agere poteft,

; quod ipfo validius extiterit,aut vbi non interuenetit tepus eflatu dignum* Super lucernae quide
mammam, nun^ totum effunderes oleum, neduaquam:&r gladio incidere lapides nequa^ ten-
;taueris,nedumadamantem*Vis autem vtlaffitudo,&calefa(fiio,6t:frigefa(fiio,&:reliquahuiufce
; modi,febrem femper accendant,quis parua fint3& exiguum tempus perdurent,fiue etiam totum
: corpus minime idoneum ad fufcipiendum calorem extiterit Quod enim iam calidu efi:,paratius
eft ad hoc vtexcelTum caloris admittaqficuti&I frigidum vt plus fatis frigefcat: quod vero ediuer
i fo fe habet,ad hoc minime eft aptum: vfq? adeo cgca 8 C rudis eft eorum qui talia perquirunt dubi'

; tatio*Qui vero nihil dubitantjfed prompte ac temere enunciant, nihil eorum quae nuper dixi^

' mus excitatfebrem,ho.rum ftupiditas quidem miferationem,contentio vero odium meretur* So
luta quidem funt 8 C horum fophifmata in altero volumine, quod feorfum de caufis procatarcli';
cis,id eft prseincipientibus,fcripfimus* Neq3 prgfentis eft negocq aliorum refellere errores,fed ve
B^aduntaxatdocereinftituimus* Rurftis:igi^turadpropontinoftriferiemreuertamur*Erat"aut,
e.iiol.38.f (vtarbitror) omnium fii^licium aegritudinum praecederes caufo, pr^incipieirtes expli

care* Non enim eft fortaffis inutile, eos qui ita earum appellationes manifeftioris docftrinoe gra^ v
tiadiftinxerunt,imitari,Quafcunqueeniminipfoanimaliveldifpofitionesvelmotusprxter na ^
.turam,:^gritudinum praecedentes caufas nominant: quae vero extrinfecus adueniunt,6t: alterant /

; corpus, atqj tranfmutant naturam vehementer, proeincipientes appellant*

Tj c Caufis Frigidi MorhL C^P.

C aAlidae quidem aegritudinis in vniuerfum diximus caufas,nunc ad frigidam veniamus.

^ Sunt Vero & huius plures numero caufe,veluti refrigerantium propinquitas, StT ciborum
5 ! potuum quantitas ac qualitas,ftipatio q3 acTat^rafeo^ac^aetereaiocmm^iC^^^iBrefdiemmfimxi^

‘‘ ! Quibus etiam occafionibus ignis extinguitur* Nam fiparuo carboni multum niuisautglaciei

ifuperimponas, aut plurimam aquam fuperinfundas, continuo extinguitur* Sic,vbi circunftans
iaer fit prxter modum frigidus,veluti hyberno tempore iuxta Hiftrum, non folum lucernam fub A
dio pofitam,fed fiC quemcunq3 exiguum ignem videbis protinus extingui* Hoc quidem modo, ^

' ;C ignis d rerum prtsgelidarum cotacftu fuperatur*-Atrifs autem quae natura apta funt vt ipfum enu
triant, ob excelTum,vel defeCtuar,:veE^^fiea^ 3 ±quiitaC€-m hoc pacfto corrumpitur* Si enim li''
gna vniuerfim & multa fupa.paruam-c&a€eruauerishammam, ob immodicae quantitatis excet-
Ilum ipfam extingues* Qud(iffnihiromninq,atitparam admodu adiecerisjobdefetftum aut pau-'
'citatem alimenti, videbis continuo marcefcere; Sic dC lucerna flammam comminui atq3 in peri-'
iculo efle ne prope extinguatur infpicimus,vbi nutrimenti proprq modus no feruetunSiue enim
oleum liberaliter non adhibueris, aut multum vniuerfim fuperinfundas, vtroq3 offendes modo*

' Quo'd fi largam quidem exhibueris materiam,fed quae vel nullo modo apta fit vt ardeat, vel cum ;
magna difficultate incendium fufcipiat,hancetia ftatim minorem efficies*Veluti fi oleum aquae |

: commiftum fupra ignem conieceris* Si etiam qui flammae circunfunditur aerem ftipaueris, aut'
nimium rarefeceris, fic quoq3 flamam decreicere ac periclitari ne penitus extinguatur, infpicies*:
i Stipatur autem,fi cucurbitam qua medici vtuntur,vel furnulum,aut tale aliquod aliud drcumpo |
inas* Quo'd etiam continget, fifornacum foramina clauferis. Quo'dfiin multo Sole, 8 crcalido 8 (r i.
:apricoioco,autadalterammaioremflammamadmoueris,tuncquoq3minoremflammam mar.'i
cefcere videbis: quoniam exterior flamma, vt qug pr^potetior fit, elaxat atq3 difpcrgit minorem*

; D Ncq3 vero in obfcuro efl:,q> fi eas flabellans,hoc eft mouens, fi quidem modice' hoc feceris, auge^ 1
bis: li vero immodice,diffolues ac diffipabis* Sic ventos magnitudini flamg refpondere opor.< i
tet,fiquid eius augmento coferre debuerint: qui vero maiores funt 9 illa queat fuftinere, difper^
gent,non flabellabunt. Ex quo manifeftum nt,q> flamma quidem ad fui incremetum motu eget
aduentitio,nontamenimmodico*Sienimnullomodofl^ellatur,elanguet:vchementioreau>
tem motu extrinfecusvrgente,diflbluitur ac difllpatur* Secudum igitur primam caufffpeciem, >

' cum omne frigidum formfecusaduenerit,partimcontacftu tantum,partim potentia, frigida ^gri

! ludo confiftenSic aliquis in frigida natas aqua Igfus eft: Urnale lotus, gelida loca iter faciens*

Non nullos etiam vidi exanimatos,ante^ domum deferretur* Iuxta vero fecundam caufam,aut i ^
morbumattonitum,autcomitialem,autmotusfenfusVela£fionem,exebrietatealiquisfubqt: ^

; quanquam vinum modice haufl:um, vt quod maxime proprium alimentum fit, natiuum calore
adauget*Sic 81^ optimicibi qui ^ pIurimumantm^taifefuntaHtrimefumjfupramodum aflum-'
:ptiiraorbosfrigidosgenerant*Sicquxcunq3veldeuoranturvelbibutur,fiffigidioranaturafmt, '
tnorbos frigidos pariut: ex horum numero eft papauer,mandragora,hyofcyamus, cicuta, qiand f
> nimia frigiditate et interimunt. Vkima autem ftipatio, (hanc enim tertiam frigidiorumorboriJ i ?

caufamftatufmus) facit graues fopores*^vete rnu,&:morbos attonitos* Et hoceft gadfabHip ■

^ DE c avsYsT^ " I ■

de Via. rat. ia ' pocrate, II Venarum mtercept/ones corpori officere,qj ftatfm vocem eripiant* Ipfe nanq3 ficuti et E

j7°f |ai{] vetuitioreSjduo genera vaforum in quibus fanguis continetur, venas appellat, non vti iunio r

* Ires, alterum tanium quodnonpuirat.Vbiveromtercipiunturqueefuncm animaliarterix,hoc ,

jeftitaoppietjeiangqine fuermr,vt nullus in ipfis vacuus relinquatur locus, in quem, dum atto!.-!
jluntur, aere extermim attrahere poilint, tunc ftrangulaturatqjextinguitur calor, innatus: ac qui|
lita afFedi runqfubito feniuni &: mota totius corporis amittunt* Oftenfum enim a nobis ell hoc,!

|m eo volumine quod fcriprimus de vfu pulfuum, ob eum hnentarrerias pullare,vt calor naturali
jlis in omnibus animalis partibus moderatus conferuerur*Iniibro autem de vtilitate vcfpir^tioA
j his fcriptum a nobis eft,q) hgc quoq3 inlitiim cordis calorem,moderatum conferuauSicuti igitur
ifi extriniecam flammam a communicatu circufufi aeris fepares, interieciu furnuli vel cucurbitae
j vel cuiufpiam alterius rei fimilis,fl;atim extinxeris : eodem modo fi animalibus caliditatemcohid
ibueris atqj intercluferiSjita vt nullum cum aere exteriori habeat communicatum, fl;atim exitium
afferes* Caliditas igitur cordis per faucium meatum aeri extrinfeco communicat* Quo'd fi h unc
interceperis, euefligio.ftrangulabis ipfam, atq3 animal enecabis* Calor vero qui omnibus efl; ar.-|
teri]s,qute per totum animalis corpus diuiduntur,per cor quidem ipfum inquantum faucibus co!
municat,&: per vniuerfam cutem,in ambientem nos aerem refpiratsrefrigerium quidem,cum iU F
|.IaereattolIunt,accipi&:cumautemrefident,idquodfuliginofumefi:,expellens:quorumvtruq3,| ' ' i
! natiuam eius mediocritatem coferuat.Et li quidem ftipate fuerint arteriae, flue (vt nuper dicflumj j

1 efl) ob fanguinis redundatiam,flue earum ora obftrudus aliquos patiantur,ita vt nullam habeat! i

;tranfpirandiviam,caIoremextmguinecefreeft:quodveroitaaflecl:umeftcorpus,emori,Quo'd ;

I fi fuerit itipatio modica,no adeo calorem naturalem pati efl: neceffarium* At fi quidem in anima.'

I lis corpore veiuti fuliginofa quxdam ac fumida excrenieta tunc conftiterint,alius erit caloris na^
i turaiis affedtus talius vero, vbi folum vapor quidam fuauis atq3 optimus exhalarit* Atq3 horum
I vtruq3 bifariam hoc modo euariat* Gumi enim fanguis optimus in corpore fuerit nullo inquina^ i

i tus humore fuperfluojvapor ex eo mcalefcete optimus exurgit, qui nihil aut igneum aut acre fe^ '' j

cum inuchiuTale quidem corpus cum mediocriter ftipari contigerit,breui aut erit plethoricum,
jautfupra modum calefiet: i]s quidem quibus defes vita fit ac minime iaboriofa,pkthoricum flet, j

icum intus remanferint qute exercitatione excerni oportebat: tjs vero qui exercitanturjCalefietjCS I

I motus occafione calor augeatur naturalis, non tranfpiret autem ob id q denfatum fit corpus* In '

: icorpore autem ftipato quod a fumeo excremeto obfidetur, aut febris accendetur ob interclufam |

i interius fuliginofameuaporationem5aurfl:ragulabituratq3 extinguet calor infitus atq3natiuus*G

j Vtrunque vero horum accidet pro multitudine excrementorum, aut magnitudine ftipationis* !

i -JSIam fi fumofafuperfluitasqu^euacuariexpetebaqplurima fuerit, atq3fl:ipatiovehemens,peri' I

I Iculum imminet ne calor naturalis flrangulatus ab excrementis extinguatur:It vero fuperfluitas j

i Ipauca fuerit, & ftipatio parua, febris accendetur* Non ergo dubium elt q dC naturales dC aduenti

jtias corporis difpofitiones cognofcere oportet, in quibus aut fuliginofum aut vaporofum aut fu ^

jmofum efl: id quod exhalauScd lisec quidem in hifce libris explicabuntur,in quibus curandi do^
icflrinam exequemur. Nunc ad huius operis inftitutum reuertamur* Sicuti enim flipatio faepiusj ;

/ jfrigefacfiionis efl: caufa, eo quo diximus modo: fic & laxatio, qn plusc^ fit opportuntj, difpergic i j

/ |ac dififipat infiturri dC natiuum calorem, frigidius efficit corpus* Fiunt autem haec tum in vniuer-1 !

^ ifo corpore,tum vero etiam in vnaquaq3 particula,cum vel ftipatur vel laxatur*Si enim quam vni| ;

luerfum corpus habuitdifpofitionein obftrucflionibus dC plenitudinibusarteriaru,hac ipfam hai
|beat particula ab fjs folu que in ipfa funt ar terifs affecffis, necefle eft vt hgc ipfa particula fimili mo j
Iquo totu corpus ggrotet* Et qdem quae extrinlecus adhibentur medicamina, aut aque q vim me j
j |dicaculanihht,&frigid^3&aeripfecirGufufus,laxationemautfi:ipationeimmodicamiplaparte| I

icomittere poffunt* Et vincula quaedam violenta, ipfi aliqh particuix, aliqn vero fupraiacentibus
' Icircupofita, corrumpet ipiam,ac ffigefacient, ob id q eam feparant atqs feiungunt i comunicatu |

; membri in aiali praecipufa quo calor emanat naturalis,atq3vnde vim fui motus recipiut ar teri^v

r. . . DeCauftsSicctMorbu - C^P. 4*.

tA - • T^E calidis quidem ac frigidis affecflibus abunde dicflum eft 3 de ficcis vero deinceps dicetur*.

I dam co”hab£t I 3 Si ''''quis magis quidc tranfpiret,minus adt nutriatur,! cum eO q ficci habitus exiftit,}- facile A.T,4.pri? pac
I in ficcam incidet aegritudinem, ac praefertim, fi curis aut vigilfjs immodicis occupatus fuerit*Et ti.can.)tf?.<»i.;

I Tsper 'aerisquoq3nobiscircunfufitemperaturecumficcaefuerint,exiccantammaliumcorpora:S(rnata ‘

; P- tiones praeterea in aqua quae nitri, aut fulphuris,aut aluminis,aut bituminis,aut alterius huiufce^ :

! dor^fit^Sp^ modi qualitatis eft particeps :^ quaecunq3 medicamina vim habent exiccadi,fiue intro affuman^

' ratui^.iinpKf tuqfiue forisadhibeantur,haecquoq3ficcum reddunt corpus*De quibus in eovolumine,in quo
:fi habent,)^ dc fimpHcibus medicaminibus agitur, abunde dicflum eft*

, . BeCauftsHumidtJldoybi. ■ .

■ % f T quidem ficcarum ggritudinum caufac funt* Humidarum '^aut funt oes caufe contrariae, A.ibidcm.

f;cibatja,ficcio veluticiborumquihumidiorinaturaconftantcopia,&:potuumexceffus,A:omnisviuen>

aa fintfaculta- delicatior, & animi fecuritas, dC balneorum ex aquis dulcibus plurimus vfus, pr^fenim

te*

—■ M OR B OR VM __8

—r——Apoft cibiirnt fic ZC totavita oti'ofa,atq3 omni labore vacanSj^ pluuiarum abundantia, atqj omnis*

' ftatus temporis humiduSj&Tmedicaitiinajquathuraectandi habent poteftatenu

Decdufiscompofitommmorbomm,(jmfmilarespartesimadmt. C^P. 6. .

L iquet autem, q> & compofitarum aegritudinum caufg omnino funt compofitx* Si enim cau
fa calidafimul,& ficcain vnum aliquando conueniant,neceffario calidus quidem^atqjficcus |
fequetur morbus: fi calida, humida, pariter calidus^ dC humidus: ide euenit in reliquis duabus j
fimul iundtis qualitatibus,humida fcilicet & frigida,& ficca dC frigida. Quod vero huic fermoni i
adiungere,ac fimui diffinguere oportet,iam aggrediamur,q» videlicet corpus fepius alteratur, cu I/
caufae omnes eiufdem inter fefefpecieiexiftunnplerunq? vero cum viribus contrariae funt:i
non nunquam fuperant, quae ex ipfis funt vel numero plures, vel diuturniores, vel po tentiores; i
;interimveroabvtrifqjex^quolgditurcorpus.EtOveronullomodofieripoffevideatur,vtvnii :
idem'que corpus calidum vna efficiatur ac frigidum, humidum^que ac ficcum plus, quam natu-;
ra fit opportunum: tn hoc ipfum vfu contingit, & merito diftemperatia ingqualis appellatur:
nos ^ de hac ipfa alibi feorfum,vt oportuit,difleruimus: neqj nunc de eadem ipfa verba cofume^
re conuenit,fed potius ad reliquarum egritudinum caufas explicandas veniendum. Hoc th in lo
B co prius funt repetenda,qux in libro de morborum differetiis edocuimus, q> videlicet aliqh qui-. ;

■ dem ob folas quatuor qualitates corpora ab habitu naturalirecedunt, nulla extrinfecus conuuen

te fubftantia:aliquado vero fiuxiontbus repfeximrjideaaqtademomairtcrfeumidfs; vi autem non
humidis.Sed de horum humorum poteftatedicftum quidem eft ab antiquis medicis,Sdphilo- .
fophis,8d a nobis-etiam tum in aliis commentationibus,tum in his prefertim, quas de medicami
nibus edidimus.Quantum vero huic loco expedire videbitur, in prefentia etiam dicetur, quo'd
A.H, I. f. i.d.4. fiaua ''quidem bilis facultate calida eft, bC ficca: nigra aute frigida , ac ficca: fanguis auterii calidus,
6^humidus:pituitafrigida,&:humi(k:&q7exhisfinguliinfluuntaIiquandofynceri,aliqn aliis ,
comifti: 5 ^ q> particularum oedemate, vel fcirrho, vel phlegmone laborantia difpolitiones hac de
caufa plurimu variantur.Nam 5 C anth races,8d cancrij^ herpetes,& eryfipelata, phygethla,6d
, gangra2na£,6t: phaged^n3e,8d fatyriafis ex hoc genere funt,& vitiligines,atheromata,&acro^
chordones,6dachores3&faui,8dganglia :dC fteatomataappellata, morbi funt,.qui fluxionu funt
parras.Haec veroinnicem di&ruatracpraetefieae-a-omaiajdequibus-pr^dixrmasiqm nonnulla
quidemexfoiafent-pituita,nonnuilaautemex fanguine, qugdamexbilefiaua, qugdaex nigra,
quedamexaliquoaliohumore,quinondumomninofitextra naturam. Sedhicipfe,quaiifcuq5
C fuerit, vnus oino erit ex his,quos enumerauimus.Neq j en im fieri poteft, gn fit au t calidus & fic-j
cus,aut calidus &C humidus,aut frigidus 8 C ficcus,aut frigidus & humidus. Sed,qn ad plurimum
craffitiei,& frigiditatis peruenit,naturaiis pituitx forma amittit, atq? alius quide humor efle exi-
ftimatur,quiextoto genere fitpr£eternaturam:Nontn ita feres habet: donec enim frigidus,atq3
humidus fit facultate,ex pituitae genere erit.Eadem ratione, quicunqj calidus fuerit 8 c liccus, ide
ca flaua bile genus fubibit.De his vero plenius alibi dilTeruimus. Quo ftt, vt nunc de his breuius
dicamus,quoniam &: de his ipfis omnibus copiofius in iis libris, quos de curandi rationeedituri
fumus,fradare (latuimus. Ad id vero,quod praefentis intereft operis,redeamus.Omnes,quidem -
huiufcemodi morbi fiunt fubinde ad partes ignobiliores materiam inutilem deponente natura:
quod edam a multis aliis antea didum eft.Quis tamen fit depofitionis modus, non adhuc eft di-
■ dum:rationem enim quadam,atq3 mentem natura tribuemus,fi ita fimpliciter ipfam, quicquid
inutile eft,deponere affirmemus ex nobilibus partibus ad ignobiles. Sed, q> quide in morbis bo-
' ne indicationes ab aliqua huiufcemodi facultate fiant,manifefte apparet. Quis autem generatio¬
nis modus his iudicationibus fit,no dum maiores noftri exade docuerunt: quoniam neqj poten
tias naturales,de quibus nos in aliis comeniationibus egimus,quot numero,qu^ffiam exiftat,.

D & quod fingularum fit opus,fatis explanare potuerunt. Sed nulla fane difficultas fuppofitioni-
bus,quas in eifdem commentationibus demonftrauimus,vtentes nunc,de hifce omnibus tranfi-
g€re.Cum quatuor fint numero potentiae, quarum quaelibet fiue animalis, fiue plantte particula
particeps eft: & cum vna quidem ex iis attrahat id,quod ei conuenit,alia autem retineatjalia alte-
i'et,alia,quod fuperfluit,excernat: dC cum materia ipfa fuperflua duplex genere exiftat, aut enim
quantitatis ratione,aut qualitatis: cum denique omnium corporis partium non aequale fit robur,
quippe principaliores partes ftatim ab initio natura maiori robore dotauit:Nihil mirumjfi in im

puris corporibus,in quibus plurima inutilis materia redundat,ad ignobiliores partes a liquidcog_

liuat.Nam fuperfiuus humor,vt qui a par tibus oibus robuftioribus expellatur,ac nullibi cofifte-
re queat: tadem ad imbecilliffima omniu peruenit parte.Hec vero alia, atq3 alia in diua-fis corpo
ribus exiftit:aut quia in prima animalis formatione eidem parti aliquis error obtigerit,aut poftea
aliquam fufceperit noxam: aut quia talis natura effe debeat, quemadmodum cutis: haec enim (vt
qu^ nullam operationem habet,fed vfus tantum grattxxnaxuminfiituta eft) optima ratione par Q
tibus aliis,quae aliquam habentoperationem,imbeciIlioreftfada:eftenim quoddam velutivela
mentum,atque amidus animalis cognatusjcum neque codionem, neque alimeti digeftionemi
neque fanguinis generatione,neque pulfura,neque refpiratione,neque voluntarium motu, neq;
-- omnino

DE CAYSIS

' omnino operationem aliquam aHerat animalirac pr^terea cum omnium aliarum partium exti- E
: ma fit collocata^non abfque ratione totius corporis excipit excrenien ta» Multa enim ab initio in-
i ftrumenta^expurgandae materias inutilis gratia^ natura, molita eftt&T h^c quidem ibla ad tuenda ;

fanitatem furaciuntjcum nullam corpori labem isjqui nobis Circunfunditutjaer adiecerit,aut de^
linquens ratio vidus humorum vitioforum redundantiam immodicam in corpore no effecerit»
i jSam,cum talisacciderit errorononampliusnaturaliafufficiuntinftrumentaad excrementi mul>
i iitudinem expurgadam»Ideo'que tunc accidit, vt fluxiones a valentioribus impulfas partibus ad:

I imbecilliores irruantJllud quoque non nunquam vfu euenire foletjVtjCum ftipati fuerint hi,per i ,

; quos expurgantur,meatus,ad alia confluant loca. Hasc quidem principia funt gignendi omnes'
i praedidas 3egritudines»Malum vero in ipfis membris augetur,cum in eifdem impadas fuperflui'

! tates ac putrefcentesjatque ea ratione magis vitiatae, influentem poftea humorem, etiam fi vtilis
! iit,coinquinant atque corrumpunt»

* Decuufisnmbomm in genere conformcitionh. C^P, 7» ,

S Ed,quonia fimilarium partium pro prios recenfuimus morbos, fupereft, vt de inftrumenta^
rioru morbis dicamus,exordiii ab eo fumentes,qui primu inter alios obtinet locum, qui vide,
i licet in formatione confiftitHic autem fit naturali quidem figura nonnunquameuarianter non
I nunquam vero laeuitate quadam aut afperitate, autmeatu ipfo corrupto»Caufa "autem,ob quam
I figura naturalis permutatur,priraa quidem efl: formatio conceptus in ipfo adhuc vtero matris vi
\ tiatavel ob materiae multitudinenijautob qualitatem minime aptam : qux naturales feminis md
! tus impediat»Secunda vero,fi,dum paritur,dum^que fafciis infans inuolUitur,error aliquis com^
i mittatunMolIia fiquidem ac pene fluxibilia cum fint corpora infantium nuper in lucem venien
I tium,facile inuertuntur,cum dC in exitu a matris vtero non rede ab obftetricibus excipiuntur,;

I non comode fafciis inUoluuntur,ac deinceps d nutricibus fine modo aut attollutur,aut reponun-f
; tur,& dum prgbetur lac,S;: dum lauantur,&: dum fafciis alligatur» In his fiquidem omnibus, nili
quis infantes comode pcrtradauerit,fadie vniufcuiufq3 membri figura naturalis euertitur, ac cor ■

; rumpitur.Etquide in omrti eaiqu.aefequftHr,educatione,partim ab immodicafatietate, partim;^ ;
motibus perpera 4 adiSjduante:tdiipasa 3 n:flaie^ain:ingredipermittuntur,autvehementioribus
motibus exponuntur,plura in ipfis membra inuerti contingit» Siquide nimiafatietas opcrztio-'
nes impedit naturales»Intempefl;iuiautemj&Cvehemeirti0resm@ftts4abefadat artus, ac, in quam
; minime fit opportunum,partem circumagunt.Grura etenim ex ipfa innitentium corporum gra
uitate aut ad exteriora, aut ad interiora vertuntur, vt magis ad haec, quam ad illa primum tibiae G
momentum dedinenG^bus-cnim rediora funt,quam naturf coueniatjblgfa fiunt magis.Qui.'
bus autem cauior,effTcianturrh^ba» Voco autem blsfum, quod ad exteriora cOnuertitur: rhx<
tf0ni"3utem,quod in contrariam partem» Et thoracis quidem partes plerunque a' nutricibus in-
ijertuntur,dum ipfas in prima educatione nimium arde extrinfecus vinciunt.Maxime vero hoc
quotidie apud nos fieri iiituemur in virginibus; quibus,dum ftudet nutrices augere ea, quae, funt
circa coxas ac ilia, vt haec magnitudine thoracem exuperent, vittis quibufdam totum circumpre-
; fiendunt, atque omnes fcapularum ac thoracis partes vehementius ftringunt ac comprimunt*

Quo fit, vt, cum faepe non aeque omnes intendantur, aut pronum in partem anteriorem redda-
, tur pedusjaut pofteriores partes,quae ad fpiiiam pertinent,gibbae reddantur.Illud vero no nun-
I quam accidere folet,vt veluti perfradum atque ad latus addudum fiat dorfum, ita vt altera qui¬
dem fcapularum non auda,fed parua ac valde compreffa appareanakera vero prominens, tumi-!
da^que ac omnino maior» Hsec quidem omnia figurarum exiftunt vitia,quae in thorace commit
tuntur Ob errorem imperitiam ^3 non aequo momento alligantium nutricum. Sic dC medici ple-:
runque male alligantes atque eftbrmantes artus effrados, ipfos inuerterunt: non nunquam ve- i
ro,ubi medicus rede fuum opus impleuerit,ipfe,qui patitur, fi, antequam callusfatis inualuerit,H
membrum exercere conetur,fibi inuerfionis eft caufa. Sed :&G^li&|3artesffcuti nares, dC circun;
frad^ ficuti fupercilia cauitatum ollium, quas cotylas gracd vocant, 8 C excifa quandoqa offa, aut
magna portio carnis,cum deinceps non ^qualiter fupercreuerit, hgc omnia occafionem afferunt,
ut naturalis figura perdatur. Alius autem modus eft figurae deprauandae, qui ob immodicam re- i
pletionem aut alimenti defedum contingit, ficuti iis, qui aut nirms craffi fadi funt, aut nimium 1
contabuerunt,fiue id in una tantum corporis parte, fiue in toto corpore eueniat» Nam dC mor -1
bus,qui elephas appellatur,^: tabes (graece phthoe) manifeftiffimefiguram immutant» Refimal
tur enim nafus,& labra craffa fiunt,atque aures extenuatg uidentur his,qui elephantiafim patiun 1
tur: atque hi omnino fatyrorum effigiem prae feferunt» Naresautem acutae, &:collapfatempo-;
ra,&: oculi concaui, 8^ circa fcapulas ac brachia ueluti quaedam alae, his, quos tabes male habet,
apparent» In his quidem omnibus prima.ratione corrumpitur figura naturalis» Ex accidenti au
tem his,qui refolutionem aut diftentionem neruorum,aut inflammatione, aut duritiem patiun-
tur,aut quibus nerui diffedi font aut chordae,aut duris cicatricibus aftridi» In his fiquidem om-:

, nibus alias ob aliam caufam,ad alteram partem membrum declinat, tradum quidem a mufcufs
motum facientibus in his, qui altera tantummodo parte funt refoluti: fic dCin neruorum di ften>'
i ^ ^ , tionibus !

r M O R B O R V M 9

' L tiomljtis quae ad alteram contrahunt partem a mufculis dsftentis* Inflammationes etiam ^ duri

.r - , ■ ’' tumores atque induratae cicatrices 6;:quicunq3talesaffe<fi:us partem ad fe proximam tendunt,ea^

V • ' ’ dem ratione membrum peruertuntJneiTdem vero diflecfEisneruis& tendinibus/icuti in refolu--

tis,oppofitorum & fecundum naturam fe habentium acflio, membrum ad fe attrahi c: adeo q? hae
' piures numero caufae ad vnam reducuntur,quae membrum vrgente adalteram partem tenfione
i peruertit* Et de figurarum quidem praeter naturamdifFeretia,hec dixiile fuffician Cauitates aut .

I I qux partibus corporis infunt SC earum meatus,ob eas quas fubqciemus caufas corrumpi vel ledi

i i eontingitjCoalitum icilicet,angufi:iam,obfi:ru(rrfonem,comprefllonem3 fubfidentiam, Si eorum i

i que ora appellantur patefadionem.Nam quum non nunquam exulcerata fit cauitatis interior fu ;
j perficies,ac deinceps limuicoalefcant exulcerata particuix,formatio naturalis neceflario deftruif.
Non nunquam vero vel carne adnata,vel aliquo alio germine prgter naturam,vel duro quopiam ;
fiue inflammato tumore,aut abfcelfu in ipfis corporibus inftrumentorum,ac deinceps eodem tu-'
more praeter naturam,interiorem occupante cauitatem,loco anguftia iuperueniuEt iane' obftru^
tftio ob lentos ac cralfos humores,vel ob callos aliquos,vel ob grumos proueniens, cauitates ad fi
milem perducit alFedlum» Sic & fi aliquid extrinlecus incidat,ac vehementius comprimat,necefla
j B rium eft vt circum iaeentia corpora ad interiorem cauitatem detrudantunQuin 8 C fi fubfideat in

I I fe ipfe corpora,veluti cum ab aftringentibus coguntur,aut a frigidis denfantur,aut ab arefacientb

I bus marcefcunt, ipfos quidem meatus in primis, iam vero dC iplas etiam cauernas conftipabunr,
i' i Nam ora quidem meatuum no folum conftipantur, fedetiam penitus in huiufcemodi aflecflibuis

'I fepenumero OGCxcantur* Sed & eius vir tutis qusecontentiua appellatur motus immodicus,cum

orameatuum fupra modum colligit 8 C cohibetjconftipationisefl: caufa.Quemadmodi 5 & excreti :
I ux virtutis motus immodicus nimium laxat: hoc idem fepenumero faciunt dC virtutis contenti^'

u 3 eimbeciliitas, 8 ^medicamenaliquod,autaquaqu 3 eaperiendioravimhabeat,autmollities im^
modica quae ipfis acciditin{i:rumentis,aut circtinfufi aeris temperatura,quae ad humiditatem & ca
liditatem immodicam vergit. He quidem fant $>C meatibus dC ipfis prxterea cauernis talium affe--
cftuum caufe* Atcp ex his intelligi poteft quas'nam i corporibus fimilaribus cas efle velint hijqut
ex tumoribus atque meatibus eadem putant efle conftruda* Sed cum tota ipforum Ilippofitio flt
falfa,mihi faperuacaneum vifum eft de ipfis priuatim facere mentione.Quare ad id quod propo^
fiti noftri eft inftitutum,reuertamur,ac reliquorum morborum caulas aflignemus,ab eo rurfus gc
I nere quod ad formationem attinet exordientes. Superant aut duo in eo modi, cum inftrumenta

, C aut prseter naturam Iseuia ftuntjaut afpera.Exafperantur autem quae prius erant Iseuia, 8 C Ixuigan
j tur quae prius erant afpcra: illa quidem ab acritudine humorum aut medicaminum abfferfa, haec

i vero a' pingui humiditateautlentohumore irrigata^Praecipue vero in offibus hxc euenire euide

ter confpiciuntur,cum non re<fte a medicis curantur: fed aliquando ex humoru natura qui in ani
malium corporibus inueniuntur habent origine. Oculorum aut & gutturis afperitatesjiio ex his
tantum,fed ex acribus vaporibus aut puluere vel fumo contingunt,licuti (vt arbitror) & ftoma^
cho & ventriculo Si inteftinis a^ materia inutili quae in ipfo corpore gignitur, atque ex eoru quae
i eduntur di bibuntur qualitate: inter quae etiam venena connumerantur. Liquet autem q? exafpe
I rantium caufarum fingula: cum inualuerint, vlcerationem quidem aliqua aut corrofionem in par
: tibus carnulentis afFertintjin offibus vero cariem inducunt. Hae quidem funt primi generisaegd
tudinum,quod in formatione confiftit,caulae.

i ; T)eC(iu[isMorboYurn 'm^nereNwmeri. C^P. S.

A.ibidem.h ^ Ecundi autcm'''generis quod in numero confiftit, Vbi quidem aliqua ex partibus defuerit na-

^ tural!bus,aut fedio aut vftio aut putrebdio aut valida frigefadio praecelfit. Et caufg quidem
frigefadionis prius funt explicatae. Putrelcunt autem non nulla quidem a medicaminibus q vim
I > habent putrefaciendi, aut ab ijs quae in ipfis animalibus oriuntur fuperfluitates: non nulla vero
ob id quod minime' tranfpirant. Caufas etiam prohibitx tranfpirationis procedentes prius ape^

I ruimus. Vbi vero aliquid fupercreueritquod non fit e' numero partium natura conftantium,hoc'

. | quidem etiam aegritudo ad numerum partium fpedabittfedcumidquod fuperadditum fuerit,
formam obtinueritfecundumnaturam,optimaemateri3eabundantiaeritincaufa:at fi proter na"
turam, erit Si materiae qualitas praeter naturam Atqui vires vtrobiq3 validas effe oportebat, aliO"
quin neque quod vtile eratjnatura afformafllet, neque quod vitiatum,excreuilTet. Formataute in
conceptibusjquado aut fex digitos aut tale aliquid fecit: in iam adultis autem, quando exulceratis
particulisvalidascarnesfuperaluerit,aut loculis vnguem. Deponit autem id quod eft inutile in
his paffionibus quas Graeci gangIia,meliceridas,fteatomata,atheromata appellant, ac in reliquis
eiuldem generis afledibus. . - .

I - De Caufis Morborum in genere'MAgnitudinis. • • C^P.

; A.ibidem.e 'T "magnitudo quidem partium augetur ab optimae materig multitudi'ne,8d^ a potentig robo

Jl^re. Imminuitautem acontrartjs cauris,aut vbi fediorie aliqua,aut exuftione,vel putrefedio"
ne,vel immodica frigefadione que interitum affert,aliqua inftrumenti corrumpitur pars,adeo vt

' qugrem anet ,mutilata.rgd datu r.,__f.

" “ ‘F TertiaClaffis. bbb De

a.f

DE CAVSIS MORBORVM

r v De Ccutfis MorbQYum ingen&e Pofitionki .C.^P. m ‘E

Q VxVero in conipofitionis genere xgritudines fiunt,No nullae quidem a repentinis ac ve pti.]

hementibus motibus praecedentibus ortum habent; No null^ autem ab articulorum immoj ^

dica humiditate,quae ligamenta madefacit atqa laxat,totamcjj dearticulationem ob lenti;

; tiam,lubricamreddit:Nonnullisau[tobidfpcotyIara.ficauitatum.omum,iupercilia circufirangu
>tur,aut quo'dcotylae ipfe ftatim a principio lupinae incontinentes6p ac penitus in fuperficie fadice;

; fuere,promptius artuir capita ex fuis fedibus exddun Hec igitur omnia exarticulationu cag funt»;

In his aiJtsegritudinibus que enterocelg &C epiplocelg appellant,laxari magna ex parte,no nuquaj
; vero & abrumpi,eu meatu contingit,qui ab peritonaeo ad tefticulos pertingit: Sic quoque deindd
: jad iprummeatum,aut ad tunicam qua Grgci erythro«dem appellant, aut omentum, autaliquod
: labit inteftiniS» Mouent pr|terea fuis fedibus inteftina,cum difledo peritoneo deciderint. Et pul
i monis quoq3 fibra fepius in vulneribus pedoris exin Et tunica vuea vt plurimum reIaxat,cS cor;

! aream nimium erodi contigerit. Vbi et vifceris cuiufpiam fibra aliqua non nunq ob vehementio
j f es cafus aut compreffiones compiicet, hgc quoq? ^gritudo ad fitus fimul figurg euariationem^

■ pertinebit, fada ob illas^quas commemorauimus caufas* Ad vicinas aut partes coicatio deprauat,!
cum aliqua non oportune coaluerint,aut cum aliquod appendiculu aut vinculu relaxat vel inteii' F
dit vel abrumpitur. Neque in obfcuro eft ex quibus^nam occafionibus horu fingula eueniant.

De Caufis SolmomVnitaw. C^P, 11. ’

V Nius ^vero adhuc generis xgritudinum quod commune omnibus exiftit partibus, fiue fi^i
milares ac omnino fimplices fiue compofitg exiftant, caufe funt explicandg. Ego vero hoci
; vniuerfum genus vnitatis folutionem appellare cofueui,aut vnitatis corruptionem, aut cotinufi
tatisfolutionem,velquomodolibetaliter,prout fperauerim fermonem auditoribus fore perfpi-
cufi.Neq3 enim nomen aliquod ab ijsqui ante nos fueruqimpofltu accepimus, ficuti nonnullas
eius fpecies proprrjs deOgnaiicre vocabulis; Fradionem quidem & cariem, cum in offe foluitur
continuitas; Vicus auteac Vulnus,cum in carne hoc fit,appellates. In oflfibus aut capitis, plures
etiam funt nucupationes: Qualis enim eftinTeFfquisolfibusfradio,ruptio ve! ruptura vocatur*

Quae vero ab aliquo acuto occuriante atqj abfcindete fit,icifio atcp diifedio appellat & fedes.No>
menauf teredomsapu4Gi^eas>q«oic3Uc£emfignificat,vr quodammodo(vt apparet) e,litera iu»
perabundarernamtftmiraE^tdeftfomHmederiuatu efe credit, veluti tredon quaedam ideftfo-
ratio exiftens, quae videlicet ab acutis humoribus erodentibus fit* Sub aliud aut ab initio quidem
caditaegritudinis genus,6c offis aiperitas potius ^ caries nuncupat: maiori aut foramine&do,et u
quodam veluti finu apparete,caries dicit* Et collifio quidem ex hoc genere exiftit,qu^ magna ex
parte in partibus fit carnulentis,non nunquam vero in offibus capitis ,'in pueris prxlertim: na
in feipfiim cedat oportet quicquid collidit:hoc aut & molle elfe expoftulat ac non perfede duriSt
quare aut ex carnofis partibus,aut ex tenera offium natura exiftet,quae duri ac validi corporis ex^

; trinfecusoccurfantisvioIentufuftinetimpetu.Cuigitexteriorfuperficies€iusquodita patit cor
I poris continuitatem ieruaueriqmultat vero exiguae diuifiones in profundo coftiterint, collifio ac
cotufio vocat hoc aegritudinis genus : At, cum cauitas aliqua apparet, quam rei collilk percuffor
impreflerit,tuciIIifio dicit* Neceffarium eft igitur omnino vt fub ipfo idu, in feipfum impellatur
cauum fiat id quod collidit,a!ioqui enim non collideret: vt vero abeunte ca cauitatem retineat,
non eft necefiarium, nam magna ex parte mollia omnia ad natura: fug locum regrediunqvbi per<
culfor difcefferinSi vero non folu introcelferit capitis os,ver a etiam ruptio aliqua in fuperficie ex
t€riorefueritadiunda,tunceftaegritudOcompofita:neq^einomenaIiquod inditum ab antiquis
authoribus habemus: fed potius eft oratione explicanda, g nominibus extreme barbaris, quibus
pleriqj iuuenes medici vti confueuerunt* Continuitatixverp folutio exiftit &: ruptio & couulfio,
altera carnofis partibuSjal tera neruofis, adueniens. Horum vero generationis eft ca,repetinus qui! ii
^ dam ac inaequalis vehemens^3 motus,ac tum praecipue cura neq3 perfricata neq3 calefeda neq3 ad
: squalitatem duda aut mollicie corpora, motibus exponunf.Diuellunt enim in hmoi affedibus
plurima eoru partes. Atq3,vtTummatim dica, omniuhuiufce generis aegritudinucauf£e,no nui
, lae quide cxtrinfecus adueniunt,non nullaeaut exipfo corpore ortu habent* Atque extrinfecg qui¬
dem funt ea omnia,quae vulnerare ac collidere apta funt: Ex ipfo aut corpore caufe funt immodi
ci quidam ac fine ordine motus animalis,& non nulla humorum vitia quae corrodendi vim
habd* Tales quidem funt caufe aegritudinis omnibus partibus comunis, primis fciU
cet atque fimplicibus qux fimilares appellantur,atque qsqug ex illis componun
tur,qu| dC inftrumenta & inftrumentarig dicutur* Compofitarir verq fgri
tudinumcaufasnoneftadmodum'inueniredifficile,curaex hisquas :
commemorauimus componantunQuare fi quis hoc defiderio
tenetur, poteftfibi hanc parare facultatem. Nunc aut
eft tempus vt huic fermoni finem faciamus,ac
de accidentium differentia deinceps
differamus*

tP

G A L E NI D E S Y M P T O M A T V M

differentiis LIBER VNVS

Tlioma Linaero Anglo interpreto

ARGVMENTVM libri

Ad qua: Capita Differentia omnes Symptomatum
Reducendis fint. '

QwdSMit(i$,quidMorhm,^jfeBm,P(ithos,C<iujap€rje&par

' accidens Sjimptoma. C^P. i.

Vf nam S>C quot numero morbi' in vniucrfum fint, tS fimplices qua'm i
compofirijgeneratfm membraum%di'mdentibus,quot item cuiufque |
generandi untcaufejalifs commentarijs prodidimus. Reliquum eft de
fymptomatis differerejqud de afFedtibus omnibus qui prajter naturam
iuntjOmnisnobisabfoluatdifceptatio* O mnisigit corporisaffedius
qui a naturali ftatureceffit ,ve l morb ijs eft,vel mcnbi cauiaTv ermorbI
fymptoma,quodetepigennemaquibufdaimnedidin^inareinvfu '
eftiveruinnonadmodumid vocabulum Graecis vfurpatueft, fedfym
ptoma SC pathema &: pathos omnia id genus nominare folet* Sane no :
idemomofigmficatperiamdicftanomina,fedficutiipfediftingua, de i
A.Li.nr.<ix.c. omnibus deinceps quae propinqua inter fe funt, ad hunc modum differens* Ergodicftu^^ftmor
r.i8 d ^ bum efle corporis ftatumquendam praeter naturam, a qu qfunc ftio luditur primum * Conftat aut, -

I & fi eum effe affeiftum quendam praeter naturam dix^imus a qii^cflio laeditur,idem didiuros: fi
; quidem omne quod eft,fiue id fanum fit, fiue^grum, fiue neutrum,quodammodo afficitur. Ab
! J^/£tx.«^j 5 wvero*i*affici,<fxa 9 ec-/ 5 *i*affe(fhisnomenquodammodoeftortum,atqueinhuncvfum
: non ab antiquis modo phiiofophis,fed etiam alfjsGrxcistracftum. Et affedtus quidem tum eorg '

; qui fani, tum qui ae^ifunq tummeuaEomodofe habentium omniu,eft commune: etenim can-*

^ tus &^harmonix S£ orationis &di(ftionis; afecftio quaedam effe videtur : morbus autem fanitati ’
j contrarium*Diffidetautem ab vtrifque (veluti Plato ipfe definiens prodidit) quod grgce pathos
; & pathema dicitur,laiinepaffionem appelles : quicquid enim patit quis,pathos flue paffio eft ap
I?pelIandam*Eo^5 arbitror fenfuum quoque alterationeSjpathemata fiue paffiones appellauit. In
^ vifu quidem easquae ab albo,nigrOjnauo,& ceteris coloribus fiunt:In ta<ftu,quf a' calido, frigido^
humido,ficco,molii,duro,cgteriscpidgenus: Ad eundem modum dC in fingulis reliquorum fen- !
fUum* Nominat autem is & voluptatem paffionem,omnemiq3 in fumma mofum,quicunq3 ab al ^
tero fiat in alterum: quippe agentis motusadio eft: eius vero quod ab eo eft quodam modo affe> i
dum,paffio:in fumma%,ipfum affici,idem quodammodo quod pati eft*Diftert% paffio ab affc:> j
du ahedione'ue,motu*Quippe ceffante eo quod alterabat,alteratio qua: in paffo iam remanet, af {
fedus eius eft: ita fcilicet y t in ipfo verti mutari alterari & moueri, paffi o generationem ha-« j
beat: in eo vero quod manet,St!: in fubiedo corpbrereferuatur , affectus conftat* Iam ipfum quotp I
1 .1. permanentem afedum Graeci paffionem nominant, veluti etiam quod iam fecit,nec etiamnum /

- ’ iacit,cauiam.Quanquamnequehocabfoiutofermonej^atifaeft,necaffedusqui manet,abfoluto , /

fermonepaffio:fedexadeioquenti5affeduspaffioeftiamfada,no autem quae adhuc fit* Quo'd '
autem Graeci fic nominare confueuerejin libro de medicis nominibus a nobis eft monftratum. Gu
; ius memores,id agamus,vt(quod a' nobis fcmper eft didum) de nominibus quam primum inter
' nos Gonueniat,ad res autem ipfasproperemus,inqsc}3 moremur* Verum pkrique eorum qui ft>

: bi dodrinarn vindicant , contta faciunt: fitigan^ enim de nomini bus t otam vitam conterant.

‘ ... TerdaClafil^ bbb it Quare

. . DE SYMP TOMA TVM j_,

j qtfare ad finem arfts attingere nunquam poffunt* Quid"nam igitur efl: agendum ei qui vcrfta- E
i tisieft ftudiofijs i Nempe res ipfas quse inter ie natura funt fimiles, minus aduertUntur,ofien

i dere:Dein nomina t)s imponere 3 potiffimum quidem fi potis efi 5 qux maxime fint in vfiiifin
j haec non nouit, apta fingere: Ante omnia vero lingulis rebus fingula nomina, ne qua infermo^
ne vel obfcuritas ex homonymia nafeatur inde^? fophifmata oriantur, vel res vlla omittatur:!!^
lud vero reifie ne an non recfiCjS^ proprie an improprie,nomen fit pofitum, per longius ocium; i

aeftimare, cum res ipfas iam intellexerimus:quippe in harum cognitione fucceffus operis confi-l
fi:it,nonin nominibus» Ac nos quidem, ficuti dixi, tum confueta vulgo nomina rebus imponi-
/1 mus,tum res quae inter fe funt vidnae, diftinguimus: caeteris nominare quidem ficuti libet per¬
mittimus, rem aliquam indefinitam relinquere non permittimus. In his nanque ipfisqug propo
fita nunc funt,'quoniam id quod in ipfa corporis conuerfione mutatione & qualicunque ^Ite¬
ratione confiftit, diuerfum eft ab eo quod iamfacflum efl:,& fubfifiitieius autem quod facTum.eft>|
aliud naturalem acflionem efficit, aliud eam l^dit: Quod in ipfo (vt fic loquar) fieri eifentiam ha¬
bet, atflionem paffionenl ue nominauimus; Quod in permanentia ad aliquod tempus,fanitatem
morbumfiie.Paffionem vero ab aefiione difereuimus, tanquam quod fit ab eo quod facit: Sicuti
morbum a' fanitate, veluti id quod praeter naturam eft,ab eo quod fecudum naturam. Rurfiis igi F
. tur integris horum orationibus pofitis,deinceps quae reliqua funt perfequamur. Sanitas eft fecu
dum naturam affe(fl:io,funcfiioniffefFecl:rix.Nec intereft,ficuti diximusjan affecftum ftatum'ue qui
adionem efficiat,dicas,an acftionis caufam: Simih' modo nec fi illud fecudu naturam auferes, quic
quam referet,adfignificatur enim in reliqua oratione.Ita fene' &Morbus,ftatus corporis eft extra
naturam,vitiatae acftionis caufa. Vel breuius ad hijc modum,Morbus eft alfecftus praeter naturam i
quiacftionemimpedit:Paffio,motusinmateriaquifitabagente:ipie vero agetis motus A<ftio:|

Quod autem ex iua natura ei quod fit partem aliquam generationis confert, caufa ipfius dicitur. I
i Porro'huius multa funt genera, nam & materia& vtilitasd^icopus 8^ inftrumentu 8:1 vnde mo-|
i tus initium: fingula enim horum, d quod fit, perfecftionis aliquid conferunt.Quae vero nihil con |

I ferunt,iedtamenabi|s;qu:econfcruntfeiunginonpoirunt,haec eiusquod fine quonon,ratio>i
j nemobtinent. Sane'.hkc cura ita iehabeant,fierifubindepoteft,vtcaufarum quae ie deinceps ex -1 I

i cipiant,feries quxdam.e3aftat: non aliter qua'm fi calculis aliquot deinceps pontis, primum eoru |
j moueat quis, ac primus fecundum, 8e ille tertium, atque ita deinceps vnufquffque eum qui fibi i
i liiccedat.In tdibus autem omnibus nifi quis id quod per jfe fecit, ab eo quod exaccidentifecere di
; dtur diftinguat,plurimi abfurdiffimi% errores in difputationecontingent. Significat autem Per G
I fe,idem quod primum, tametfi atticizantiura quidam non ita particulam vfurpent; Ex acciden-
I ti vero, idem quod fecundo loco. Igitur qui primo calculo.digitum admouet, primum quidem
; hunc mouet:exaccidenti vero ac fecundo loco eum qui illi fuccedit , atque ad eum iam modum I
I reliquos omnes.Pari modo primus quoque fecundum quidem mouet per fe, ex accidenti vero j
I tertium, dC qui reliqui ab hoc habentur. Iam fecundus ipfe pro eadem.ratione, primo fiue per fe ; . '

; mouet tertium, fecundo loco quartum quintum, 8^ fi qui funt deinceps.Quo'dfi diligentius i
; adhuc diftinguerelibet ( quippe ad exquifitibfem i einotitiam fic praeftat) quifque calculus euiti ;
i qui fibideincepshabetur,primummouetjfecundoeumquipofthunc,&tertioadhuceumqui |

I poft illum, 8:^ quarto eum qui huic eft deinceps. His Ita fe habentibus ac definitis,quoniammor j
j bus affecftus quidam eft prxter naturam quiacftiom incommodet: morbum autem ipfumpraece- ;
i dere poteft aftedus alter,qui etiam prxter naturam fit, non tamen fecundum fuam ipfius finitio- .

I nemacftionem labefa< 3 et,fedmorbi interuentui talemaffecftum non morbum, fedeaufem quae; i

! niorbumprgcedatappellauimus.C^oinlocodiligenter animumadeQsaduertamusoportet,qui;

I illum quoque affecftum laedendat acftionis caufam dicunt: Non emm per fe aut primum, fed ex ac-^ i
: cidenti 8(fecundo,impedirioffendi^3 per eum acftionem dicemus : a morbo vero ipfo primum,

I dC fecundum ipfius flibftantix rationem. Itaque cum dicitur, morbus eft corporis affecftus.qui I
; acftionem impediat, ijs qui ftatim fubaudiunt.qucidprimum ex feftpfo id fecit, fufficiens eft I
; definitio: Si qui vero vel minus dextere vel contentiofius inaudiunt, ijs adijciendum in oratione
cft,primum,quo talis fit finitio iMorbus eft affecftus corporis, acftionem aliquam impediens pri- ^
rnum.Quotquot igitur affedhis hunc praecedunt, i) morbi non flmt Quod fi vlh' afij cum-his affe |

«ftus incidunt, qui ipfbs veluti vmbrae fequantur, nec hos morbos vocabimus, fedfymptomata. '

Ita non ftatim quicquid eft in corpore pr^ter naturam,morbu vocabimus :fed id Quod primumi
acftionem vitiat, morbum: Qjiod huc prgceditjmorbi caufem, non dura autem morbum. Quo'd
fi^quisaliusaffecftus in corpore morbum fequitur, is fymptOmaduntaxatdicetunQuinetiam
a(ftionisipfiuslgfio,fymptoma animalis eft:Quicquidnanqueanimali preter naturam.accidit, «.i.ig.d
Symptoma eft. Ac nominu quidem vfiis apud Grgeos ita fe habet: Quf tamen mutare, dummo
doresipff (ficutprgdicftum eft) maneant immotx, ei qui volet licebit: Verbi gratia,fi cui non
placet fymptoma vocafle, fed epigennema, quafi fuperueniens vel fupergenitum: Symptoma ;
enim effe, quicquid prgter naturam animali accidit: Epigennema vero non omne fed quod :
folos morbos neceflario fequitur. Verum nos ( ficuti dixi) omnem altcrationem que adhuc .fiat, ;

. r ~ ~--—--~~ ~ .. paffiernem

DIFFERENTIIS

|A.t.i.pn. part.
ica.5^9.col.4.g

A paffionem: omnia vero quae in corpore pi-aeter naturam fubfiftunt, nomiiiauimus fymptomata*

: Accidetcpaliquoties eandem rem dC pallionem 8 C fymptoma nominari, quod fcilicet vtriufque
fignificatum (quanquam fecundum aliam atqj aliam rationem) illi infit. Verbi gratia, ipfum trer
: merejpati eft^propterea q tum alterari tum moueri particulam aliter, quam pro fuae 8 C naturalis
; adtionis ratione,contingiuPr^terea tremor,paffio,propterea quo'd talis motus alteratio efUdem
: €tiam tremor fymptoma eft,propterea q motus efl: praeter naturam^QiioM fi alteratio folum effer,

I qualis in videndo,audiendo,odorando,gufi:ando,tangendotj3 inteliigiqpaffio tm nominaret,no
i etiam fymptoma: Symptomatis enim id proprium efl:,vt fit praeter naturam^Quo fit,vt in formis
i omnibus quae a'naturali flatu immutant,confiftatffiquidem in figuris naturalibus, &: coloribus,

I magnitudinibus,&: a<ftionibus,&: paffionibus,vbi corrumpunt,exiftiuEft^j haec eius maxime
I propria finitio,mutatio a'naturali flatu» Quid igitur e'nuSif morbus mutatio naturalis efl flatur e*
i an non abfoiutemutatio,fed mutatio quadam: fymptoma vero abfolute mutatio efl e'Quip^

I naturali in affetflibus flatu mutato, adlionem^? laedente, morbus exiflit:duo^3 haec quo morbuS-
i fit omnino exigunt,vt in genere fit affe( 5 lus, 8 (^ fiincfiionem Iadat:Quoru neutrij fymptornati ne
J ceffario adefl: quippe quod,licet neque affedlus fit,nec adlionem aliquam ladat, tamen eo folo ^
n praeter naturam fit,abunde' definiet» Atqj a morbo quidem ea ratione differt: A paffione vero, c»

I haec omnino fit in motu,interim vero 8 C fecundu naturam: Symptoma non foiura in. motu,fed e£

; in habitu quodam & permanentia,omnino autem praeter naturam»Erit igif Paffio-alteratio mo^

I tus'ue circa materiam,adhuc (vt fic loquar) fiens: Affedtus.vero pofl manens: Symptoma, omne
I quod animali praeter naturam,incidit»Quaratione morbus quoqjfub generali fymptomatfs ap»»

' , pellatione veniet: efl: enim, is quoque ad quend.a.m modum fymptoma,Quin etiam pracederites
1 morb.um in corpore animalis caufae,fub generali fymptomatis notione cadunt»

TrifirkmejjeSymptomata:acProprieitddppellentUK x.

A C de ijs quidem iam dicflum efl: De proprie vero didlis fymptomatis,i hoc opere difputare
paramus» Efl'^porro'horu triplexdifferetia: Alia naqjipfius corporis noftri funtaffedlust
Alia fundliouum oftenfe: Alia haec ambo comitatia,id% tum in excrementorum exceffu eorum,
qua excernuntur dC retinent, tum in fjs qui in ipfo animali aduntur fonitibus,tum etiam in reli-
quis qua fenfibiles funt differentfjs omnibus» Sub lafionis autem fiue offenfa nomine,nunc pri-
uatio quoque mihi inaudiatur»Non enim difficultas modo motus quamGraci dyfeinefian vo^
C eant, neque difficultas fenfus quam dyfaflhefian appellant, vitia quadam acflionum funt,fed
etiam immobilitas dC infenfibilitas. Ad eundem modum nec dyfpepfia.i»mala concoeflio folu,fed
etiam apepfia.i»cruditas. Atq3 hac quidem genera fymptomatu funt, in quibus aflimanda funt
membratim differentig: quarum fingulas profequi fermone deinceps conueniet:Iilo primum ad
imom'to,quod in libro de morborum differentqs diximus, nempe qui fanitatem no effe affecflum
jCorporis,vnde adio proficifcatur,fed ipfas adiones putarunt,hos vtiqs quam nos nunc dodrina
jin fymptomatis de adionum lafione tradimus,in morborum effe dodrina tradituros»Conftat^j
I a nobis fi modo nihil in ipfis rebus erfabunt,de folis nominibus effe diffenfuros»Oriuntur aiSt(vt
i fape didum efl) huiufcemodi dodrfnarum errores ex omittenda quapiam differentia.Itacp fi dif
I ferentias omnes percenfentes,non effe eas fymptomatum fed morboru dicant, in nomine tih, no
i re,a' nobis diffentient» Ergo dicendg differentia nobis iam funt,difputatione ad principium reuo
I cata»Qm S ymptoma generarim quidem appellatur quicquid animali prf ter naturam corigit,ita
I vt tum morbi ipfi,tum morborum caufe qua fcilicet intra corpus fubfiflunt,non qua extra habe
I tur,fymptomata fint: Altera vero fignificarione ac veluti magis propria, detradis tum morbis tu
I eorum caufis,reliqua omm'a quf prater naturam funt,fymptomata nominantur» De quibus huc
I> agere nobis cft propoli tum»

I De Symptomatis ^Eiionk Animalis* C^P. 5.

Rgo repetita iam eorum triplici natura,deinceps omnia diuidemus,ab adionum lafione au
I JL fpicati» Hac ergo diuidenda efl primum in duo genera,propterea nimirum quo'd adionum

itertias hegemonicas id efl redrices (neque enim incommodum efl ita clarioris dodring caufaeas.
jAX I.£ I .d.I .c. inominaflle) iterum earum quanque in fuas differentias diducamus» Senfibilis 'figitur anima fun,

' :dio,quinque in totum habet differentias, vifiuas, olfadorias, guftatorias, auditorias, 6^: tado^

irias» Motiua vero adio,conrinuatum fibi inflrumentumvnumhabet,mqtionis^3 eius rationem
1 i vnam (demonftratum enim id efl in libris de mufculorum motu) variatur autem in particulari^

; 'bus inftrumentis,ita vt varias habere fpecies videatur» Reliqua animalis adio qua a redrice par

ite procedit,in imagmatricem,ratiocinamcem3& recordatricem diducitur» Ergo etiam noxg om
hium fentiendi adionum, communes quidem infenfibilitas, SC difafthefia id efl fenfus vitiofus
funt: voco autem nunefenfum yitiofum omnem,qui perpei'am obitus eftjfenfum:^ parte vero
;Aibideni, qug fn quoquc funt fenfii, In oculis '''quidem cgdta tes, d C vifus obfc uritates, bC depraua riones
' ■ ^TertiaXflaffii. ffibb iq quafdam:

__ DE S YMPTOM AT VM __

qiiafdam:In auribus furditates, 8 C auditus grauitates^S:^ obaudition.es quafdam: Simili modo in E,
linguajnafo, dC tadlu, tametfi propria nomina fortita non funt, tamen refpondentia prxdicSis ad
proportionem habentur: quando vel prorfus non fentiunt propria fenObilia, vel cum vitio fen-
tiunt:Erit%illud CU vitio duplex, alterum diminute, alterum deprauate. Porro' tadius egregitJ
praeter exteros ienius in adiione fua fymptoma, poffidet dolorem; qui etiam reliquis fenfibus fed
tamen ab externis proprrjs fenfibilibus incidit: Huic vero non folum ab externis, fed etiam mul
to magis ab affedlibus qui intra corpus confiftunt: is% fubinde tam vehemens, vt non nulli cru
ciatu vi(fli,fibi ipfis mortem confcifcann Ac fentiut quidem dC oculi ex lucis fplendore dolorem
quendam: 8 C aures ex magno quopiam 5 C afpero fono: Sic in guftu quoque & odoratu alq tales
incidunt dolores,a proprio fcilicet fenlibili vnoquoque fenfu male affedlo; Maximi vero dolores
tadlus fenfui contingunt*Quippe,qui ex aurium phlegmone alio'ue affedlu vehementer nos an^
guntjtj proprtj auditus dolores no funt, fed tadlustEft enim is fenfus omnium fenforiorum com
munis,reliqui quatuor fui quifque folius. Ad eundem modum in oculis non raro dolores immo
dici vrgent, tangendi fcilicet in his fenfu contriftato: Non minus etiam in dentibus & craffo in--
teftino» lam pruritus quoque ex hoc genere fymptomatum eft» Non eft igitur quo'd per quodq^
membrumproprium nomen quxras, qualia funt cephalalgia id eft capitis dolor, & cardialgiaF
id eft cordis dolor,& otalgia id eft aurium dolor, non enim inuenies pofitum: fed oratione om¬
nia talia explicaffe contentus eris, veficx & renum dC lienis dolores, item genuum & pedis
ror um^}3,ad fimilem modum doloresappjellans. Ac talia quidem & tot numero fenfibiliu adio-
num funt fymptomata» AdH^«Smduo egregia, fopor dC peruigilium circa primum lenfo-
" rium, quod omnium fenfuum eft commune, confiftuntv Atmoasaacufftadionum prima fym-
ptomata funt immobilitas Si: vitiofa mobilitas: Huius autem alius diminutus infirmus^j motus
eft, alius prauus: Praui autem, alius tremulus, alius conuulfiuus, alius palpitans, alius vibrans.
Horum fymptomatum aliqua vbi in toto corpore conftiterunt,diuerfam appellationem funt
fortita, veluti emprofthptonus&opifthotonus&T tetanus. Quo'd fi totius corporis non folum
conuulfio fit,fed etiam redricis partis adionum cohibitio,epilepfra dicitur: Sicut apoplexia cum
I eft totius corporisrefoiutio,vna'cum redricis partis fundionibus cohibitis. Atquehx quidem
I motiuarum adionum funt Ixfiones: Quarum fi qux proprium prxter extera nt)men non habet, ,
non eft quo'd quifquameius occafionedeceptus, aliquod fymptomaprxteritum a' nobis putet,
veluti nec vel apncean&difpnoean, velifchurian&dyfurian, velaphonian& dyfphonia.Sed
ipfi medico omnia talia in quaque animali adione funt exploranda: Non minus etiam cuiufque' j-
eorum differentix: Verbi gratia, cum dyfpnoeavnum fit animalis operis nempe refpirationis
fymptoma, quot fint in vniuerfum eius diff dentix, quemadmodum in libris de dyfpncea eft in¬
dicatum : Aut cacophonix, quot item niembratim habeantur differentix, veluti in ijs qug de vo
ce fcripfimus eft traditum. Sane non raro dubitauerit quifpiam, cuius generis fymptomafit, ve-
iuti de pandiculatione, ofeitatione, fternutatione^?, dC tuffi accidit. Verum de eiufmodi om¬

nibus proximo libro, qui de fymptomatum caufis aget, differetur, Proximumeft, vt redricis
adionis oftenfas narr€mus,ac primum imaginatricis, Eft igitur huius quoque alia veluti paraly-
fis fiuerefolutio quxdara, quam Grxei caron dc catalepfinnominant: Alia veluti prauus quida
errans£j3. motus, quod vtiqueparaphrofynen feu delirium vocant: Alia veluti deficiens & im¬
becillus , qualis in corriatis dC lethargis cernitur. Quin etiam ratiocinatricis fundionis qux velu¬
ti paralyfis eft,ancEa fiue amentia dicitur: Qux veluti deficiens motio eft, moria dC morofisfiuefa
tuitas :^x veluti errans eft, delirium appellatur : plerunque enim in vtrifquefimul deliriumco
fiftit,tumparumprobe'imaginando,tumparum apte ratiocinando: eft autem aliquando in alte¬
ro duntaxat: Quod genus Theophilo medico xgrotanti contigit, cui reliqua quidem prudentia
fupererat SC difputandi dC prxfentes exade noicendi, exterum tibicines quofdam angulu domus 1 "I
vbi decumbebat occupaffe,affidue^3 fonare tum pulfare putabat: atque hos fe intueri rebat, par-
tim illic ftantes,partim fedentes,adeo % fine in^ermiffione fonantes,vt neque node neque die vff
quam vel minimum tempus quiefeerent:exclamare igitur nonceffabat,aciuberevt domo eq-
cerentur. Atque hxcilli eratdelirfj ratio, idem,poftquam plane' conualuit a'morbo^euafit, tum
reliqua omnia qux ingredientium quifque dixiffetfeciffefue narrabat, tum imaginationis de ti¬
bicinum tf dio meminerat, Quibufdam vero nulla aliena imaginatio vifitur,fed perperam ratioci
iiantur,ratiocinatrice animgparte ijs affeda: V eluti phrenitico contigit qui fores fibi intrinfecus
occlufit, ab fingula vafa per feneftram promens, accedentes rogabat, num profjcere iubereuHic
enim fingulavafarediffime nominabat: in quofe manifefte declarabat, nec in imaginatione cir¬
ca ea Ixlum effe,nec in nominum memoria,C^id igitur fibi vult,q> ab alto omnia proiecit ac per¬
fregit c* hoc fcilicet intelligere non poterat, fed opere ipfo delirare fe declarabat, Quo'd autem cC
circa memoratricem animx partem fymptomata eueniant,nonxgrotantibus modo,fed qs etiam
qui xgrotare defierunt,id didiciffe de Thucydide licet: qui non nullos qui a' magna illa Athenis
pefte conualuiffent,eatenus omnium qux prxceffiffent oblitos prodit, vt no folum propinquos
iedeuam fe ipfos ignorarent,

^^-- Be -

A.t.1. pn. parr.

Ca.569.col.4.g

DIFF ERENTIIS 12

Ik,- ;Iie Sym^tomAtuFmcliom Ndtwdvi. C^P. 4. >

Vomam‘'autem qaaeredtridanimxpartifymptofflatamdduntdfc^aiamfunt, tempe-<-
. ffiuumeftvtadalterumadioaumgenusjquasnaturalesvocant, trafeamus. Fueriritigt;
• tur & m harum fingulis, vel no obitis, vel male obitis,fymptomatav In appetitu quidem^

tum inappetentia, tumdiffidlis appetentia,tum immodica cibi appetentia Jn concodione, crudi
tas, concoque di tarditas,S£; eiufdem operis prauitas» Pari modo in digeftione, bC fanguinis ge ■
neratione,vel non perada,vel non rite perada,fymptomata incidunt: Cuius generis fymptoma^
tum,&bydropum vitialiint* lam in nutriendi adione atrophig qugda Si tabes,fruftrationes eius |
font» Leuce vero & ophiafis Si alopecia Si quicquid eiuimodi fymptomatu genus habeturja vu \

tioia nutritione prouenin; Atarphyxix ideftpuliUumpriuationes, Sicacofphyxiae ideftpuiius j
vitioli 3 circapulfuum adionemfuntfymptomata* In excrementorum quoque ieparatione,vel!
omnino non perada^ vel non rite perada,iymptomata fiunt, aliqua nomine proprio vacantia>
veluti quae circa nigram bilenieueniunt:alia vulgo nominata, veluti ideros,fiue regius morbus^ ^
■ Methodus vero hic quoque omnium inuentionisefl:,naturalium facultatum cognitio,Eas inii
bris quos de ijs prodidimus,quatuor efle in quacp corporis particulaindicauimus, Attradricem,;
B RetentricemjAlteratricemj&Excretricem^Eritigitinharum vnaquaqueduplex iymptoma:al;
terum non rite obitaeadionisjalterumprorfus non obitae^Quare in quoque naturali inftrumeto, i
odo incident in vniuerfum fymptomata»Ergo fi cui ex dilfedionibus exploratus eft particularu
animalis numerus,hiGbr€uiimmo vero facile ex fefe omnem iymptomamm multitudinem inue
nien Quippe qux naturae tantum iiintinftrumenta, odo folum fymptomatis laborabut: Qug ve
ro funt animx,tum ifl:is,tum his amplius alrjs duobus.Monftratum enim paulo' fupra efi, cuiufq?
animaliumai^onuraduplexeifefyniptomatum genm,v€^rorfusnattperaclarum, vel parum ;
rite adarum.Did:um praterea eft hoc, Non rite, duplex e{k,aliud veluti ex defedu proueniens,
aliud (vt fic dicam) ex vitio fiue errore Jta vticp vt fi non duo tantum in quaque adione ScT facuL
itate fymptomata effe dicas,fed tria,alterum fcilicet priorum duoru in duo fecans, duodecim qui-
jdem in quoque naturali inftrumento fymptomata inuenienda funt: quindecim vero in tjs q anL
mae fubferuiunuPorro'prior diuifio, qux in duas fada eft differentias, odo quidem naturalium,
decem animalium adi onum efficit* Si quod vero inftrumentum duplici ratione animale fit, vt tu
fenfus limul particeps fit,tum motiuum, huic ex fecunda diuifione decem odo fymptomata in
Icideni^ex priore duodecim*Moftrato igitur quod dicimus in vna alteraue particula, quod nos in
C ijs,idin omnibusfacerecenfemus eum,qui numerare fymptomata ftudebit, minime quidem no
minibusattentu (neq? enirn ybiq3 vfitatasappellationes inueniet) fed ipfam rerum naturam fpe<
dantem. Eft igit ventriculus concodionis inftrumentu,quod trahit in fe,vti oftendimus,conue
niens nutrimentu: excernitaut quicquid eft alienu: praeterea quod attraxit, id retinet: & quod re>

:tinet,alterat*Cu igit vel omnino non trahere vel vitiofe trahere iUi contingit, duo mihi fympto>
mata circa tradricem potetiam intelhge* Scinde£j3 alteru rurfum in duo,nempe Quod vitiofe,ora
tionefaitemquatenusvtiquelicet(tametftnominibusclarenonpoffis,quo'dfcilicethisnulluim--
politum nomen eft) interpretari conatus* Verbi gratia,q> etiam illud,Non rite, aliud veluti imbe>
cillum eft,aliud veluti vitiofum: Imbecillum quidem, quod vix & xgre 8 C longo tempore ftt: Vi
tiofum,quod veluti cum paIpitando,tremendo, vel conuellendo, vel vibrando agitur* In altera>

: trice vero, ventriculi facultate. Aliud eft vbi omnino alteratio non ftt, cum fcilicet quales affumptt
cibi funt,tales in omni qualitate mand: Aliud vbi imbecilliter, quod propriu nomen grxee bra-
dypepfian habet: Aliud vbi vitiofa eft alteratio,cum in alienam qualitatem cibi mutantur.Quare
tria in totum fymptomata circa vnam adionem fruftratam habentur* Vocatur aut ipfa adio, con
codio: ea eft ciborum in conuenientem animali qualitatem alteratio.Bradypepfia vero fiue con
D codionis tardiias,mu£atio in eam qualitatem eft, fed xgre 8 C fpatio longiore. Alterationem aute
in alteram qualitatem non tamen in eam quae fecundum naturam eft, apepfian nominant: Priua>
tio quoq3 eius adionis aequiuoce cum ea nominatur: Quanquam vtiq3 clarius fuerat, hanc fblam
apepfian nominaffe: illam vero vitiofeffadam,dyfpepfian: ficut imbecillam alterationem,brady^
pepfian.Caeterum vt Platoreftatus eft, veteres cum plurimas rerum ignorarent, alias omninohoT
Ilominarunt,aliasnon rede*Non eft igitur quo'd nomina nobis imponant/ed infpicienda nobis
eft ipfa rdum fubftantia* Quod fi fiet, inueniemus retentricis quoque facultatis adionem Secuti
dum naturam fe habere, cum tempus compledendi cibi cum tempore concoquendi exaequat, ac
cibos vndiq3 prorfus conftringit: Priuationem vero omnimodam eius adionis, cum prorfiis no
compleditur:accidit autem id inlienterijs,fiuein inteftinorum lxuitate:Iinb6eilli£atem-vero,ca
vel non probe vndique ampleditur, vel non vfque ad confummatam concodionem, vel c 3 am^'
bo haec fimul incidunt*Cum enim retentricis & compledetis facultatis agedi probitas in his duo
bus conftitit,vt tum nullum locum relinqueret inter ventrem dC cibos vacuum, tum compleden
: di tempus cum concoquendi tempore exxquaret,vel altero tantum non probe' adionernqbibit,
vei vtroque: Symptomata^3 cofequenturjmbecillo quidem complexuijfluduatiojies.cufoniUi,
Tertia Claffis* bbb iitj qu as

/

L._;, _ DE SY MPTOMAT UM__

I quasGraeciclydonasvocant,&flatuIentix:Imufi:oautcompk<fl:en:ditempori3excretioceleris&lE
; ciborum in inferiore ventre corruptela* Hoc loco illud aduertendum cenfeo3quo'd alteri fympto-^ •

I mati alterum non nunqua fuccedit*Quippe imbecillum.complexu,modo dydones excipiut^mp^!

, do flatulentise:Iniuftum vero compledlendi tempus,omnino diminuta eoncodio: deinceps ve-;

! ro vel celer ciborum exitus, vel eorum in ventre corruptela* Ac celeris cjuidem exitus infeparabi>’

' I Jialymptomatafutttdeie( 5 lionishumidttas, 8 cdigeftioincorpusdiminuta:Corruptel£eautinal-'

i ui quidem deiedionibusgraueolentianeceffario, non necelTario aut mordicationes autinflatio-fi
I nes: fed interim neutra eoru,interim alteru,interim vminqj. Cur aut tirin iftis,tuin rjs quae'prius;

I runtdi( 5 la,quxdamneceflariofequanf,qua£da noneceffario,pr6ximolibroinquode fymptoma:

I tu caufis agemus,docebit* In prsefenda vero ad reliquam retent ricis fecultatis fymptomatum dif-
I ferentia elt tranfeundum* Cu igit circu cibos venter fe:conIiringit,Gatera cu palpitatione quad%

I vel tanq conuulfione tremore 8C vibratu,eiufmodi conftricftionisopus vitiofum fuerinAc pali
I pitationem quide ventris clare fentimus, itemcjj conuulfione (ringultu*n*lioc fymptoma nomi>;

• nant) noxa vero eius qu*; velut tremor fit, non.clare*Caeterum fi ijs quae dicemus animo eris at- ■
i tentus,id quoqa non magno negotio deprehendes* Ergo vbi a comedendo, nec clydon aliquis,fi [

I uefludtuatiocufonituteinfeftat,necinflatio,necpalpitatiovlla,necfingaltus,feddifficultasaliasiE
Co 5 itahud ventre fentif,& veluri grauatis,ac laboratjt ac magis defiderat grauitateinfra deponi q;

iocu°verdt.cu- furfum ferri :}• accedit praeterea rucflus quifpiam,tu:difplicentia quaedam aliena I" nec facile inter-
pitcj; celeriter pretabilis}- in anhelitu adfequit : exiftimabis ventriculti circa cibosrconftringi quidemcaeterum;
fernM vei^^ er ^eluti CU tremore fieri. At qui veluti vibrans motus eftjin concutietibus rigoribus maxime eff ;

confpicuusjomnes animalis particulas occupans. Ac de his quidem fufius in.libris.qui huc fequu;
abiicere.quein! tur agcmus. Jn praefens ad quartaventrK- facultateexcretrice propultricem^f veniendurCuitis^ itf -
nkfi^sliabeti ^^^o^^u^d^velutipriu3£io,ei]:,iniIetquibufdagGneribuscernit:ImbecilIitasverofubindeintar<|'
Lmacrus vflol dis cxcrementoru deiecSionibus incidit: Q.ifaureius velutfvftfofus motus efl:,tuincidit ,,cnm.vef

prius q abfoluta eocodrio effiad acfiione proruit: vel abfoluta ea ceflat ac tardat: vel vna cu aliquo j
iS didoru fymptornatu fit,aiiter ue quouis modo inaequaliter: vel tanq impos fui ven ter in cibos ;
irruit,minimeteperatomoderato ue motu vtehs, exeplo eorii qui in decliui currunt,hec fiftere fei
valent* AcvetrisquidemjVtinftrurnentumconcodioniseft, dicftafymptomatafimt: Vtautemi
tum nutriri poftulaqtum quod nutriat,non folum trahit,fed etiam eatenus retinet, qiioufque alte j
rauerit & fuperuacaneum excreuerit,alium parem fymptomatum numerum ceu fimilare corpus;
fortief^ Fortaffe igit prxlliterir omnia que circa nutritoriam atSionem fymptomataincidutper- Q
currere,^ quae ventris corpori,6<r qux caeterfs particulis omnibus, infiint communia: quippe da i
rior ita legentibus difputatio fiet,illuftrius^3 docebit quod paulo fupra eft dicftu. Symptoma fym;
ptomatiscaufamefre*Atrophianenim,cum vnum fymptoma fiqfiue ea in toto fxat animali, fiue;
in vna eius particula,multa procedunt fym ptomata* Cum enim quod probe' nutriendum eft, dC i
trahere ad fe conueniens nutrimentum debeat id, quoad tum akerauerit tum affimilaueriqreti

\ nere: prteterea quod fuperuacuum eft peilere,eft autem id Duplex genere, aut enim quantitate fu'

' peruacaneum eft aut qualitate: necefle omnino eft particula qux atrophia laborat,vel vnius prae^ j
fficftorum alicuius occafione id patijvel plurium.Nam fiue diminute trahaqquod nutriat,fiue no -
trahat,fiue perperam trahat,atrophia particulam cohfumet: Siuc id quidem quod nutriet,&^ qua i
tum dC quale effe oportet fuppeditaf,c^terum fymptomaaliquod in retentrice facultate incidet fi- |
mile ijs qu:£inventrefuntdi<fra,atrophiatentabimrfic quoque*Quo'd fi hx facultates legitima j
fungantur aclione,excretnx autem vis erret,plus Micet qua'm opus eft vacuans, fic quoque gra-'
cilisnutrimentocjjpaiuipfruens j pafticulareddetur* lam aiteratricis virtutis fymptoma, quod
veluti ptiuatio eft (eam autem a pepflan fiue cruditatem vocari diximus) liquido patet,q particu¬
lam gracilem efficieuQirod vei o eius veluti imbecillitas quatdam eft, quam bradypepfian voca- H
inus,ipatio qui^m longioi e,fedtamen luculenter ipfum quoque aliquando gracilitate inducet*

** Ha im uo- Tertium vero fymptoma,quod dyfpepflx eft fimiIe,no gracilem modonutritionis dellderio, fed |
m non Junt in «eam-aliena fpecie particulam reddet,veluti in vocatisleucis & elephantiafi cernitur*Sane' aduer;
gracis codici- , tere hoc inloco animum,ac difcernere conueniet, vtrum'ne fucco aliquo affluente, an folidisipfis |
bmnecm ita affecftis,mutatus color fit*Quippe fi ex affluente eft mutatus fucco, alterius generis fymptomaj

altoiterprete. cftj nec aiteratricis facultatis errof: Si autem tota particula per totam,qualemeffe oporteat, talis |
nonfit,alteratricis in eo virtutis id vitium eft*Fit€nim dC in arquatis naturalis coloris mutatio,fed'
ea,nifi aiteratricis venarum virtutis vitium aliquando eft, ieparatricis adlionis eft fymptoma* Vi- j
tiofus autem in fingulispriuatim particulis color 3 fi modo ex fucco aliquo extrinfecus affluente !
fton proueniat, ex aiteratricis SC concocftricis virtutis quam in fe habent, vitiofa fundlione ori- i
tur* Ergo hanc atrophian, cum cacotrophiaquxdam id eft vitiofanutritiodicendapotius fit, a' ■
praefenti difputatione eximamus: Ad eam vero qu^ nutritionis omnino eft priuatio reuerfi,illud i
admoneamus, tum ipfam fymptoma effe, tum fymptomatis alia's altjs, qute vel in attracftrice-, vel |
retentrice, vel fegregatrice, vel alteratrice facultate incidunt, ftiperuenire. Omnium vero ho¬

rum i i

DIFEEKEN-TIIS

AI

■'^mm fymptomatum,morbi furit caufe^Fiiige enim dimmuteiri aliquam partiCularii trabi alfmea
tum j ideo% eam non nutriri: omnino morbus aliquis diminutum hunc tradlum praecedit, Siue
: enim particula ipia imbecillius ad fe ipfam nutrimentum trahat,orno iane' inteperata extfi:it,mor
bus autem eftinteraperies: Siue bene temperata quidem fit particula,obftructio autem aliqua in
’ digeftionis inftrumentis digeftionemimpediatjobftruciio ipia morbus eft: digeftionis impedi^:
meritum eius fymptoma. Non folum autem firigula fymptomata percurrens,que fcilicetlaefae ali
'cuius aclionis culpa proueniuntjintelliges ea omnino morbus praecedit,iedetiam id exipia re^
rum effentialicetjcitra inducfiione colligas. Quippe Sanitatem aelionis caufam pofuimust Mor

f ris ijmptomatum morbos effecaufes,

! : ; , i . . De SymptomaM,qu£ in CfiffeSiibm Cor'l>omconfiftu»ti ■ ,

: Vo'd autem & diio quae reliqua funt genera,morbi praeceaat38(f caufe ronem reipeclueo-' J
i: rum obtineat5id quo.c®.paulo infra docebimus,fed vbi totum de ipfis abfoluerimus fermo-- i

. ,-■ nem,aufpicati rurfos a fymptomatis ijs q in corporis confiftunt affecftibus, SunFporrd

i 6?.coi.4. ^ eorum primte differentix numero quatuor: aliaenim funt vifibilia,alia odorabilia, alia guftu ap>,

i preh enia!, alia tangibilia. Ac yiiibilia quidem in coloribus qui prxter naturam funt confiftunt,

; idcj, vel totius corporis vel alicuius yei aliquarum eius partium. Ac totius quidem corporis,velit ■
" ti m arquau s fe habet,prtetereadn hepatitide &:fplenitide vocatis morbis: ad htee hydropum ge^;

■ neribus quibufdam:]Vnius vero particula:,queadmodum tuiri linguafola alienus color fubinde,
afpiciturj tum in particulis quaeabfceffuum vitio vel nigricant velliuenuPari modo in carbuncu
lis,& eryfipelatCj& ferpentibus vlcerum,& gangraenis, naturales colores immutantur. Sane' hu->
ius generis funt viiiligo,leucae3eiephantialis,alia% id genus: quippe haec quoq^ naturalem eolo>,.
remmutat lam in compluribus fimulparticulisvitiatumeffecolorem mmultisraorbisvideast
I id% vel circa crura magis,vel circa faciem, vel circa totum fupernu corpus,velcirca totum imum*
i Ac vilibiles quMem difeentiae in ijs funt contemplandae. Odorabiles vero primum quidem in j

hisaccidurit'g.raueolentiae,in hocfymptomatum conftituentur genereiPoft has vero inauribus,;

: naribusjali^ quxpjnque virij cuiufquatri occaflone putrefcuht particulis. His amplius in ru-*'
t tftu idem fymptomatum genus licet inuenire, ipfo fcilice t vel fumofam, vel acidam, vel yirofam, I
yel pifrofam,vel aliam quampiam eiufmodi referente qualitatem, In guftabilibus veroqualita-*

I sibus laborantes ipfi fymptomataconijciantrQuippefudorem defluentemin os aliquando gu<
frantrpKctereaeius qaxcircalinguameft,faiiuaemutatam quaiitatem:^Eque vtiqp vtfanguinem,
quibus is quoquo modo per os vacuatur, alq quidem notabiliter dulcem, alq faluim,ah) amarum, i
I fentiunt. Ad eundem modum &C qm ex pulmone reqciunturjSt: quae ex ventriculo euomuntur, i
i ilifs h3K:adda,alqs fafra^alqs amara, alijs dulcia,alqs auftera, fentiuntur. Porro' funt ex medicis no |
pauci, qui etiam fodor es atque-aurium pr^terea fordem guftu explorandam cenfent: quip pe ex i
I hoc quoqj aliquid conietftari, lam tangibiles differentiae, vbi naturae modum excefferunt, in eiuf;
snodi fymptomatis numerandae non minus funt: veluti cutis dura, &C diftenta, pr^arida: fimili'
friodo praehumidajvelrugoia, vel alia quapiam differentia tali praedita. Ergo ex his quaciam di- ^
<ftafon.t,man}feftumeft,hocquoq3 fymptomatum genus vmuerfoma'morbis ortum habere^;
Quippecolorum, halituum, & faporum differentias omnes,folidorumipforum corporum tem^.;
|p6ramenta fequi,innaturalibus librisdidicimus: Ad eundem modum & tangibiles,multo etiam
j magis q omnes quae funt praedicfig, propter ea quo'd cum adiuis qualitatibus cogeneres effe dixi,:
ife^vtpote quae ad eiufdem fenfos iudicium referantur: Etenim mollities durities^? tadu indicantur,

' haudaliterqua'meff€<ftrices qualitates ipfis cognata, Qufrequicquid in ijs alienu a'naturali eft,;

I id intemperiei acceptum fertur: aeque vt quod naturale eft, ex commoda temperie prouenit. At'

' eft omnis intemperira morbus: Quare omnia id genus fymptomataja' morbis funt oriuda, Qug
vero ex influente quopiam humore cognata praedieftis fymptomata in particulis excitantur, alia ;
obftrucftiones vel cOmprefiTiones fequentia, alia trahentium & fegregantium virtutum funeffio-'
nes male obitas,neceffe eft hxc quoque veluti fontem fox generationis morbos habere. Ac iecfr I
noris quidem obftrucftio, qui compofiti & inftrumeniaiis corporis eft morbus,alieni^r6fis^*"j ”
in arquatis vifitur eft caufa,Cufosq3 vero fimilaris partis intemperies,qug ipfa quoque eiufmodi
; corporis morbus eft, alias aliam eius facultatem impediq vel eam qu£E trahit, vel eam quae excer> '

: mt,velaliamquapiam:quaruoccafione cumparum£equaliterrite^j3 humores in corpore fluant,
particulae alia's alix in colore,hali£U,fapor€^ omnibusf|3 tangibilibus differentijs,alteratur, Quiii
: etiam quodcunq3 reliquum eft fymptomatum genus,fiue id in vocibus iit 8 C ionis qui in anima"

: libus exaudiunt,fiue in ijs quae a corpore excernunt in eo''ve detinent,nihil no a morbis natu eft,

! vel ab ipfis continerer, vel fymptomate aliquo interueniente. In vocibus enim,morbi qui in ore,
faucibusjarteria afpera,pulmone,thorace font,fymptomatafaciunt:c lang oribus,f quibufdam
' - - i ■ ‘ ' ' tremulis^ ^

_ _ DE S YMPT Q. D I FEER .

tremulis^? ac raucis gdeiidis vocibus Jn alijs vero quibufdam animalis particulis fonitus dC mur:E
mura fidirifini id eftftridoresalia^eiiifmodijpartim quidem ex inftrumietorumanguftia vel
debito motu,partim ex flatuofi fpiritus abundantia,aliquando etiam ex horum aliquibus, omni^;
ibus ve fimul coeuntibus cientur* De quibus plenius inter fymptomatumcaufas agetur» ;

De Symptomata qu<£ confiilmt in Excrementorum Mutatione. C.AP. j

VaeVero vel a corpore excernunturjvel in eo praeter naturam detinentur,€a quoq^ in pri^i A.ti.piipt.ci
mas treis diducuntur differentias: Vtiq^ aut totis fubftantijsjaut qualitatibus, aut qUantita i ^

. tibus, a'naturali ftatuegrefla* Succedunt autem omnino morbis, vel continenter, vel

j aliis fymptomatisintercedentibus. Siquidem fanguinisprofullo toto excretae fubftanti^gene^
re preter naturam eft:Ea vero vel vulnerato,vel perrupto,vel ore tenus recluroyvd erofq fangui
nisvafeincidit. Porro horum vulneratio,ruptio,& erorio,proprij fimilarium partiu morbi funt: i
Reclufio,inftrumentalium: quaeipfa modo ex complecffendi fundione imbecilla ,-mbdo expul>!

^ trice immodice cocitata,modo ambabus fimullaefis, ortum habet» Similimodo fluxus muliebris:
vel propter iamdidarumadionumfymptomatafiet,veIq totus fanguis tenuis ferofus^j eff red, : -

: ditus*Eft vero Sil id fymptoma,cuius etiam multiplex habetur ortus :Eft nancp vel fanguifice vir :E '

1 tutis,vel eius quae tenue &: ferofum feparat, vel eius quae excernit, operis fruftratio: Incidere aute,

^ aliquando poteft,St: retentrice ipla immodice opus fuum vrgente,& cute ipfa fpiffata,fi<^renibus
' occlufis» Ad eundem modum fudores immodice digeri vel indebite retineri, aut propter cu> ^
tis aut propter aliquem didarum virtutum aff edum,aut ipfam humorum naturam,neceffario co'
tinget» Sane'conftat qi in omni huiufmodifermonejdifiundiuis coniudiombusvtimur Omni¬
no enim cuiqjdidorum fymptomat3,vnaquspiameftcau{kratio:nihil tamenprohibetduasi i
dC ttcs,dC fimui omnes vna concurrere» Non latet autem nec q> dyfuria,8i:ifchuna,S^ ftranguria,,

8C quem hydropen in vas vrinale,alij diabeten, aliqui diarrhcean invrinam vocantjexhoc gene ;
re fymptomatumfint»Iamq) eorum que praeter naturam excernuntur,di^coloresiS^ odoresmor i
bos neceffario fequantur, nihil opus eft offendamus: fi modo nullum talium line inteperie pro- i
uenit» Patet autem dC quod propofitum a' nobiseft,clare effe demonftratum omnem fvmproma-
tum naturam morbos procedere: fieri^j non nunquam ly mptomatum quae deinceps iioi fucce-
dantjVeluti leriem quandam: A morbo quidem ipfo primum, ab hoc vero fecudum, dem rurfus
poft hoc tertium, ac ab ifto deinde quartum» V erum hic attendendum diligenter eff, vt accura¬
te diftinguantur ab operibus fymptomataifepe enim itaflmilia inter fefunt, vt & fymptoma pu0
tetur opus, 8C opus fymptoma» Ac niO quis in hoc fano fit iudicio, exqs in qui bus ipfe fallituri
noftram difputationem calumniabitur» C^ippe fi naturalium excretioiium ( fle autem-vocat eas
queianisaccidunt)vei quantitatem, vel qualitate, vel genus ipfumfubffantig, profeopo flbi pro>
ponatjdeinde huc intuens,fymptomata iudicet,fubinde falletur»Quippe fudor aliquandomulto
amplior ^ pro naturae modo, vel alui deiedio,vel vriaa,f grotatibus incidit,nonfolu nulla adio> '
ne kfa,fed etiam cura virtutis robore dC prouidentia de animalis falute» Aliqua enim quamuis et
toto genere praeter naturam flnt, veluti languinis per nares profufio, vel vomitus, vel languinis
X i deiediOjVei haemorrhois,vel aliud eiufmodi, tamen praeter naturam adhuc no funt, fi modo tem
peftiue fiant» Fiunt autem tempeftiue, cum id quod contriftat, expellitur» State igitur de quo in¬
ter initia coue'nit(nempe q fymp tornata adionum laefiones fint) nihil eorum que ad animalisco-
modum fiunt, ex hoc genere fymptomatum eft: opus nanq 3 naturae vnumquodcp eorum potius
eft, q laefio aliqua» At alteri fortaffls fymptomatum generi, quod icilieet praeter naturam eft ar¬
duum, omnia talia fubijciat quifpia:omninoenimdiuifameffeinquacunqanimalisparte ve¬
nam aliquam, aut ea tenus reclufam quoad ianguinem que prius retinuerat profundat, naturale •
afkdum non effe, Quanquam hic quoq alui fluorem aut vrinae copiam docere non polfit M
affedibus praeter naturam omnino fuccedere:fanguinis nanqprofuflones, dC vomi-
tionesjtotogenereprseternaturameffedicetquisinontnauteamquaeperven-
trem,aut veficam,aut vteru fit excretionem,toto genere praeter natura effe»

Fortaffe vero dubitauerit quifpiam de fudore ceu nec ipfe naturg le
ge incidat: quippe ^odDiocles etiam doceretentauinVide-
tur autem dura effe opinio & praeter rerum euidentiamjta
metfl eam maxime probabiliter confirmet» Aede ta- '

libusquidepofthacaliqnfortaffeagetur,per-
pauca»n»funt de quibus ambigit» De reli
quoru vero fymptomatum tota mul
titudineabude efi:difputata:fi-
niedus ^3 iam hicliber eft»

Siquisenimexrecitatus m fisquaeconfeflafuntfueriti
fecilius de fis quae in dubio funt, iudi-

dumconfequetur. _

Galeni

GAL. DE SYMPTOMATVM CAVSIS

LI B R I TRES

Thoma Linacro Anglo interpreto

A R G V M E N TV M P K. I M I L I B R I

Symptomatum recenfet.Cau{as,c|ux in Senfuum Inflrumentjs, i

& in ipib Fonte Senfus,confiftunt.. ■ i

Qmtuplkidfint Symptomuta. C\AP. r.’

Aufasfymp tornatum m his libris contemplabimur, eundem fequen-
tes difputationis ordinem quem de ipforum difforetqs propofuimus» .
Sunt igitur fymptomatum genera in totum tria» Quorum de eo prD
mum diiputauimus, in quo Isefamjeffe adionem diximus:ita nimiru ;
intelligerelecT:oreracenientes,efianfirprorfus perijL Cum autem du :
plices gmere a( 5 iiones 4 int,alig naturales,alig animales, ab animalibus '
incepimus: eas^3 triferiam diuifimus,in fentientes,motiuas, etquas ap .
pellauimus redrices» Ergo in fentiedi adionibus,triplex incidit fym
ptomatumdifferentia:vna,cumipliimprimumfenfus inftrumetum !
eft male affedum: altera, cum fentiendi facultas: & tertia, cum aliquid ;
eorum quae primo fendendi inftrumento fubferuiunt,male haberi

. D-e Symptomatum Cdufis in fmjkVijhs. ■ C^P.

A.i.deme.cor. “T 7 EIuti''inocuIoprim 2 fentiendimftfm,cryj[lalIinus eft humor:quippe quefolum a'colorD
£.i.c.a.}57.g I ^ bus alterari monftratu eft» Sentiens vero racultas,quaea'cerebro per neruu inde porredum
jCjad cryftallinum pemenit» Ad fubferuienduni aut huic,reliqu^ oes qug in ocuio habent particiilg
ifunt coditg»Itac|5 et vno quolibet ex pdidismale aftedo,vel male videbit animal, vel ^rftts no vi^
jdebiri Ac cryftallini quide humoris morbi in odo inteperamentis cofiftut: Facultatis aut morbi,
m eo q) vel neruus,vei cerebra male fit affedu. Sunt porro' & h oru vtriufqj ,vt fimiiares particu^
laefunt,odomorborugenera:vtinftrumentalesfunt, tum obftrudiones, tum alienoru innixus,
ifiue compr effiones, ali a^jj quaecunqj ex humor a influxu m olem prater natura attollunt» V nita-'
tis vero diuifio,fuper oia qug prgdida funt,tum fimilarium tum inflf alium particularum cois eft
iaffedus: non cerebro modo aut neruo,fed et cryftallino humori incidere potens» Huic aut trasfer
iri ac fede moueri,inftfalis morbus incidit» Quan^ traslatio, fiquidem ea verfus angulu maiorem
minorem Ve eft fada,nihil quod «ftimandu fit, incommodi aftert: Sin furfum deorfumVe inclD ,
jnat,duplicia quse vhr omnia apparere facit» Atqj hi quide funt,tum primi vifus inftrumenti, tum
I eorum q illi facultatem fubminiftrat, morbi» Eorum vero q vfum aliquem ei conferat, hi: Si vel
jn foramine rhagoidis, vel et eo qui inter hoc 8 C cryftallinu eft loco, humor ipiritusVe tatus coftt
; terit, gtus primo vifus inftfo adinternofcedafenfibilia fitimpedimento» Ad eundem moducor- '

! ne« quoqj tunica: particula ea qux pupiiite anteftat, vifum impedit,fiue ea per fe, fiue alia quapia
D rone a'naturali habitu eft remota» Acforamen quidem rhagoidis,quatuor modis a' naturaliftatu
: mutat:nempe vel ampliatu,veiimmmutuyvefiEcaS^^pQrDEdetorf^wIj^ruptu, Veruamplia^' l
tio fiue a' natali fit,fiue poft accedatjfempyifui incomodatt Jmminutio q vtiq3 anatiuitate incepit, ;
acutiffimi vifus eft occafio: q vero poft incidit,mali: Reliquoru vittorumneutrajneqj fi a' natiuD ;

’ tate,neq3 fi poft mcidit,quicg quod aeftimatione dignu fit,vifui officiriIam»n.fubinde vidimus ex :

; parua rhagoidis proddentia,detortapupiIiam,poft^ cicatrice eft indufa,nectnhois vifum fuiffe ;
j impeditu: vbi»f»ante ie cornex particula fplendidam inculpate habuit: atqj haec quide experien-''

I lia ipfa docuit» Sane' caufa pg qua amplitudo foraminis ad perfpicacia vifus femper fit noxia,an--!

I guftia non femp,gftimat:ione non indigna eft» Vf aut mihi neruus is qui a' cerebro ad oculu perrf ;
net, queideo Porum fiue meatum Herophilus appellat, qj eius folius foramen clare cernitur,fen^ '•
fibilis eflefpiritus via» Eo^jvbialtero oculo conniuemus, alterius pupillam dilatari contingit,:
tan^ in vnum folu commeante fpiritu,qui prius in duos eft difpertitus» Itaq3 etia hoc maxime fi- '
i gno intelligif,an fuffufi comp Qcftafttfitifione vifum recepturi finCjan non»C^ippe quibus altero ■
inculo coniuentibus,alterius pupilla dilatari contingit, tjs fi copuncftio adminiftretur, recipiedi vt
AI? f. ti |iusfidudaeft:Quibusnondilataf,horunemovn^reuidit,neq3fiminimocudoloreaccomodif
c.i. zio.c. d : fimeqs eft adminiftratacompun(ftio»Ex^'his oibusli quet,confluereadoculos a'cerebrofpiritum ^

----h—-—;- dnim^em,~

J___DE SYM PTO. CAVS IS

! aiiimalem,tum m cryftallinum ipfum humorenijtum vero locum omnem qui illi antefiat^ quetri E
! Icilicet rhagoidis foramen determinat* Vbi igitur amplior reddita eft pupilla/iue id ex prima fta
timformatione/iuepoftea contigit,parum commode tota animali fpiritu impletur*Fundi igituri
diffolui^ ac diffipari cogitur* Sicut contra in minore pupilla coiligiqcoftringiturjacdenfat fpirt
tus* Atqui demfatum in libris de particularum vfu eft eius colledtione ac conltricftionem, ad fen>

^ fus bonitatem illi conducere: contra, dilTolutionem ac difperfionem ad fenfus noxa cedere* Qui
igitur fit q? pupilla morbi vitio non natura minor reddita, multo deterior efficitur quam medio^
eris r* an quia vitiofos affedus fequitur,quorum culpa neceflario peius cernit oculus fic affedus,!
non propter pupillae anguftiam f Quf nam igitur hi funt affedus f nam hoc etiam difputatio re-^
quirit: Vnus quidem ipfius rhagoidis tunicg tantum; alter humoris tenuis^qui medio loco interj
ipfam rhagoidem dC cryftallinum humorem habetur,effufi* Ac tunicg quidem folius affecfius, exi
tenfio relaxatio^3funt: qualis vticp in extrinfecus pofitis articulis fubinde cernitur,cum ligamen^

! ta redundanti humore funt perfufa* Humorum vero vitium in defedlu confiftit: cuius occaflone
I rhagoidesvacuatointernoeiuslocoinfeconcidens, cotrahituracrugatur,atq3idcircopupillam
; imminuit* Deterius ergo aut nihil omnino ex talibus affecftibus cernere contingit,non vtiq3 pro
i pter pupillae paruitatem,fed propter humoris defiderium* Monftratu enim eft in ijs quae de vifu, E
; tum in libris quos de vtilitate particularum,tum quos de Hippocratis & Platonis placitis fcripfi
‘ mus, cryftallinum humorem munimento aliquo indigere,quo externum fplendorem fine often
: fa fuftineat* Vnum igitur munimentorum eius dC is humor eft,cum eo etiam q? fubftariae cryftal"

^ lini humoris non nihil coducit* Vbi igitur parcior redditus hic humor eft,^ cryftallinus ipie fiC"
cior efficitur,vtpote iam humore a quo largiter imbuat, defedus: & rhagoides tunica in fe con
^ ci dens, fpatium quod inter ipfam dC cryftallinum inter eft, anguftius efficit* Itaque fit, vt cum eo j
1 gatur cryftallinus humor paruo interftitio cum externo fplendore commercium habere,perfimi!
i lem patiatur affedum ijs,qui Solem nicftandocotuentur:horum enim aliqui occaecati funtronv |

I nesveroita la2fi,vt vix recuperarim priftinumvifum* Quippe monftratum nobis eft, fieri non i
I pofte, vt fplendidam lucem inoffenfe toleret vifus inftrumenmm; eocj? facftum effe vt rhagoides}
i tunica quae nigra fimul dC coerulea eft,iUi fit praetenta: quo'd fcilicet hi colores vifum, vbi a fplem!

! didaiucelaborat,maxime confolentur* Atque haec quidem caufa eftjcur imminutus is qui in pu^ i
pi!laefthumor,tumdeteriuscernendi,tumforaminisrhagoidistunicaeminorisreddendi,fitoe- j
; cafio:eo% maxime infanabilis eft eiufmodi oculorum morbus* Alter aftedus qui propter hu --1
inorem rhagoidis,minorem reddit pupillam, minus illo eft noxius: difficilius nanque eft fimila-- ^

; rium corporis particularum cuiuis cum ficcata eft, humiditatem reftituere ,^ eam cum humedta i
^ • eft, ficcare* Atq3 haec quidem medendi rationem quodammodoiamattingunt* Dicamus autem |

^: quod a primo eft propofitum* Mala quidem eft pupillae paruitas que prgter naturam accidit,bo ‘

^ na quae conaturalis eft* Laxitas aut eius -{f^u amplitudo}-nec qux naturae lege habetur,bona eft, ;

: nec quae praeter naturam eft: Caeterum minus mala eft quam angulfia* Quippelaxitatis generan i
: dae caufa (vt fic dicam) coniunda, tenfio rhagoidis tunicae eft rSicuti par uitatis,eiufdem relaxa^ |

; tio* Quoniam autem duplici ratione tenditur,cum vticp ex fuapte natura id patitur, vel ficcata vt ;

; corpus fimilare,vel humedata vt inftrumentale: ficcitas quidem eius difficile fanabilis eft: humi^ |

I ditas non etiam* Siquidem phlegmonae,& fcirrhi fiue durities fenfu carentes, 6 t: abfceflus,&: alrf |

■ id genus morbi, inftrumentalium funt partium, ex fuperuacuis humiditatibus oriundi: quos |

; omnesjfi in rhagoide cofiftant,peritus medicus no magno negoeio fuperabit* Sane' acceditrha^
i goidi no nun^ etiam ex accidenti tenfio, a' multitudine fcilicet fubiedorum humoru nata,Quip
i pe cum veluti vter veficaVe,ijs quae inter ipfam & cryftallinum humorem aceruantur eft impie^

; ta,in omnem partem diftenditur* Qm autem no folum qui in foramine rhagoidis fint, morbos
i difputatio p^rcenfuit, fed etiam aliquos -ipfius rhagoidis comraemorauit: fuper^3 qui tenuis fub H
^ ea fint humoris: fequens fueriqquae reliqua fn ipfis funt perfequi,quorum vitio vel impeditur vi
; fus,vel omnino aufertur* Ergo ex ijs qui in tunica rhagoide cohfiftunt,ac vifui obfunt, vnus ad--
: huc morbus reftat, tam fimilarium ^ inftrumetalium partium communis: Is eft vnitatis diuifio:
Qus vtic^ in hac particula,tum vulnus eft,tum vlcus*Cum igitur tale vitium magnum eft, ita vt |
& valenter dtuidatur rhagoides,& profundatur extraeam tenuis humor,ac iam corneam contin i
gat, neceffe eft incidant hoc cafu incommoda duo: tum vt concidat fuper cryftallinum humore I
tunica rhagoides : tu vt fpiritus a cerebro in pupillam totus non perueniat, quoniam per vulnus :
effluat* Quo'd aut non folum ambo haec coeutia impedimento vifui fint, fed etiam eorum alteruj i
ijs qui praedicfta non negligenterlegerunt,manifelffim arbitror* Mihi vero tempeftiuu iam fue
rit ad tenuem humorem cduerti: De quo fupra dieftu hacftenus (altem eft,q) fiue eius plus fiue mi>
j nus iufto eft,vifum laedit* Qpo'd aut etfi aut craffiori aliquado fit confiftentia,aut colore quodam^

I modo alieno,fic quocpfymptorna aliquod circa videndi acftionem excitabit,id didom prius non i
I eftjfed iam eius dicedi eft tempus. Ergo hic humor fi craffior q prius erat,eft redditus,tu perfpica^
f ciara vifus adimetj tu ne longinque videat efficiet: ita vt nec quae longe pofita funt cernant, nec
* q prope funt admota,exa(fteperfpicianu Sin vehemetercraffus eft fadlus, veluti in fuffufionibus |

; ■ ' : ^ "---- eueniiT" ;

LIBER PRmVS

j|euem't,vti(^ videre hominem prohibet* Quo'd fi totum foramen a' ctaffoillic cdnfifientecorporei
obtenebratum non fit/ed aliqua pars eius pura fuperfit,vtiq3 per illam, quse extrinfecus fiint fin>|
gula per fe fola nihilo deterius § ante videbuntmon th fimiliter vno tepore multa;,qj.fianguftiorl
q ante fadtus fit vifionis conus. At fi in pupillae centro exigua fuffufio conftiterit,partibus q cir-^-i
C2L funtmanentibus puris, omnia ifs qui fic funt afFed:i,veluti feneftras habere vnr: quippe quod;
in medio non cernitur,quafi excifum videt* lam fi diuulia, nec inter fe coiundia crafla corpora in!
iam didto humore fluitanttrjs qui fic-^fe habent, tan^ culices quidam foris obuerfari,.videan£,imai
ginatio praebetur* Saepenumero vero ex craffiore quoq? humoris confiftentia, tanc^ idolum ali-|
quod fibi appareat, imaginantur* Porro'eiufinodi idoli apparitio, poftquam a fomno iurgitur,|
^lerunqj incidit,potifiimum pueriSjStT ijs qui plufculum vini biberuntjaut alias capite funt imple'
to* Qtidd fi colore immutatus fit humor, qui inter cryftalloidem 8 drhagoidem habetur, fi qui-l
dem ad fiifcum inclinet, veluti per nebulam fumum Ve hominem videre faciet: fin ad alterum vl-i
Ium colorem vergat,eius nimirum phantafiam vifibilibusimpartietUr* At fi inaequaliter vel a' na|
turali confiftentia, vel colore recellit, quaecunqj eius pars fic ane(fta,ad pupilla locum peruenerit,:
fimilcm etiam fibiimaginem in vifibilibus repraefentabit: quippe illius,tum colorem,tum confV;

B ftentiam, tum figuram foris fe videre homo putabit* Exhoc fymptomatum genere , funt tum ea;
quae fuffufi imaginanturjtum quae de qs,quibus velffanguis ex naribus profluxurus eft, vel qui|
vomituri funt, ab Hippocrate funt fcripta* Iam vero quibus adeo perfedtus fincerus% vifus eft,;
vteum ne vel minimum fenfibilefugiat,exhalationes vero quaepiam a' ventre afcendunt, potiffii
mum vbi non probe concoxerunt, llmiliai|squx fuffufis fymptomata incidunt: quippe purif-j
fimus natura tum cryftallinus humor ijs eft,tum hic ipfe aquofus de quo nunc agimus* Nhigairi
tudo autem fymptomatum in his,pro rnagnitudine paffionis femper refpondet,non folum in ijs ^
de quibus paulo ante agebam, fed etiain omnibus quae praedidta mnt: Verbi gratia. Similarium'
partium intemperies fi paruae funt,paruam noxam acflioni afferunt: Sin maiores habentur,acffioi;
ni ad portionem nocent: Sicut qu^ plurimum a'naturali ftatu excefferunt,omnino adlionem to!!
lunt* /Eque vero SC qux de qualitate 8 C confiftentia 8 C colore aquofi humoris ftmt didla, fi pau^
iulum a' naturali ftatu funtmutata, parua etiam adioni afferunt noxam: Sin longius rece fierunt>;

in Prog. co.j.t*

pro modo vittj fui etiam adioni incommodant : Sicuti cum plurimum a' naturali funt aliena, oni 1
nino adionem adimunt* Ad eundem modum quae de rhagoidis ruptura & pupilWmagnitu I
dine lunt dida,vel paululum aliquid adionem impediunt, vel amplius, vel omnino. Simili mo^- ■

C do & animalis fpiritus vel ad vnguem purus eft, qualis xther, vel nebula: ritu humidus ac turtii^:
dus* Pratterea in modo lubftantiae, vel pluseius habetur, vel minus: Ac fi quidem multus eftA! | \
athereus,etiam quae longiffime abfunt,videt, ac perfede difcernit: Sin paucus eft dC purus, quae; f
prope' funt exade.dignolcit, quae procul aftfunt non videt: QuoV fi humidusftmal multus^^ efti I
longiffime quidem videt,fed nonexade: Sicuti d fi humidus fimul exiguus^? eft,necexade nec i
longiffime videt* Et de hoc quide, vt ad rem propofitam, haec abudae. Corneae vero tunicae pars
quae pupillae anteftat, &cum craffior, & cum fpiffior, & cuf^ fiurolffror eft fada,vifionem laedits
Ad eundem modum fi colorem fuum mutauit, Sd fi vicus maiufculum in fe habet, 8 ^ fi quid eo>!
rum quae extrinfecus illi praeiacet inaudum obfcuritatem; affert. Ac craffior quidem & Ipiffion!
cornea hebetudinem vifus creat: Humidior aut,.fiue vt inftrumentum eft fiue vt fimilare corpus, 1
non folum vifus hebetudinem affert,fed et vt quafi per caliginem, vel nebulam,vel halitu quem--.;
piam, vel fumum cernatur efficit* Sivero humores non multi, fed colore mutato fint, pro eo-;:
rum natura error in vifu refpondeq Proinde;quixegio morbo laborant, pallida omnia videre fe;
putant: f Quibus autem ex plaga ruptae receter funt in prima tunica venae, rubra* Vicus vero ma i uero hy-

iufculum, non foluni eo' q? fuper uacuumcontrahi t humorem, vifionem lgdit,fed et q> exiguo in-^ i fojphagma
I > terftitio cryftallinum cum externo lumine committi cogit* At fi defcendat introrfum quod ante i tmtttr.mur~
pupillam eft vicus,et aliquid aquofi humorisforas effundit: proinde is qui fic eft afFedus, in fum- i de feri»

mum caecitati s diferimen adducitur: Eq^ 3 fit vt qui in parte cornex qua: pupillg praetettditur,vui ^
nus acceperuntjfi id vulnus introrfum defeenditjpiagna ex parte oeca:centur. Caeterum incredi> |
bile quiddam necfieri vulgo folitum in puero vidimus, qm ftilo in pupilla: loco fuerat compun j
<ftus* Nam cum ftatim effluxiffet aquofus humor,tum pupiilaip& minor eft reddita,tum tota cor;
nea apparuit rugofior: caeterum fanatus, pofteaffedie vidit ^ Golle<fl 6 fcilicet paulatim eo qui ef-
I fluxerat humore*VerumhxCrara funt:cxcitates aut eiufinodi vulneribu^}erun;<^ fiiccedunt:
i fleuti etiam omnibus iam di(ftiscaufis, vbi fcilicet plurimum funt mau<fiae* Nam fiue vehemetec
; fpiffa,fiue ad fummum craffa, fiue immodice humida,cornea eft effetfta, Ommno tenebram vifio^
j jri offundit :ita vt qui fic eft affecftas,prorfus non videat* Etqutd qugfo miri fi pr^ieftor u fingu^

Ia cum inaucfta funt,vifum;animali adimunt,vbi ipfa fola cornea rugata aliquado fimi 1 em noxam |
affortt' Incxdithoc vitium ijs qui ad vltimum peruenere fenium* Sane' confideranda hoc tempo>;
re diligenter eft pupille magnitudo: Quippe quae fi minor eft faff a, etia aquofus humor in ijs eft
imminutus: Sin equalis fibi permanet, corneg folius vitium eft^ Vera eiufmodi diferirnina prg> j
fens opus no requirit* Corne^ vero tunicg morbi, fi magni funt,prorfus vifum' impediut : mar;

^ _____ S Y M P T O. G AV S IS

xime cam vel phkgincjne vel fuppuratidiie laborans, vel infenObili duritie obfefTa, aliudVe tale iE
qui ppiam paffa,veluti inftrumentalis pafSj humidis morbis afHcitur» Ac corneae quidem tunicg,

I tnorbi qiii vifurri vitiet,tales dC tot incidunto Membrana vero adna^ vbi phlegmone laborat,ex i
I accidenti vifus acftionc impedit» At in tjs quae graece vocantur chymofes, praeterea in pterygt|s,;

: tion ex accidenti,fed iam ex prima ratione,pupiUam obtenebrat» Ad eundem modu magnae pal;
i pebrarum phlegmong tumoresi^5,fi qui foper has preter naturam orti,eo' magnitudinis venerat, |

Vt pupillae vmbram off undant» Atqs haec omnia aut non videndi,aut_male videndi funt caufae» j
: De Symptomatum Confis in ^udttmjenfr. 3.

T^ Tde oculis quidem latis haec funtojquippe exempli magis caura ,^vtfingulamembratim i
JL^perlequeremur, de bis difputauimus:cum fit mihi inftitutu ad praefens per generaliores fer^ i
inones,fflethodum indicare,qua vfus quifpiam, fymptomatum caufas inueniat» Qm aut non fo-;

Ium methodos ipfas nouifle oportet, fed ct multifariam in par ticularibus exercitari, quod fecere;

: omnibus in promptu non eft, idcirco qualem fieri modum exercitationis oporteat, in oculis nuc
offendi» Ergo ad eius exemplar, reliquxienticndi potentiae funt adeundae: gftimanda^^, in vna>
quaqj, tum primu eius inftrumentu,tum cetera qug illi vfum alique praeftent» Ad haec difcernen-;
dum,ceu paulo ante eft dicffu,qui‘'nam ipfius potetig laborantis fint morbi,quf nainftrumentoru }F
euius^3. Cuius culpa laedi funcffione contingit» Siquide':'audiildigrauitas,&lfurditas,autpropter: f. 4.C.1,

aurium ipfenim-particnfemaiiqua,aut:pgia6ruumquiin has a cerebro pertinet, aut propter cerei
brum ipfum,fn:ea»f»parte Isefum vade neruus exorif,animali incident» Atcg in neruo quidem dC
cerebro vitia font, fimiliter tjs, quae in oculis: qua vero in reliqs particulis font, ad portione qui¬
dem, non tnoino fimiliter ladent» Qua»n»habet in oculo cryftallinus humor ronem, hanc habet;
in auribus audiendi meatus finis, vbi neruo dilatato coniungitur: omnia vero qug extra hunc in |
anfraiftu meatus funt, i|s qua predicfta in oculo de cryftallino funt,ad portionem fe habent» Itaqj j
ctmorbos eorum huf transferri ex illisconuenieti SimilariUm quidem corporu, qui in iitteperie
dC continuitatis folut/one cofiftunttMeatusautem ipfius,obftrudiones,fiuehae tumoris alicuius
praeter naturam ipfaru particularuoccafione, ipfum meatum obftruant, quemadmodu abiceffu^
i phlegmone, Sc inienfibilis durities, oedema:fiue propter tumorem aliquem acquiOrfticm t

i vel denic^ quisquis prater natura fit, qualisin meatu faepe orif, porofa quapiam in eo carnofa ve i
fubftantiaenata» E numero eoru qug meatu obftruunr,et fordes funtjqug in auribus colligi folct*
De Symptomatum Confis in Odofotu. C,^P. ;■

T An$ igit in ijs particularum ratio lymptomatu indicauit caufas,ita SL inlingua & naio irt»> O
dicabit: modo in ijs quocp tum primam fentiendi particulam,tum reliqua,que totum inftru
: fnentu complent, nouerimus» Moftratu fene eft lingua ed q» duabus facultatibus, fenfui volun»r
!tat%fubferuit,duasquoq3 adiones habere: nunc autem eam velati ientientem confideramus.
Odoratus vero fenforiumipfos cerebri efle ventriculos indicauimus» Ac guftandi quide fenfus
fymptornata funt, tum omnino nihil iaporum fentire, tum no legitime fentire» Cum autem non
i legitime fentire(vt monftratum eft) dupliciter intelligatur,alias cum diminute fentitur,alia's cum
j vi tiofe: Diminute quidem guftare,in vi fu amblyopia id eft vifus h ebetudini j in auditu barycoia
id eftaudiedi difficultati, portione refpOndetr Vitiofa aut guftare,eft: veluti cum ocuiis,cofore,fi
gura,magnitudine ,vel fitu mutata videtttUr: hoc in auditu, obauditio nominatur» Porro' morbi!

pryditftorum fymptomatum, vel quain guftadi adione, vel que in potentia incidunt, partim in
fimilari lingue fubftantia dC tunica qua inuoluitur funqpartim in neruis mollibus,partim in ioco
cerebri, ilio prafertim vnde hi nerui originem habet. Ac reliquiquidem prydidorum omnium
morbi in manifefto funt» LinguaVerovitiofefapores fentire folet, cu extraneo humore eft im> AXj.f.
pleta; quo cafii, quy guftanf oinnia vel felfa vident,vel amara,velaliaquapia aliena qualitate dfe ^44-f-g
cibili indicibilf ve affeda.Tan^ enim in fuffufis vifiua visforis fe cernere iudicabat ea que iii ip-'
fis oculis inerant: itidem guftandi fecuitas ea que funt in lingua,',fenfibilibus imputat,Inar quatis
quidem bilis amarorem non linguy effe ipfius y fed eorumd ^ guftat deputans :in alijs vero qufe
bufdam affedibus falfuginem acorem ve edulijs ipfis inefle imaginas: fcilicetfucco qui extrinfe-i
cus acceffiqvitioflim lingua fuccum, qui prius<juieueraf,excitante mouente^j: guftadi autem vi
non eum qui acceffit,fed eu qui in fe redundat,ferttiente» Raro fene' accidit,fed th aliqH,vt lingua!
cx guftandi perfedione prius^ aliquid guftet,fuCcos quos in fe habet,fentiat. Simile huius fym-
ptoma efi, vbi in ftomachicisaffedibusjfuffiifionis imaginatio oculis incidit: vel fonitus auribus
cum nihil extra fonet, fed motus ipfe circa cerebri mfembranas imaginationes creet: vel odoris m
naribus,ab fUcco aliquo in hiscontento» Sed qm de nafo meminimus, qui duplici facultati velu
ti lingua fubferuit ( quippe qui A: odoratus inftrumentorum fiC refpiratus veluti finis quida eft) j
non alienum fit de hoc quoqj ficutdepradidis egiffe. Si enim accidit in eo morbus ahquis,.qut 1
cius meatum vitiet,autdeterius fentiet odores odoratrix vis, aut omnino nonfentiet» Ergo fi vel i
vehementer fit contufus,velpolypo vel tumore aliquo prgter naturam laboret, fpiritus viam oc^
cludecHuius generis eftdC fi quacircaiiiterna eius membrana incidit phlegmone» Quin etiara
qugcunque in aliqua parte offiumcolatpriorumjaut etiam in cerebri inuolucris, aut ipfis offium /

.. ^ ^ ’ Safamen-'

__LIBE R P RI MVS _1 6_J_

Aforametitisobjfimarjh^cquoqjodoratficem vfmimpedwt ratqjhocmagisTimproceffibusce^i
rebri^qm ad has perueniut paroculas^fiant* At m catarrhi'Sj& coryziSjCt deniqj ijs quibus ab efiu,

-frigore, vel humore oppleti priores cerebri ventriculi funt, non locorum modo qui iftic habetui:
obllrucfiio fit,fed et tum fpiritui ipfi qui in ventriculis eft,tum cerebro,quod hos continet, intepe
riesquxdamaccedit. Iamcompreffiones 8 (Cdiuiriones notabiles cuiufuis pr^dicflarum partfcu>
iarum, tum non legitimum odorabilium fenfum, tum odoratus priuationem inducunt. Vitiofus
vero errans£j3 ienfus hoc loco fit,propter vitiofum aliquem qui in eo continet fuccum,qui.Cmah':
odoris aliquid exhaIans,aiG€ndentes ab odmotis corporibus ad odoradi facultatem halitus obtiiit;
bat: Talefi3 eft in hac facultate hoc fymptoma,quaIe arquatis in guftatriceaccidere efi dicflum»

DeSymptormtumC(iltfistnfenj»TaBm:^ccmSeorJum'yelSenfm~)/elMQtHf- •

aliqumdo deperdatur^ 5 .

: Voniam autem de ienfibus, qui in proprq s dC fibi addidis animalis partibus exercentur, ■

i abunde diximus, age nunc de eo qui omnibus qualitercunq3 ientientibus eft communis

; ^’’*^(quemvtiq3ta(fl:umvocant)agamus. Sut igitur huius quoq3 ad aliorum portione fyrrt
j ptomata.Vntur autem is non proprrjs appellationibus,fedcoibus, ficut etiam pr^didorum ali
qui. Netp enim aut in guftatrice,aut in odoratrice vi,tale aliquod nomen habemus,qualia liint in
' vifiua virtute,amblyopia id eft vifus obtufus, 6 ^ cgcitas,& parorafis qugdam id eft vifus prauitas: i
In auditrice vero barycoia id eft grauis auditus, & iurditas, dC obauditio fiue obauditus; nihiLn.!
hoc in loco intereft,quibus'nam quiuis pro arbitrio vtatur nominibus. At hxmodig fiue detium!
ftuporis,tum nomen, tum fymptomavnius tangendi eft virtutis .-exterum hoc tam in ore ^ in'
dentibus poft acidos SC acerbos cibos, incidere maxime cofUeuit. Torpor vero qui ex tam inotus
q lenius difficultate eft comporitus,in toto corpore 5 C maxime in artubus,manifefte videtur a' fri;
gore dC compreffione neruoforum corporum incidere: ad hxc etiam a' torpedinis «marinx con>
tadu. Si autem fua fponte nulla tali caufa precedenti incidat,oino vita defes, 5 <: ciborum'vel craft 'I
forum vel lentorum abundantia,vel confuetx alicuius vacuationis fuppreftio,neceirario antecef
fit. Ac contijiens quidem, fiue contentiua, fiue proxima,fiue quomoaocuq3 alio vocabulo libeat
appellare,huius fymptomatis caula eft,talis quifpiam in neruO affedus, cuius occafione a princi.^
pio ad iplum virtus tranfmitti prohibetur. Porro' prohibet,fi quidem meatum alique neruus ha-
: betjoualem qui ad oculos delcendunt manifefte habere cernuntur, vel ex obftrudione, vel com- ■

: premone:fiautemnonhabet,exconftipatione vel frigore vel copreffio ne. Atq3q) animalis qui

C dem virtus,fiquidem meatum aliquem tang certam via a' cerebro per neruiim habet, hoc obftr u- i
<fto inipedietur,cuiuis arbitror pateat. Quin etiam cp compreflTo extrinfecus neruo,anguftia mea , ^
tui eius continget, ne id quidem vllum latear. Quo'd aut dC fi nullus fit meatus,fed, tang per aqua : ^
vel aerem Solis radi) tranfeuntjlic principi) vis per ipfum corpus neruorum permeat, cum hi ad '
crafilorem habitum funt mutati, tranfitusimpedietur, nec id mihi longius probationibus egere
videtur, recordanti prxfertim ea quxin aqua 8 C aere eueniunt. Quippe in aere nebula dC fumus ;
dC nubes,in aqualutum Sif limus, Solis fplendorem,quO minus per ea fyncerus procedat, impedi;
mento funtac vetant. Ad eundem igitur modum SC neruus, fi craffiore habitu 8 C duriore q pro
fua natura fit redditus, virtutis tranfitum prohibebit. Sane' craffiore habitu erit, fi vel glutinofls
vel craffis alatur fuccis,vel violento frigore fit ftipatus. Si aut a' duro aliquo corpore quod illi ex- i
trinfecus innitatur prelTus fit, ne fic quidem virtutis tranfitum no morabitur. Proinde nerui qui i
vel funiculis vel manibus funt conftricfti: q ui ab externo aliquo quod vel phlegmone fit obief 1
fum,vel cum lenfus noxa duratum(frirrhura vocant) premutur: 8 (^ qui aut luxatis aut fracftis offi
bus anguftantur: oes principi o^uidem torpent, poftea vero oino fenfus motus^3 expertes fiuht.

Et vocatur quidem eiufmodi neruoru vitium grxce Paralyfis,id eft -f neruorum>refolutio. Que

D cum in eode genere cS torpore fit,magnitudine certe ab eo differt. Ac fi in oes incidat neruos, ili-1 *
co totum corpus ienfu motu^3 priuat^ac mortem celerem refpiratus priuatione infert. Si igit Ipi
nalis medullg principiu fit lxlum,partiGuIis q in capite funt folis quoad viuit homo,tS lentit, tura
mouet. Sin dC in cerebro ipfo Ifflo incidat, ftatim oibus partibus impotens infenfibilis^- efficit.

Viuit aut vteruis lioru tanto tpe,^to viueret fi angina premeret. Quibuftunep vero fpinalis me *<lyx^rv-
dulla infra neruoru exorru,qui pecftus diiatantjeft lgfa,fiue vertebra aliqua loco fuo mota,fiue etia
aliter, fi magna quidem eft Ixfiojinlenfibiles immobilesq3 omnibus q infra fiint partibus ftatim
fiunttfinparuaeft noxa, torpent ij , non tn moriuntur,propterea qjrelpiratioijs illfla manet. At;
brachiorum lenfus tjs quibus Ipinalis medulla circa quintam vertebram eft vitiata, totus fimul cu
motu amittitur: Quibus aut circa ftxtam, non totus, quippe primg brachij partes illglg perftant.
lam multo et minus eius defideraf, fi circa feptima vertebra male fit affefta. Quo'd li circa ocftauS
fit lgfa,q minime eius requiritur. Ac fi qux poft hac hf,iniuriam eft palfa,prorfus nihil mali bra>
chqs accedit. Cxterum quibus lpinalis-medtffftfrTcollo eft^-viftata ,i)s oibus vox adimit.Quibui ^
circa dorfl vertebras eft lxla,qs vtiq3 non tota. Veru quantum eius, fecundum vnamquacp, defini
, tum in ijs eft qug de voce fcripfimus rnunc enim mihi videor plura ^ pro inftituto dixiffe: lieqj
enim omnia fymptomata m^ratim perfequi,hoc in opere eft propofiti^ fed ea in generales cau-:

-—-- ^ ias" ■

‘ In libra dclo-
i cis in homine.

_ DE SyMPTO. CAVSIS

fas reducere* Illud ergo generarim nrihi de omni fenfus tefione fit didumjiq^ a quibus fteruis va- p
lentibus foppeditatam fibi vim habent,ab ijfdem male afiecfiis ledutur* Quod fi quis cuiusc^ner ;
ui nofle vim ftudet,eorum qui ad refpiratum conducSt^inlibris qui de refpirationis caufis inferi,- i
buntur vim difeat: eorum vero qui ad vocemdn opere quod de voce habet titulum* Ergo de his |
alibi fcrupulofius eft proditum. Qui autem colli,capitiSjabdominis,brachiorum, & crurum par^-1
tibusjnerui fubmimftrent,non ali] modo ante nos non incommode prodiderut,fed ipfi quoqa in !
iibris dediffecfiioneadminiiirandafcripfifflus* Ac propofitus quidem’nobis fermo erat de fym ;
ptomatis quse feniiis comitatur* Quoniam autem partes qux per neruum aliquem volutarie mo ;
ueii£ur,ef dem protinusfenfum quoqj per eundem poffident,duplicem qs noxam ex nerui iniu- i
ria necefle eft accedere,alterami fenfus,alteram motus. Qui igitur fit,q> videtur particula quasdam '
ad voluntarias quidem funcfiiones refoiutaeeffe, S^tamen fentire:rurfus alix moueri quidem,
miniirie autem lentire f Sane in lingua & Oculis,nulla fit dubitatio,prbpterea q hsec duplici ner- ■
uorum genere funtprtedita: at in quibus membris duri tantum nerui funt, in ijsdiftinguendus
fermo ad hunc modum eft. Sixaiteablat^, fubiedlusei nudus mufculus immobilis appareat, tam ■
gentem tamen feiitiat, paruam illmoxaminciddfrefi putandum: vtpote per quam minime fte- I
tit quin tantum animalis virtutis ceperit,quantum ad fentiendu quidem effet latis, ad mufculum B
monendum non fatis* Confiftitenim in patiendo magis, ^ agendo, tangendi fenfus titaq? etiam
parua virtute perfici poteft. Muiculorum motus,cum agendo,non aut patiendo obeatur(totum
nanq3corpusab hoc transfertur) multa eget animali virtute. Contra vero nunqdeprehedasmu
fculum vllum moueri, vt idem non fentiat* At fi fuperiacens mufculo cutis fenfum amifit, ipfe au
; tem moueatur,nihil eft quod mirere: Veluti nec fi duorum mufculorum alter moueat,alter mo-'!

I ueri non pofllt: aut altero ientiente, alter fit infenfilis* Sicut enim in qs alterius laeftrmneruueft^ |
alterius integru licet: fic is qui in cutem difpergitur, iniuria affecftus effe poteft: qui autem in mu,- i
i fculum,minime efie aftedus: Cdtrac|3 qui in cutem fpargkur, nullam efle pafftts iniuriam: qui in
mufculo eft,non efle noxae expers. Ac de propofitis fymptomatis, hxc faris.

BcCaufisDeleCldtiom &DoIwk mVnoqmq; Senfi. . C^P: 6 .

D EIedatio^^autem Bc dolor omnibus fenfibus contingunt, non tn pari euidentia, fed in vifti A.i.c
minus q in cgteris euidenter: iri tacflu autem dC guftu, maxime luculenter:ab qs deinceps sn
odoratu, Sd poft hucin auditu. Quae^nam igit eft tum omniu comunis, tu cuiusq3 cauia propria d
i Sane cois ea eft, quam Plato in Titriseo reddit fic feribens: Violenta paffio qu^ praeter naturam
I eft, cum fimul multa & celeriter fit, dolorem affert: e diuer jR) quod ad luam naturam vniuerfim < I
Idd celeriter redit, iucudum eft: quod autem fenfim & paulatimfit fenfum latet. Atepita quidem ^ j
I Piato.Hippocrates vero eo antiquior, || fis finquit quibus natura alteratur corrumpitur, dolo>
res fiunt. Quippe iliud/corrumpitur/celeritatem fimul ac magnitudinem mutationis indicat. »
j Sane' tacftui accedunt magne mutariones naturae,a' frigidi calidi^|3 violento contadu: prgterea ab >»
j qs qug quaifandi ,vel fecandi,vel difi:endejtidi ,v^l exedendi vim habent: quippe humidum & fic,--
j cum, fi abfint calefadio & refi-igeratio,citra Yioleritiam corpus cpntingut. Id quod opus de fim-
I plicibus medicamentis qui reuoluetjfacik difeet. Inhis vbi & illud monftratum efidfigidum alia
i rationHibleClarejqcalidum:quiri etiam ipfum iri fubftantiam diueUendo^ dolorem afferre. Vi^. j
i dentur aut & qux quaflant,& quse tendunt,dirumpendi corporis periculum afferendo,dolorum
I caufeeffe: Non fecus autem quae pungunt,&quadiuidut.Neq3 enim p oftg aliquid diuifum-
! ruptumf ve eft, dolorem infert: fed in ipfo (vt fic dicam) fieri ^ talia omnia doloris caufae euadunt,

I Nffi tn ex accidenti aliquo, eo s qui fic affecSi firit, dolor fequitur, alias quidem acri humore exufi
i ceratum corpus mGrdente:,alia's phiegmon^fuperueniente,quaeipfa quoq3 nunqnondiftenden
do contriftat:nonraro vero etiam caloris iniuria ivel humoruacrimonia. Diuellituraut&gu,-
; ftus iriftrumenta,quatenus vtiep tacftus eft particeps,a' ia dieftis: quatenus vero guftus eft propriu,;
i ab acidis,amaris,acerbis,& acribus fuceis, propterea q? horum finguli>ficut monftratum eft,com. |

I tinuitatem diuidut. Contriftant .vero.dd.olfacftum, qui aiam di&s fuccis exhalant halitus, cp hi |

I quoq3continuitatem diftrahunt. Auditum verOinfeftant, vox:afpera 8 c:’maxima.Sf celerrima: I
I quibus etiam in magnis tonitribus in idem coeutibus, aliquiauditusfeniU omnino iuntpriuari, i
i ipfius.f.inftrumento foni violentia diuulfo. lam vero ipfijm vifurii maximi fpledores nimia fe,-(
Cretione,non infeftant modojfed et corrumput. Eft aut ipfa quoq3 fecretio ex diuidentiu genere: 1
Videturc|3 omnibus fenfibus commune, infeftantem paffionem ex fecretione ac diuifipne conti |

; nui vnitiq3 corporis tum excitari, cum ea vel vniueria vel magnis portionibus dC celeriter, quod!
i graece athrdos voco,incidit. Hoc aut dC Plato profe<fto voluit,cum dixit,Moleftu fenfumjex paf>i
lionis tum violetia, tum qup magnis portionibus cu celeritate fenfibilibus corporibus incideret, ^

^uenire. Neqp.n.refert an moleftu, an triftem,an dolorificiS, an dolorofum,anlaboriofumappel^
ies: ficuti nec fi paffionem ipfam,moleftia dicas,an triftitia,an dolore,an dolentia,anlaborem. At^
qui perfpicunefl; Platone ipfum pro eade re dicas noibus oibus pmifcue vfum dC, in Timaeo 6 £
in PhiIebo,prseterea Qc in ahjs libris ficubi de ipfis fermo inciderit. Quo'daut 5 C Hippocratis opi
nio eiufdem fit tum in nominibus ipfis tum rebusfententfe, non folum ex qs conftat qu^ paulo

•.. . ■ ^ “. ' " " filpra''.

LIBERI PRIMV5

: Aiupra funt dfda, fed etiam cx omnibus Kbm quos fcripfir. Ac quod contriftat qtiidemin omni>
bus ieniibus ad hunc modum prouenit: lucudum vero^quod ilh' efi contrarxumjcotrarifs ex cau
' ■Ostqmppe'^emsquodiueIliperiditabatur^reditusadnaturafimulSd^celeriterfa(flaS jVoIuptatem :
affert* Idcirco oculis iucundiffimu fpedfum coeruleumeft:ficuti e'diuerfo, grauiflimum triftiifi ^
mum^? quod fpiendidu fimulalbum^ij eftjquemadmodum Sol. Proxima his ilintj inter ea quidl ' ►
quae contriftantj album; inter ea qux deietftantjfufcum: illud quidem,q> fubftatiam eius iegreges
.flmiil ac refoluat: hoCjqj citra violetiam congreget* Neq3.n.profed:dfoia congregatio iatiseil,‘cii i
, fic nigrum quoq? iucundum efiet,nunc aut fic non eft: cum.n.vifiom's fubftantte fit contrarium,
violentias eam cogit,q vt eam ad naturam reducat* At vero quod nigerrimum eft, eo q uod iplc-^

> didiffimum eft, minus infefiat : non vtic^ qj contrarium minus fit trifte g exceifus qui eft in gene^ //
re cognato (quippe hac rationemagis contriftarernigrum,q quod efi fpiendidiffimum) fed qp vi
f| 6 fs infirumentu fit Iplendidum: talis veiro iirbftantia ois fubtiiium fit partium,nigrum vero {km^

-per craflarum: eft autem perpetuo, quoAtehuium eft partium, magis acftiuum natura, g id quod
;eft craflarum* Ergo cum inter iecommittutur quod tenuium partium eft & quod craffaram,re-r
miffius agit quod craflum eftjin id quod tenue, quatenus icilicet id a'tenui potius pati eft natum,

’ 3 b Itaigitur & Sol vifum offendit,q? cum-magis tenuis fubftantiae fit,EciIeeum iegreget: Accogha ^

- tione quidem fubftanti^jminus contriftat,^ ea qug funt contraria: fed cum acfiionis vehementia i
: ftt violentior, hocipfo celeritatem quocpad vifus noxarn obtinenQiiod em'm in minimo tempo
^ |feviiusnoft6ra'SolisfpIendorepatitur,idnonnifiinplurimofenrit,vbiomninonuIIumfpIen^

‘ i’doremvidit,fedinprofandistcnebriseftyerratus:quippeisquoq3adlucemredu<5tus,viderenQ
i poteft,eo' qp extincftus ad quendam modum craflatus^? fit, ac tenebroftis effedus* lucundiffimus
1 4 gitur merito gratiflimus%, coeruleus color vifoi eft, fi tamen is a' Sole non eft digeftus: huicm,

: cum vtiq3 aegrotat,contrarium remedio cftrficut ei qui fatigatus eft quidem,fed iam (anus eft, coe
tuleum aut filicum ialuberrimum eft fpedirum 3 vtpote quod nec eum fegreget, veluti tu album
tum fplendidum: nec cogat 8 C extinguat, veluti nigrum* Ac ftifcum quidem ex albo dC nigro fi-
mulmiftisefficiturrcceruleum vero ex albo acfplendido tum coeutibus,tum in faturum nigrum ’
incidentibusificenimnosPlatodeambobusdocuit* Ergohicoloresex contrarqsimmodicis^ii
miftis,medi| ac mediocres fiunt: qui dC exGeifum vtrunqs, quo vifus latditur,declinent,8u medio>
eres ipfius fatigationes recreent.mohfecus ^-morbos,qui ex fegregatione proueniunt, nigrum.

Sane voluptas quxab his prouenit perinde euidens non eft,aG in alqs fit fenfibus,propterea fcili;

C cet qpnec dolor par erat: quippe fubftanr% tenuitas in viiu nec, dum fegregatur,propter rubilan- i
cognationem violentum aliquid patitur (qnad quod ducitur, ipfe per fe prior properat) necp ■
dum cogregatur,propter mutationis imbecillitatem* Monftratum enim eft,quod tenuis fubftan
;ti^eft,id ab eo quod craffum eft,languide cogi* Atep ita quidem in vifu fe habent voluptas, 8 C do
:lor* In auditu vero,iUGadiffima vox eft,quaeleniffima tardifllmaqs eft: propterea qp e' diuerfo in^
ifeftiffimaeft, qufafperrimacelerrima^g fit* Veru hxc fano integro^jjfenfuiiucudatriftia^jj funt:
Fatigatoeagratafit,qu 3 epra£terlenita£em&tarditatemetiamparua eft: Ateiqui iam a:grotat,
;qu^fimul&leniffima&I tardiffima &maximeexiliseft:'f:atq5hacenammagis, quaenumerofa tCod-^^cum
i eft: quippe omnimodum filentium fimiie quid in auditu eft, atque tenebra in vifu* Vnde etiam ^acS&Leo^
in quxftionem venit, contrarium'ne luminis tenebra fit,an eius priuatio: ficuti vocis, fileritium: tranftuicruai:.
&motus,quies* Voluptas autemeuidentior in hoc fehfu eft,proptef ea qp fubftantia eft craffiqre: Ant^u^ tn no
ficut in odoratu adhuc manifeftior eft deledatio,propterea q> eius fiibftatia eft magis a-affa: quan
tum enim aer fpiendore eft craffior, tantum aere craffior eft halitus* Eft vero fplendoris quidem
fenfus vifus,aeris vero attditus,halitus odoratus,aeque fcilicet vt bumid^ naturx guftus, ^ folidi o-

corporis tadus* Quoniam autem cognati generis cum guftu odoratus eft,foIa fubftantie tenui-'

D tate ab eo diflidens(eft enim halitus humor attenuatus)de ambobus fimul agemus, a'guftu clari-' ^tma^k^^omni
tatis gratia incipientes* Gratifllmi igitur huic fucci funt,cum naturaliter fe habet,omnes qui dul moduni fiien-

iCesfuntS(pmgues:hinaq3omnesmonftratifuntcorporisfubftanti£emaximaeconfentientes:rc quipp®

center aiit ab aliquo quod contriftabat affedo pingues, quippe qui exafperatum eum maxime le ■

;munt;Iamvero:segrotanti,quii)squiaffligantfuntcontrarq:craffisquidem,quiattenuat:tenui terpsXS.p^*
bus,qui craffant: glutinofis,qui diffecant: exafperahtibus, qui leniunt: ad eiidem modum calidis, verterat,& Ni-
quifrigidifunt:frigidis,quicalidi:ficutficds,quihumidi;&humidis,quificci*Did 0 autdehO''
rum natura eft in quarto de fimplicium medicamentorum viribus: Iegendus^3 non negligenter
is liber eft ,vt qui tum ad cognitionem tum curationem fit vtilis* Siquidem venter vifeeribus ve^ 'j,..

ms^fubferuit:itacp&quaiesha£cfuccosrequirunt,talesappe£it,Porro'huicprodircernendiiir' ^ , ,
ftrumento lingua proftat,i)s fcilicet fuccis maxime gaudens,quos ventriculus defiderat*Huiufce . -

iaut focietatiSjtunica qua veftitur maxime eft caufa* Ac deledatur quidem lingua diuerfis in tem^ - •' ^
poribus, ex fuccis qui fibiextrinfecus admouentur, fane' alil|s atep aIi)s* Deledatur aut noh mm$
edam dalGe,q^uod habet in feipra,fentiens: porro'dulcis hic fuccus pituitxfpecieseft,C^ories au ' ’ % .
tem efiufama venis fanguine,linguavt dulce fentit,tale quid paot,quale ab extrinfecus admotis* *

Acin'odoradifacultate,externoru quidem tum iucundoru tum triftium fenfus perindefd ha ber,

^ - ' 'TmiaQaftls* ccc vt

j 5*.Aph.iiJEj:,
I ord.j?.b

I ^ALpduUtm
I multo tempo-

*■ Hasc didio
noeltinCodi.

: ariciuis.necc»
teri interpretes
; videntixrea ha.
' bmfle,ficuti(a

Calaher,etye
■ tus trdlator ui
1 dentur loco di-
: Bionis
.i.demorjusje
\ gijfe iTrvl^tdSj
: cii M hdbeat
l.fun'oc4tiones.

DE SYMETO. CAVSIS '

Vtin, gttliati'fcc*Hali'tus vero quosin fehabetjgraueokntes quidem,vtdfdum,pffu§ efijaKqn
itit:beneoleritesaut in. rumma iucuiidos3nonfenrit ,veluti nec vifus nec auditus» Hi nanq3fenfus'
eum tenuis fubftantiEe fint, nulla infe ipfis valida paffione afficiunt: Tadlus vero dC guftus v ehcj ?': .: ',,
meris quidem tale aliquid nec ipfi fentiunt, confufum tri eiufmodi aliquid non nun^ patiuntur:!

Lingua quidem (vt didum efl:)a'dulci in fe pituita,quam Praxagoras & Philotimus fpeciali ma-i
gis nqk dutcem fijccurii^^ Tadus vero ipfum motuin fe non raro feritit, qn feilicet ijs qi

ipfum intus exafperat vel concoquendis, vel difflandis,vel fenfibiliter excernendis,ad natura fua:
reuertitur»Quinetquilaffitudinelaborant,vbimollifridione3 velinbalneo loti,ab ijsquiefcut,:
cuidente fentiut voluptate, lam magis, et fub iam didis motibus in fatigatis ipfis particulis, dum i
ad flatum naturalem redeut,obledant. Sane' non folu lauando,S£^ molliter cu largo oleo fricando, |
voluptas laflatis partibus accidit,fed etiam in maioribus doloribus pertradatio qug mollis blan-';
da & lenis fit, folatium quoddam non exiguum affert, Gxterum talia externa funt, dicendum^S
de his oibus deinceps, C^ippe de odorabilibus nihil opus efl pluribus differamus, cu fe cu gufta:
bilibus ad portionem habeant, Deledamur igitur in hoc fenfus genere (vt vno verbo dicam) da
ad naturalem flatum reducimur: contingit autemid nobis femper per contraria, modo falte pro^ j
ut Gonfentaneum efl, contrarium quis accip iat, Efl autem confentaneum in omnibus talibus id F
accipere quod primum & fecundum fe, nec peralteruminterpofitum, finis fit caufatnon quod
gr 3 ece procatarchon &procatardicon,-flatine' externam caufam vocant,}-Id quod Hippocrates;
tum in alfjs multis nos admonere videt ,tum cum ait: |Efl: vbi in tetano,<j citra vicus fit,iuueni bo i
nae habitudinis feu quadrato, frigida, aeftate media, largiter affufa, repercuffum caloris facit, Ca» | **
ioreautem haec liberantur, C^iippe fi quis de his inconfideratiusiudicet., putabit aliquid eorum j ' ;

qugprgter naturam fint,aliquando per limilia percurari, veluti tetanum a frigida Iauatione;fecus
tamen fe habet veritas, cumperpetuotaliaomniaadnaturalemftatumper contrariaredeant:fl-'
cut etiam tetanus per caloris reperjaifiumLAc,fiquidemfimul & celeriter id ftat,fanatio cum dele
^ationeperficuur rfep^atoEtmjmfesfibfeiifitadnaturam reditus, Stmiliter autem de abitione

S^-violenta-dC cum dolore omnino efl: qu* paulatim, infenflbflis,^roindecuin np naturalis affe
dius qui paulatim in noflris corporibus cotrahitur, nullum fui fenfum excitet, eius adnaturalem
flatum reditus,cu vniuerfim 8 c celeriter perfiGitur,nQ folum fent!tur, fed et delecfiationem fecum
affertipotiffimum^S qui a maxime nobis cognatis efficitur,cuiufmodi funtin guftu quidem,dul
cia:in odoratu, quae his proportionerefpondent, vocantur autem odorata flue odorifera. Egre G
; gium vero proprium quiddam habet generatricium particularum'Tenfus, propterea etiam fa<

I Gultatem habent valentiffimam,in mari quidem, feminis expultricem: in foemina vero, tum hac ^

I ipfam in teftibus QC feminalibus vafis, tumattractrfcem in toto vtero : comunxit enim natura 5C
cum feminis eflufione, dC. cu eius conceptu, ingentem cupiditatem fimul ac voluptatem, Caeteru
ioffenfaredundantis 8 Cintusmanetis ferainisjjquod pauiatim multo tempore,acidcirco plus coi
ligitur,quangmagnopere infeflet,ficut alibi dicemus,impar tariien efl magnitudini voluptatis,!

;qux in venere fentitur. Offendetis enim expulfio fimul Sd celeriter fa(fi:a,etiani deledlationisma --1
gnitudinem celeritati reditus ad naturam, proportione refpondentem haberi; . *

' T)e SymptomAtmn Cmfts<ju£Ventriculoeuenmnti.: C.^P, 7.

R EIiquumautem fuerit de qs fymptomatis,qu2e circa os ventris contingut(cor etiam appeL
lant) differere; funt enim httc quocp ex-tadorio geriere, Caeterum nullum membrorum aut
ita exadum habet fenfum,aut ita vtrurique principium vna fecum affidq ficut os ventriculi:no.< j
iminatur autem in confuetudine non vulgo folum fed etiam a medicis ftomachus. Qug nanep flo |
imachicae vocantur fyncopx, huius particulafymptomatafunt:quemadmodum & cardialgi^!
iquae ab altera eius appellatione nomen funt fortitae. Inducit praeterea dC dyfpnceas &apnceas dCH
idemdrfus & epilepfias & deliria dC melancholias : Atqp haec quidem omnia focietatis ratione:in< |

: appetentias vero & diminutas vitiofas^3 appetentias, per fe ipfum. Voco autem inappetentianti
i cum quis nihil omnino appetit: diminutam vero appetetiam, ea quae imbecilla efl. Porro' vitio<;

; farum, aliae ad immodicam cibi potus fumptionem funt deditae, alice ad alienarum qualitatum: j
; defiderium propenfe. Dicendum ergo ordine de omnibus, initio a proprijs eius fymptomatis;
j fumpto. Sequunt haec ipfas naturales particulae fundiones, quaru vtiq3 gf a maximos a' cerebro;

;requirebat neruos: pp quos etiam excellentiam hanc fenfus praeter exteras particulas poffidet* i
: Nam,qm cute tenus y numquodq3 animal in ambientem aerem digerif,accidit vt mebra quae fub ^
ea funt,prima, vacuetur: quorum ingenita vis (vtin opere de naturalibus facultatibus a' nobis efl '
mpnftratum) ex proximis ftbi alimentum trahit, id,f,quod vacuatur reficienstdeinderurfusilla,;

; ex ijs que fibi funt proxima: ficut qux tertio loco funt pofita,ab ijs qug fibi: atq3 ita femp per con< j
tinuum,veluti in choro quopiam translatione celerrime fada, ad venas qux ad ventriculu perti -1
nent, vacuatio peruenit, Hx vero dC folent pariter, 8 C natx funt ex ventriculo nutrimentum tra-' |
hercjperindevtflirpium radices quxin terra funtdimiirg,ab ea:cum,n,hoc opus vniuerfumna-.|
iturale fit,non animae, fimiliterinftirpibus animalibus perficitur. Ac in ftirpibus quide,terra.i
"j ^ :-:-^----^erpe- |

_ I LIB E n P RIM V s __ I s

perpetuo paratum hfgum% alimcntam rigantis ritu fubmmiftrat, quamdiu coelittts temporum
j ftams pro natura fe habet: quando, fi ex terra fqualoris exceffu ficeatus eft humor, ftirpes nutrii
; menti penuria marceicut: Animalibus aut,vtpote teri^ nonaffixisj prxter vticp pauca quaedam,

I natura ventrem pro nutrimenti velutipenu fabricauit, queadmodum ftirpibus terra» Dedit autc ;

: animalibus dC penuria fenfurrijquo.Cad cibum potionem^jj proritata^in tempore expleatur: vo^

A.I. I- £ i catur^j eiufmodi implendidelideriumjappetentia^FitVutem ex penuriae fenfu^cumtf,venae exip ,

c.7,&.i8.a , , fo ventriculo veluti emulgentes fugentes^j aliquid trahunt: non ferens autem eumiueSum ven- i +

; triculus,fed veluti diuulfus, offenfe eius medela cibum coparanQuippe veng hoc pado ad obie^ i
i dos cibos conuertunf,atc]p ex tjs nutrimenta trahuntjnequag ex s^entriculo. Fit(^3 poft cibi fum-^ |
j ptionem,vt & ven^ fimul ad cibos fe conuertant, & ventriculus ex ifs, quantum prius per venas j
; eft exhauftumjinfeipfum trahat. Ac fudus quidem ipfiusienfus/ames eft.Reliquorumduoru, ;
A.ibidein.a i alterumvenarumfudumpraecedit,vocatur^3appetentiahomonym&)scumaltera:eft'''autenatU ;

i raleopus,non animale: Talem vero appetentiam vacuatioprgcedinExiftut^ in totum Quinq^ ;
j fymptomatajOrdine quodam feie deinceps iequetia: quorum Primu vacuatio eft. Secundum va-5
j cuatorurn appetentia naturalis,Tertium ventris fudusj Quartum eius ienfus, Quintu appeten^ ;

E tia eius animalis, quse omnium eft vltima^Itaqj et huius adionisamiflio, aut eo'accidit, qjfenfus i
fudus fit amiffus: aut eo' qj fudus non liat: aut eo' qp corpus non vacuet» Ad eundem modum ext;

■ i gux 8d languidae appetentix erunt,non perditis ijs quae diximus,ied prope' vt pereant perdudis,

I Vidofe vero appetentia quae quidem in quantitate modum excedunt, vocantur^jj a' quibufdam
i caninae,tum exiftunt,cum vel acidus quiipia viriofus fiiccus, ventriculum mordet: vel totum cor--
pus immodice digeftum, inops alimenti redditur» Vitioiiis naqj fiiccus, qui frigidus eftj fimilem
■ ludui morfum infert: appetentiam vero proritat, naturalis affedus fimilitudine: alimend autem ^
I non potus defiderium excitat,pp frigus: Atvitiofo fucco qui falfus biliofus fit, ventrem mor^s
|dente,potiomagis§cibusappetitur:praeter^6nim q)calefiatficcetur^3 abeo ventriculus, qu^
|vticpfitiscaufiifunt,edamIiquarifundifj3tumineoturainvenisfuccos conqngit» Fundendoru
jautem fuccorum iymptoma,ea quibus continentur implet,queadmodum(arbitror)frigiditas va--;
;cuat» Itaq3etnon parum ad efuriem,frigiditas eorum quain ventre habetur,confert,cum cor-- j
pora vacuet,6^,eorum tunicas cogendo confl:ringendo^3ad appetentiam iritet» Non efuriendi ‘
vero continens in primiscauia eft caliditas,:vt qu* folida corpora laxando refoluat, atep ad tradu
imbecilliora reddat: liquida,liquando amplius extendat» Atqi vna;quidem camng appetetig cau
Cifr eftlvitiofus is fiiccusqui acidus eft: Alterafvt didum eft) amplior per totum corpus vacuatio^

I qux vel caloris robore, vel retentricis facultatis imbecillitate, fit illata» Proindein priore affedu
lacciditjVt plurima fumptorum incidat deiedio: in fecundo,ceu qui ex vacuatione habitus fit con

flatus,alimentum in corpus digeri» Atq3 immodic* quidem appetentiae & fames ob hgc fiunt*

; Viriolas autem qualitates concupifcuntq j-quibus ventris tunica vitiofum aliquod excremen-
itum imbiberunt» Solet id maxime mulieribus,quae vitiofifint fucci, cum grauidx fiint incidere:
Vocatur% affedus gratee citta,^picationem-^iqui latine'appellarutiFAppetunt autem fiib hoG
affedu,acida maxime acerba^3: aliquando verO acria: ficut non nun^* yel terram ciraoliam,veI te
:ftas,velextindos carbones, talerie aliquodalienu edulium» Porro' ftcaffreiutur eara plera:c}3,vfqi
ad fecundum tertium menfem: in quarto^yero definuripartim viomitione vacuato yitiofo fuc-^
j co,partim tempore concodo: frilicetmuliere fpfapra eibfauerfiorie, exiguacomedente,partim •.
et abundantia ipfa humorum vacuata» At primis duobus menfibus parum fanguinis in Ibetum .5^,,
attrahitur, vtpote adhuc minimum,cum fcilicet quod in vtero eft hoc tge,nec embryon grxce vo '
cetuf,fed cyema adhuc id eft y feri geftati'o»Hoc autem audiustedditum,trim fpfum ampliore nu /;
trimento vtiturstum nori folum quicquid Op timum in venis, eft^ id attrahit-(ceu prius dixi) fed et
Dquia plus indigeat,eius quod vitiofum,eft,aliquid vna' trahiu Aiqpita totum CQrpus,tum plettitu
dine laborare definit,tuiraminusviriofoiitfiicco,'Ipfeautemrfoetus alimenti quM attrahit excre^

; metEjtn duplicibus membranis reponit» Ac fit quidem iriagria^ex parte ipfe quoq.3. viriofioris
i fuccfSCintemperanriorjVtpote ex vitiofo nutritus fanguinejjiififiqux eu geftrii iri reliquo ge-r
j ftarionis tempore falubribusytatur alimentis» Verum hocriihilad rem propofitam-.Viriof* aut
i qualitatis appeteririaide qua difputans;piGarionismemin 4 aEqri in viris quoq3. incidit;cum.fitjs
i quoq3 in ventris. os,fimilts aliquis vitiatus fuccus procubuit» Atq3 hgcquidem cirCa cibi appeten
i tiam,fytnptomata fiunt» In potionis autem appetentia,altera totide ijs fimiliatQug quide velud ~
priuariodefiderij : potus eft , cu corpus vel propter exceffum humoris frigoris omnino pptiO'

jie non egeti vel venter offenfam ex defiderioirife non fentit: Qax. vero diminuta eft appetdia,;

. cum eademjpfaremiffiora funt: At qusEvitioia:eft,ad portionem fe habetcu ea,quigcirca alimen.

, lurii eft prau 2 t:aliqh quidem immodica poftulas potu jVtiqjCuiriipfisyetris tunicis^ malus quifr
piam fiiccus falfus aut biliofus cotinetur ralionautem naturalihumido ineo veluti feruete» Alie--
rii vero defiderantur potus, perinde vaq3ac cibrpro dominantis vitiofi fucciratiorie» Atquehge
quidemiri longo tempore ijs, qui vitiofa vuftus ratione funt vfi,fuperueniunt. Inexplebili vero

iiouimus cruciari fiti a cx qu a etiam pp ire tum eum qm vipersimminedemt C^ fortaffe_

~ ~ TertiaClaffis. ccc ij dipfas)

_^_^ S Y M P T O. SIS_

^ I dfpfas) tum mefforeSjquf vinum in quo talis ferpes fuerat merfa biberant: tum eum qui vettK vu E
^ mimvfq?ad ebrietate hauferat:no minus eum qui pertinaciter fuftinerefitimfibi imperauerat:

7 ; ad ha:c alios in nauigio cui deficeret aqua dulcis,quorum qui aufi funt marina bibercjcum immo

1 \ dicefupra eseteros firirent,quidam et eorum QC fluxa eflent aluo nec id fine morfu vehementi, ce^

i lerius q alq perierunt» Vidi aut & ex ijs qui ardenti febre laborarat, quendam cum morbus inua>-
; lefceret, & frigidam impudeter bibere, nec vn^ quoad moreretur expletum» Ac talia quidem SiT
I tot numero circa ventris appetentias iuni peccata» Super^jj cardialgia, quod oris ventris infeflu
: eft fymptoma, & ad ienfum refertur a' fueds mordentibus prouenies» Prjeter haec eft quodbuhV
; mos graece df: eft autem fymptoma ex indigentia-fimul imbecillitate^ & reff igeratione huius Io
; ti ortum» Nec eft mirandu fi eius dolores,tum animi deliquia,tum virium derecftus comitantur»

; Vbi enim ex digiti ad aliquid offenfione, vnr aliq ui animo linqui, mir u profedlo' non eft, ex fto^
macho id pati,Cum St: pp eximium fenium,6i^ pp litus vicinitate, duo principia promptius in fo-
aetatem doloris afeifeere poflit» Maxima^j fymptomata maxime ienfibiles ftomachos ingerere
deprehendas,vtpote qui magis^ alij,€X wolibetinfeftante contriftent:eofdem et vtricp princi-
; pio fuam offenfamtrafmittere inuenias» Cum aut vniuerfum quoq3 neruorS genus in quopiam;

magis fenfile magis Ve patibile eft,tum vtiqj vel maxime ipfaquoq^ principia in focietatem noxgjF
: promptius trahuntur,cum vel ex affedlualiquo,velet natura,infirmiora fuerint» Cum vero qua-i
; tuor fimul confluant,maximum necefle eft fieri fymptoma»C^acuor intelligo tum affe(flum,quij
ftomachonocet, cum»f»vehemens eft: tum fenfum eius, cu maxime eft acer: tum neruorumarte^j
riarum've genus,cu eft imbecillu: ad hxc et vel cerebrum ipfum vel cor infirmum» Ita natp bc co-j
mitiaiibus morbis,6t: caris, &:comatis,S(: eatalepfi,& delirio,et melanchoh|s,quidam ex ftomachi!

; vitio Gorripiutur, vtiq? cu principiu quod in cerebro bC neruis eft,fimul afficitur» At qug cardia¬
ca vocant fyncopa,tum incidunt, cu quod in corde bC artertjs principium habet, cum ftomacho
laborat: ad eundem modum pulfus pripatio, item^j3 tum paruitas eius- tum prauitas: Apnoea
vero id eft refpirationis defecftusicum vtrunq3 principiu in magni affetftus focietate eft addutftu»

I Sane' dyfpnoea ideift fpiradi difficultates et duplicirone proueniuti alia's trafuerfi fepti anguftia,

: alias vtfiurq3 principt) fympathia» Sunt aut occafiones que animal ad eiuimodi fymptpmata'du¬
cunt,non paucae»Nam evalida fefirigeratio interim quidem ipfa per fe:interim vero ex pituita.

*AZrry[^eif.i- ;
ftligulationes.;
vtvems»etltq:-;
pres & Copus f
yg{Nic.caIabcr,j

quae admodum fit frigidajeft aut talis maxime quae fufo vitro colore acconfifteptia fit fimilis;que
vitreum fuccum Praxagoras bC Philotimus noiant: non minime vero ex fpiritu qui flatuoius fit
idc^frigidus,aut ex potu,aut cibo, aut medicameto aliquo,quod valde fit frigidum; non fol 5 ip>< >
fum os ventris perfrigerat,fed et vna cuni ipfo per neruos quidem cerehrum,per magna vero ar¬
teriam cor ipfiim frigidum reddit: neruofi quide generis focietate cerebrum,litus aute vicinitate,
cor» Poft^»n»maxirrta arteria a corde exorta,fuper fpinam incedit, primum quide gulx tum iun-
; gitUTjtum per mernbranas annecftitur :poft hanc vero,ftib os vetris,^ ipfum ventrem per lo-
gitudinem porrigitur,infra%procedit» Ac per hanc quide arteriamquae 5 «: maxima eft, SC ex ip-
lo cordenafeitur, alteruin^rincipiprumcumore ventris fimul afficit: per neruos auteerebrum;

Nihil igitur miri eft, ex eius aegritudinibus, maximis 8d vehementiffimis fymptomatis aial tor¬
queri» Ac quis quidem cuiufep fymptomatisgeherandf fit mGduSjin fequeabus dicetur: Ad prae
iens occafiones ipfas dicereiat habeo» Hae funt fungi quidam,&biiprefi:es35G cerufrajA: gypium,, ‘

I 6C lac Goncretumi&vteri perfrigerario in viduis quae non puirgantur,praeterea quae in viris

ad horum portipnem fiunt» dDiefetur etiam alibi de refpiratus priuatione leoffum.: : r :

"DeSymptormmmCdufiSyqui&mPrmpi^Commtim Senju^mi. C^P. S.

A ^ defenfOr^S tnftrumetis bfl3usitum.quaeinfrisfuhtfacultatibus,iamanihi abfolutadi

-jrA.fputatio videt» Nuncadipfameorum originem,&quaeex'feveluti fonte membratirH ifsviH
i res tranfmittitjCOuertijtemiieftiuumvf»; - Eft aut ea,id quod primum fenft3riueft»Quippe cuiuiqs I
: fenfus altcratip quae a: ienflbihbus infert, in fliigulis inftrumentis perficit :eius autem fenforium:
efi:ip&quaealteratur.part4euIafekVo3q^acerebr0 dclatamadfeperneruumyirtutemrecipirilp-l
fum- rraqu/cerebrum V fenferi“um organum a natura conditum non eft ,;fed fenforiorum fenfb-1 4*^7 »•
rium» Quo'd autem per neruos -fetUper fentiendi vim omnibus animalis particulis tranfinittati I
, Inde maxime liquetji^pr^Gifd neruoqir6libet,iIico particula in quam difpergitur, fenfiendi vim |
amittit»'Liquet.aUtem.nbnfecuS BC q>in fomno;aut omnino ferientur fenfus,autexilto &:;bbfenl
re agant rrationafeile ergoeft exiguum virtutis a'principio infingulos tum confluere. Et profun
dequidon ac nontprofimdedorrnirejficut vulgO loquimur,ex quantitate influentis Virtutis cori-
; tingittGum tamominus eiusinfluere fit credibilev quanto fomnus eft profundior» Igitur in toto-
eo tempore videtur animalisvis quiefeere, naturalis autem vehementius operari. Id autem inde;
adeo cbieiftet quis,fimul^fetigafa priUs,poftqdormitum eft,vires redpit, potifllmum'vbi poft
mediocrem cibum eltdormi tum: fimul rj^jdormientibus nobis nutrimentu non‘in ventre modo,:
fed etiam in tota animalis mpfe,.optime concoquit» Eft etiam afioqui confentaneum, illud quO^
animalismembru ,afiqnqmef€cre,m:qiio rona&animje principiiS rdidet» Quippe corbreuibusJ
t-rv-r::rTr- -t:— - -- —-mtermif. —^

LIBER PELIMVS

Ai Mtermiffionibus videtur hoc facere, ita vt multo tempore ad requiem no indigeat: cerebrum au!

i tem non ita,fed in vigilijs iemper exercetur, in fomnis quiefcit» Eo6|3 fit,vt qui hberalius ie exerci |
;tarunt,eos altior fomnus prematjtanquamultae qs vires cum laborarent, a principio defluxerint»!

Igitur cerebrum, tum propter virtutis q uam tranfmffit abfumptionem, tum propter fatigatio^
iiem,qua propter multos labores efi: afFedum, 8 C requie fimul 5 C refedione eget» Veluti aute ab!

; exercitationibus dC promptius et profundius dormitur,fic dC a'fumpto nutrimento: quanto^j id j
humidius natura fuerit, tanto inagis fomnum conciliat. Idem^jj accidit 8 C i)s qui plufculum vini!
i biberunt,Sti qui caput liberalitef in balneo calido latiarut: quippe omnia talia videntur cerebrum
I humiditate implere: qua vticp indiget,vbi in multo negocio fatigatum efi, 8 C ficcatum» At ve
I ro q caput impletum fomnum afferatjmonftratum ab Ariftotele abude efi: nec efi q de ea re nos
i nuc quicquam agamus.Qui.n.librum eius de fomno 5 C vigilia leget, tum hoc iplum q|capite re^
i pleto fomnus animali fuperueniet, clare perfpiciet: tum quod apud eu in fermone claudicat, in>'
|:telliget»Quanquam»n.8c: ad ratiocinandum fit vehementiffimus, 8 C ad difceptationem quocircp j
velit probabiliter perducedam maxime potens,tn Cur capite repleto primum {enforium,fi id (fi.-1
cuti ipfe exifiimat) in corde fede habet,quiefcat,nihil potuit probabile inuenire: multo enim pro:

^ habilius fit, ex pulmonis humiditatibus fomnos fieri, quem natura ob nihil aliud cordi drcunde-
di t,^ vt illi miniftraret» Quis vero aut medicorum qui cotrariae funt fententix,aut qui a' nuda ex^:

; perientia procedunt,in caris dC lethargis dC comaris, deniq3 omnibus pra:ter naturam fomniferis;

: morbis,non accedit ad caput,illudiq3 perfundit,ac fuper cataplafma imponit,radit^3,8^: cucurbitas'

; affigit, omiiia^3 molitur, tanquam hic morbi radix confiftat r Ad eundem enim modum dC cum
i deliria dC phrenitides,omnes demq3 quse prxter naturam funt vigilias,curant,prxfidfa capiti ad-,

! mouent» Verum de his alibi pluribus efi difceptatum* Ad ea vero de quibus nunc agitur,illud ad;

; rem pertinet,q cerebrum vbi requieicere a' multa acftione vult,naturalem fomnum animali indu!

: cit: quod etiam magis fecit, cum nutrix in eo virtus largum quo fruatur humore habet. At cum'

! a multo vel frigido humore grauatur,eii qui in comatis&lethargiscernif,fomnuaffert:alios£]j;

I frmilesrjsmorbosfquorumcaputhumiditasacfrigiditasiunt,velalterutraperfefolamineo con ■

I Cftens,velambg fimul iuniftac, Taliaigiturfuntcummedicamentaoia,qugverefomniferafunt:
tum quje fic quidem vocantur,inferunt autem non fomnum,fed coma,a caron,8c: totius corpo- !
ris torporem. Ac qux quidem duntaxathumecflant,oia merito fomnifera vocant: qux vero per-'
frigerant,nec fomnum nec indolentiam afferre redfe dicuntur,fed pro fomno,coma et caron: pro ;

C i indolentia,ob perfrigerationis exceffum,vel prorfus infenfibilitatem vel certe fenfum diminutu.
Porro dicflu prius eft torporis vitium, ienfum motum^3 diminutum neruofarum effe partium:
fit^3(vtdi(flumeft)tum ex alrjs caufis,tum exintemperie,veluti poft medicamenta quae perfrige-
; rant, Atq3 ita quidem fomni,&: comata,Sc: cari, 6 ^ torpores fiunt* At ficcitas immodica & calor "

' quales in phrenitide propter fuccum aliquem mordentem 8 C calidum fpecflantur, iritariones
i vigilias,qux quidem triftitiae vel curarum occafione non confifi:ant,mferre folent,Tanquam aut
! talia fymptomata toti corpori comunia fiunt, ex eo q principium eft afiedtum : Sic alia omnibus
^ voluntarqs fun(ftionibus,ob principium affetftum incidunt: nam dC apoplexig 8 C epilepfiae pro-
i pter cerebrum affedfum fiunt. Eft tamen apoplexia eiufmodi vitiumcifca voluntariam adfione,
j quale eft in fentiendi adione, altus fomnus; Aliud vero tale eft in epilepftis c6uulfio,quale in fen
I tiendi funcftione vigilia. Ambo enim hxc vitiofi motus cerebri furit, ideo^3 etiam partium figilla
i tim omnium: Reliqua vero duo, adionum eius,tum cohibitiones, tum quietes. At in conuulfio

nibus totius corporis qux fine delirio funt,vel caro,morbus fpinalis in collo medullg eft: Quem»

admodufn vbi vel brachium,vel crus,vel mufculus vnus tenditur, ac violenter conueliitur,vnius

femper nerui qui particulam mouet, vitium eft. Qiia; vero omriino morbi caufa fit, cuius occa-
Dfionepartescontrahantur,diffidIe didu eft::gque vt paIpitarionis,S(: tremoris,&eius agitationis
! quae grxce homonymas cum vehementis frigoris fenfu,rigos dicitur :eft autem inequalis totius
I corporis concuffio ac vibratio :-£vocetur fi libet concuriens rigor: j- Quippe quae omnia mufru-
I lorum genus,vel folum,vel magis ^ cgteras partes,tentare videntur. Exadius autem id fciemus,

I fi prius eorum notiones diffinxerimus.Ad prgfens enim quatuor memorauimus appellationes,
conuulfionem,tremorem,palpitationem,dc: quod rigos grxce dicitur. Qualia vero fingula
fymptomata fint,quae haec vocabula fignent, a'nullo me priorum definitum inuenio t
fed altj ad morborum fubftantias quibus fuperueniunt, ftatim fe conferunt: ahj
ea diftinguere aggreffi,ininterpretationibus fuis falluntur: Quodfecik
intelliget, qui ledis qux a'nobis traduntur, euoluere libros eorum
volet: neque enim difficile eft vbi veritatem noueris, qu«e
parum rede funt dida, deprehendere.Er-
go dehis omnilausproximo
! agetur libro.

TertiaQaffis. ■ iij --Gale ni I

G A L E NI DE S Y M P TO M A T V M C A V SIS -

L I B E R S E C V N D V S

Thoma Linacro Anglo interpreto I

ARGVMENTVMLIBRI

Caufe Symptomatum declarantur,quiB Motum animalis & Principem !

Fundtionem fblent deprauare.

^uotuplickfwt JDeprdMti Motm Symptomdtct. C\AP. il \

Onuulfio igitur,trenior58<f palpitatio, QC rigor -{quiXtotius corporis ell
concuflio vibratio^3,>prxtcrea horror,& fingultus, bC tuffis, QC rudus, bC
ilernutatio,6^ padiculatio,2<![ ofcitatio,& ftridor feu ftrepitus ^fmon grae-
ci vocant,oia motum illegitimum pro coi genere habenn Diffidet inter fe, F
vno primo% potiffimum, q> alia eoru naturae funt opera, quae tn a' morbo^
fa quapiam caula violenter moueri fit coadaialia morbofos comitant affc^
dus, natura ad eoiu generationem foppetias minime ferente: alia fiunt vbi
. ad opus efficiendum fimul coeunt & morbus & natura* Naturg nomenin

I hac difceptatione pro omni facultate,qux aial fiue voluntatis nutu,fiue dtra huc,regat, intelligas
i velim: C^ippe hoc loco omni cae pr^ter naturam cuius vitio Igdit dC corrumpit aial, totum illud
I facultatu genus, cuius bfificio feruat, ex aduerfo opponimus* Eiufmodi ergo facultatis oga funt,

I fiernutatio,tuffis,ofcitatiOjpandiculatio,^ fingultus : Vnius autem morbi opera funt palpitatio
; ^ conuulfio: Sicut amborum, morbi facultatis^? coeuntium,tum torpentium oium motus, tum
oeteri quos aedut ij quoru nerui adhuc refoluunf,non du aut funt refoluti: qbus et adnumerat tre
mor* Atq? hg quide nuc nobis propofiti fymptomatu generis primae dfi^ iiint: quaru cuiufq?
prise quada deinde hnr,de quibus nuc agedu,a' motibus ijs quos innata aliqua vis ciet, aufpicatis.
Sane' focietas qu^da iftis eft cu ijs,qui oino pro naturg lege fe hnt: qua vtiq3,vt quae fit eoru gene
ratio docea,neceffe eft prius expona* Igit cu quatuor raeultates fint, quibus dt nutriendi munus
in nutritis corporibus admimftraf,prima q ad fe quod vtile eft trahat,altera qux id retineat, tertia< jt
I quee alteret, quarta quae quod excrementu eft, expellat: quadiu pro naturae lege animalis adiones

obeutur, nullus earum motus fymptoma eft: Cum vero fubfiftit in corpore aliquid quod alienu
I a'natura fit, vbi id expultricium virtutum aliqua abijcere nitimr, aliqn inienfibiles ommrio ea--
! rum motus funt,aliquando fenfibiles euadunt* Ac de infenfibilibusquidem poftagetur*.

! ^^teSymptomatd DeprdMti Motiif Natur£,<juie Morho^qua Vtri^; ajcrib((ntur:<^

^£,fertim de Tremore & Palpitatione agitur. C.AP.%. '

D e fenfibilibus vero,qm cum volutarijs cofortium habent,cois a me dodrina tradet* Ergo
voluntarig fundionis laefiones funt,neruorum refolutio hoc eft paralyfis,couulfio,tremor,

: 6c torpor* Variat authorum fingula in particularibus inftfis,no fpecie modo,fed etnome*Qu(p-r
I pe fpirandi inftrorum paralyfis,apnoea vocat: eoru vero quibus vox fingitur, aphoniarat linguee
I paralyfis nullum nomen het,ipfa tn nihilo fecius loquela, quae volutatis non leue eft opus, pror>;

I fus adimit* Cotra veroifchuria, apnoeae atq aph oriis fimile qiiid indicare vf: caeterum volutariac:

I nis eft noxa* Simile qd acin vrina,indeiedionibus quoq? aCcidit:retetio.n*eari 5 ,naturalis adio-]

I nis eft culpa: inuoluntarius effluxus,adionis voluntariae* Porro' denifatum vberius de his oibus
I eft,in libro de muftuloru motu* Atq? ita quide paralyfes varia fpecie funt* Couulfiones vero ad-
hunc modum* Dentium inuita concuffio tryfinos graece dida,mufculoru mandibularium eft co
i uulfio: Quam vero illofin graeci vocant,praeterea ftrabilifmi, eoru qui in oculis hnr* Veluti et go:

; norrhoeae alia eft dfia :fi quidem rigido pene fiat, velut quaedam conuulfio eft: fi no rigeat penis,

; ad retentricis facultatis imbecillitate referri debet* Sutquifingultu quocp couulfionis fpecie effe
I arbitrent* Atc^uplex infpirantiu reuoeatio no nunqua ob mufculoru infpiratione facientiu co
de VidL rat. in j uulfiotiem fit* Eft SC expiratus fpecies quaeda ex conuulfione proueniens,qug mufculorii qui ex-
tf ■; piratu efficiunt, conuulfionem fequit :appellat hanc Hippocrates| fpmtum inter exeundu offen
dentem. Quo'd aut apoplexia totius corporis fit paralyfis,& epilepfia totius corporis couulfio,fu
pra eft didu: nec minus q)torpor,lceuis quxda fit paralyfis* Sane'torpore laborantium particula--
rum,no parua in excelfu defedu% dfia eft,propterea q id fymptoma ex morbo & facultate eft tni
: ft;um*Ouippe fi morbus virtutem prorlus fuperat oino membrum fuftincre no valet: Sin virtus
vincitdtaudquaquam impedit: Ae fi veluti pugna qugda eorueft,mouetur quidem mebrum,fed
aegre: ac, fi iu beas, cum lafum membrum extendunt, vt id extenfum feruent, nequeunt, decidit |

LIBER SBCVNDVS ao

^ chim naturali pondere prop ter imbecillitatem iiiftinentis id virtutis^deorfum: quod eriim attob
Iit ac fuftinet, virtus eft: quod deorfum fert, ipfum brachij cruris"ve eft corpus, Cauia vero huius
rei reddita prius eft,vbi de ienfibilibus acflionibus egimus: oftedimusti|5 neruum vel frigore den^
fatum,vel eradis SC letis humoribus obftrudum, vel a quapiam extriniecus cauia preffum, in tor
porem dC paralyfim adduci. At conuuifio in eandem dirpofitione neruos mufculos^? ducit, in
quam cum pro naturae lege le habebat,ab animali'virtute-ducebanf, Siue igit ad principium ten-.
iis fiiie flatus influxu impletis mufculis voluntarij moois erant obiti, hxc eadem in conuulfione
accident, tum fpiritu flatuofo in mulculis gigni potente, tum multis qui telionem creent (e' quo-
tu rtiimero phlegmoe eft) affecftibus, Qiioru caput(licut Hippocrates dixit)duplex eft, |j impletio
vacuatio^3:In phlegmonarum generis vitt|s,!,impletio: in ardentiflrimisficcifnmis^3febribus va
Citatio, Porro' quod impletis vacuatis^j plus iufto neruofis corporibus, tendi eis omnibus cotin-
gatjdocent non in poftremis qug in inftrumentis muficis intentg fint chordg: quippe qug fiue in
Iiumidam dC humedam/iue in ftccam & Iqualentem domu,tente fint repofitg, rumpunt: ideocjj
eas artifices,priusg reponantur,Iaxant, Propter hoc igit didum eft fttperius couulfionis motum
ex folo fieri morbo,inimobilitati,quae in paralyfi vifitur,non diffimiliter,vt quae ipfa quoqj mor-

'B bi occafione incidat. At fecundu naturam in animalibus motio dC immobilitas, vbi fublatu quis
brachium iiUmotum feruare poteft,u tracp ab animali fit potentia. Quo'd fi fanu brachiu fuper fo
lidum aliquid reclinans omnem mufculorum relaxet adionem, nec propter morbu nec propter:
virtutem eo cafu quiefdt brachium, fed, quod animalibus naturale eft, pondere. Ita trium quie-
tum,ea quidem quae in paralyfi cernit,a' morbo folo fit,obh'gata (vt fic dicarti) eo tepore virtute::
Quae vero in membrOjCum extenium eft,habef a' potentia: ^am vero vltimo loco pofui, a neu
tro: Non ignorantibus,Cnobis qu* in libris de mufculorum motu de exteto brachio funt dida,
talem habitum ipfa re vera ex adionum motuum% elfe generetmotum preterea huc, tonicon,i,
tenliuum a nobis nominari didum eft. Ac talis quidem habitus,alio quide modo motusjulio im
mobih'tas,dici poteft: Reliqui duo, nullo modo participes funt motus: ^que vt reliqui duo mo¬
tus 5 C conuulfiuus 8 C volutarius,nullo modo ad immobilitatem attinent. Praeterea didu eft por-,
redum extetum^j brachiu ex duobus aeque valentibus adminiftrari motibus,virtute,f,id llirfura.
attolIente,& naturali pondere contra peflTum trahente. Ad eudem modu tremor quoqj ex duo¬
bus conftat motibus,StT eo qui pondere brachium de5]cit,8C eo que virtus attollens contra oppo¬
nit, Ac in valente quidem brachio,ne vel minimu quidem vincit virtus a' podere, fed potentior

C membri deorfum nUtu, fuftinet id tantum^ in fublime attollit, quantum ille deorfum trahit. In
tremore vero inuita virtute, membrum ruit deorfum :Licet^3 liquido cerni eorum pugnam,nec
virtute membrum decidere finente,veluti in paralyfi: nec pondere permittente virtutem id fubla
tumferuare ita, vt cum valens erat,InuiGem igit vincente vidaq3 potentia, mutuoq3 per eon-

trarijs iuccederibus motibus tremor efficit; eltcj3 compofitus motus, qualis elFarteriarum pulfus.
Verum irt ijs fenfibiles motuum quietes, dilatatione a' contradione dirimut: fi tamen non adeo -
frequens pulfus eft, vt in i|s, qui ppterea 9 formicarum motum atmulant,formicantes dicuntur:
Hic autem nullam inter contrarios motus fenfibilem quietem inuenias: necp,n,viciffitudo mo¬
tuum eft,quae ab vna perficiat natura,ied pugna virtutis &C ponderis corporis, Cteterum vt maxi
me hunc motum alteri cuipia qui in corpore habeat affimiles,formicantis pulfus eft non abfimi-
lis,Tang enim in hoc arterte motus, in minima fpatij intercapedine agit: lIc in tremore animalis
particula, quaecuq3 ab imbecilla virtute mouet. Patet ergo huius quocp fymptomatis generatio:

9 omnino cum conatu fit mouendi,6C cum virtutis infirmitate. Sunt qui putent voluntate a.
tremore non efle infeparabilcm,videntes videlicet totum interim caput tremulo motu agitari, fi¬
ne voluntate mouendi:fed hi ignorant 9 etiam in cuftodienda quauis particula reda,tum volun.
tas agit,tu tendunt ab ea mufculi,non aliter g in alijs adionibus tenderent. Sane' hoc in libris de
mufculorum motu a nobis demonftratum eft. Sed dC nunc non exigua ponemus indicia,^ 9 vo
lutas in-tremoribus agat, dC 9 imbecillitatis culpa redam cuftodire partem non valet, Illu enim
cui caput tremit, fi fuper molle aliquid fupinum reclines, non amplius tremet. Ad eundem mo>
dum fi quis feribens fecans"ve aut aliud quippiam faditans tremit,li manus ab opere abftineat,tre
mereiam defiftet, Pari modo fi quis cruribus cum ingreditur,fit tremens, fi ingredi definet, non
tremet: Videas em'm non raro robuftiffimos iuuenes,vbi maximum aliquod onus humeris im-
pofuerunc,cum progrediunt, cruribus tremere: vbi progredi defierunt,aut onus abiecerunt, fta-
tim a tremendo liberos: quippe cum graue leuecp ad aliquid referantur, fuerit nimirum dC onus
adeo magnum, vt etiam fortiffimo fit graue. Ac validam quidem virtutem maximum onus vin
cit: quae vero valida non eft,hanc non maximum modo, ied etiam paruum fuperai: 9 fi adhuc fit
infirmiorjipium eius infitum corpus oneris ritu graue erit. Eoc}3 fit,vt fenes omnes fi quado ma¬
iorum virium opus moliunt, ftatim par ticultsijs quibus agunt 54r€mant,-Sic etiam qui ad prae¬
altum aliquem pr^uptum45RCcedftlOeura ,^CEttEifausiK3i^7deqcjtemniyirtmemt^^
fecus etiam ferpentem-qtHRcoit^3ESufEE&giejis,tremens redditur. Quid qui formidabilem ma-
giftratum adit, nonffie toto corpore tremite quem fi l oqui iulTeris, ne voce m quidem non tre-
Tertia Clatfis, ccc iii) mulanTl

f

<;^Aph

or(i.50.

r

DE SYMPTO. CA VSIS

MUfem ceidd:*Tariqtiatft igitiir anfmi affediis, vbi debilitatem motrici facultati intulit, trefiluIoaS'
facit : lic &C corporis morbi cu vires labefadantjtremoris fymptomata inducunt» Ac printu quide
niaximecpyirtutemfedunt morbi^qui in temperie cofiftunt: quippe cum fenium quoqjpropte-
, rea,Qjintemperies quadam eft,adfrigidiusficcius^j coueria,tremorisaffedibus facile tentet»Gor
ripiuntur ijs non minus dC ex iuuenibusi|,qui vehementer funt refrigerati,8i^ qui vino meraco fd

diti»Qiiippe talia omnia frigidam intemperiem creant, non raro quidem in toto corpore 8 C ipfo j
neruorum principio:interim verOjin quibufdam partibus,quat*f. 5 (:imbecilliores natura funt,SiC!
ad noxam cteteris magis opportunae» lam craffi glutinofi% fucci, cum virtutis viam fic obftruut, |
vt parcior inSuat, tremoris caufae fiunt, potiffimum cum prorfus obfi:ruxerunt,ac neruorum ali^ \
quorum partes vllas refolutas laxas^3 reddiderunt: quippe reliquae fibrae valenter mufculum in-^ j
tendere non valent» Vbi tn humores qui virtutis vias per neruos obfi:ruunt,non penitus funt im |
pacati:fed concUti 8 C dimoueri virtute violentius fe ingerentepoiTuntieiufmodimotus exiftunt, j
^ _ 'l quales in paralyfi incipiente non nun^ accidere prius diximus,membro»f.aliquado exaltato,fta- j

' tim6j3 decidente» Siquidem cum excitata collecfla^ virtus vehementius fe inijciens, neruorum
' obftf udiones amolita fuerit, membra mouet; Rurfus autem humoribus in priorem locum con

fluentibus, decidit,immota% manet,quoad rurfiis fecundo virtus vniuerfairruens,humores qui
eius viasocGuparant,diffipet» Verudehishadenusabunde» Palpitatio aut dilatatio quxdaprae^
ter naturam in particula eft» Fit aute in oibus corporis particulis in quibus dilatatio diUetioh^ 3 C^

‘ dderepoirunt:non»n»profe(f£o' Os cartilagoVe vn^paIpitant,proptereaq> dilatari non poliunt», j

■ Ergo in cute fiepe incidit, nonnun^ vero etiam in llibiedis illi mulculis: no in poftremis autem |

I in ventriculo, veTica,vtero, inteftinis, iecinore, liene, ScT fepto trafuerfo: vno^3 verbo in omnibuS';
i quse difiendi dilatariiq3 poliunt, ita vt tutparterifs tum cordi ipfi videatur incidere, alius% in his '

praeter pulfom motus effe» Eft igitur paffio hgc neq3 voluntariat virtutis propria,nec inftrumen>'

I torum ad hanc ipecftantium, cuiufmodi furit tremor ^ conuulfiotfed^^ceu modo dicfium eft,om-'

T ! ilibus corporibss^p^dilatarlpoffunt incidit» Porro' ea funt omnia qutenaturaliterfunt mollia, ■

4 - ita vt tum dilatationem fui tolerare,tum rurfus in fe fidere polfinnSane caufam huius fymptoma
I tis ab i)s qu^ manifeftiffime apparent indagari conuemet: nempe palpitationibus if s,qug in paF !i
; |3ebris,rupercih]'s,frontejmalis^|3 contingunt» Cemitur»n»in ijs cutis exaltari inflari^j ad eum mo j
I dum,quo arteria dilata f Ergo quod in qs quxfitum eft,v£rum'ne ex fefe dilatatae,vna' cum di^ 0 '
i iatandotrahantquod ijimpidsu^toifebrorumfbffestanvtriumritu,Cumimplenturdilatan^- i
; tur:idem primum defiiiiiieflrpalpttanfibusquoq^ partieulircDnueniet» Videtur aut qugftio ge»*,
f nere quide fimilis efte efquod in artertjs quaeritur,facilitate autinuentionis diffimiiis» Necp enim‘;

I ficut arterijs,quae femper & f m naturam pullanprationabik eft vim aliqua ineffe innatam que id>!

I efficiat,ita et particulis quaep2jpi£anuqui|5pedc:dempeEi|s.iae^ff^S(f cttiOTfT^ prgGipue»Qn :
'iitaqjtalisAJi&aeq^faj^cEaeqjbeae habemibxixineffiliquet eas ex ie ipfis non dilatari» At vero fi' ■
i nniTtgxk5 ora0i^^ ;^fq^j^a:mi p fasi3i^ftu-arf«bftantia. Porro' hanc vnam e' duabus elfe credibile

^gen&rMHm. tionis tum mdtus,itufelutionisceleritas: vt quae & ilico fiat, ftatim definat» Succus aute nullus
autita celeriter influit, aut refluit,potiffimu in qs quae mo memoraufcirca faciem partibus: vtpo^»

! te in quibus cutis fuper nuda propemodii extendit ofla» Ita necePTe eft;cam,vnde palpitatio exori-
tur-,aereaaiEeftefabftajitia» At vero fi haec tum exigua,tum fubtilium elfet partium,facile per Cor>

■ pus transfluereuNon alienum igit a' ratione eft: fubftantiam quanda craflaru partiu halituofamq?
jcffe, tu quantitate vt ad locum in quo confiftit femper fatis magna.Ergo dilatat(vtverifimile efi:)^,

I at£olht^3 ac inflat partem,quoad trula & compulla ad fui generis perfpiret fubftanriam,fimili»fief][^
i fe<ftu ei,qui dum coquum fucci,vifitur in bullis: nili bullae hic rumpunt,palpttasCorpus ob fir--
I mitudinem non rumpit, fed attollitur quoad flatus per id extrudatur ac tranfeat; decidit rurfus hi
i priftina fede,vbi totus vacuatus eft,Si^ exiuit» Ronabiliter aut et qs quibus perfrigerata eft aliqua-'

" i particula,palpitationes accidunt»Quippe quod ab ea fub naturali ipfius ftatu attenuati3,oinoq3 !
naturalem animalis calore confe<ftum,emuxit,id nunc vbi ea propter frigus reddita eft imbecilla, '
dC halituofius 8 C craffiorum partium efficiLita nec facile ficut prius perfpirat,fed cohibet a cutcy
dC trafitus anguftia inmeditu,in via tardat»Quo'd fi ipfa quoq3 cutis fit deniata,vtiq3 duplabit fyni;
i ptoma, fcilicet ad craffi tudine trasfluentis fubft:antiae,anguftia quoq3 viarum accedente» Atq3 ita'

quide in palpitationibus diftendit cutis» Simili aut modo dC mufculijCu non diffimile in tjs excre
! mentu colligit,dilatati aliqh totum mebrum attollSt» Diftat tn manifeftime is motus a motu con>
aulfionis,q membrum neq3 prorfus extendit,neq3 inflecfiit» In palpitarionibus»n»membrum,nec
quod notabile fit extendit,nec inflecfiitur: concutit aut quodammodo huc atcpilluc quoad mufcii
Ius palpitare ceflTetjad eum fane' modu motu obito quo etiam in tremore: eo autem differente,
per magna fiat interualla, cum tremor incidat per exigua» Siquidem palpitas mufcuius cum faris
notabili magnitudine eft,dum dilatatur,totum faepenumero membrufecu attolliitdum contrahi

, LIBER SECyNDV;^_

tilf jvdud rd inammi deorfum ferri pcrmittitjfta-vt totus motos pretermtoramf'f,i>n naTTfyw
dit in tremore,miftus quodammodo dC compofitus. Sane' qualis eft palpitanrium membrorum
jmotus,paucus fimul tardus^3 S>C rarus: talis ijs qui concutientem rigorem patiuntur, numerofus
denfus^53 ac celer incidiulntelligo numerofum^iplbjiiotuumjiumero:celerem autem,ipro motus :
impetu: denfum,ipfa breuitate quietu.Eft autmotusfeetsoa^i^^efeB^^itaatK^mnuuirio
totus prxter natura,fed alio modo,nempe quo tremor.Eli igif ipfe qaoqsm^u^cptodanuriodq
cxcaufaquaepr2eternaturamfit,&animalisvirtute;habeturcj3 inhocvirtutis plusg mtremore.
Immo vero (li fateri verum oportet) motus omnis infitx illius eft virtutis,quam nos excretricem,
dC expultricem nominare folemus.Quod hanc virtutem ad violenter mouendum proritatco>
git,idcauiaeft praeter na tufam*

De Motibuiqu£ SymptomatafuntobCdufii,cjU£ Naturam a^mt. C^P..^.

Vifquis igit huius vir tutis ifuH(ftiones,diim fanu integrum^j animal eft,nouit, eft^j alio^
qui prudens,huiclongiorefermoneopusnoneft:quinecilIasnouit, &mentisefthebe^
tioris,huicfuarerim,liquidem ei veritas omnino cordi non cft,ab hoc libro abftineatifin

veritatis eft cupidus,eam^5 magnificat, vbi naturaliu virtutu commentarios priusadierit,& fe af
B Etim in if s exertuerit,ad hunc librum ie conuertat* Si.nmihil horu fecerit, nec demonftrationem
eorum qux a' nobis dicenf,intelliget:nec eorum,quae prius dida funt, quod fine vlla demonftra>
tione eft pofito aduertet. Ac mihi quidem ftatutu eft, nullam in hoc opere opinione refdiere.Li-«^
eet aut ei qui volet, vigefimoquarto Athenaei libro praele(fto,caufas,quas priores eo tam medici g.
philofophi de affedu quem nos concutientem rigorem cu venia vocamus,}- attuleruat,g abfur
fuerint intelligere: refellit enim eos omnes AthenxusXicebit fane & ipfam Athenxi opinio^
nem examfnare,quae vt probabilior fuperioribus eft,ita necipfa vera eft* Verij cui veritas eft cu--
; rae,is hxc fcio,quemadmodum expofiii,facere tentabit*Ego vero,veluti cum i|s agam qui ea quae-
!de naturalibus facultatibus fcripfimus legerunt,pauca loquar,fed fi prius ad memoriam reuocaue
! fo,quae de vrero,ventrieulo,inteftinis,ac vefica in rjs demonftraui* Siquidem monftratu eft vte-^ ^
Iros nullo alio modo ad fcetu xdendu fe comparare,g per expultricis facultatis adionem.Quippe,

I quitu foetosgrauitatem,tu fui difl:entionem,nouem mefibus pertulerut: atq? ita ad vnguem tOtO
jlioc tempore conniuenteore fuerunt,vt ne ftyli quidem mucronem reciperet: ij abfoluto in ipfis
fcetu,ad eius expulfionera ieco’mparant,diuerla omnino conftitutione affedus*Etenim collu eo-
ru quod prius fe conftrinxerat,tra aperit,quanto foztui facilis prseftet exitus: tunicaE autq g maxi
(j me prius fuerant diftent3e,vndic^ contrahunt,ac fcEtu extrudunt,ita vt g celerrime' per vteri cerui ■
cem excidat. Sane' eadem virtus quae fic de foetu eft folicita, vt nouem menfiu fpatio eiusfuftineat?
pondus :atq3 vtabfolutus tuto emittat,prouideat: fi circa tertiuquartum'ue autaliu meniemfee-.
tus eft corruptus,ftatim eiS eijcit,ta quoq3 fimiliter collii adaperiens,ficuti cu pariendi tps inftabat,
:aperuit.Quippe prxfinitu illi claudendi fe aperiendi^j tps eft,non certi alicuius temporis circiii-
; tusjfed ipfius vfus occafio* Ad eudem modu monftratu eft ventricula quoq? inferius os iuS poft
I cibos claudere,nihil% finere abire, priusg plane' Iit concodu: li tamen eu nihil aliud intermittere
■ adionem cogitjquemadmodu vteru foetus corruptela: quippe fimilis affedus ventriculo incidit,
vbi cibi in eo funt corrupti: Immo vero non raro fimul ac funt deuorati,li.f.ita vel vitiofi funt,vel :

: cOpiofi, vt eos ferre non pofilt* Atq3 idcirco q quidem in ie fluitant,per vomitiones eifeit: q deor i
fumvergut,ad exito qui illic habet,detrudit* Sed & citra cibos ventriculi vis fkpe impetu ad vo-.
i fnitucapit,aut bili vrgente,aut mala pituita,autalio quopiam eiufmodi fucco lanie'ue infeftante*.:

I Eft enim in quaq3 animalis particula facultas3quac,quod praeter naturam in ipfa eft colledij, expel ; ^
I lat,veluti in propria de eiufmodi facultate difceptatione eft demonftratum. Satis nancp eft ad prae-
I fentis difputationis claricatem,ea demu ex huiulce facultatis operibus retuliflre,q de vtero &: ven¬
ii) triculo funt dida. Quippe qualis eft cum euomif,expultricis in ventre facultatis adio: talis eft cui
I tuffit, in pedere dd: pulmone. Sane' nullum animal aut naufeare,aut vomere, aut tuffire docetur*;'

I Immo longo fepe a natali vfque ipatio integra fanitatefruentia, tam alia complura animalia^:;

I iiomines,nec vomitum experti funt,nec tulfini: Sd tamen vbi contriftans aliqua caula,vel os ven ;

I tris,vel fpus vias occupauit,ilico tulfiunt vomunt* Et in vomito quidem fic mouet ventri- >
I culus,ficat in par tu vterus* In tulfi vero aliter fit mo tus :neq3 enim poteft pulmo tali motu quod
i Cotriftat expellere, fed inuenit fibi natura aliud remedium,magna folertia.Quippe cumexternu»;

. aer in afperas arterias trahat, quae dd cartilagineae durae^|3 ftint,nec contrahi circa id quod cotinet
j poflruntfncitatomhuncexcogitauitfpusexitom,quamvocantTulfim* Cuius generis&fterna:
i tatio eft,ad periequenda protrudendaque ea q nares ofFendunt,inftituta: qiiaeipfe quoque refpi-
j ratus fiint viae a natura inuentae*Quippe expurgat Ipus fibi ipfi violenter cu ipeto delatus vias,;

I non aliter g tibias Sd fiftulas expurgant haru opifices* Ac qualis quidem mouendi modus fitjquo;!
i hoc‘fiat,in progrefiu docebit.C^od adxem propofitam eft vtile,iam accipiamus* Nempe q? eiuf-; \
j mo^' motus natura quidem opera funt:fed tn propter caufas quae naturam moueri fic cogut,iym |

I ptomatis quae praeter naturam ftint,adnumeranf. Atq3 inteftinorii quidem dd vteri Sd veiicx ejc-.i
I puljrids facultatis fimiles motus funt^iue quid eorum quae fecundu naturam Xiue quae praeter na-::

-J---- - - - - turam

DE sYmPTQ. CAVSIS ^ ,i

i turam funt,expellit; quo minus fymptomata ab ijs clare difcreta funn A t qux itt teriefois, dy>

: fenterrjs,& lienterijs excernuntjfymptomata funt: veluti (arbitror) 66;;?ue in ftFangurtjs 8 C in vri !

: nx diarrhceis: q» fi qiiis exa(fl:e loqui velit,ec ventris crepitus, dC ftridor, qui tryitnos Grxce dieif,: i
j SC riidhiSidC ventris murmur,abacp id genUs;De quibus etiam proximedicetur»

De .Sternutamenti Catifs. C^Pi 4 -'

V Erum iri ventre manifeilius eft id^uod in vomitibus cernit: multi^3 hos non naturae opus,;

fed fymptomata effe dicuritJri tutii vero fternutatione,clarius quide eft quod in tufii no. |
j tat: fternutatio vero non fimiliter videt prajter riaturam effe» Cteterum funt,n 5 harc modo, fed et ;
j tufris,& vOffiitus3& diarrhoeae,taliari? omnia ex illo fyraptomatum genere,in quibus caufa aliqua
I quae pf^ter riaturam firiad tales adliones naturam extimulat.Quanquammouendi modus nec in ;

I oibus ideni vifiqneG ab eadem facultate fiqfed circum ea quae ab v tero, iriteftinis, ventre, vefieariie :
j excernunt,ipfae particulae fe contrahunt, ad eum modum id quod in ie continCnqextrude tes,quQ
i manus noftraiahquid exprimUnt.Facultas autem quae motum ijs prgftaqvna e quatuor naturahV !
j bus eft» Verum cum in afperisarterqs contineatcorpus quoddam cartilagineum,dura;43fubfts.-
I tig; quod idcirco conftringi circa id quod intra fe habet,non valet; naturafpiritum cum concitato |

J impetu extra deferri fubigiqac tuffim mouet.Ea ftt per eadem inftrumenta,per qux magnae QC ve ^

; hementes fpus expuIfionCs (quas efflationes nominamus) efficiunt : fic vt Tuffis nihil lu aliud,q !

: Vehementiffima quadam efriatio,quoplurimUsfimulcelerrimeiq3 foras adius fpus, attrahat pro-; ;

I pellat({3fuo impetu,qug vias fuas obftrUUnt: Cumq3primo aggreflu pellere quod offendit no va '
i iet,bis ter^3 fe inijcere in id non grauat: fit^jj voti plerunq3 compos,vbi»f»tum fpiritUs ipfe cu ver- i
i hementia defert, tum quxobftruuttt contumacia ad propellendum rion fUnt»Talia funt qu^ nec I
; aquofatjrtec glutinofseftrbftantite funt:aquofa nanqUe propter tenuitatemjpotfus a fpiritu diffe-»
i canfjquam vitra deferunt: glutinofa pertinaciter arterite adhaerent.Qiio.ties tgit fpus cum eiuirno?
j di humoribus contendit,omnino fepe violenter feini^cit,fiunt^3 ex dufmOdi humoribus pluri-, ’
i tn^ tuffes,& vehementes,nec firie magno nixU. Porro eOsffiumores qui in arterijs contumaciter i a.!, j.
i libent,qui difficulter rerjciunt,magis expediunt fterriutationes: vtpote in quibus maior et eft ' ^ 4 - 1 "
—rfpus impetus,qua'm in tuffi,caufa vero generationis altera: Quippe propter ea qux in nafo, non |
i propter ea quae in arteria afpera offendunt,emittit in ijs fpiritus vehementer; emittit autem cu eo^ i
i et ex prioribus cerebri ventriculis aliquid, Atq3 idcirco tuffes quidem,caput nihil iuuant: fternu-
tationes (fi tn ex catarrho rton ftunt) maximuiri rerrtedium capitis halitu repleti funt»Nec mirum,

; vno impulfu tum a' pulmottejfum a capite fpiritum emitti : monftratUm»n,eft, vbi de his differui C 1
imus,caput quidem pediori motus principium tradere,pedlus autem pulmonem dd dilatare 5 C co.

' trahere»Gum igit quae in nafo offendunt,perfequi properat, vtrifq3 emittendi fpiritus vijs fimul

; Iytit, altera quidem ea quam ipfum per fe facit: altera quam per neruos, veluti per quaedam longa

ibraehia,quaein pedlus defcendanqquippe per hos id contrahit: halituofum autem fpum per cola-
jioria offa,ipfum per fe exturbat» Atcp hxc quidem fymptomata,volutariae funtfacultatis»Vomi-
'tus autena^^ adportionem horun^ fe babeqnaturalis ftcultatts eft fympioma* Veluti aut vomi-,

, t Interpretis tiones naiileae praecedunt,ita tuffim,quod cerChnos Graece dicit rteft autem no tuffis, fed exiguus
: verba. quidam ad tumendum impetus» j Praeterea ficutinott nulli naufearunt,nec tn vomuerunqita no

nullis fymptoma modo di^uminCiditjnectn tuffis propter caufe paruitatem eft fecuta: quippe,

1 iriterim ex parua faucium arpredine,interim vero ex teriui aliquo exiguo^3 prorius humore,con-

itingit»Perpetuo.h,rpus quicquid illi fit obftaculo,rei|Gere id per tuffim conat:e aut id vel humort
ah^isr^^^ptEe-defcendenSjftcutin catarrhis: vel iliafperis arterijsaliquid Golledlum,veluti in pe-
fipneumoriia, 2 d pleuritide,& gibbi iecinoris phlegmone, vel faudu afperitatibus» Extra»n»h$c
i funt ad portionem eoru q a capite defluunt, quae bibentibus edentibus^uC nobis in arterias dela-
; bunt. Eft Sd aliud tuffis genus ex inftrumentorum fpirandi ortum intemperie, quod agnouerSt H

quidem et Pneumatica feclae probatiffimi,quorum eft 5 d Athenaeus»Neceffitate tri^propter quS
:exiiitemperietuffisoriat,alijeorumomninoneconatiquidemfuntreddere:altjin feipfum im¬
pingere fpurri aiurit:alij et obfcuriore q hoc,verbo vfi,putant fe aliquid dixiffe» Sunt aut non tanv
q» caufam ignorarurit aCcufandi,qua q> pulchruiri theorema 5 d fuo ftudio dignum inuenerut,lau¬
dandi» Fit igit ea tuffis fpirandi organis perfrigeratis,nihil^3 in ea expuit: nec eft omnino violen-
taj fed adeo parua aC line vi,vt eam cohiberi, 5 d generationem eius vel plurimum vel omnino prot
hibcri lieeat: ac violentae tuffes (pus cohibitiorie non vincunt»Porro' cuiufmodi res fit fpus cohi- '
bitio,fepc mihi in alijs eft dieftum» (Tuffim aut ex intemperie non folum in prgfens fieri fpus cohi;
bitio pfohibetjfed et Carii fariat: modo ne admodum fit m^na. Auget nanque in fpualibus, fpus i
Cohibitione,calor:pcrmeat^3 fpi 5 s violenter a pe<fl:orepreluis ac compulfus per omnes anguftos,;
riieatus: quibus vtrifque peraeffis, ^qiianf omnia,atque in fimilitudinem teperamenti veniunt» ^

, De CauftsPandiculamnisJndiqualnam,Latitudinum, Horroris, Rigoris, TrernorHjPrttritm,

I ■ &Ci£teraruni~VitiofarumMotionum, . C,AP, 5.

C Vr aut ex inxquati fpuahum intemperie tuffiat (id»n» dixi non admodum commode a Pneu ;

maticis medicis doceri) ipfe reddere tentabo, orfusficuti congruum eft ijs qui aliquid cuirj i
I . . .demorc^'"'

_ LIBER SEC VNDVS _^22_

Ajdemonftrationedidurifuntjam' fubfiantfa* Intemperies igi'taIia'sexriiidisprouem’tquah'tati>
i buS;,ipfis corporibus aut calidioribus,aut frigidioribus,aut ficcioribus,aut humidioribus redditis>

' aut etiam ex horum coniugationeaffedlisrinterim vero vna' cu difperfo in tjs roris rpecre, aliquo
; intemperato. Atque aequalis quidem intemperies omnino fine dolore eft, veluti indicant dC he- ^
i<5licxfebres3&multifrigidiaffec%rs,vbi:EquaIiterparticulasoccuparunt;fitenimtaIis intempe-?

; ries fingulis qui fic funt affedli,velut acquilititia quaedam natura: nullum enim corpus offendif a
« : propria natura, veluti Hippocrates dixit: j| His quibus mutat corrupitur^ natura,dolores fiunt,! In i:b.de Locis
« non quibus corrupta iam eft dC mutata. Inter enim ipfum mutandumdi a fua naturarrecededum “ lioniine.

; (quemadmodum in priori libro demonftratum eft ) corpora dolent. Cum igitur in aliquo fenfi>;

' jbilium corporum intemperies inaequalis gignitur, tanta eft doloris magnitudo, quanta eft in-»
temperiei. Atque in acuiifllmis 3 C vehementiftimis febribus dolore afficiunt folidae partes, dum
a calido quod pr^ter naturam eft,mutant atque alterant.Prxterea incipientibus morbis plerique !

homines priufquara febricitent, fentiunt interdum in tota corporis mole inaequalitatem quan>i ',

dam, quam tamen, qualis fit, explicare verbis nequeunt. Ac miramur quidem fi quis eorum qui.
hos libros reuoluerunt, ita fuit fortunatus ,v£ ipfe iymptoma hoc nunquamfenferit: quippe pro.

J fundus quidam fit fenfus in tota corporis mole, ceu difperfe peream rei cuiufdam a natura noftra:
alienae.Id autem quod difperfum eft, aliquando quidem veluti fubcalidum elfe videtur, aliquan^: i

do mordax citra calorem,aliquando vrroque modo afficiens,aut fine his leuiter omnes carnes di>-
ftendens. Atque in omnibus huiufinodi fymptomatis, tum inxqualitatem quandam fentire fer“
aiunt,tum pandiculantur,tum omnes corporis particulas diftendunt naturae quodam inftincftu: ■
qualem fd licet dudum diximus, omnibus animalis partibus ad ifelutem ftatum^jj earum conferua. j
dum a natura datum. Maxime' autem diftenduntur poft fomnum,cum in carne halituofum excre i
mentum fentiunt: quod dC ex confedione nutrimenti 5 C per ceffationem ab eiufmodi motibus.;
eft colledlum:atque id vel minimi pueruli fine docftore faciunt. Verum ad talem motum anima^ ;
liaimpellitipfanaturajCumperfpiratum halituofisexcrementis molitur. Diuerfumabhoctri- i.
ftis fenfus genus eft,quod in laffi tudinum affecftibus fentitur,fiue id poft multos labores, fiue fua:

Iponte incidit. Ac triplex quidem eft in laffitudinibus fenfus vtique putantibus, qui qs laborant,. \
vel conquaffatum flbi aliquid pulfatum^3,vel tendi fibi vndequaque corporis molem, vel tan- i
quam multa vlcera in ipfis quoties monentur fint difperfa. Ac, cum tendi quidem corporis pu^ j
tatur moles, fi citra 'exercitationem id incidit, lalTitudo tenfiua fpontanea nominatur .Fit autem i
C maxime ex plenitudine, quae corpora in quibus continetur diftendat, nec ab ijs contineatur-ffed i '

tranfmittatur.}- Ac, cum vlcerofo fenfli afficiuntur,fi't quidem & is motis magis quam quiefcen.r |
tibus, nifi fi admodum magna laffitudo di.Pungi vero,ceu multas fpinas habeant infixas, fe pu-, 1
tant, cum a' mordaci humore fymptoma oriatur. Tertia laffitudo, fub qua fe oftocopo id eft of-, |
fium dolore laborare dicunt, ne minimum quidem motum fuftinet: Sentiunt tamen,quos ea ma. K
ie habet, manifeftum calorem vna cum demorfu&:tenfione,vitiofo humore in totam animalis;;
molem ampliter transfufo. Eorum vero quiJbac laborat,nemo pandiculari tentat,vt qui omnem !

; motum formident.In reliquis duabus laftitudinibus,quarum alteram vlcerofam, alteram tenfiua,
i nominare folent, fit etiam talis aUqh motus, cum videlicet vel exiguae omnino funt,vel ex fiatuo;
fis &C halituofis excrementis proueniut: qm'ppe fi vlcerofa laffitudo maior euafit, ne quide qui ea;;
laborant, motum vllumfuftinent,fed dolore veluti viceris per corpus fentiunt horrent%.Quo'd|

C augetur fymptoma, ad horroris affeiftum prope' perueniunt: quippe fub hoc horrent priusj
quametiammoueantur.Tanquamautem,cumvlcerofusfitfenfus,quoties mouentur,horrent,; '

magis^j, fi vehementius; fic horroris aff eclus, cum in motum agitur, concutientem rigorem ef-'
fidt.Hxc nanque omnia ex mordacibus oriunf excrementis.Difterunt inter fe,tum excremento -1

E * rum multitudine,tum motu: Praeterea quo'd excrementorum,alia magis fint mordentia, alia mi-.;
nus: Et quo'd corpus laborantis vel non facile affidat velfacile, vel robuftum imbeciliumuefit,

: yel acuti naturaliter hebetis ue fenfus.Nam quod acuti fenfus eft & imbecillum, etiam ex leuiffi-j
; macaufa dolet :contra,quod valentiffimum nec facilis fenfus eft,magnam caufam ad talis fympto
■ matis generationem requirit. Vtrum^ne igitur in his folis, an etiam in mouendo aut non mouen-
i do: praeterea quod mouet, in eo quod vel celerius vel tardius mouef: plurima eft infymptomatis;
diffd^entiat’ Ac mihi quidem fic videt :eundem^3 hominem ficuti quiefeentem quidem folam j
: inaequalitatem fentire,ita motum horrere,^ exercitatum rigore concutiente vrgeri.Ideoq3 dC me-
'dicii)squiitalaborant,experientiadodi,confulunt,abomnimotuabftineat.Iamaliquosqui criL __

I ditate laborarant, fcimus cum quieuiffent nullo aftecfios dolore; cum balneum fuiffent ingreffi,?; S.

; aut in Sole ftetiifent, horruiife: atque hoc magis,fi fe exercitafrent.Nam dC Sol,& hzlneu^dC exer -1 .j.j
citatio, excrementa qu^ prius quieuerant,calefaciendo, attenuando, ac in fpiritum verrendo, ad;| admotum

motum excitanr,quemadmodum&ex animi atlecftibus ira: "f ex quibus ad motu excitant dum cale

crementa qu;e prius quieuerant calfadendo,attenuando,ac in fpiritum vertendo.Nec mirum cor. attemi
pus,cum excrementa quiefcunt,minus dolere: cum mouent, & magnopere angi,& vibrari,& co tHr,& mpri.
j cuti,horrensXac rigens,febrici tans: quando etiam dura cor pora qua e oculis indduqconn iucn--1 ti utrtm mr.

1 --' tibus

. : DE SYMPTO. CAYSIS

; tibus nobis palpebras, ^ particulam iub quiete habentibus,vel parum omnino, vel nihil contri" p
ftant: mouentibus, vix tolerabilem afferunt cruciatum. Sed ScT citra exemplum, ex ipiamet re in^
i uenias licet, motam caufam quiefcente magis efle infeftam: quoties videlicet agit per corpora ien
: fibilia,veluti in oculis eft propoiitum: necp enim de iuccis qui in venis,6^ arterijs fluunt, eft difpu
tatio, fed de tjs qui in carnibus funt,&: toto corporis habitu.Quoties igif aliquid per hxc violen>-
ter agif,ac ad cutim defertjnecelTe eft, dum carnem cutim^5 permeat, omnia in quae incidit pugat,
ftimulet,diuidat,acvulneret. Quo'd aut omnis mordax dimota caufa,fiue ea calida ftue frigida
• ftt,animalinhorroremacrigoremducit,primumquidemextalibusintellexifleIicet. Si fano cor>-

pori feruentem aquam fubito infundas,aut ignis fcintilias incutiasjftatim horrore vexabit.la cum
, i/'. vlceratae particulx caufticum medicamentum imponit,primum quidem horrent, deinde rigent,

mox etiamfebricitant non nuIli.Quid qp tertiana febres quae omnium febriu maxime biliofe cali
: d£e^3 funt,omnium maxime horrore infeftantur: quantoiqj fynceriores tertianae funt, tanto etiam
4".Aph. 5 s. : figor in t)s incidit vehementior f ; || Quin etiam eum qui ardenti febri laborat, rigor fuperueniens; »
; a morbo liberat,Hippocrates ait: quoniam fcilicet bilis,quae prius in venis errabat, a natura decre »
torie per carnes ad cutim trudit.Ergo motus eius delationis^3, qute per fenfibilia corpora agit, li^

‘ ihul dC fymptorna 8 C fignum, rigor eft.Quin etiam fudant deinde qui ita obriguerunt,vacuata^ F
ijs bili,a' febre liberant Jnterim vero,vbi non ad cutim fed ad interna loca bilis impetum capefllt, _
per vomitiones fimulS^aluumvacuanNon raro autem ftmul intro foras% eodem die eft delata,
i ita vt & fudata fit, vomita, 3^ deie(fta»"Quicunque vero rigorem profliganda ardentis febris
falubrem efle cauiam propter frigus putant (quippe contraria contrariorum efle remedia) omni>-
no fallunt.lam primum enim fi id verum eflTet,liceret ipff s rigorem excitare,partim quidem frigis
: da aqua infperfa aut aflufa, partim agro ipfo nudo in frigidum aerem delato, aut in frigida aqua
labrum demiflb.Deinde fi per mutationem ad contrarium habitum, ijs qui in ardenti febre obri¬
guerant,folutio accidit morbi,debebant poft rigore febricitare defiftere,quod tamen non faciunt:
Adeo enim cum rigent febricitare non definurit,vt etiam multo grauiore febri poft rigorem vr-
geant, quam ante: ied, poftqua'mlargiter ftidarunt, aut flauam bilem vomuerunt,aut per intefti-,
num deieceruntjtum febris ceflat; quippe ex valentiore bilis motu, vehementioreaccendi febrim
; eft rationabile. Ac quod homines non folum ex frigidis caufis rigore tetent,fed etiam calidiSjiam ;
•monftratum eft. Verum quam ob caufem, occafionibus maxime contrarijs,idem fymptoma i
-“ifoccedat, deinceps docebimus:ied admonitis prius qux deexpultrids facultate monftrauimus, ■
f < Non enim ea quae in amplis inftrumentorum capacitatibus funt expellit, velutiqux inventricutlJ
^ io funt, 5:: vtero,&vtraque veGca,&^inteftinis,& pulmone, &rnafo: quae vero in ipfis corpori¬
bus excrementa colligunt, negligitifedab ijs quoque quotidie quicquid ftiperuacaneum eft, ci¬
tra vllam animalis oflenfam infenfibili perfpiratu eijdt ,vbi fcilicet lege natura animalis funeflio- :
nes admimftrant: Verum vbi mordens aliquid in ijsconftitit,acpotiffimum quod vehementi
|agatmotu:&angit,&idexpellerefeftinat,eomodoquomaximelicetex ipfd membrorum cor- i
Fore aliquid eijci, fcilicet particulisipfis fefe contrahentibus, atque conftringentibus:mox vna- ,
quaqueearumpartemexcrementiquodinfehabet,protrudente,Verumflomneshoc motuft-
mul motas intelligas, concuffionem vibratum^3 totum corpus comprehendere intelliges,quales
id in rigoribus comprehendere cernunt: Quippe neceffe eft mufculis omnibus vibratis, articulos
quoquecumijsvna' vibrari: quibus fic agi tatis etiam extenlionesquaidaminflexiones^3 praeter

_voluntatem incidere, Eft tamen hic motus diuerfus ab eo qui in conuulfione palpitatione^3 vi-

lif.In conuulfione nanque fimiliter quidem, non tamen ab eadem faltem facultate, motus dent: i
In palpitatione non fimiliter, fed ficuti prius eft di<ftum,nempe quod membrum vna cum mufeu
io qui a' flatuofo diftenditfpiritu, exaltatur: At cum concuffu rigentibus, ceu dudum eft dieftum,
mouetur omnis particula ,mufculo feipfum expurgante: in illarum vero motu, totus mufculus^
concuflfus vibratus^3 articulum in quem inferitur, vna fecum vibrat. Talis etiam motus pecfto
fis mufculis fub intemperie inaequali accidit:Eam% ob rem laeuis quidam tuffiendi impetus,que
Graeci cerchnon vocant,ijs fuperuenit:concutiunturenim mufculi,dum ftudentea quaecon-
triftant, a carne fua per pulmones 8( arterias expellere,ln caeteris autem tuffibus vehementer eos ;

C ’ noni feinijcere eftdemonftratum, quo'd fcilicet multum fimul&eelerem efflatum moueant,
etiam vehementius huic fe in fternutatione incuriunt, cum qui in nafo eft, ipiritum flmul
; vniuerfum expurgare nituntur: Id quod non nulli, qui infirma erant virtute, cum intelligerent, |
cxpuendum^3 per pecftus bi pulmonem aliquid haberent, fternutationem ftbi nares laceflenda ^
mouerunt, quo fdlicet quod per tuflim erjcere non valuerunqhuius motus violentia educerent, :

; Verum de eiufmodi tuui diligenter prius eft dieftum. Quae vero ex ipiritualium inftrumentoru :
intemperie incidit, ex eodem eft cum concutientibus rigoribus h orroribus^ genere: differt au¬
tem eo', quo'd celerior eius fit lenius, nunquam fcilicet quiefeentibus fpiritualibus organis: mon
ftratum nanque prius eft, quo'd motus,etiam in toto corpore eiufinodi aftediones maxime pro- ;

; dit. Ac cum humida quidem natura funt quae offendunt, violento hoc concuflTu ac vibratu, qui j
! m tulfi&concutienri rigore cernitur,ab excretiua facultate trufa, vndique ad loca cedentia ferun |

X I B^ S.E CVN D VS _ 2j

tarjqusedam fupra, qusedam in imum ventrem^quaedam foras ad eutim^ita vt fennbilis eorum va>
cuatio fit. Cum vero flatuoia tm fine humore fubfiantia vel iufto calidior vel frigidior per, corpus
permeatjVtiqp horrent tunc quoq?: aliqn etiam & cum concuiTu rigent, eadem ex cauia.Nihii;tn i
fenfibile his vel vomitur,vel fudatur,vel infra derjcitur,vtpote cum aerea fint quae expultrice vim!
laceflunt. Sic in balneis praecalidis,fI fubitopraefertim 5^ confefiim minime pr^calfa<fltqs acceffi :
inus,ftatim horrentes reddimur, xque vt cum in frigidum aerem confertim transferimur: aut ii |
non confertim,ialtem fi diutinam in eo moram facere cogimur, quemadmodum in itinere agen- j
do accidere aliqn confueuit.Eiufmodi rigoris-remedium cal&dio eft non ludor ^ vomitus^ue, aut | /
alui deie(flio.C^ autem (vt dicftum eft) Sifrigida caula 2«:^ calida concutientem rigorem creat, ad
calidam quidem quae Icilicet aerea fit,refrigeratio fatis pro remedio efl: eam vero qux humida eft,
febris neceffario comitatur: fanatio vero eius vacuatio eii At frigidae quae aerea fit,calfe(ftio reme
dium efttei vero quae humida eft,aliquando fola concocftio fufficit, aliquando vacuatio defidera^
jur :eft vero qn ambo competunt. Ac vetus quidem lermo eft, fRigori febrem femper fuccede^
re:no m eft in totum verus,€t fi quis eum commode determinet Jd quod etiam facere par eft,ami
ce potius veterum di<fta interpretantibus,g maleuole arguentibus* Verutamenne fic quide verus
eorum fermoeft,nec fi determinans dixeris: Qui citra externam occafionem ex corpore noftro ;
concutientes rigores oriunf,hos febris neceflario lequitur.quippe non nobis modo,fed etia muP i
tis medicis qui nosprxceiferuntjiam vificoncutientes rigores funtfine febre: non tamen ita va-

ilib.i.iJeMor-j

:bis.

pe a' cibo fe lauaruht* Cum vero ipfe ciborum qualitates frigidioris faepe ac pituitofioris tempe-
ramenti fint,promptiflime qui fic funt affedli, rigoribus qui aegre recalfiant capiunt* Nihiligitur
miri eft, antiquosmedicos nullum eiufmodi rigorem vidifle,hominibus qui tunc viuebant,nihil j
perinde ac qui nunc viuunt,in lalubri vicftu peccantibus, led nec balneorum vfu ta frequeti* Cx
terum (ficuti dicftum moxcft) eiufmodi rigores horridi magis lunt,qua'm cum vibratu concutic-'
tes*Primum em'm quod ex vitiofis excrementis fentimus,in^qualitas eft: cum vero acria fuerint,'
mordicatio: fecundoloco horror exiguus: deinde maior: poft magnus ita, vt iamrigoris aliqua>
tenus fit particeps: deinde rigor ipfe foIus,qui dimoueatconcunat^j partieulas*Hic rigor afrigi>
dis fucds nunquam creaqOmnino enim eiufmodi fucci prx crafliiudine lua concitato motu no
mouentur :quo'd fi aliquando attenuantur,rigorem quidem excitant, non tamen vehementem :•
neque enim poteft: eandem recipere tenuitatem attenuata pituita,quam.attenuataTedpitiiauabi
lis. Ac talem quidem rigorem no admodummorunt antiqui medici: qui autemin lethalibus inct
dit febribus,hunc norunt. Ait igit Hipjjocrates in fententqs: |:Sirigor in febrinon intercifa inci
I dit, aegerq3 infirmis fit viribus, lethale eft.In talibus ertim rigoribus incipit .ejuidem natura perfe.-
I quiquodoffendittfed vicfta, conciditatque extinguit:eo(q3mortale eft fyriiptoma; In quartanis
[ autem miftus rigor ex calidcrfrigidoiq3 eft: nigra nanquebilis, frigidus naturafiiccus eftj fed cum
I putredinem quandamfibiadiunxit,cuius caufa febrem accendit, tantum poffidet calpris;, quan-
i tiim etiam putredinis. Ac quod rigores quide calidis etiam caulis fuccedant indicauimus. Quod
autem in tdibus quoque omnibus perfrigerant ac ianguine deficiunt maiame quidem extrema
corporis partes,curahisverotumcutisvhiuerla,tum quas proximefub ea funt: dc; quam obeau-
idaccidat: deinceps aeftimemus. Eft igit ex primis ac (vt fic dicam) qui maximeprincipalis
j fint notae motibus,ipfa naturalis calorisintro forasi|3 delatio,multas animi perturbatiemes paffio
I nes^j3 fequens. Simul aut cum ipfo fpiritus quoqueacianguis,alias intro ad iplum principium
i ferunt,ac contrahunf;alia's foras tenduntj&fundtmtur.Ipfiusfnanque animae flibftantiam, vel
j alio quouisopere definifle fortaflefit audaeia:in£o veroquod hunc proponitur snon folum auk
dada,fed etiam fuperuacuum. Videttameh quaecunque eafueritj duorum alterum,vel primis ad
I omnemacftioheminftrumentis Ipiritii fanguine^3y praritrea calore,tum qui in altero tunr qui in
j vtroqtreeff vti: vdftnhiripfiseflTe. Licetautem motuseius euidenter coittemplari cu in alrjs mul
i tisjtumltttaxime inipfius perturbationibus.Timorenim intrii&f; ad principiumrium ipiritum
I tum fanguinem vna' cum refrigerationceorum, qme ih fummo corpore funtiabducit ac contra^
j hit: ira vero &r forasagit Af fundit & ealefacittquae vero compofitaexambobijseft, quam Graect
! ■agdniandicunt,inaequales habet motustkaque etknipullus tumarteriarum fumeordis ijs, qtri
timiehqminimi acmaxime imbecilli funtdlr^icontramaximi d^rvehemetiffimi: His autem qui
compofita^ex ijspafifibne laborantdneqtaks.;At in ver6c2dia,'primum quidem intfoagitur ani>.

. ,«naiis‘pOtentix.motusydeinderuriumf0rascri^itervniuerfus:quippecumnifiredeat, timor firi
c -nonVerecundia. Siquidem, verecundiaderepente fit, omnino nihil expetftante maluraanimait
: laeultate,^d<vt fic dicani)-pf 3 e mollitia;& timiditate naturali, cum hominelongemeliore verferf
I non fuftinente,ledrefugere & fipofiit a confpecftu fubducere properante: ideo% veluti refugii
i tantumicitra vllamperfi-igerationem in profundum recedittrone vero patibilem partem animix
|idcft qu^ ten;etuf& verecundatur,exGitantekEque:inhortante,redit extrorfumq3 mouetur limifi
'limo motus mcdojatq|cunreX: frigidaiaUarionecalQri sfkrq p.e rcuirioJn timore vero ,cmn r^^
v-Vr-- patibilem

U^Aph,4(5.Ex.
ord.3i.g

_ DE SYMPTO. CAVSI^^^

l^atiMcm animi partem nec excitet,nec inhorte?,magis magis^j extinguit calor,ita vt etia rigeant %
eorum non nulli.Quod '''autemln timore femel & confertim,id in triititia paulatim patiunt, difli A. L j.
dentibus fcilicet inter fe paflionibus tjs non toto genere, fed magnitudine dC vehementia.l£aquej
etiam ex fubito timore non nulU iam interierunt, cum fcilicet animulus eorum naturaliter imbe^ |
cillus veh ementi paffione detentus,femel dC confer tim exti ndus eft & fuffbcatus.Quippe extin- i
! gui eumaedditpropter affecftus ipfius naturam,vt cuius generatio in frigerando confifl:at:fulFo^!
cari autem,ed ^ totus ianguis vna' commeet, atq? ad prindpium deferat. At ab ira nemo interr|t,
vtppte nec calore perfrigerato,nec eius robore foiuto.Ex gaudio tn ingenti, non nulli pufillani^ ,,
mes perieruntjteque atg? ex timore; no enim vna' cum robore dC feruore mouef extrorfum anima,
lisfacultas:fedcontraliquidpriushabuitroboris,idnuncremittitacreroluit:ergoc 5 plurimum
relaxata refoluta% extrorfum fert,digerit.Dolor autem cum animum cotra cogat moueri, fimilia
maximo timori affert fymptomata: quippe fub eo dC color abit,& pfrigerant,& riget, tremunt^,
ac puliu funt paruo,atq3 eodem priuant, demii moriunt, fimiliter rjs qui perterrent: refugit enim
; in his quoque ad principium innatus calor, refoluituri}3 pariter Sc extinguitur. Cum autem mor i
tem afferant eiufmodi perturbationes paffionesej?, nihil profecflo miri eft, fi animi excitant deli-
quia.Quo minus etiam mirum eftjfi reliqua quae animi deliquia lequunf , fymptomata inuehut: :F
: cum cxtera,tum excrementorum praeter voluntatem exitum. Caeteru pluribus in his morari prg.-
: fentis occafionis non eft,fed ad propofitum redeundum. Cum concutiens rigor a calidis dC mor
dentibus fuccis excitat,mirum non eft,!! frigerant omnes externae partes,animali virtute vna' cum
(anguine in profundum commeante. Sentiunt enim hoc tempore qui fic rigent, externarum par
: tiumfrigus,nonearumquaefuntinprofundo:quippecumfitiantfenfibilitereotempore no nui
li,tanq uam calore ifs in internis feruato. Quo'd aut talia rationabiliter rigentibus accidant,licet in¬
de colligi. Si enim in vna quapiam parte dolor vehemens infixus,tum animi deliquia tum perfri-'
geracionem infert,mirum non eft eum,qui in toto fit corpore,etfi non animi deliquia mortem^?, ^
certe perfirigerationem efficere. Sunt enim dolores rigentium,eiufdem cum cteteris omnibus dor |

: ioribus,generis tdefidunt aut ab qs qui interimunt,magnitudine 5 C tempore,quippe cum dC mi-
; nores multo fint ficbreuioris temporis.CoIinaffqpfere pinguis inteftini dolor,fepe duobus eon-
j tinuis diebus torfittrigorquanto eft vehementior,tanto breuioris eft temporis.Eft enim qui i eo;

I habeturmotusnoneiqutintimore,fedeipotiusquiinverecundiaacfrigidaIauationevidef,fimij
! iis: pugnat enim virtus ac certat cum ns quae offendunt, quoad excufferit profligauerit^jj omnia. |

Ergo tum ex valido eius in ea quae offendunt impetu,tum quo'd vbi in profundo corporis eft coi Q
\ Ie(fta,cum magno calore reuertitur,febrim poft rigores accendit, materiam fcilicet habens ad ma-;
gnitudinem eius coadiutricem. Si quando autem certans,prius Etigaf, qua'm quae infeftant proflt
gauerit (fit enim hoc vel ob virtutis imbecillitatem,vel caufte magnitudinem) neceffario mors fer i . >
quitur, ceu prius eft dieftum.

Summn Cduftfumomnmm^qudi Superioribus Capitibus com^ehenpifmt, ,i

E Rgo, qn huc in difputatione prouenimus, imponamus illi finem, non folum quae iam di<fla
funt omnia breuibus fummis complexi,fed et quae reliqua funt adiedis. Tuffis quidem,-iier
nutatio,6c fingultus,fiCrigores,expulmcis virtutis validi motus funt: pandiculatio, fiC ofeitatio,

; eiufdem quidem virtutis motus funt,fed mediocresffii horrore vero etiam magis mediocres qua i
in praedicflis motus funt. Ac multo magis adhuc his mediocres funt, quos inaequalitas-cietiita vt
eiufmodi motus dixeris propemodum motus non effe ,.fed tfh fenfus: Guiufmodi fcilicet fenfus;
in vlcerofalaffitudine aduertuntur,atq3 hoc et magis in pruritu,quippe in quo fymptomate pru-';
rimoforum excrementorum eft tfh fehfus: neqj enim aliter ea nominare dat,nifi quis nitro& ea fiC
lalfa,vel amara,nominare velit, talis nanq natura eorum eft.Licet autem id intelligas, tum:per ea <
i quae extriniecus habent, veluti vrticam, fcillam, SC muriam, 8C mare, alia^}? id genus: nihilo^ U
: minus per ea qux in ipfo funt corpore: Quippe illotos 8C fordidos, & qui cruditate laborant,^;
qui nutrimenta mali fucci comedunt,hos pruritus exercet: multocp magis feabiofos fir^ leprQfosj
; propterea quo'd in his affecftibus & copiofior craffior eft vitiouis fuccus: Quo vtique diu-

^ tius fid magis fcabttnt,qua'm vili alqqui citra talem affetfhim pruriunt: nec tame iuuanf, nec fi (e-
ipfos immodice fcabendo excorient, propterea nimirum quo'd eiufmodi fuccus infixus in if s ma j
net,ac (vtlicdica) cuti impacftus haeret: no enim adeo exiguus & tenuis eft,flcut in illotis aqfjfor
de affecftis, fed plurimus dC craflus,interim vero fid glutinofus. Omnia igitur eiufmodi fymptO- 1 .

I mataa vinofo fucco proueniunt.Diffident inter fe, caufae tum qualitate, tu magnitudihejitem^ ,

I quiete dC motu: Quippe tenuis, falfus, immotus^ fuccus,tn ijs eftqui pruriunt:Paucus^ tenuis,; -

I mordens, dC immotuSjin vlcerofis affecftibus: Multus,"falfus, craffiis, 8^ immotus, inlepris,&: fca:

! bie: Paucus, tenuis ,.dC mordax,cum exiguo motu,in horroribus: Quo'd fi vel vehementius mOr *

! uetur,vefcopiofiormordacior ueeft, concutientemrigoreminfert,non horrorem:maximum;

I quidem,qui plurimus eft,fi<: mordaciffimus, 3 d vehementiffime motus: minimum vero qui pro-;

1 pter vnum aliquid horum,mediocriter au(fhim,ex horrore in rigorem tranfireiacin Sane' cdplu-- i
j fes inter maximuminimum^S rigor em differ entia: funt, exceffuSC.defedlu inter fe diffiden- >

. ■ tesyi

LIBER SECVNDVS 24^__ i

V ^ liestproptercac^upMcaufai^^^ minjjs^uejtfoiieatp'tem%^magts minus uefitmovdens,zdh^c I

^ in caufe quantitateTit diuemtas: his amplius » cauia que rigorem facit,vel omnibus praedidis i' |

differentijSjVelaliquibuSjvH aliqua fit adauda. Atque haec quidem omnia fympromata,m circa j |

cutim & quae fub ea funt carnes acer uata, incidere confueuerunt: Tufles aut fternutationes 8>C J

fingultus,alibi: illae quidem,in pulmone & faucibus fubfiftentecaufa: hae verOjin nafo: finguirus,; j

cum in ventriculo dC gula fubftitit» Commune in omnibiis iain ditfiiseft,q> expultrix vis ad ve-'!
Iiementiores motus fe concitat, | ad ea qux contriftant(ficut praediximus) perfequenda: prgterea 11 f co

: cum cetera que ad generationem eorum fpedtat: Tum quo^d iiernutatio ex accideti aliquado,hu^ I trijiant ferfe-
morum qui in pulmone.colligunf 5 remedium efl:,^^ eorumeauia noniiat: Ad eundem modu ea, ,jtcitn

. : ^uae in ventre 6«i gula fingultus excitant,fternutationes ex accidenti purgant, itaq 3 fiunt fingul- dixi-

tuum remedia:Quippe abdominis mufculi intenti applicitiq[ 3 ,ventre vna'contrudunt, ita vt vio | eud

igntiorem impetum faciat in ipfas affligentes caufas,quas conaf expellere» Ac dixi ferme' omnia,; i

I tum a(flionum, tum facultatum animalium, vna cum caufis quaeipfa gignunt,fymptomata. Veru;
j in priniQ libro nullius quod naturalibus adHohibus facultatibuscjj fuperuemat,fymptomatis me^;
j tionem feci: in fecundo ex difputationis confortiOjde illis quoqj pauca locuti fumus: verum abfo I
'4 lutam St: propriam de ijsdifceptationem,in libro qui hunc fequetur faciemus. :|

f - De Symptomatum CapffisjquieexiJlurit in Principe iy^nimaliFmBione. C.AP. •f,'. i |

N Vnc quo omnia qux animalibus facultatibus fuperueniunt fymptomata,duobus his libr^ |

fint abfoluta,ea quae redrices acnones comitantur,fymptomata dicemus. Sunt igif in Ms! i

i tria primafymptomatum genera, Vnum,adionis amiffio: Alterum,adionis fefiorTertiu, eius i
in alteram ipeciem mutatio. Etamiffio quidem in ftoliditate &obliuionetvifum naqj non raro I ;

eft,morbos vbi in abfceffum ahquem abierut, ftultitiam obliuionem^ue intulifle: Vidimus enim - '

; quofdam qui bC literasdd artem omnino.fuerant obliti, immo nec propria nomina meminerant: -
cuiufmodiahquid AthenisinpefteaccidiireniemoratThucydides:quofdameni'mextjsquieua '

: ierant,6(: feipfos bi fuos ignorauifle. lam vifi funt & propter extremum fenium non nulli fimili- |

jbus fymptomatis tentari.Ex quo manifeftum lit,^ fatuitatem, & obliuionem, ex refrigeratione
; creari» C^in etiam medicamenta quas eiuimodi fymptomata inducunt,frigida viribus lunt»! Ac t ex ctd. i

Italia quidem fymptomata ipfum cerebri corpus perfrigeratumeffe docet: f^tiapopkxix bC epi yic ta^

I lepfise ex pituitofi fucci multitudine,in ipfius cerebri ventriculis colleda,gigni videtur»Eo^j3 fit,, i

vtfubitanea fit earum tam generatio quam difcufrio :quod accidere in corporu intemperie nuU :

jlo modopoteft» At mediocres tum rationis;tummemoriae noxae,quari^3 torpores,ex minore re "'I?** |

I frigeratione incidunt, veluti aut ex medicarnento aliquo refrigerante in corpus affumpto, aut ca^^ ,

i piti impofitOjaut etiamfrigido fucco fn cerebro colledo» lam deliria omnia,tum praid motus re^ fut Jpldexfa- '
i gentis facultatis funt,tum vel ex vitiofis-contrada fiicds, vel eorum qua; funt in cerebro intempe at gptlepji^ ex \

I rie.Nominanf autem ex his,qua quidem cum febri funqphrenitides: qua fine febri funt.infanig, cr n I

I graece mania. Ac reliqua quidem deliria ex mordentibus bC calidisurriunt fuccis, qualis maxime'

I ifauaeftbilis: fape etiam ex cahdiore cerebrrimemperie: Sola vero^Haeps^md^dtoficaVocanf, i :

frigidinn:feccmnpfo<:aufa hdaennQuippe phrenitis non tih ex calidis ortum habet fuccis,fed fu; |

jpra id,etiam phlegmonen in cerebro bi eius inuolucris excitat. In reliquis vero febribus deliria I

nunt,eiufm(di fucco in cerebro exuberante: In tjs vero,qua in acutiffimarum febrium fummo in i

cremento incidunt,vapor aliquis mordens ac calidus ad cerebrum afcendit. Melancholica vero ,

deliria,multarum funt fpecierum,ex corruptis fcilicet fpeciatim imaginationibus: Vnum tarae il j

iud quod ab Hippocrate perhibet,omnibus commune effe videt: | Si timor bC mceftitia multo te Aph.z j .Ex. |
poredurant, mdancholicum eiufmodi fymptoma eft. Sunt enim omnes fine caufa moefti, nec ft |

I) roges quam ob rem mozreant,reddere caufam poflunt.Timet autem eorum non nulli tum mpr-;

£em,tum alia quse minime'funt timenda. Non defuntS^ qui mori vehementer expetant. Caxerui |

quo'd ex atra bili,cum principium rationalis animg Occupauit,timor mcerorcj3 ac mortis ex» , |

pedatioaccidant,nihilmirum:fiquidemetiameorumquaeextracorpusfunt,nihi}vi- j '

I demus3quodnosp.efindeterreat,actenebrae.Erg6cumtenebrgrationalisanimg , “ t

j partifuntcircunfufkjnecefleefthominemtimeretvtqui fempervna cum

I corpore fuo timoris caufam circuferat.Quod enim nobis extrinfecus , - I j j

I fit, altiffimis tenebris circundatum nobis aerem ad tempus ali» . . i

I quod occupantibus,id melancholiae vitio laborantibus, ab

I interno dtlipib corpore contingit: fcilicet vel ipfam v ; j ,

. , gra bili cerebrum occupante: vel aliqua melan» !, ;

I ; cholici halitus exhalatione, veluti in . , ;

; ^ ■ morboquemflatuofum^ . . i.

hypochondriacon

I , , vocant.

Galeni

GALENI DE SYMPTGMATVM CAVSIS ;

L I B E R. T E R T I V S

Thoma Linacro Anglo interprete.

A R G V M E- n ’t V M I. 1 e R I

Cau& Symptomatum Funftionis Naturalis,Mutationisqj Excrementorum
&Qmliramm, declarantur.

De Symptomatum Ca{ifis,qu£ juntin ConcoSirtee Faadtate. C^P. U \

Vae vero i'n naturalibus fun<fHombus facultatibus^ fymptomata fiuntjeatti
dem qua ea quae in animalibus acflionibusinciduntjiiiuentionis ronem ha>
bentErxftiterit tn fortafllsjin horum quoc^ fpeciebus exercitatos effetque-; F
admodum et in ijsqu:eanimaUufunta(fl:iona,fumus exercitati. Ergo om^
niu quae virnitibus nocent inueniendaru cara caput eft,modi, quo per fanii
tatem operabant, cognitio. Si enim atterendo concoqueret cibos ventricu-f
ius,cuattritioeiusefletimpedita,coco(flioms fymptomataexifteretjicilice^
cu prorfiis non attereret,vtprorfus non concoqueret: eum vitiofeatterereti
jeret: Eadem ro fi putrefaciendo concoqueret,cum non putrefaceret non tp
A' j coqueret. At fi veluti nos demonftrauimus,ipfa coneodlioalteratipin-qualitate eft (fit aut a vetri-i
I culo cibufibiafiimiIante)palameftfruftrationemalteratione,cOnco(fiionis fymptomafore. Ae,

!E quide nulla omnino alteratio fit,fymptoma id apepfia fiUe cruditas nominat ad eum modu,quo
; in animi fundionibus immobilitas dC infenfibilitas,fignificantibus fcilicet his vocibus adionis i
i primate animae particula amiffionem ac priuatione. Sin alterefnon m ficut oportet, cruditas qui
dem fiue apepfia id quoqs appellat : fignificaf tn non vtiq3 ficut prius priuatiOjfed deprauatib di>

'taxat. Cum autem fit deprauatio duplex, vel quod tarde Se no dum conuenientem mutationem
cibus fufeipiat: vel (p corrupaf omnino,ita vt naturale gratiam prorfus recipere nequeat: Priore;
quidem bradypepfian,id eft tardam concodionem nominant: fecunda nomen proprium non in Q
iienit. Ac tot quidem concodipnis funt noxae. Cauia vero earum commuhis quidem eft,altera>' j
I tricis facultatis fruftratio.Eadiuiditinfpecies Se genera. Ac prima quide duo genera fruftratio-
j nis ilint,alterum ex facultateipfa laefa,alterum ab externo quopta errore proueniens. Diuidif rur
;fus horum vtrunq5: Virtutis quidem laefio bifaria, aut enim fubftantiae fuae incidit culpa, aut mor
I bi alicuius inftrumentalis: Externus error triplex eft:, alius in excrementis qux in ventre habent, |
jalius in cibis,alius in tempore fomni. Verum quae in facultaris fubftantia noxae incidunt, intem>!

Iperies quaedam funtadiuarum qualitatum : Quae vero ab inftrumentalibus oriunt morbis, eae in i
j sjs quae eryfipelata graece vocant,oedematis,& phlegmonis, & feirrhis,^:: abfeelTibus, dC carbu i
I eulis, 8 :: alifs circa ventrem id genus pattim fimplicibus partim compofitis morbis, confiftut. Ac |
i horum quidem omnium occalione,venter male concOquit,ipfa fcilicet facultate eius concodrice I
j I^fa,in temperamenti quidem vitijs,propria eius fubftantia labefadata: in caeteris morbis qui tan
I tum funt inftr umentales,duntaxat impedita: qui vero ex intemperie fimul dC inilrumentali mor>

[bo compofitiaffedus funt, vtroquemOdo funt noxij.Atq? omnibus his occafionibus veter male
iconcoquitjCtfiinnullo alioeorumquaeextrinfecusfunt,peccetur. Rurfusventre ipfo minime

i atfedo,non concoquit animal,vel propter cibi ac potionis immodicam copiam, vel propter qua 14
Ktatem alienam,vel propter intempeft:iuitatem,vei incongruum ordinem,vel vitiofum excreme

: tum,vel fomnum exiguum. Verum quae a' vitiofis ciborum qualitatibus, dC excrementis qu* in
ventre habent confift:unt,cum corruptione funt inconcoda: ficut ^interim quae parum conuenie ! c'

ti ordine,& intempeftiue funt fumpta.Dieo autem parum conuenientem ordinem,fi mala,verbi
gratia,8i:^ punica primo loco fumant, olera ex bleO A garo vitimo locoelntempeftiuitatem vero,

ii mane antequam prior cibus defeenderit, vel paulo ante exercitationem, prandeatur. Porro' cor j
ruptelae quae quidem nidoroftEfunt,ex calidioribus magis^jbiliofis veniunt cibis: acidae vero,ex '

: ijs qui frigidiores natura funt,magis^j pituitofi. Similiter autem & in excremetis fit: acidas quide !
creant quae pituitofa funt 8 C frigida,nidoro{as quae calida dC bilioia.Etiam ipfe veter,fub frigidio¬
ribus quidem morbis acidas, fub calidioribus nidoroias mutationes facit. Tarditatem vero con i
codionis efficiunt ea, quae aegre quidem corrumpuntur:caeterum plus valent qua'm virtus auc
fomnus. Vbi autem citra corruptelam,concodionis omnino eft priuatio, fcire licet eo cafti pror-

; fus fuperatum elfe ventrem,vel ab immodica multitudine vt ad virtutis imbecillitatem, vel a va-
; lido frigore: adeo enim in tali ftatu venter non concoquit,vt etiam concoquere prorfus non ten-
tet. Ergo haec tibi eius quoque cruditatis qug in vafisfanguinisaccidit,exemplafunto. Siquidem
' — - - diantr ^

LIBER TERTIVS _

A hanc quoiqj ad eofdem modos reducesjficuti ad hanc etiam eam quae in tertia efl: c6ncd£fti'ohe,qua -—
•torius habitus nutritio fequif:fdhcet eandem proportionem habente alimento quod ex vetre in
venas digerit,& quod ex venis ad carnes digerit,quam habent ad ventriculum, quae comediitur
bibunt* Haec igit omnia nobis indicauit conco< 5 lionis modus pr^cognitus» Scientes enim ^
rquatuor elementoru certa quaedam temperies,quae proprietatem corporis ventriculi effecit, mi^fe-
'tationis ciborij eft caufa: tum q; plurimam in id vim, calidum elementum confert: veluti a' manu, ;
ad cauiaru in CTuditatibus inuentionem dudi fumus* Eft porrd non in cruditatibus modo, fed
etiam in omni fymptomatit genere,aIiud a<flionis veluti amiffio,feu priuatio,feu quomodocuncp -
aliteridnominarelibet: aliud velut inchoatadeficiens^jaclio: aliud praua&errans* Atq3 in ven
tre quidem,ceu mox eft di<fium,priuatio quidem adtionis eft,cu cibi ne velminimam quidem mu
■tationem accipiunt: deficiens aut,in tarditate concodioftis confiftitificuti praua SC errans,in ebr
ruptelis* In venis autem priuatio adionis eft,cum fucci omnino funterudi: deficiensadio,cumie
micodi: praua,cu vitiofi* Ad eunde modu in tota quoque animalis mole, qux velut priuatio eft,
i'ncrudisifthicconliftitfuccis:quaetanquamdeficienseftfundio,infemicodis:ficutpraua,in VI ■
tiofishocloci fuccis* Porro'exijsvitio{isfuccis,eiYfipelata,cancri,gangraen^^|3nafcunf:prgterea :
phagaiengjcarbunculijvlcera ierpentia,alia^3 eiufmodi. In nutriendi autem adione,priuatio qui |

: dem adioniSjin atrophia eft: deficiens vero nutritio,in gracilitate: vitiofa,in Ieuds,& elephatiafi :

. :eeri^j'f^ Caufte omniumquxprcedidafuntfyniptomatuiexdem genere funt, cuijs qua: fupra de ^
ventrefuntdid2:quatdam fcilicetin virtutis imbecillitatem.-quaedaminnutrimenti vitiu: tertia '

'in vitaerbnum,&r ea quatextrinfecus animaliincidunt, redud^* Ad eundem quoque moda virtu j
! tis imbecilUtatesjquae quidem propria: funt fimilariujintemperiem: quae non propria,inftrumen ;
tales i^uunt morbos. Vitia vero nutrimenti,in abundantiam S qualitatem diducunt. No feeus ;
arbitror S vitae ronum,S eorum qug extrinfecus appropinquant, errores, in ordinem vitiatum :
Sintempeftiuitatem quandamdiuiduhf* Voco ronemvitae,equitationem,pifcationem, venere,
balneas,ambuIationes,nauigationes,vcnationes,omnia denicp i quibus aliquid corpore agimus*
Oportet autem medica non folu fymptomatu agnofeendoru facultatem habere, ac generationis
«Orum inuemendx peritu effre,fed etiam modi quo generenf: qui inter effedricium caularum difr
fferentias numeranNeqj enim illud tih fcifre,an venter omnino non concoxit,par eft, nifi d- norit
quamobrem id acciderit, vtrumfiie propter nimiam concoquentis facultatis imbecillitatem,an eo
Ipiam aliquam immodicam,an peffimam aliquam ciboru qualitate* Quippe fyfflpfoma quod ex
C:cibifforit,ex facili corrigit: quod autem ex vltimo virtutis incidit CGllapfti,in lienteriam, auttym-
paniam hydropa finif* In venis quoqj fimili rone,non folum fenguinis fruftrationem xftimarfcd
ueniet,fed et qua ex caufa ea contingat :vtrum'’ne ex fanguifieje virtutis imbecillitate (non enim
iricomode ita nominem) an ex multitudine fuccoru crudoru frigidorum^jj, qui a ventriculo dige
!funt: Qt-iippe hoc facilis fanationis eft,illudin hydropem terminat* Ad eudem modum in carnet ; .

Ex crudis nanq3humoribus,qui a morbis immodice fefatiant,flatuofi,ac toto corporis habitu tur
gidi reddunt: Ex imbecillitatevero virium qui anafarcavocanf,hyderiexiftut. Atq3^omnesqui ^
dem magnae intemperies virtutem deijeiunt* Verum quae ex frigido fuperante confiant,frigidos '
affedhis excitare funt idoneae: quae vero ex.ca.lido, contrarios: eodem aut modo, & in reliqua oppo
: firioneconiugarione^3intellige.lnoibusvcro(ceudi(5iumeft)c6iseftanaturaliftatumaximamu

; tatio*<Dircamediocres enim Si: confuetosdbos,nihilin totum efteciffe,maximam ventrisintem- '

periem prodit: Verum fi propter exuperantem calorem tale quid accidat,protinus et corrumpam
' ftircibi:generatimquidemcorruptelaquadara,quae adNidorofumincliriet:fpeciatimvero pro .

' fua quifq3 natura*Quippealia Cum corrumpuntur,tanq virus,alia tanq lutum,alia crudos pifees, |

! aut indicibilem alienam^3 putredinem olent: nullu enim edibiliu vehementer calefa(ftum,diirare | ^
Elimputre pbuProtinus autfitiunt quoqueimmodice',qui ita funt affebii,febricitant^3 interdum te
nui paruaque hediica febri* Sin exfrigore immodico perditur omnino ciborum concobiio, nec
fiti nec febri affliguntur ciborum ipforuqualitates,flueru(ftare velint fiue vomere, plane' fer^ i

«ant*Quo'd fi exigua quaepiam circa concodionem eorum fit a<ftio,tum ciborum natura vel me--
dij leperamenti vel frigidforis, acidi rucflus ffunt: fin calidioreteperie fint aut et natura fiatuofi,ve
trieulus halituofo impletur ^iritu. Ac in eiufmodi quidem intemperie breui perduci pOt ventri
culus: In humiditate vero SC ficcitate adeo inteperatus venter effe vt adione amittar,non potftnc |
prolixo temporis fpatio:debet^3 prfceffiflfe humiditatem quidem hydrops,ficcitatem vel lenium !
vel marafmus.Venim tales diftinxiffe differentias,alteriuseft operis* .

De Cuufts Symptomatum Retentrich ,Expulmck,&^tprdStnasJdcultMis,‘Eorumqj qti!»

mNutricatiotKacmfingultsExcrementwumGemrihtiScontingmt. C^F. x.

M Odo autad retentricem veniendum eft vim* Eft enim In hac quoqjprima fymptomatura ;

differentia triplex: ea videlicet vel omnino Cibos non compledente, vel diminute, vel vitio
fe* Accumvelprorfosnoncompieditur,veldebiiiter,fiatulentiaed<:fiuduarionescafonita,gr» '

ce clydones didi,fucc6dunt:fl atule n riagq uidem,vbi SCcibiflatuofifuntjdC ventriculu s no n admo_

" Tertia Claflis, d^d dum

: DE SyMPTOJCAy

'idiim frigidas: flutfiuationes cum fonitu, c 5 vel niliil in eo contineturjquod verti irifiatum poffi t, E
;vel valenter fit perfrigeratuSjquippe talis affe(ftus nullum gignit halitum*Conftat autem citra po
'tioriem non polTe fieri in ventre fonoras fluctuatio nes. Porro' q> infirmus ad vitimum venter fit,;
clh caufa morbus efrialius vt fimilaris eft pacticul3e,alius vt inftrumentalis. De prauisautem in eo
-mDtibus,quo'd v^el tremulenti firiqvel palpitantes, vel tanquam cum concuffione,vel conuulfiui,'

I dic 3 umfupra/eftirifymptomatumdifterentqsrquaiisverodicfiorumquifcpfitmotuum,tumqug
.ccmufq3 eorum'cau{a,p,roximo huius caperis libro eft indicatum.Nunc tantula etiam adijciendum
eft qi tarri ^pultficis q retentricis virtutis,tum morbi tum fymptomata mifcenrar: Verbi gratia
ventriculi motus qui veluti conuulliuus eft,qui in fingultiendo accidit,conuuIfio quidem in tota
Jion eft (vtpote' quf irifolis accidit mufculis, ventriculus aut nec ipfe mufculus eft,nec eius os) fed
veluti conuulfio quatdam,ambarum virtutum commune fymptoma eft: retentricis quidem,cj ve;

' ier cum fingultit praue & no naturaliter cibos complecftit: expultricis, propterea cp primum eius'
eft ipfe motus prauus,dum fcilicet cupitjquod contriftat rerjcere. Sane' non idem eft vomeribus •
atquelingUltientibus motus,propterea fcilicet cy non idem affecftus: Quippe in vomitionibus, ea ■
qu^in Gapacitate funt ventrisreijciunttln fingultu qug in ipfo ventris funt corpore,fimili fcilicet
ium affectu tum motu,qualem in ffs qui ex intemperie tuflQunt monftrauimus, omnibus nimiru E ’

I ventriculf partibus quod fe contriftat expellentibus.Proinde eiuimodi fymptoma tum ijs quibus
i ventriculus perfn'geratuseft,tum qui piperis alterius^ue perinde calidime^camenti multum
femelliberaliter fumpferuntjdeindefuperid calidam potionem biberunt, incidit.Quibus vrique
riiagis etiam fingultire contingit,vbi piper ad. fubtiliffimum puluerem eft redacfium: quippe eiufl
modipiper altius in ipfam ventriculi corpus inferif. Ad eundem modum ScT exteris omn&us fri;
gerahribus calefacienribus^3, qux in corpus ipftjm ventriculi defcendunt,fingultus fuperuenic; I
; Eftc|3isfingultus primum expultricis virtutis motus quidem non legitimus :&undp locoreten^
tiux ac complecftentis, Pari modo naufea quoque 3 ^ vomitus expultricis facultatis praui motus |
funt, adea qux os ventris contriftant,quam citiilimeper ftomachum vacuanda. Simile huicfym
ptomaeftj^quodin lienterijs fiueinteftinorum Ixuitateapparettcumventer abaliquo,quod
mbriu pondecriue couti-iftet,vexatus,etjcereidft:atim cupit.Cum autem duo eius fint ora,duper>!
riim quidem in gula,infernumin pyloro,ad vtrumcuque horum vergit quod offendit, eo aburi> 1
turad expulfionem: Quo'd fitoriilli talis afFecftus aliquando conringit,eria vtroque ore fimul vtP I
_ tur,veluti in vocatis choleris. Reliqua verpquarta^5 eius facultas,nempe tra(ftrix3triphcigene>| ,
re iymptomatum dC ipfa tentat, Vel cibos trahere in totum non valens, vocatur^3 id fymptoma, ^
ftomachi paralyfis: Vel xgre trahens,quQ tempore relaxari quide incipit, relaxatus tamen adhuc •
noneft:Terriutriprxterhxceft,vbiaIiquidpraue,&:nonritetrahit.Prauiautera&:nonIegirimi j
motusfxpeiam didifuntpioniecusautem&raffedlus quorum occafioneincidunt. Sane' acadit i
a|kiuando,vt etiam carnofum aliquid (qualia fxpe foris videmus)inft:omacho naicatur,quod vel :

ciborum viam obftruaqvel aliquatenus impediat. Vocantur autem eiuimodi morbi ini i
IBwientales.EtprQdftimi derjseftittlibro demorborum.differenri|s. . Ac venter quidem cum . . ,

pro naturxlege ie habet,trahit qaidem.ad fe fuperne-per ftoriiachum,deorfum vero excernit: Gu
prqter naturam eftaftecffus,etiam ab inferioribus aliquid capit: nam St clyfteris aliquid non nullis
iq vfetrem fubijt, ita vt vomerent: prxterea ^■'ftercus in lethalibus «leis: Satius enim eft exiftime ; A.I.

'■ mus eum in eiufmodiaffecftibusrion traherei fed quod ab inteftinis violenterretrudentibus aft:e> '
dit,duntaxat recipere: Qitippe in intefiinis(iam enim de ijs agere tempeftiuu eft) complexio ep '
jprehenfio(j3 eft,cea alibi eft monftrat.um,qua vfa,nutrimenta ad inferiorem fuu exitu propdlunr. i
In quibufdamthaflecrtibuscaconftringendicomplecftendi(j3 motus inferne incipit, ea qux in IJS
continent far{umferunt.C^arationeacerquoq3fuccusquifpiam,qutadfedemaliqri fuerat dela>= ,
tus,ac vel inforo vel alio quopiam loco veriatis, aut negoeio aliquo quoddeferere non licuit, dfitl'
ftridissviolenterretentuSjrurfum eft furfumducfuSjYentrem^ mbmorditiaccaput vaporando
^ impleuit: Principio quidem motus ab animali organo/phineflere -f id eft mufeulo ad imum inte> i

ftinu accepto:}-ab hiric vero vriPquoq3inteftino retro id a'jfe adfuprafe.pofitum trudente,fimiit i
modo acpriusin prxceps trudebat; Ad eundem vero modu crepitus quoq3 deicendereprohibi'S‘ 1
tus,interim reuerrif.Ergo,miTumnon;eft,clyimarisquoepaliquid SCftercoris,extam violentain> i
feftinoru conftricfHone ad ventrem aliqri prxter naturam reuocari, deinde ad exitum properare;:
iCxteri vero eorumotus ex genere quidem moturi fecunda naturam funt, verri vel diminuti, vel i
alieni,atque idcirco etiam fymptomata. Accipiendi vero funt,ad eorfi qui de ventre funt diifli por !
tionem: Pari modo dC motus eorum priuatib, ipfa no leuifllmu fymptoma:Ex quali caufa gigni i
ctiani Sri ileos qnep poteft. lam moles qux praeter naturam funt, aliquando defeendere excremen i
, ia omnino prohibebunt,aliquando fub iufta menfura: 'Sicut durri etiam ftercus in aliquod intefti;
norum volumen impaiff um quod fupra eft,deorfum ferri aliqri vetabit. Ac feruatur hic quoq3 adi;
ea qux de ventre funt dicTta, proportio,omnibus fcilicet fymptomatis^vel ex intemperie, vel pro^ I
pter coilecftiones aliquas non naturales,vel ob ipfa qux continentur excrementa,fadlis: Itaque, fa ;
dus eft in his non amplius morari,fed ad aliud Iymptomatum genus tranfire. Eft igitur naturale
- --.-—------—-^quoddam

LIBER TERTIVS

26

'A quoddam opus,aKmcnti fpfaex ventriculo in fecur, ex lecmore vero fn totum corpus, digeftio»
Hanc perfici monftratum eft,fingulis particulis conueniens libi nutrimentum trahentibus.Qua-
re fymptornata circa hmoi quoq j acfiionem triplicia incidentjalias diminutCjalias no ritCjalias om
: nino non peradiam. Caul^ vero triplices funt,quemadmodum in antedi(fl:iS;,vel intemperies tra¬
hendum : vel inftrumentales eorundem morbi: vel nutrimenti, quod digerit, vitium. Ac intem^-
peries quidem virtutem ipfam reddunt imbecillem,inflrumentales morbi vias anguftant,alimeiij_^
d vida funt craflRtudo & lentitia.De quorum agnidone dicendi tempus nunc non eft, Sed ad ie ;
pararionem excrementorum veniendu. Sunt vero in hac quoq3 Caufe Triplices: vna quide par,
ricularum,qux excrementa expurgent, imbecillitas: fecunda viarum anguffia: tertia excrementi:
ipfius vitium. Ac imbecillitatis quidem cauia intemperies eft: Viatuanguftiae, obftrucftio vd ali< 1
quis in inftrumentis tumor. Ver um tumoris eiufmodi,caufe fluxio humorum eft, quae in ipfum
inftrumentorum corpus procumbit: ObftrudHonis vero, vel craffitas fuccorum,vel letor,vel ger
minis ritu aliquid adnatum.Excrementoru ipforum vitia {unt,muItitudo,craflritas, &: letor.Cum'
autem Triplexfitinvenaruconco(ftioneexcrementum,vnumamarabilis,alterumnigra,terd 3
i ferofum:biliofumquidemveGcaqu^iednorifubeft,expurgat:melancholicum,lienis:feroium,
renes. Itaque edam parum commode purgabuntur horum lingula, vel ex debilitate propriorum
i inftrumentorum cuiufque,vel vijs quomodOcimque obft:ru<ftis.Cum autem hg duplices fint,alig |
per quas trahit fuperuacuum,aliae per quas emittit,in vmTque fane ieparadoni oberit anguftia: 1
Aliquando horum nullum eft inculpa,fedexcrementi mulritudOjCum immodica eft:nectota fi^ |

; mul expurgari potens,vna cum fanguine per totum corpus defertur. Hanc immodicam excre^ i
: menti vim,duplicesparium caufe:alteratrix facultas parum commodeiehabens,St:ciborum vtV i
: tium. Ac laedendae quidem virtuds intemperies particularum eft: Cauia,ceu fgpenumero eft dicftu: ^

teratricispotendae intemperies quae ad calidius fit veria,ah'a'sbiliofum alias melanchohcS efficit
excrementum: cuiufmodi autem vtr unqj fit,in al t|s eft traditum: Ad frigidius vero mutata, vel pi
tuitofius vel aquofius fecit excrementu. Porro'finguIaexcrementa,propriafymptomatisfpecies
comitat: Amaram quidem bilem cumintoto corpore redundat, regiusvocatus morbus :ca vna
quampiam particulam obfldet,eryfipelata 6<: vlcerum ferpenda; Nigram vero in toto quide cor-?
pore,dephanda: in vna quapiam particula,cancer: Pituitofo excremento in toto quidem corpo
C re j(uccedithydrops,leucophlegmadas dictus :cu in vna inledit particula,aimor qui oedema grx-> I
A.ibideni.wo. ce dicif: vocant ita "indolentem ac laxum tumorem: Ac lerofe excrementa cum redundant, tum 1
alcites vocatus hydrops excipit,tum papularum in ijs animalis partibus, in quas perducfta fuper-- ;
fiuafunt,prouentus. Atque ita quidem fit vbi quodcp excrementum fynceru redundat: vbi aute ^ <
interfe,&cafanguinemifcenf,complures tam fymptomatuq morborum fpedes exiftunt:de_J/
quibus lue pluribus difputare non eft necefle 5 fed ad propofltum redeundum. NaturaliQa<ftio<T
num prima ac propemodum omniu maxime neceflaria nutritio eft, quae alteratricis acftionis qda | \
eft fpecies.Efl:enim & concotftio quae in ventre agit,alteratio : non fecus autem, & quae in venis:
quibusaccediteaqu£einquaq3eftparticula:pofi:quamquartaeft,quamafllmiladonevocant,no ^
mine quidem a nutridone di{lidens,re autem non diffidens. Fruftrat autem &: nutritio, cum vel ;
prorfus non fit: vel intra iuftum modum,vidofe^ue fit: Id^ vel culpa nutririuae virtuds, quae alte-^ :
ratricis eft fpecies: vel materia defecftu vitione.-Defedu quidem in atrophijs,quf^}3 ob defec'lum, j
qu«cj3 ob priuationem nominant: Vitio verOjVtin dephantiafi&^leuds,caetetis^jtd genus:acci
^t enim du agglutinat carnibus nutrimentu, vbi pituitofior fanguis eft, carnem quo^ effid ma^ I
i gispituitofem.Necp enim idem eftjCarni.elTei&Ipituitoiae carni effe:ficuti nec carni efle,&melan
D choiicae carni eife: nec biliofae atep temperatae effe: dC a primis qualitatibus nominanti, humididri,

& ficciori,& calidiori,^ frigidiori. Certioremfidem fermoni noftro adhibebis,fi animalium car--

nes tu fanguine praedi toru tum exanguia aeftiraabis: ad haec etiam reptiliu, quaecunque veris tem
pore gigni cernuntur‘.maximeiqa ex ijs,quaecunq3 viridium herbarum colorem praererunuCxte-
rum horum caro fimillima ipfisherbis eft:aliorum alba,& exanguis,veluti locuftae polypodis,
atque aliorum alia quaedam: neqs enim nominare fecile eft eorum differentias, adeo innnttpC mul-

media quaedam inter fanguineam exanguem^3 carnem. Vbi autem talis eft reddita, aeddit ei, Vt
de caetero allatum fibi nuuimentum non magis vel tentet in rubram carnis fpeciem mutare,^ po
^podes & locuftae: ita fit,vt tum alba,tumpituitofa tota quam citiffime euadat,cum nec ipfa pof-
llt nutrimentum ad ruborem vertere,& iimuLpituitoftim illud affluat. Ergo qualem ab initio lo^
cufta carnem habet,fere% omnes oftreae,talem ex tranfmutatione habent, qui Leucis foedant: ita
enim carnis vitium nominant,a colore fcilicet albo nom en imponetes: Sicut nigrae & callofec car
ni ab elephante nomen ferunt: fit itaquereodem quo leucae modo, melancholico nutrimento ad

carnem longo tempore confluente. Vitiliginum autem generadd cu m prceditftis vit^;

- Tertia Cl^s. ddd n

t fim iliseft

generis.

.0 5_ DE S y METO . X A I

generis: non tn fub ijs tota caro vitiatjied in fummo corpore,veliiti fquamx quepiath,vitiligines
' infigunt :alb^ quidem ex pituitofo,nigrae ex melanchoIico fucGOexort;^* Qua'm magnam vero
vim habeat nutrimentum ad camis mutationem,et ab Ariftotele eft traditum, vbi meminit r^io
: iiumjin quibus pecora tam colore q caeteris difFerenttjs fenfibilibus mutantur atque alterant. Qyi'

I vero a nutrimento alterari nutrita inficiant (eius enim quod vincitur effe nomen,non vincentis)

: hi de mutatione que in animalibus cernit,quid recffi dicant non habent: multo^3 minus de ea qug:

; in ffirpibus notat: fed a! rebus,qua: luculenter omnibus apparent, quid dicant, incerti hasrentes%

! iredduntvSiquidem quod de perfica planta,quae ex Perfide in iEgyptum eft translata, prodit, ne^ i
: mini eftincognitfafiethalis flquidem in Perfide erat,in J^gyptum aut traslata, id quod periculo-
fum erat,mutauit: Veluti,arbitror,nec quod apud nos in vitibus apparet , qutE cum loca mutant,

; diuerfum afferunt vinu. De alqs vero ftirpibus tradiderunt, qui de agricultura fcripferunt:ficuti
ietdeherbis,ij qui de his prodiderunt: tranfportatae enim ex alrjs in alia loca, faepe minusqduora j
iladioruminteruallo,niultismodisalteranf. Conueniebat igit, qui aiunt nutrimenti nome,eius,;

; quod vincitur alteratur^3 ac mutatuqduntaxat efre,non id modo icifie ac dixi{re,fed etiam de leu-;

; .£€s generatione differere tentatTe.Quippeautipfa nutrita caro,eius morbi caufa eft,aut ipfum nu \

;• tririienti vitium: fed,fi nutrimentu caufe non eft (ita enim volunt)neceffe elf carnem dicannQuid ^
jcrgo patitur hatqquo'd nutrimentum fibi in totum non allimilat f fiet enim eo certe padlo natu-1
; ra vitii caufa: at multo (arbitror) fatius erat nutrimeto caufam imputare. lam vero ne<^ropterea,:

; q nutriti opus fit,vt fibi nutrimetuaffimilet:afllmilari aut ac mutari nutrimetifitpamo:nonpO
; tefi idcirco quod patif,viciffim aliquid tametfi minimum in id quod agit facere: Cum eius ienten ;

: 'tix maxime cotrariu in difputatione de his no nos modo oftederimus, fed et ex philofophis ij qui :

I om nium natu rae afiecfiuum acj)aflionum grauiffimi interpretes fuerunt.Apparet enim omnia,
i~l:ametii multo rjs qmFusapi^opinqu^timwaientiora, aliquid tamen ab ipfis fenfibile manife-
I ftamc^ pati: Scfi non primo fiatim occurfu,at certe temporis proceflu. lam ferrum acutiffimum,;

■ moliilfima fecanda carne eft hebetatum: & duriffimus lapis a guttula,longo tempore icftus, caui- i
I tatemcontraxit.Ciuidveroinijsqua2miftafuntjfiat,omnesnorunt.Siueenimmamphoraaquf
! feruentis,frigidteheminamini|cias,quodmiftumexambobuseft,nonfoluquo'dhemina vincat, i
i indicabit,fed etiam quo'd vincens patiatur; SiUe contra heminam calida, immittas in amphoram
I frigida,vincet quidem hemina,patief tamen pufillumaliquid dC amphora.Verum(vtfupra quo ;

: q ue diximus) nec refellere hoc loco opiniones inftitufinec prolixus^fte,fed quoad fieri poteft ma i
i adma cum celeritate docere. Ergo leuce maximus quidem alteratricis virtutis error eft: parui au- 0
i tem alrj complures funtjcarne fdlicet in humore,ficcitate,frigore,&caloremutata. In atrophiave ;

I TO erit -{id eft non firuet nutrimento}- parSjnon folum alteratricis virtutis imbecillitatejfed et attra i
hente vi infirmajautexcretriee immoderatius mota.Porro'ad immodicum motum excretoria vis ;

: excitatur (ficuti prius eft didum) quoties retentiua vis vel ex multitudine excrementoru acrimo- i
^ niaue, vel ex propria imbecilli tate laborat: Hoc enim cafu, neceffe eft excernatur cum fuperuaca j
i neobonum,velutiinlienterqs3dyfenteri:js,&choleris:cumeximbecillitateeXpukricfsneceffe fit |
i carnem & humidiorem effe&magis excrementofam: Sed excrementa ipfa plura proueniuntal i
teratricisimbedIIitate.Vbi igiffimuleuenit,vttrahendiquidem vismulfijmfuccuattrahat,fed !

’ cum totum alteratrixvis conficere non valeat,atque idcirco multa excrementa gignantur :expul j
trix autem vis id temporis 8 C deterius 6 ^ imbecillius, quam prius mOueatur .‘neceffe eft ita excre- i

mentorum vim in carnibus aceruari, atque interim pro excrementi tum fpecie,fum multitudine,

: alias aliam fieri carnem,modo quidem tumidam,modo flarnofam, modo qualis hydropUmjquip
I fpe etiam hyderos quemanafarca vocant, ex hoc eft genere. Verum de talibus producendum am¬
plius fermonem non arbitror: neque enim omnia in hoc libro recenferemernbratim fymptoma-
ta ftatufifed in plurimis ftudiofos exercitare. Quare mihi adalterum fymptomatum genus,ifs qui H
in laefaconfiftunt acftione vicinumjconuerti eft tempeftiuum. ipfum igitur genus in multitudi
i ne SC qualitate excretorumTonfiftit. Incidit autem aut quo'd virtus aliquo modo fit %fa: aut quo'd
I ex intempeftiua vexatione aut vitiofo motu exdtata,aut propter inftrumentu aliquod reclufum,
i ruptumue,auterofum,ficutifanguinisprofufio: Nihilenimdeteriusabhacccepiire,propterea |
quo'dgenereipfoprteternatufameffemagnaexpartevidetur:Praeterenim eam quaemulieribus i
per vterumerumpit,caEteraefanguinis-{plufculaj}-vacuationes, toto genere praeter natura funt: i
y i 1 lg vero fola multitudine. Ac ruptio quidem inftnjmentorumjvel ob plagas aliquas extrinfectis ^
^ illatas fit,fcilicet vel calcitrante pulfante ue aliquo , vel aliter quomodocunque vulnerato valen- i
r ter homine. Acddit autem&ijs qui magno vtunturfaltu,&qui ab alto in terram labuntur:8£;
cx clamore acuto dC magno, cum vtique in eo omnia vocis inftrumenta quam maxime tendun-
tur.Sane' tenfionis ratione rumpuntur, & quae ex faku funt laefa: C^ae vero ex lapfu ab alto, pia-:
garum generi adnumerantur: quippe nihil intereft, ex lapidisne cafu contufa pars aliqua fi t : an j
quae delabit pars, vehementer in folum impingens contundatur. Atquae hx quidem rumpen-,
di vafismanifeftaecaufte funt, nec eft earumquifquam ignarus. Alix funt quae ex corporis affe-j
^ibus oriuntur, cum fcilicet alicui per nares fanguis fponte profluit: aut cum aliquis fanguinem

:aut-H—

_ LIBE^ TERTi^ _27 _;

atrt vomitjaut extuffit,au£ excreat,aut deorfum deijdtjaut mmgft.‘atque!isc quidem toto genere
praeter naturam funt.MuIieribus aut (Kcut ditfium eft) qui ex vterp fenguis profluit, toto genere
praeter naturam non eft,red quantitate duntaxau Sane' talia omnia tribus ex caufis incidunt: Atii
virtute ipfa vas iangUinis recludente,veluti in profufionibus,quibus fenguis per nares excernit:

Aut fanguineipfo,eius'ue Vafe aliquo, vitioie affecfio* Ac fanguinem quidem vitiole affici dicc^

^ cum adeo vitiofi eft fucci5Vt erodat ea quibus cotinetur: & cum ita eft immodicus, vt intra vas
iuum non contineatur: quippe id quoque,quo'd fanguinis vas rumpat vel recludat,eft fatis Jpfo^
rum vero vaforum vitium in immodica mollitia,6f duritia,tenuitate conriftunt.Fiunc aut h^ec
non nullis quidem, etiam in vtero ftatim vitiofe formatis: Mollities vero non minus dC ex immp
dica proueniet humiditate: ficut durities ex ficcitate.: tenuitas ex atrophfjs. Ac quod molle quide
i immodice eft, frangi ob debilitatem magis eft opportunum: quod vero' admodum durum eft, eo'
quo'd non poteft amplius extendi: quod tenue eft,amborum eiufmodiin venis affecftuum occafto:

; iiejnon folum a' caufis internis facile ad rumpendum eft,fed etiam ab externis» Eroduntur autem
: non omnia pari modo: quod enim durum eft dc crafliim, non facile erofioni patet» Similiter au-
item recludi, ei quod imbecillum 8 >C molle 6;^ tenue eftdn promptu eft: d quod firmum craflum
dc durpm eft, non promptum»Fit autem vaforum reclufio,tum abalijs quaj ipforum corpora in* |
lant: tum a' multitudine qua: ea recludi vrgeat: interim -vero. Sanatura ipla expellente ea que con- I
tfiftant» Sunt qui fanguinis diapedefinjCeu quartum fupra iam didla genus nominent»Eft autem |
minime quartum,fod vel exiguorum vaforum apertio, vel feri non fanguinis excernendi fpecies: '

; qua maxime ratione, cx iednoris renum^j3 debilitate raeijtur,acfxpe deorfum deijcitur fanguino ;

Jentum forum» De his autem paulo poftdicet3.fed fi prius de qs qua: vomunt egerimus» Quip i —
pe expelluntur haec quoque alias ceu immodica, ac ventriculo grauia, quale alimenti aliquando
eftcopia:alids vero ceuinfeftantia mordentia,veluci cum vel.addum,vel nidorofum,vel amarum i
&acre£Xconco(ftionisdefecluaffumptumnutrimentum eft reddi£um.Sane huius generis funt ;

biliofa,&: pituitofa, SC forofa excrementa, tum qusein ipfo funt genita, tum quae in eum ex toto ;
tnrporis habitu confluere funt apta»Eftaucem.fuperhaec:6^ tertium genus caularum, quae ven-
fricuhim ad vomitionem laceflunt, licet nec degrauent, nec mordeant,fod a' natura duntaxat fine
alienae» Porro' omnium quae a natura fin.taliena communis terminus eft,fi quauis concocfta fiat,
nutrire tamen non valent.Hac arbitror ratione, non folum acida pituita, & folfa, fod etiam dulcis: i
im ventre coI|e<fta, non raroeum ad vomitum prouocat. Sed &fanguis ipfo qui in ventriculu eil i
■Ceffufus,eo padro ipfum vomere cogit. Iam infra quoque deijcit aliquando citius aliquado ferius, :.
prxterea plus vel minus, item raro vel faepe, vel vtile nutrimentum vel corruptum, vel quod in |
eum fuperne confluit vel quod in eo eft genitum. Verum expulfio quae confuetumpraeuenit te ;
IpuSjVeldegrauato ventre,vclutiamultoafrumpto; vel demorfo &compun(flo, veluti amordacf _
ibus: vel tanquam alienum ac minime familiare amoliente,incidit: Non oblitis fcilicet nobis eunti
iinulnim affumptumdicimus,triplicem id habere generationem, vel proptereaquo'd virtus imbe '

;cilliorfitquamprius,velquo'dfupramediocritatemfitquodairumptumeft,velvtriufqueocca-
ifione.Exira vero iam didta celerem efficit deiedionem,humidiorum quoque ac magis gluuno-
forumdborumfumptio,vtpoteproinptiusdelabentium:maximefiquicosfumpferunt,poftea ■
len£einambulent,itavtijquidemconcutiantur,nequaquamautem antetempus digerant:acci- - , ’

dit nanq3 tale diquid in concuffione.Cum enim complures inteftinorum fint orbes ipir^ue,ne-^

; cefle profedo eft in fingulis eorum a fwerioribus in inferiora ciFos deferri»De cx«ero vero gra-
I tiitate quidem I deorfum ferri non poflunt; fod quuil fpirfs funt impacfli, mteftinorum ipforum ff ai. nS asifj?'
j opera protruduntur: ipfis nimirum repellendi qug fo contriftent vim infitam habentibus.FIumi «anere pne
|divero6(rglutinoficibi,fiuegrauitateipfa&corporisconculFione,fiueinteftinorumoperapro-
P,p,ellantur,tacilius permeant. Ac celeris quidem trafitusdidxcaufie funt» Serius autem quam ex ■

I confuetudine excernit imus venter,vel propter inteftinorum imbecillitatem, vel hebetem eorum ■
fenfum,velob ciborum paucitatem qualitatem'ue»Quippe quae imbecilla funt, propellere noa :

: valent: Quae hebetis funt fonrus,non fotis qu»contriftant,fentiunt: at vero expulfio fonatio tjs j
; erat triftis fenfus. Iam ipforum quoque ciborum,q ui iufto funt pauciores, parum habent cxcre.,: L • '

menti,itaque nee fimiliter grauant: Graffi vero dC acerbi omnes tardi funt tranfitus,contra fcilicet -
i qua'm glutinofi dC humidi»Non folu autem propter inteftinorum imbecillitatem, fod etiam mu- : -
; iculorum abdominiSjdeiedio tardatur: potiffimum cum excrementa duriora euaforunt, tu enim
I non mufculorum modo qui funt in abdomine,fod etiam qui in thorace habentur,valenti acftione.

I eft opus. At minor fit, qua'm pro multitudinis comeftorum ratione, deiedjio, cum ex f)s in cor< '
i pus plus eft digeflum: Contra plus quam pro fumptorum portione detjci£ur,alias ob digeftionis i
jdefecftumjalias confluentibus fuperne aliquibus in ea quaeeirca ventrem funt loca. Affiduaeau- i
, temexcretion^fiunt,vel propter imbecillitatem, vel demorfum. Atque imbecillitas quidem in-, ^
ftrumentorumqux in ventre funt, ceu fopeiamdidtum eft, ab intemperie prouem't:Demorfuft 1
autem ab ijs fit, quxinipfis continent» Porro qiiatuor caufae generationis funt eorg, qux ftc mor i

jdentjVd medicamentofo quaipiamvis, ea% velvnicum cibi s, velper feipfama ffumpta:y 4 ;__

TertiaCfoffis. ddo^i) etiam |

DE SYMPTO. CAVSIS

-etiam ciborum cotraptelaetPraeterea tum qua: ex corpore in ventrem mordacia excrementa con-E
■fitrunt-: Tum quae in ipfo, id genus gignuntur, veluti in dyienterqs, quae ex vlceribus quae cacoe
*he vocantjcientur* Licet autem addas quintam eiufmodi fymptomatum cauiam,corporum ni
mium fenlum, Oue is a natura contigit, fiue ab exulceratione* Diuerfiis affiduae excretionis mO"
duseft, ab omnibus iam di<fHs genere caulk euarians, qui ex relaxandisanufculis ijs, qui fini inte;
fi:inorumruperiacent,contingit:quippeinuoluntariaini)s eftexcretio, propterea^ tumintetn
peftiuajtuminordinatajtumaffidua* Verum dedeieefiionibus funtohcec fatis» De halituofis;
fpiritibus quos eriam id efl:flatus vocant,deinceps dicedum* Efl: autem dC horum genera^

tio in ipOs quae in ventre funt locis, fuccis quibufdam pituitofis, uel cibis inibi a deficiente calo--
re,in halitum foluris*Quippe fyncerafrigiditasdrorfus halitum non facit, quodfcilicet ea omni>
no nec attenuat, nec conficit,nec alimentum difioluit: Fortis autem calor cu longo interuallo nu^
trimentum fuperet,amplius quam pro halitu generando,id attenuat, nifi tamen flatuofum fit na>
tura; tunc enim gignitur quidem fpiritus quapiam turbidus, ac (vt fic dicam) nebulofus, cetera
exiguus dC breuis temporis, ita vt vno vel altero rudlu vacuetur* At calor qui in cibos agit quide,
eseterum diminute,is eos quodam quidem modo diffoluit,non tamen prorfus 'conficit: atq? hinc;
oritur flatuofus fpiritus*Vnocj3 verbo, tanquamextrinfecus tum frigidiffimi flatus funt fereni,E
foIent^j3 maxime flante borea fieri: tum calidiflimi qui aeflatis tempore inadunt, ambientem aera
purum reddut: qui vero inter hos funt,nebulam gignunt: Itidem in animalibus,neque in caloris
iumma imbecillitate,nec cum idem nimium efl vehemens,fed in ijs qui inter hos funt flatibus, fla
tuofum excrementum gignitur. Atque id cum per os excerm'tur,ruchim creat: cum per fedem,fo
norum filentcm'ueflatum:cum vero neutra parte emittiturjfymptoma creat, quod empneuma>r
tofis hoc efl inflatio vocatur,ventre fcilicet impotente ad excrementofum nebulofum^jg excernen
dum fpiritum» Iam inteftinorum alias alias partes,vbf talis fpiritus in ijs conftitit ac mouetur,mui
tiformes^duntfonitus,quorumnon omnes nomina funt fortiti: exterum prudenti viro quale

'^Cixeeeai-i-
preiTi -Habent

i yi

: fw'

<)■«, vtLInacet
: & ceteri inter-
ptes verterunt.

• forte tn. legedu
Kivov
yiyvi- ,
Tai T» ^urs).
vtiejuc^ fla-
. tui motofup-
«eniar.

Jor^ffe io li-
bro de Articu¬
lis, 06.4.1.40.
7 *.z 87 .h

purior,tum magis aereus :Flatuofior autem redditus, fimiliter quidem fonum xdit exiguum cum
in tenuibus inteftinis voluitur,exterum nec prorfus acutum,nec tenuem* Atq? eiufinodi foni om
nes in ijs qux circa ieiunum funt locis maxime confiflunt: in quantum autem hinc ad -alia tenuia
inteftina defcendunqin tantum minus font fonori* Alij vero bombos imitantur,ijs, qui ex latiffi i
mis tibifs xdunf,fimiles: quo genere vtUntur qui tymbauli»i*fiticines vocantur»Hx nanque ma- 0
teriei ex qua fiunt culpa,pure fonare nequeunt: propter autem fpiritus vix latitudinem, grauiter
fonant*Tales aut omnes in craffis fiunt inteftinis, cum excremetoru funt vacua* Quod fi humor
quifpiam in his contineturjacccdithinc quoque bombo forma qugdam; vocant^3 omnes eiufmo
di fonum vel potius murmur grxee borborygmon, qui humidum excrementum excernendum
denuntiat*Quippe fpecies ipfa foni,hxc ambo prxfignat, f vficp,quod ab natura fit mota,}-expul
fionemnuncians:quodautemcumeiufmodimurmurefiueborborygmo,etiamhumidam.Eo> ;
rum prxterea flatuum qui extra feruntur fonitus, Alius quidem borborygmo cuipiam fimilis efl^
expulfionem iam iam futuram indicans : Alius purus atqp(vt fic dicam) fonorus $C aereuSjqui vel ;
vacuum eflTe inteftinum docet, vel etiam prxdunim quodpiam fliperius alicubi habere excremen
tum nam Alius quidam horum efl medius, veluti% bqmbofus, ex medio quodam prxdidorum !
affecflu proueniens*Tenuis autem fonitus, qui grxeis veluti tryfmos fiue trifmos dicitur (quippe
vtroque modo appellant, alij per v alij per / feribentes) ex inftrumentorumanguftia fimul ^
flatuofo fpiritUjCum exiguo humore efficitur* Quoniam autem & de his (vt ad rem propofitam)
fatis efl didumjad ea-qux fuperne in ventrem confluunt redeamus: quippe dieftum eft,hxc
quoque tum humiditatis deieeflionum, tum multitudinis,efre caulas* Defertur igitur fuperne in H
ventrem fepenumero excrementum, naturx expellentis robore:aliquando vero propter imbe^
cillitatem,neq3 quod vtile efl portare valentis* Ac excernitur quidem quod fuperuacuum efl,
tum incrifibus, tum vero fanitatis non nunquam tempore, veluti mulieribus omni menfe*Ta-'
les vero etiam |fanguineasdyfenterias Hippocrates inijs accidere dixit, qiiibusartuum aliquis
effet prxcifiis: Nos autem vidimus, non in ijs modo, fed etiam altjs quibufdam certo circuitu re-'
petentes: omnes autem quos ita vacuatos vidi, ab exercitata prius vita, ad omnino defidiofant-
fe tranftulerant* Atque hoc quidem excrementum, quantitate fbla efl alienu: Alterum vero qua¬
litate,in acutis morbis decretorie plrrunque excretum: aliquando vere tabefcentix fiue colliqua-
itionis more* Inter hoc autem omnino inutile malum^excrementum, & illud iam dieflum bo>
Inum,aliud tertium excrementi genus efl,quale efl in ventre dbus femicodus.Excernitur id
, maxime in hepaticis affedlibus: vocant ita in quibus morbus ipfe iecoris efl imbecillitas, licec
I nulla fit phlegmone adiuncfh.Hoc enim cafu,fimilis paffio vifceri incidit, ijs qux imbecillo ven>
j tf i accidunt: quando is quidem appetit, fed,cibos quos fibi admouet cum non concoquat, ijidem
grauatur,&: femicoeflos ad inteftina demittit; atque is quidem ad vomitum quoque concitatur. le
iccif autem cum vomitionis ^liquidadj^rtionemrpatitttr,quod nutrimentum per vafa que in me
_ . fehterio

LIBER TERTIVS 2S

Afeiterio furitjVeluti per ora quaedam attraxit,rurfus per eadem iemicodu abIegat«Eft autem eiuC*
modi excretioms fpedes (veluti etiam eam affimilarunt qui ante nos fuere) maxime fimilis car^
nium loturae: prxiiiterit autem fortaffe non ita folum dixiffe,fed quo' exadius fit exemplu,cruen>
tarum atque recenter enedarum, fermoni addidiffe*Quin etiamii quis quod ita excretu eft, aquo
fum ianguinem nominetjfic quoque mihi illud clare interpretari videtiif* Atqj hoc quidem fym>
ptoma lemicodorum ciborum vomitiom' ad portionem fe habeu Alteru quod didurus fum,hu>
midae deiedioni ventris eft adrimile,quae adexadam quidem perduda eft concodionem,non ta-
men-digeftioneni eft confecuta*Nam llcuti hanc quoque venter omnino ab ipia grauatus, excer^'
nere cupit,fle iecur vbi affatim digefti in ipfum nutrimenti frudum coepit, no patitur id amplius
apud ie morari.Cum ergo id reda progredi quauis ex cauia nequeat,neceffe eft retro ad ventrem
recurrat. Apparetcj3 is qui tum excernit fanguis,& nigrior qua'm pro natura & fplendens,vtpote
:ex fanguine dC nigra bili commiftus,Quippe fanguis ipfe per fe,cum ex frigore fit niger,adeo nui
-ium fplendorem acquirit, vt etiam quem ab initio habuit,amittat: Nigra vero bilis,etiam (angui¬
ne ip(b fplendidior eft,flcuti etiam bitumen,quod ex mari mortuo affertur, iudaicum id appellati
Nonenim cum perfrigeratur fanguis,nigram bilem creat,fed cum-lupra modu eft codus, ideo^

B diam fplendorem fuum tuetur.Non enim ficuti concretus (anguis, qui grxee thrombus dicitur, \
fanguine fit perfrigerato, fic etiam nigra bilis generat: immo contra omnino ex immodice codo'
dC feruente, veluti cinis quidam nigra bilis emcitur ifrigida quidem, eo' quo'd terrea: caloris au>
tem particeps,ficuti cinis &;acetum.Deuenit autem ad didum ftatum qui ex ventre in iecur dige
ftuseft (uccus,cumis propterea,quo'd vlterius in corpus non digeritur,inibi diutius moratur.No
minatur autem talis excretionis fpecies, a' non nullis dylenteria; quippe &: mordekiur non raroj
perinde ac dyfenterici, ceu ( arbitror) flaua bili in percoquendo fanguinCjacri illis reddita: ac vo¬
cet quidem quifque prout volet. Cteteru differentiae fanguinolentae excretionis quatuor in vni-
luerfum funt, quatuor fuccedentes affedibus: Vna quidem ipfius (anguinisin qs quibus artuum
laliquis eft abfeifus, vel qui exercitationem dimiferunt,per circuitum repetens: Altera cum ex im
becillitate iednoris aquoius fanguis deqcitur ,^uem vtique lotura carnis affimilant: Tertia quae
mox eft dida,melancholici fplendentiscja fanguinis. At hae quidem tres vt multum flmul excerna
fur efficiunt:In quarta 8 C minutim Sf exiguo tempore expulflo fada vifit,alia's quidem veri (an>
guinis,alia's concreti. In hac dC puris non raro exiguum aliquid excernitur: etiam vlcerum cruftu
lae qux graece ephelcides dicuntur: prxterea membranola quaedam corpora, quae inteftinoru ip-

Cforum(untparticulae:(ed&fi£rcusfuperhiscolledum laepenumero excernitur,fanguinisin fe
guttas habens. AffedUs vero quibus tres primx fuperueniunt, paulo ante funt didi. Quartae au
tem de qua modo egimus,inteftinorum exulceratio eft affedus: quam etiam folam non nulli dy-
fenteriam nominandam cenfent. Sed (quod fepe dixi) quo' nulla res omi ttatur,magna folicitudo
left habenda: de nominibus minime curandum. Eft autem ex eodem quo iam dida dyfenteria ge>
nere,& qui tinelmos didtUr,cum vicus in redo inteftino eft fadum^ caet era quid em fymptoma-
ta infert dyfenteriae fimilia,nixus tamen multo vehementiores. autem tum fuppref. ~

;flo,tum mala vacuatio,ventris excrementorum retentioni dC alien» a natura expulfloni, ad por¬
tionem (e habent. Retinentur enim veflea vel excernere non valente, vel eius collo occlufo. Atqi
i hi quidem duo vefles morbi, vnum cqmmjine fymptoma ilchurian habent: detinentur enim ih
ea vrinae. Vcicat autem vulgus medicorum non fecus ilchurian, quanquam ifchurianon fit, illud
quoque fymptoma,cum vrina in veficam omnino riqn yenit,perdita fcilicet renu adione.Et per¬
mittendi profedo funt ita nominare,cum propriam appellationem non habeant: no tamen late- ;
re debebit,amborum affeduum diffdentia. Siquidem Alter eorum eft, c 5 veflea quidem eft ple-
ina,fednihil excernitur: Alter cum vacua eft j nihil omnino in fe continens. Sub tali enim affedu .

13 in quo plenaeft vefica,vel occlufum eft eius osi vel/i h oc (e pro lege naturaz habet,ip(a ad (efe con ^
ftringendam,ac lotium foras extrudendum,eft imbecilla. Et collum quidem eius claudit, vel pro¬
pter obftrudiOnem,vel conniuentiam. Fitautem obftrudio tum ex concreto (artguine,tum craf-
fo pure,tum calculo,tum tofojprteterea cum in eius meatu veluti germen aliquod eft enatum,qua
lia in reliquis omnibus qu^ extrinfecus funt,aure,naribus,pudendo,fede, (teri videnfr Conniueii '

; tia V€ro',aut propter colledidnem aliquam, quae pr^ter naturam fit, aut propter nimiam flccitate
; accidit. Ac colledio quidem ex phlegmone,fcirrho,atcp alijs tumoribus fit,praeterea quaecunqj ve;

; ficaecollum attollentia,in internum meatumf vrinam refundunt:}-Siccitas autem in ardentiffl- It tsi?

mis ac flcciffimisfebribusjin quibus laboratem ftepenumero nec loqui polfe videmus , nifi os ma i Copus,

: defecerit. Imbecillitatis vefleae cau(as,nthil opus eft recenfeam, vt quae expofltae iam mihi in muF '

i tis particulis fint,flue fis vtflm!laribus,fiuevtinftrumentalibus mcidunt.Magis autem quiddam jvidetur legifle
^ accidere in veflea videtur,cum immodice eft repleta: quod fieri nonrtos modo vidimus,fed etiam :»ra o i»

^b alfis audiuimus.Quippe vbi impleta fiiit,cum fcilicet furgerC e'comUio ac meiere quoldam pii j E® quidam ,
; deret,a(ftionera eius deftrtn contigit: necvrmam qui ita funt affe<-ii, quamuis magnopere conni- -

xi,excernere prseterea potuerunt. Sane'vider&dnventie infriteftinis tale aliquid aceidere i fed i 'J

' - TertiaClalTis. ddd iin vulgus ! ^

___ DE SYMPTO. £A VSIS

vulg;usIatefe:Inhisquidemqmmvenmculoi'dpati'untur,cj>celeriter fufFocentuf:In illis vcroE
qut excrementum in omnibus inteftinis collegerunt, q> medici propter fequentia fymptomata,
ad alia ccnuertantur: quippe in folis purgationibus,quae in inteftina funt dimiflae atque inibi ma
nentjtale quid incidere folet* Atque hi quidem afFedlus, veluti priuationem inferunt excernen¬
dae vrinae: Qui vero eiufdem funt cum illis generis,magnitudine tamen deficiunt, veluti oblxfas
torpentes^3 adliones aedunu Alijs autem anecffibus,tertium fymptomatum genus, quod in pra-
uis vacuationibus confiftit,fuperuenire folet» Sunt autem multx eius fpecies; Frima quidem quae
ftranguria dicitur, qux ex imbecillitate veficae vel vrinae acrim onia incidit: Secunda fluxionibus
tjs,quae ventriculo acciduntjcftfimilis: de qua melius eft femelhoc locodicamus. Fitigit quaeda
Veluti anaftoech«ofis (quafi dicas reelemetatio) colliquatio,fiue refolutio,fiue diffolutio,fiue quo
modocunque aliter nominare libet, aliquando totius corporis, aliquando fuccorum qui in venis
funt duntaxat*Quod autem ex ea colliquatione prouenit, alia's ad ventrem confluit, alia's ad vrF:
nas,alias ad fudores pellitur. Ac fuccis quidem qUi in venis habentur,in fer ofem faniem folutis,re
nes qui ad excrementum id trahendum funt nati,potiirimum cum fani funt, ferum quidem a ve>|
nis expurgantjfluxionem autem ad veficam affidue mittunt. Vbi autem renes trahere non valet,

; aut venae eiufmodi ferum in ventrem mittunt: aut toti id corpori partientes, fubitaneos hydropu F
itatusinducunt.Siautemquodliquatumefl:,crairumfit,quale^3renestrahereno polTunt,totum:
in ventrem neceflfario confluit. Carnofo vero genere ita colliquato,tum venter fluxionem eius re
cipit,vbifdlicet ea eftcraffiortmm ludores multi fuperueniunt,vbi in halitus eftrefoluta. Atque
haec quidem,tum de carnis colliquatione,tum fanguinis,ad praeiens fatis. Reliquorum fym

4»Aph.'75.uf-' ptomatum qugdam vel |veficaevel renum, affedumquendamindicantide quibus Hippocrates
in aphorifmis prodidit.C^xdam quoufq^ I cocodtionis cruditatis'ue fanguis peruenerit,docenr:

"in Prog!^co.i.t. ^^riptum autem de his efi: in prxfagif s. C^are nfic ad fudores tranfeundi eft tempus,de quibus i
a6.u%ad37. hacflenusfaltemdidumeft, qinterim reloluto corporis habitu proueniunt,vocaturcj3 ea pallio I
ioo. b & c. fyncope: Cui contrarius flatus efl,qui in decretorqs incidit fudoribus,qui vtique robuftam natu

ram indicant,non autem refolutam: atque eiulmodi quidem fudores, corpus expurgant. Similes;
ijs funt quos mediocres exercitationes & balneae & calor xfliuus excitat. In immodicis vero exer^

^, citijs,etiam Honi aliquid effluit. Porro' odorem coloremfjj excremento quod vacuatur fimilem ha,
bent. Copia vero eorum vel prop ter corporis raritatem,vel propter exaemeti abundantiam, vel
propter eius quod vacuatur tenuitatem,prouenit: Sicut propter horum contraria, morari quoqj j
folentjCum fcilicet vel quod fuperfluit,exiguum efl,vcl glutinolum,vel cralfum, vel meatus liint Q
angufti. Acdditautem id,vel obflrucflionis occafione vel conniuentiae.Ac obftruuntur quidem
cralfis 8 C glutinolis fuccis: Conniuent flue contrahunt ora propter atrophian, vel perfrigeratio>- i
nem,vel mollitiem. Incidit autem dC ex imbecillitate virtutis in carne, ludoris tum retentio, tum j
expulfio,veluti enam reliquorum excrementorum: quippe tam vefieaquam ventriculus conten i
ta inlefuperfluaaliquando magis tolerant, ea% expellere cundanturi&pecontra, ne vd mini- ;
mum fuflinentjfed grauantur,ftatim% abijdunt.

.Aetates Natur£, ad Actiones Prt^ptioresiiM Ineptiores exijidnt. j

S Ane' fermonem hunc omnium particularum communem vltimo loco fimul tracflandum rc-
feruaui.Quippe parum rationabile videtur eire,vt corpore aliquola£fo,no etiam exaequo om¬
nes eius virtutes fimul l 3 edantur,fed alix mag{s,aliae minus,aliae iilaefx in totum fint. Atc^ illud qui
dem neminem latet,non pofle nifi Ixfa in aliquo cuiufque fubflantia,acflionem eius impediri.Sse
penumero vero quacunque particula operante,alias alia dus laeditur acfiio: non enim fimilem fla
(tum requirit ad alterandi acflionem atqjad pracfticam fundtionem. Siquidem fit omnium qug fibi
appropinquant alteratio,corporibus ipfis minime defiderantibus aut locum ex loco mutare, aUt H
aliquid apprehendere,aut tenere,autalicui inniti :at qua: vel tra{flura quid funt, vel tentura,vel re- ;
puliura,eorum adionem cum loci mutatione neceife eft fieri.Qua ratione quod ita eft molIe,vt ta
humidum fit,tum fluxile,tum nulli innitens,id nec trahendi fimiiiter, nec tenendi, nec repellendi
vim habet: in omni nanq? eiufmodi opere,innixumtenfionemd3effo in operante oportet: At ve
ro alterare propinquantia poteft, vel quod humidiffimum eft, maximefi edam calidum eft: nulla
~ em m adiuarum qualitatum adeo breui,quod appropinquat alterare videt, ac calor: Vnde palam |
"~elFcorpus quod humidiffimum calidifllmum^j fit,celerrimc alteraturum, id eft tum cocodurum j
prorium nutrimcntum,mm fibi ipfi affimilaturum effe.Quod vero durum hadenus eft, vt nec i
difficile ad fledendum fit,& firmiter innitatur,id & trahere valenter quicquid voluerit poteft, i

violentertrudere,&fortitertenere:Neq3enim,ficutiquaevaldefuntmollia,remittitur,cumidten i
dis:necfivehementertenditur,frangi periclitatur:&quxfemelapprehenderit,eacompkd&te j
net:nullonecquodpropterduritiemdiffi'culterfledit,necquodpropterhumoremeftmalle,fic i
agere valente: Illa enim no firmiter compleduntur: h^c imbecillo complexu vfa,qu£e apprehm- ■
derunt,facile' elabi finunt. Atqj optime quidem nutriuntur calida humida^j corpora,quippe quf j

nutri- !

^ LIBER^JTERTIVS __29

T 'A nutrimentum non folum alterant celerrime,fed etia in fe recipiunt,&:agglutinan:t,&: affimilant:
Peffime vero frigi da & ficca,vt qu^ neque alterare, neq3 in fe ipfa recipere, neque agglutinare,
neque afiimilare queant» Ac quod celerrime alteret quod calidiffimum eft,prius eft dicflum: hoc ;
vero erat concodlio» Quo'd vero id quod humidilTimum molliffimum^ eft,prompte quod alte I
ratum eft in fe recipiat, admonendum potius eft ^ probandum: Sicuti contra' quod ftccum du- |
rum^3 eftjnihil in fe ingredi finit prius,^ ipium ex aliqua parte diuiftim fit ac velut exulceratum»;

: Si quidem & 9 fecilius ac celerius tumagglutinantur tum coalefcunt, quae humidiora funt: quae
vero duriora, partim nunquam, partim vix:nemo eft qui ignorat. Vt enim xs, ferrum, aurum, !
|&lapidem omittamus, atcp de plumbo agamus, experimur id cum altero plumbo omnino non
coalefcere, nifi prius excalfacftum liquetur. Et pufionibus quidem,&alijs quibus calidior hu^
midior eft corporis temperies, optima tum conco<ftio eft,tum appofitio, tum a^glutinatio, tum
: nutritio. Quippe concodio & nutritio alterationesfunt. Appofitio vero fit, cum id quod nutri- ^
tur halitus fpeciem in fe recipit. AfHxio vero alimeti,aggIutinatio qugdam eius vnitiocj? efi:,Pofi:
qu« omnia,non leue commodum ad affimilationem eft nutriti corporis humiditas: cum ei quod
nutrft,inconfiftentiaeftflmilis Digeftionis vero inftrumenta in pueris etfi admodum valida ad
B agendum non funt, tamen operi fuo fufficiunt, nec ei in vllo funt imparia: quippe mediocrem
iam duritiam ac robur venx eorum habent.RetenmVautem vis, imbecillior ijs eft:atqueidcir- ;

■ co fiue ab aliquo podere prematur,fiue alia's infeftetur,celerius ab opere defiftit. Similiter his vir¬
tutibus etiam excreticem mediocrem in imbecillitate habent.Quanquam videtur faltem retenti-
ua vis non folum pueris, fed etiam exteris omnibus,expultrice effe imbecillior, etiam fi fimiliter
ie habent, propter folicet diuturni tatemadionis: Maxime enim diuturna eft retentiux virtuns
adio, vt qux illud pro opere fuo habeat, vt teneat: Expultrix vero vis, breuem habet adionem, ;
vtpotequx vnaimpreffionequodcontriftatretrudereabi)cere^3 poteft. Tanquamigitur inijs
quxextrinfecus funt,ide homo qui ad deijciendum onus maxime fufficit,portare id tota die non i
valet: fic etiam internis inftrumetis retrudere quod contriftat,cp diu retinere,eft promptius.Pue- ;
ri nanq3(de quibus fermo eft)alteratricern quidem Ecultatem valentiorem habent ijs, qui in xta- :
tis funt vigore: trahendi vero vim tjfdem imbeciIIiorem,non tamen non ad fuum vfiim fufRden
tem: reliquas vero duas facultates imbecilliores poffident,^ xtate florentes. Cxterum non perin |
de patet expultricis imbecillitas,propter adionis fux breuitatem: quippe tum vomunt tum deij-
ciunt fxpius ^ gtate florentes,non vaq3 ob expultricis robur,fed retetrids debilitatem. Atin ven ;
C trisconcodione,qux.humida& mollia funt,fimiliter ac xtatefloretes concoquunt :quf vero du ;
ra,d€terius: Pueris enim halituofior eft calor: floretibus etate,ficcior: lam vero quibus humidius';
ieft corpusjca qux nutritura id funt,humidiora poftulant: quibus ficcius,ficciora. Ergo fi conco- ; -

A.lbHaii.h Idioalteratio eft in propriam nutritorum qualitatem, pueris^^quidemqug molliora humidiora^p i

edulia funt, magis congruunt: florentibus gtate, qux duriora funt. Sane fenum corpus ad oem ;
ferme adionem male comparatum eft: quippe & multo ficcius ^ eorum qui xtate florent, & ijs
folis eft frigidum. Neq3 igitur commode concoquunt, caloris defecf u: neq3 nutriuntur, propter ^
tum ficdtatem,tum alteratrids facultatis imbecillitatem. Digeftio illis infuper veluti a' ia torpen¬
tibus prx frigore inftrumetis,& tardajStT imbecilla fit. Expulfiones prxterea qux quidem breuis ‘
temporis funt,fecultatis eorum imbecillitatem non detegunt: qug diuturniores funt,male obeun
;tur. Porro' ad pradicas molitiones ficcius calidiusf|3 inltrumentum magis eft idoneum: humi- |
dum 8 C frigidum magis imbecillum: horum in medio dux reliqux coniugationes fiint. Atq3 int i
i xtatibus quidem humidum 8 c frigidum corpus non inuenias: fenum enim corpus frigidum eflc '
& ficcum eft monftratum: In malis autem temperamentis, qux^3 ex natura propria cuiufq3 funt, |

I in acquifitis affedibus fiunt, inuenias. Sicut verbi gratia phrenitis quidem calidus dC fic- ■

D CUS eft morbus, ideo^3 in adionibus voluntarijs maximum habet robur: Lethargus autem imbe '

: cillus,vt qui particulas humiditatecopiofa frigida^imbuat.Tale quippiam eft & hydropum ge :

A.l 1. u. ims, maxime^ ex ijs leucophlegmatig &: anafarca. Vbiq3''autem frigidum, fiue cum ficcitate con

iundum fit, fiue cum humiditate, tum imbecillius eft, tum torporifoum. Ad eundem modum j
retentiux virtutes qux naturales funt,inficcioribus 3 C calidioribus inftrumentis validiores funt: |
in faumidioribus frigidioribus, fiue a primo natali alicui fiue ahas contigerint, imbecilliores»

Attendenda tamen eft in quaque particula magnitudo exceffus: Sicut verbi gratia, nerui St: ten-
dones 8 C mufruli dC ligamenta quanto' funt ficciora, tanto' fint valentiora eft necefre,fi tamen in¬
tra illum excefrum,fub quo & diffi cik flexibilia fiant propter duritiem, Sf veluti friabilia propter
ficcitatem:quippeitaconuulfionibustentantur. Rurfus naturalia inftrumenta, quanto fiinthti
: midiora, tanto funt ad nutriendum magis idonea, etiam fi fubhumida in vltima temperie fint: ;
Ad concodHones vero,nec fe ipfismeliora,nec ijs qux ficciora funt,modo'fimiliter fint calida:ni :
fifcilicetficcoSt: fqualentiinftrumento,ficcum nutrimentum humorelargo non admifto dede- ,

1 ris. Ad digeftiones vero S^ expulf iones, valde dura corpora funt inepta: quippe cum dimeilius,
tum dilatentur,tum contrahantur,quOrum altero tradus fit,alteroexpulfio. Quo' vero ad pau i
1 cos dirigat quis fcopos,in fummis rem totam diftinguam. Calor adaudius valentius alterat, mo- i

DE SYMPTO^ CA VSIS

tamen non eo' incrementi perueniat^ vt iam colliquetjtum nantp ad omtiia eft inutilis. Frigus ^
yero nulli fundioni eft ex vfu. Sicdm^rofe»*^ iitxum conducit,!! tn adhuc nec difficile mo i
bilia nec frangibilia facit. Humiditas ad nutritionem maxime efi accomoda, ad alias aut fundiOf*:
nes maxime cotraria, audione tn excepta, ad quam magis vaq3 q ad nutritionem eft idonea: de>

; bentibus nimirum qute probe funtaugenda,facillirae tum tendi tum perflari vndiqj. i

Dc Cdufis Reliquorum Symptomatum ,qu(& in Excrementis confidunt J C^P. ]\

A C licebat hoc loci iam opus finire, cum, ficut antea diximus, non quo' omnia particulatim : ■
perfequerer, in multis exemplis multas fymptomatum fpecies dC genera examinarim, fed j
quo' iiudioios exercitatos redderem.C^terum permittente id libri adhucmagnitudine,dicemus i
aliquid & de ijs quae praetermifimus. Siue nanqj ex naribus3fiuqauribus,fiue palato, flue oculisj
; fiue faucibus,riue vtero/iue ex reliquorum quouis, excernatur quid: tum quatitas eius attenden
-' da,eft,.tumqualitas,item^3excernendieiusmodus:atcpid adiamdidascau!asreduccndu:Quip-r
; pe omnia fymptomata ex intemperie iimilarium dC inftrumentorum morbis, praeterea materiae
! ipfius tum qualitate tum qdtate, proueniredeprehendes. Verbigratia, catarrhi"( 3 <i coryzae caufa A-Lj-f. j. 1. 1.
\ eft cerebrumjCumperfrigeratum quidem eftjceufimikmparsjin intemperiem verfiim: aut cum p
I 2eftuat,ceu inftruraentalis3impletum.-Ergoqualisinventrediarrhoeapaffioexmalaconcodio- • ' ; ‘

ne fit, tale eft in cerebro prxdidorum vtrunq3: Catarrhum.f.nominantibus nobis, cuiri quod fu^ :

peruacaneum eft,in os diffluit; Coryza,cuin naresrBranchos aut fiueraucitas,catarrhis fuperue
nit,faucibu£f,humore imbutis. Quod fi in gargarionem fluxio procumbat, autin ea gignit qua I
. ex fimilitudine grseci ft3phylen.i.acinum vocant: aut alias eam in tumorem attollit; At ii in glan i
i dulas quae fibrex aduerfo in oris termino vtrintp iacenqantiadas; Si autem in ea qu^sijs proxima |
funt, parifthmia. Defertur capitis fluxio & in ventriculum, & in afperam arteriam, vtrunq3 ma^
i gnopere laedens. Ceterum eiufmodi fluxionum incommoda, tum alij ante nos diligentius expo
I fuerunt,tumnosprolixiusinmedendihbrisdeijfdemicribemus:derjsveroquaeexpulnione&

' pedore refjciuntur, in libris de crifibus iam egimus. Sed nec eorum qux ad menfium retentio.-
' nem,autindd3itam omnium qugab vtero manant expulfionem.pertinent,etiam difficile eft cau ;
i fas inuemre,!! quis ad fimiles dirigat fcopos. Nam aut vteryairpus cumdenfum durumq3 fuerit, I
' retentionis caulaerit, tale.f,auta natura cbnditum,vt oinb nung purgetur,nifi quisipTum rriedi i
j camdis fongo^ tempore ad meliorem habitum transferat: Aut certo tempore fub illo affedu, j
I quicunq3 femper vteros occupauerit. Etiam venarum anguftia ftatim a principio congignitur,

I vbi fcilicet hac parte fcemina male eft formata. Ad huius affedus portionem S>C cornpreffio fe ha j
I bet,qux ex qs qute circuiacent vafis fit, cum videlicet corpus immodice glifcit.; Vteri vero intem.-!
peries, tum natura, tu fub afledibusquibuldam oritur, atque v'tdefitas. Incidet fane aliquando i < :

: ipfius materiae occafione, menftruae confuetudinis retentio: quoties quod vacuatur, vel craffum
; eft,vel glutinofum. Qtiin etiam fi ipfe menftruus fanguis fine vitio eit: caeterum obftrudio quig>
i piaminvafis quxad vterum pertinet, ab huiufmodi humoribus prius eft Eda:fiGquoc:preane->

: bitur menftruum. Sed & totius corporis culpa, aliquando prorfus no purgabit foemina,aliquan
; do parcius,aut liberalius,aliquado malum vacuabit. Et prorfus quidem no purgabitur,tum pro^

; pter plura exerdtia,tum propter tenuem vidus rationem,tum propter fuccorum ad alias particu
j las inclinationem. Iam propter h^(ripfa,cum mediocria funt,minus qua'm p naturx^ debito pur-
i gabitur; Siciit propter longam defidiam, & vidum liberaliorem, plus iufto vacuabitur. Sed QC ^

I iriala expurgabutur,propter vteri rheumata; .Vocatur autem id fyraptoma, fluxio muliebris, ex^
j purgato fcilicet per eam particulam toto corpore. Eft autem perpetuo quod euacuatur, tale fpe^

' cie,quale eft quod in animali redundat; aliud rubrum,fanguinis lanies: aliud albu,a' pituita: aliud
'^pallidum,quadeitbiliofum. Eft aute dC prxter ha:c eoru qupab vtero fluunt vacuatio maia,prO' H
i pter affedum aliquem, qui in ipfo fit exortus. Eft prseter eas, quae pradidae funti & falis mefium i
I moratio, in qua nec ex fanguinisdefedujvelutipoft plurimas exercitationes & tenuem vidum j
I accidere eft didum: nec propter affedum qui in ipfo ortus fit vtero: purgationes vteri fiftuntur, i
: fed aliquando etiam fanguine propter robur in aliasparticulas delato. Verum(vt mox dixi)nihil i
; arbitror difflci!e,quifquis hos commentarios perlegiqcum ia in multis fit exiercitatus, ipfum quo j
I que talia inuenire.Quippe,q> 5 C propter vteri proprios morbos,tu qui in proceffibus eius fuper^ j
nis & lateralibus confifl:unt(ceraeas graci vocant)tum qui in collo,tum etiam qui in toto eius ter^ |

' gore, aliquando quidem vel plura qua'm prius vel pauciora veniant menftrua; aliquando autem j
prorfus non veniant, vel mala veniant: neminem afbitror latet: etiaiTi Atretis foemmarum^gid,eft j
; quarum natura qualibet ex caufaperuia non efliFnafernioffistioftridiuifione fub hoc alicubi ge ^

; iiereinuentis. Similiter autem & qui priapifmus vocatur, tumeicentia&: inflatio inuoluntaria!
eft marium pudendi,fymptoma fciliceta'flatuofo fpiritu natu. Quin etiam gonorrhoea? quse abf> |
que tenfione pudendi funt, ex imbecillitate retentricis feminalium vaforum virtutis fiut; Tenfo ;

-Vero quodamodo pudendo,quafi cum conuulfioni quid fimileinftrumenta patiuntur,eueniunt. |

I Non eft igitur qi de eiufinodifymptomatis pluribus differamus.: : =

LIBER TERTIVS

J_o_^

De Caufis Syntptomatum qu& conftjlmt in Qmlitdtum Muttttipne rfc De ijs, yd Se mulcent

jeqmntur/yel Nonjequuntur. Symptomatis. C.AP. f* i

S Ed conuerO ad reliquum eorum genus, quod nec ipfum multa verba requirit propter ea que!

iam di(fia de fuccedetibus fibi fymptomatis funt, iam opus hoc loco finiemus. Ergo colores;
mutabuntur,vt generarim dicam,luccorum occaripne,qUi a naturali fpecie recefferunt, vel qui in i
altum corpus funt reuerfi, vel cutem veluri perfuderunt: membratim vero, propter .caulas quae
fuccos ad tales tum motusj tum affecfiu^ impellunt,. Sunt porro'hae, tum animi perturbationes:
tum ambientis nos aeris, in calorem & frigus mutationes: tum ipfius corporis affecflus, cui fan-'
;uis vel calidior fit, vel frigidior, vel parcior, vel vberior, vel foras protrulits, vd intro retracfius.
iuiusfane' generis eft omnisvitiolusfuccus,qui fua fpecie etiam totius corporis colorem altc^
rat, vt in morbo regio, dC hydericis, bC elephantia, QC fpknis bC iecinoris imbecillitate, Exiftit au^
temad portionem-^ in quaque particula, coloris mutatio. Figura: vero naturales mutabuntui^
particuhs vel immodice refertis, vel inaniris,vel a proprio loco translatis, vel aduulfis, Caulk ve-- i
ro cuiusqj horum,plures funt,quas etiamiriuenire difficile non eft, licui fuperiora non negligen
ter funt perlecfta. Ad eunde modum nec graueolenriae,aut molliciei, aut duritiei, aliorum ve his
fimiliumcaulasinuenire operofumeftei,quiad lupradicftorum exempla procedet:quinimmo
iam dicftx a me funt in fine libri,qui de fymptomatum differetijs inlcribitur: quo minus opus eft
de tjs nunc fimus prolixi. Sed hoc loco opus de fymptomatum caufis finiamus, illudtatifper adq
cientes quod in libro de fymptomatum differetijs huc docendum diftulimus: C^i^nam fympto-'
mata neceffario fibi luccedant,qux non neceffario: quod ipfum quoqj no longa mihi difputatio--
ne videtur indigere: fed Eris erit Ixib vnico exemplo methodo indicata,a particularium multitu^
dine fugifle, Cenleo igitur, quod prouenit, vnicarie ex caufa fiat confideres,an ex pluribus: Si
enim ab vnica,rieceffario' efficienti friccedit: Sin quo fiat pluribus eget,nOn neceffario. Attp hec |
quidem in omm' re communis eft methodus. Ad hunc igitur modum in fyinptomatis gftimatio^!
nem inibis, C^ippe fi fymptoma ab vnico fiat,neceffario' illifuccedit: Sin ad fecundi mptoma
tis generationem alite quxpiam caufg concurrant, minime neceffario' priori fuccedet. iNbn en; m i
liquis male cocoxit,neceffe eft fpirituofum flatum fequi :ficuti nec morlum,! nec humidam mul
tam've aut contrariam deie(ftionem,> aut inappetentiam, aut intenfam appetentiam, aut pigrfr
tiam ad a<fiiones,aut intelligenria: tarditatemjaut capitis grauitatem,aut vigiliam,aut cardialgian
|id eft oris ventris decorem: multo% minus aut epilepfiam,aut ametiatn,aut extafin,aut coma: fed
nec modii tiam vHamjUeqp aliam quamlibet, nec multo minUs melancholicam: prxterea nec pl e^,

(nioris inteftini,vel rmum, vel lienis, vel iecinoris, vel pedioris, vel articulorum dolores: arque vt
|nec ina:qualitatem,aut horrorem,aut rigorem,aut febrim,Quanquam tum horum,tum reliquo-
Itum ferme' omnium fymptomatum,nullum eft quod non aliquo tempore in fjs qui male conco-
Ixerunt appareat, Immo pro cruditaris magnitudine ac differentia,praeterea naturae hominis facili
fenfu aut difficili, fing-ularum^j corporis particularum robore aut imbecillitate, alia's aliud fym¬
ptoma gignetur. Quippe magna cruditas, & maiora plura lymptomata creat: parua contra,
paudora minora^j, Iam vero eorum qux male concodia funt differentiae, quae quidem ad frigi>^
dum 5 d pituitofum|funt couerfe,alioru fymptomatum funt caufae: quf ad nidorofum 2 d calidum,
aliorum: Ad eundem modum & quae mordent vel quae non mordent, iSdqux in halituofum fpi-
ritum Iblutg funtaut non folutig. Sed & hominis natura(vt dieftum eft) ad fymptomatum gene-
rationem tum facit,tum repugnat: Verbi gratia,quibus heberis fenlus ventriculus eft,tj nec vehe i
menter mordeatur,nec dolenqnec multa excernunt,led nec cardialgia laborant, nec freile capite
infeftantur: Quibus boni eft fenlus, ijs omnia haec ex facili fuperueni unqliiperno principio fym>
ptomata immittente. Quid dicam fingulis qui cruditate laborat, eam partem maxime nocumen
13 ! tum lenrire, quae maxime eft imbecilla c' Proinde dicendum non eft, fymptoma vllum neceffario
I cruditatem lequi. At vero adlioms digerendi in corpus alimenti, fiue priuatio, fiue imbedllitaiSj'
atrophiarineceffario inducit:ficutietiamalteratricisin quaa particula yirturis noxa* Iam
iepararionis excrementorum a' Enguine fruftratio, quae kparatricis adfionis eft fym¬
ptoma, neceffario coloris fymptomata inducit. Vocatur alterum eorum morbus ^
regius: alterum,quod melancholico excremento friccedit, fine nomitle
eft. Simili modo in omni fym ptomatis genere, dC qua:
femper fibi fuccedant inuenies,& qux non
lempcr. Ego vero longiturni par¬
cens,hiclibro finem
imponam*

iGtxcc

oyfdy

My.iuS-tyaxj-
T/ctv.i.nechu-
mida multa^ue

ddeiaione,nec
uaufeam.&iti
Cereri Icerptes.
Solus Lmaccr

' fyttyTtetv.u
acccotranam.

Galeni

GAL. DE DIFFERENTIIS FEBRIVM

L I B R I D V O

Nicolao Leoniceno Vicentino interprete^

'Vetujiomm exemplarium Gr£corum fidem diligenter emendati
ab z^ugufiino ^adaldino spMutinenfi medico.

argvmentvm primi libri
Prim^qusedam Principia docet, quibus SinguIarum FebriumPiiFerenti£einteIbgan-
tur: ac in Primo Libro agit de Ephemeris & Hefticis.

Frimd Cdpttdquibus SinguUrum Febrium Differentia comprehenduntur. C .AF. I. '

Ebriumd&c^qtta; quidem maxime proprig funt ac prmcipaliffimg al?
earum fijin^i^^latia: alisc vero ab accidente aliquo» At qin nec^ ho
rum ipforum accidentiu ell natura vnajied non nulla quide, proximigi
ra ac magis funt diuife fubllantiae pyopria: non nulla aatjremotiora ac
magis extranea: idcirco necp earum quae ab ipfis acdpiunf, dfiarum eft ( ^
genus vnum» Plurimum igit aberrat, qui ab his q maxime propriae ac
principaliflTimeC funt,abfcedunt» Secundo aut loco quicuq? licet has co
memorauere, eifdem tn eodem mo comifcent oes quae ex aliquo funt
accidete receptg ,vtilcs ab inutilibus minime fccernetes» Nec^ vero fo-*
lu in dfiarum generibus plurimi medici deliquerunt, vel quia videlicet
i " !fupaddentesfueruHt,adeovt€asetquxnuliiusvfuseffentcomemorarent:autquiavtiIesetpi:ae*

! termittendo defecerat: fed vna et in ipfa generu in proprias dfias fedione aberrauerut. Statim.n»

' eum prima atqj praecipuum dfiarum genus ab ipfius rei diuife iubitanua fumafjintueri licet,me-?

dicorum non nullos genus hoc penitus pterire: no nullos aut vel iiiperfluos elTe in diuifione vel
deficere,licet Hippocrates in libro epidemiaru fexto,op£imam fecerit diuilionem» Sunt aute haec
ie.£pid.co. i.t. eius verba:|jFebriumh*quidemanuifuntmordaces,hgverd mitesthaeaut no mordaces quide, »»

49.3'’. 15 8.« poj[]; infurgetes: aliseyero' acutte,fed quzemanui fuccQbunt: ali* funt iiatim exardentes: quac^ »

damfemppufiliae&ficcae: quaedam falfuginoEerquaeda flatibus plen^,afpediuigraues: non nuL «

I lae ad tadum humedae: no nullae vehementer rubidae, aliquae vehementer pallidae,aliae liuidse, & »

';aliahmpi. Apertiffimem» in his febribus,ab ipjGusjreiiubflatiafimul atq^a dignotionejin^prias ] i
' df ias fecitfediionem. Siquidemiebri&SHfeima mtgeEH n^ B ^i^^gteiipraeter naturam, confL
ftit, Caloris au£envdfif,&.exyo q^magis mmus-,6d esmatcfEenri^Swcfter-Hatumm calor ac-
cenditur^^gxnrnmoiURcalotts^eiuid^acmipiuiif: quas oes vna cum dignotionis mo qu&dmo-
dum in procedenti fermonc oftendemus,annotauit» Sunt aut omnino euidetes,quae in eo quod
j maius autminus confiftunt: quo in genere dfiae confueuemntniedicirnagnam ac paruam febre
j nominare,non proprie quidenxrei qualiptemen quanti accommodames,hof tn facere affueti no
i in febribus tm,fedinmrl!eal^Tebnsjcpj^€etiiTqaatitatefliHTfi:ant,magnae tamen ac paruaedi- ^

; cuntur» Quae vero 3 umateria 4 fi 3 c iumuntur,in qua hic calor praeter naturam acceditur, maxime
j propriae-finii^Sinnc^ffiiemealeripIanTyor^scorpasjOecupauerfrjfiue qp eos qui in eius ventricu-
I iis continentur humores* Reliqua autem ac tertia eftpoft h as dfia,cumfoIa aerea fubftatia fuffi-
! cknrer ipcaiuit, humores aut & folida corpoira calefcunt quidem adhuc,non dum aut funt calefa-
I dia: neq^.n*parum refert, fi calefcere dicamus aut calefadum efle. Quid autem dicauius,haec tibi:
j exemplamanifeftiffimeoftendet. Cogita^'aquam-calidamMjeriLrigidoiniediatdeinde ex eius a.1.4JCi.i
1 vicinia lebetis corpus calefieri quide,non du aut exquifite efle calefac^ium. Excogita iterum in ca i -4“ *

_ I tidum agj ignitum lebetem aquam frigidam infufam: deinde ab eodem lebete adhuc quidem ca-

! ' ~ ieficr^

LIBER PRIMVS

.1

1.411.C

jLjlrfierijnon duautem eflfe cakfacT:am. Horum quidem exemploru fecundu, prima febrium dfiam j

loftenditjquas diximus ipfum cordis corpus occupafle; Primum vero easquxin ipiiuscofiftunt 1 I

[humoribus. Reliqua vero Sd terfedifeetfa fimik quidem omnino no habet exemplum: at ma^!

Isiifeftioris quidem dodtrina^rafia; concipe animofabrilemfoUeracralierLtem^uideadfeipfum:

I aerem admodum calidum : deinde ab eodem calefieri, non dum tn effe calefacfium. Sed 5 C rei qua
Imonftrare volumus naturam exemplum ipfiim magis oftendet, fi humorem in folle contentum |

! cogitaueris: adhuc vero magis fi follis foramina per qug aerem trahit atqp efflat,adeo arte fabrica^ i j

i Ca ,vr humorem quidem non admittant,aeri autem peruia exiftant. In quo fane' plurimum diffe^- i !

irunt naturae opera ab his qux humana arte funt fabricata. Nam mifta elt in omnibus arterijs per
I snulta foramina fpirantibus aerea fubftantia fanguinijac nihilominus in corde ipfo, vt quod con ;
iiluxfleikomnibus ipfisartertjs. Incipit igitur hic praeter naturam calor quem dC febrem nomi- 11
lnamus,aliasexaiijseorumquaenuperdiximus:ipargiturautem,atquevnakumpatiente afficit i
;duoreliquagenera,Facillimaigiturabhumoribusadlpiriiumcalidiiatistranfumptto:nongque;
aut prompte vna cum fpiritu accedunt humores. Corpus etfolidum humoribusatq? aereae fub-;
i fi:antiaefeciliuscaIoremimpartitur,jqipfum-abcifdem fufeipiat. Omnis fiquidem fubfiantiaie-
l^nuispromptius^teEatur,S-Cfaffa:£fi:auttenuiffimaquidemaeris,craffifl[lmaverocorporufoli | i

i dorum,media humorum eft fubftantia. Nihil autin praefenti opere differt,fiue fpiritum fiue aere i I

' dicamus:namdehifceomnibusahbidiligentiffimediffiniuimus,Nuncautemhoc tatummodo j
c. fufficiatintelligere,quod dC Hippocrates(vtarbitror)oftendit his verbis: || Continentia,konten i «.Epid.fea 7*.

: £a,&: impetentiaicontinentia fi quidem folida appelIans,contenta vero humores,impetentia au- |
i tem fpiritus. Nam difpofitio febrilis alias ex alqs eorum, quae ante diximus, fumit initium: At in I
'i genere primo iam Igfo non fiftit, fed duo reliqua genera inuadit: ac m'fi antea foluatur, progreffu i
•temporis illa quoqjfimiliter afficit, Haecquidemiunt totius fermonis capita.

De Euidenttbm & CommumbtK Cdufis Febrium. C.A P, Z. ;

E t oportet quae iam di da fiint vnd demonfl:rare,atq3 vniufcuiufc^ generis febrium dignotio^ ,
nes exponere: quaprimum aut neceffariu eft de earu et generatione aliquid dilferere.. Quod |

; igitur ex Iaboribus,ira,6(i: triftitia,6t; Solis ardoribus,atq3 frigoribus,vigilijs,6C cruditatibus,ebrie ■

: iatibus,& crapulis, quidam febricitare confpiciunf, nemo eft qui ipfe dodus experietiano agno- i
. jfcat,Et quidem dq> aeris peftilensftatus febrem afferre cofaeuit,nemo fane mentis dubitauit: fi- j
y J cuti &:q>peftileatimorbo labOTantiumconuerfa£io,.pe£kulofa,neindecontaguim-COintraharur, j
l .Cqtiemadmodum exfcabie&rippitudme,Eft eteorumqui tabeconreptifuttt cofuetudo nequa^ j
; fecura: atq^ omriind eofumquiputridum evirant, adirovf domus quas habitant, foeridum exha j
* lent odorem. Illud quoque longa experientia compertum, q? qui confiieta exercitia omiferint, & |
lalijs morborum generibus, & febribus maxime corripiuntur. Et quidem omnes, vtita dixerim, i
' homines norunt, q» bC qute pleth ora id eft repletio vocatur, bC cibi praui, medicamina, a^ftus% j
circaCanisorrum,plura^3huiuimodialia,affdnntfebres:C^iveroabeifdemcaufisnoftris cof- i
iporibus adueniat affedus,ex quo febricitemus, hoc fane' multos latet, bt a plerisqj etia qui ie me- :
dicos profitenmr, ignoratur. Duplex aut hec ignoratium medicorum genus: Alteru eorum qui ;
foii experientite nituntur, aiut^? nullius rei naturam poffe a' ratione inueniri: Alterum eft genus |

411.«

bus methodis nequag funt exercitati,qug nos diftinguere ac fecernere docent eas propofitiones, j
quae demonftrandi vim habenr,ab ijs,qu^ probabilitatem quidem cotinent, nihil th veri poffunt j
autinuenireautdemonftrare,Cum^vero adhancignorantiam accefferitarroganria,exiplls qui- !
dem no nulli ad tantam inaniam ac temeritatem peruenerunt,vt neqj ea quae oes homines expe- |

P rientia magiftra, febrium caufas effe didieerunt,(Velint ipfi concedere. De quibus cum a' nobis fit i
in libro de procatardicis,i.prxincipientibus caufis fufficienter difputatum,fuperfluum effet eo- |
rimdem hominum nugas hocin loco repetere, Necp enim fermohem facere inftitui, qui aut alqs ‘
contradicam autfophifmata foluat, fed qui fcientiae dodrinae^ intendat, fuppofitionum quidem;
iocQ habens quse alibi a nobis funt demonftrata,febrium vero differentias docens,

■ Qmpadloex Fr&inaptentibm Cdi£iSiVan£,mcorpore Febriles'Diffofitimesoriantur. C.AP.

S Vntigiturfuppofitiones hae: Calidum,frigidumdiumidu, ^ficCum,eflecorporum elemen
ta: Primas^ ex eorum in temperaturis conftitui aegrinidines: ex quarum numero^Tebris eft
vna,qn in corde quaedam prxter naturam caliditas generatur, Differentig vero fecundum genus:
caloris,de quibus prgfens tranfigit fermo,a'materiarum differentia fumebantumquae febrilem ca-:
liditatem fufeipiunt: quae tres erant fecundum genus: Vel,n,i ipfo cordis corpore accedi diceban * prius
tur,vel in humoribus,vel in fpiritu: Praeincipere autin oium febrium coftitutione caufas, quseab; dicebamm ,
oibus manifefte nofcunf,quas et paulo ante comemorauimus: In quibus medici, qui fe ab expe-;
rientia Empiricos vocat, ex obferuatione ad curatione aliquid pficiunt: Ronales autad ipfius rei^
natura venietes,cu indicationibus vtanf ,ab iUa,ad futuroru peognitione atq? ad curationis inueni
iione iuuant tneqj epru vfum ptermittut,q ex experientia fuerint inuentajfed inulta ex ronali mei

. .. ~ SiodoT~'

DE DIFFER. FEB.

-' ■ - - - -- -'«t-;- . - _ __

thodo fllis adiungimt. Qaaj'na vero fint qux vtra'que mueniant via, experietfa.Cac ratfone,aIibi E
cft a' nobis monftratum» At,quam fingulae pradndpientes caufe in corpore faciant dirpofirione,i
quse febrem accendat, nunc oftertdere intedimus* Qm non vnum videmus modum generationi
nis aut augmentationisjcaliditatis ( fi quidem negp ignis ipftus) fed vef^propter motum, vel pro> A.l.4.£
pfer putrefatftionem,,vel propter adbarfmnalterius<=aloris,autpropter detentum calidi effluxus>
aut propter miltionem calidae fubftantfe quodamveludex fonte efferuefcentis, quae quo ad no-j
ifrum fenfum vel generet vel augeat caliditatem^neceffe omnino SC febrium caufas reduci ad eosl
quos proxime diximus modos. Veluti ftatim exufl:io,fiue ipfa Solis operatio talem fortiatur api
pelIationem,fiUe qui ab eodem fit in corpore affecflusjfiue ille qui ia effedfu^efi:, eft quide fane'
hoc ipfum calor praeter natura,non dumln feT 5 fis,nifi cor ^a calefiat. Oinne quidem hmoi caiiJ ~
fae genus fieri confiat ex rei calefacietis adh^fujfiue Sofflue ignis,fiue medicame fuerit ea res qu^
calefacit,extrinfecus cotingens,aut propinquans,aut adhaeres,fiue quouis aliquo vocabulo quifj
piam vti voluerit. Ira aut eft veluti quidem feruor quidam, ac vehemes motus potetig irafcibilis
in ipfocbrdis corpore fita: fimul aut cum hoc feruore Calefit aliqn quidem fpus fubfiatia,aliqn vej
ro fanguinis. Qijo'd fi ita contigeriqvt ea cqrppja quae in fe caliditate admiferunt,longo eam tpei
tetinere natura apta fin^icef motus cordis redetuf,mhii£e th remanet calor prgter naturam,atqi F
inde hominem febricitare efi neceffarium. Huiufcemodi ergo febris habet originem a' rnotu ate^
feruore natiuae caliditatis. Qijae aut ex trifiiSa fiqH fold modi, non aut^ exferuore generatuf.
i Qu^ autem laffitudinesiequitur,principium quidem Sc ipfa habet,multamrnufculorum,neruo
i fUm, copularum,& articulorum motionem,qug fane'SC prima calefiunt i hinc vero cotinuatim ca
iot afeendit ad cor,atq3 inde homo febricitat. Que autem ex defitate cutis accenditur febris,qua^
lis maxime frigefecflis atqj adftridtis Corporibus folet accidere,mordaci efMuxu in corpore acerua
to Contingit. Semper enim animalium corpora difflantudidq^ duplici modo, effufis ad exterio- \ ^

I ra vaporofis atqp fuliginofis fuperfluitatibus,ac rurfus intro attradla refrigerante ac ventilante na /

I tiuum calorem aerea 1 ubfiantia. Cum igitur aliqua caufa potentior cutim denfans,eos de quibus;

! diximus meatus anguftiores effecerit,fxpius quidem inplethorica difpofitionem incidit corpus,;

; qh dC vaporofom SC optimum quod effluit, extiterit: Non nung vero in febrem, cum nimirum
I acre mordaxq^fuerit: quo tge maxime, qin intra corpus quod rrfrigerandi vim habet non attra^ .

i hif, calor fimul augetur. Acris aSt ac mordax effluit luperfluitas fj s qui aut natura vitiofos habet
I humores,aut prauis cibarfjs vtuntur,au£ fgpius cruditatem patiuntur: Ac tum prxlertim cQ poft
j huiufcemodi cibos aflumptos,faeculentam vel lutulcntamiatqs ex lacunis vel pifeinis fiue paludi G-
I bus fiue quouis alio,corruptam ac putridam biberint aqua.Idem ffs quoq^ accidit, qui fupra mo-
i dum laborant,aut vigilant,aut cogitant,autmedicaniina acuta iugiter fumunt. Voco autenf pra
i ua cibaria,tum ea, quibus hoc ipfum efl a' natura infitum,ficuti allia,expemaflurda, porros, braf- -
ficas,ocyma,dC vrticas,6^ qudeunque alia agreftia dicuntur, veluti qux apud nos lapfante vocan^
lur: Et qux prseterca natura quidem optitna iunt, fed ob quofdam putrciacflionis modos aequale ^
praedieflis aut maius aliqn vitium contraxerunt,veluti frumenta, hordea, atqj oes ali^ fruges quae v
ad vfum cibi affumuntur: quarum non nullx tgis longitudine ad putrefcibilem ducuntur difpo.- H,
fitionem: aliae,qra malx repofit* fuerint,fi£u replentur: quaedam vero dC in primo onu rubigine '

deprauantur.Tales cibos hodie quo:^ vrgente fame plures coacfli comedere, non nulli quidem:
d putridis ac peftiferis febribus interierunt,non nulli aut puftulas inftar fcabiei ac leprx in corpo--
i‘e Contraxerunt. Qiium igitur plenum fuerit corpus huiufcemodi humoribus,nuila vero obftru
<Sio aliquod ex vifceribus obfideat,li here autem totum animal per cutim diffletur ac refrigeretur,
lanitate quidem fruitur animal, fed dubia ac momentanea: Cum aut conftringi terminu exterio^
rem, aut obftrUi penitiorum partium meatus, c6tigerit,m conftridionibus quidem, quod nuper;
diximus, febrium genus confcquitur: in obftrucflionibus aute, quod paulo infra dicemus. Nihil H ■
ergo mirum, fi ex ijs qui cruditatem paffi funt,non nulli quidem a' febribus correpti fuerunt, alij
vero minime.NanTi qui iam humores habent vi£iatos,ac male difHantur,a.ut intempeftiue labora
rut^aut balneis luperfluis vfi funt,hi facile febribus corripiunt: At, qui bonos EntKimi ores; a^eT
tie difflant,& quicuerut, 5 C quae circa ventriculu atq? hepar funt,fouerunt, hiffelfrire eft impofll-^, ^

bile.Na in eifde refidet ventriculi atq3 hepatis partibus quodcQqj cof f uptubf^aEpaulatntfpefte'
pus coquit,atq3optimi5fit:ficutifjsqfepoft vehemetesmotusexponuntaut^ftiuo Soli,autbal-
I neis Calidis dulcium aquaru, corrupta cibaria in totum habitu corporis recipiatur. Sic quibuf-
i cunqj cibi corrupti per aluumdef|ciuntur, febris iionfubfequeref,nifi alia caufa accederet, veluti
I aut quia fupra modu fatigati effent ob frequentius furgendi neceflitatem, aut inflamationem in
I ventriculi partibus fubtenuiflentriri obftradtionibu| farte' foraminu,atcp humorum intruffoni-
! bus (nam & de hoc dicere diftuli) ex putredine patiuntur febrem animalia.'''PromptifTime.n,pu a. 1.4. f. i. t. i.

I trefcunt quaecu^ Calida ac humida dC multa funt in calidis locis,nifi difflari fimul ac refrigerari co I
I tigerit. Nihil igif miru,fi ex plethoris febres eueniut; etenim obftrudioes multe fiut,atcp vniuer^

I fum corpus i huiufcemodi affecflibus male difflat. Sicuti fane' i altera multitudine, q rone poteria: i
, <^dto ad corruptione huores deueniut;qni no aplius fugant neqp cocoquutqjbe, cu ea a' qua cofi;

LIBER PRIMVS

^i^dufimrjVismualidaexfftat^Proptereaetfamquecan^dbarfagltitindfarantacaaffajfohtmagfs
ljnorbofa:obftruun,atc^ intrudi eu qm'ab ipfis generatur humorem facilius exiffit. (^idigirurf '' |

inoii ne contraria ratione acria atcp extenuantia morbofa c" videtur enim fimiiiter a febribus infc' |

iiari,quivtranq3vi(flus rationem nimium fequuntur 5 qffi&fupra diximus omnia talia mali fuc^ , |

* ci efle* Vitioforum igitur humorum roncjhgc: Ob putredineautjqufcunqjglutinofa fcrntaccraf ' 'j |

ila, febrium funtcaufae. Partes et qua inflammationem patiuntur, ratione putredinis febres acceri ' * * i

dunt: intruius.nan ipfis influes humor,cum rion bene diffletur, putrefdt.-Cum igiturfluxio fue j

:ritexquifitebih'oia,caloreryfipelatofuspartemoccupat;c 3 verofanguinea,phlegmQnoius:qh
; vero ex ambabus mixta fueritjfit vel erylipelas phlegmonofum,vel phlegmone eryfipelatofa,no I

■men quideiri ab humore fuperabundante fufcipiens, cognomen autem ab altero* In hiice autem I

iomnibuscommunicationisrationefebris accediturtfemperenimcalefacftaproximapars fimul
' calefcitjdonec ad cor comunicatio pertingat* Nam in carbuculis id quod continuu exiftit vna'

« ; calefittfiunt aut ex fanguine quide fatis calidOjfed ad atrg bilis naturam gp aduftionem conuerfo*

De Pejiilentis Febr'iigeneratione: dc!^mquis PaBoiliam Pr£camre.po^it. C^P. 4,

Alidiores autem ambientis aeris flatus, quales maxime circa Canis ortum contingunt, per
;\^infpirationes quidem manifefte cor calefaciunt: corpori autem extrinfecus circufufi totum - - --
c. jipfum calidius efficiunt, ied praefertim arterias ^vt quae ipfius''' fubflantiae aeris ambientis aliquid
' trahant: cum quibus omnibus fimul ebr affici efl neceffarium: & cum ftipra modum incaluerit,
i ipfum primum atqp potiffimum febrilem calorem fufeipere atqj ad vniuerfum corpus tranfinit- *Ai. dfj^onem.

\ tere* In peflilenti vero aeris flatu, infpiratio potiffimum efl cattfa.Fit enim aliquando ob cos :

iqui funtincorporehumoresadputrefcendumparatos,cumbreuemaliquam occafionemadfe--
: bris originem ab aere ambiente acceperit animal» M^na autem ex parte ex infpirattone incipit
I aeris circunflantis a' putrefeibili euaporatione infecfli: Putredinis autem principium, vel cadaue- ,
irummultitudo non crematorum, quemadmoduminpraelijscontingerefolet:aut ex aliquorum
i vel lacuum vel paludum gflatis tempore euaporatione* Contingit autem quandoque pra:cedere
lambieritisaeris caliditatemimmodicam, que madmodum ih ea peftilentiaquae Athenienfes in- »
luafitjVtThucidides inquit: Sedari tugurijs fijSbcahtibus aEfla'tis tempore habitantium corpora »
'corruptione laborabat* At quia humores corporum ex vieflus prauitate erat putredini obnoxij, ;

, bine febribus peftilentibus origo data efl* Forte autem per continuum ex /E thiopia quaedam pu ^

Cjtredinis fluxerecontagia,ijs quorum corpora erant ad patiendum parata, febrium caufefutura*; ;
i Oportet enim femper hocin toto fermone rtiemoria.tenere,q) nullacaufarum fine patientis apti- i
|tudineagerepoteft:alioquin.omnesqmflrb-:eftiuo-Soi6Commorantur,febricitarenc:autquini-;
j imio motu exercentur^ aut vini potu grauaritur^autira excandefcentes,aut triftitia afflwftiyfebrici-
I tarent: alioqui etiam,vt arbitror,circa Canis ortum omnes aegrotarent,ac in peflireritqs moferen
jtur* At vtdriamus-,-maximam in generatione aegritudinum partem habet, eius qui paflruruseft^ I
! habilitaseOrporis* Supponatur igitur vt in exemplis,inambiente quidem aere non nulla pefli-
ilendae feniina contineri: ac ea quae ab ipfo corpora contingutur, rion nulla quidem efle varqs ad-
j modum fuperfluitatibusplenaiam ex fe ipfis ad putrefeendum paratis: no nulla autem pura,atep
inudlimateriacarentia* Acprimisquidemadiungaturinmultiscorporispartibusobftrudiofo ^

raminum,atq3 ea qux pIethoravocatur,8i^^ vita ociofain multis crapulis dC ebrietatibus^c rei ve-, . i

nereaevfibusimmoderatisjatqjijsquaeneceflariqomniaquaenuper diximusconfequunturjcru^ :
ditatibus:Reliquis vero omnibuscorporibuspuris acfuperfluitatibus omnino carentibus ad-:
fintprxterhaee bona, libera in omnibusfpiratiOimeatibus,cura,Qbftru<flionibusatq3adftri(flioni |

. buscareant:exercitiaetiamflntmOde'rataividustemperatus.:Acdeincepsi\is. fuppofitisgogita.
quomodo vtraqjcorporaafficifit rationabile ab eo,quem;irifpirant,aereputredinoro: An no ra- .' ' '

I tionabileefl illa quidem flatim a':prrina inipiratione principium' putredinis iumere,ac plurimum ;

j in malo pfocederec quxcunqj autem munda funtj acitiperfluiiaiibus carent jmon nulla quidem " . = - -

|imhilinonnullaverominimummalifentire,itavtfacileadnatUralemhabitumhabearit regref-
i (um;ri Sic & cum aeris temperatura a naturali liabitu ad caliditatem atque humiditatem immodi-
i cc&eritcbnueria,peMentes quidemoririmorboseflneeeffarium:plurimum vero eiidemlabo-'

■ I rare quicunquefuerintfuperflua pleni humiditate: quemadmodum qui moderatis laboribus fe
I cxponit,acvidhrvtiturmoderat05inomnibushuiufcemodidifpofitionibusnullamomninofeiit I
1 tit offeiifionem*' Ac hic quidem fermo in vno nunc a nobisprolatus efl exemplo;, ied nihilo mi-
j nus in omni genere caufe veritatem complectitur: df; quicunqj integre in eo vult exerceri,de prg;

I incipientibus caufis legat librurii.Equidemego in prsfentia prolixitati parcens^ vbi vno capite i
^ vniuerfa comprehendero,fi:nem fermoni-conltitiiam* Qportet fiquidem in omni caularum ge-1
I nere diligeriter aduertere,ex qua maxime potentia aegrotarecontingat: deinde corporum difpo-
j fitionesjtam quae eidem confenriuntjq^ qux aduerfanturjConfiderare: Illud pro |cdperto habetes»
i qjquascuaq 3 confentieniesfuat,faciiUmei 3 eduntur:contrari£eautacrenitentes,qtumviribusac|

I «nagnitudine contrarietas valetjtantum inuieflas perdurare contingit* Vidi e go aliquando in t ali_

temporis

_L __ DE DIFFER. FEB.

i.Epid.fc^ i“. temporis ftatu,qualem ait Hippocrates i'nf Granone fuifle, non paucos carbunculos graffari per jE
Itaamiprmcu populum^ quorum erat generatio eademjOmniac^ alia, quemadmodufcribit Hippocrates exquij
'Utefimiiia:&quidemqua^nq3mtertiolibroepidemiorum,depeftilentiaerisftatuabHippo--
• crate referunt^inaltero eidem fimili pari modo euenerunt. Eratautem eorum fumma,vt oftendit'
Epid.c6.3a.| • Hippocrates, fipia putrefactio: Quod cum nos prxuidiflemus,fl:atim ab initio qugcSqj cor!

: io. 144- pGrahumidavidebamus,'OmniyiacxiGcareconabamur:quaeveroficciora,inqsantiquumhabij
i tum coieruabamus tatiri qiubus fopa-fluitates redundabant,ha;c purgationibus fanabamus: ob>-1

• ftruttionesaqteuiibrarnmumaperireatq? abftergereftudebamus. Sedhxc quodammodo me>!
thodi curatiuaeppriaefle-videntur:riecpinanibiguoeft,quinpleniffimedehifGeOtanobisine0j
; I loco dicendum. Nunc vero.deipiis volui facere mentionem,cu eu profequeremur fermonem,in i

I ; quo,quemadmodum ab ea;dem cauE irtualefcentenonnulli quidem a'fel 3 ribus corripiuntur,no j

•' 7 ; ! ftulliautemilla£fi perfeuerat,exponeremus*,Cum.n«eoTporu difpofition 6 sdiffimiIesfintacmuI>!

tiformes,quadamfacileiuperantur ac patiuntur a eau& in ipia operante: quxdam iniuperabiles
I ac impaffibiles oino exiftut, vel cum difficultate patiuntur. Ad huius vero rei demf onem coacti

! fumus etiam curationis memimfle,rion aliter affecti ^ HippOd:ates,qui quodam in loco per fimi
; 1».Apb. 1 7 .Ex. i lem modum vulgatiffimum illud dictum confcripfit: | Oftendit aute curatio. Eft igitdC qu^ pr^' F
; ord. 11. h : cuftodia dicitur, curatio quodammodo: fed ipfa videlicet nomina apud medicos ftepius confiin^

; duntur.Sicut.n.inalterohbroefta'nobisoftenfumjOmnemediciopusefterrorumqiacircahu>|
i manum corpus eueniunij Correctiuu. Sed nihil ifta fubtifttate fermoms hoc in loco indigemus: |

I ; Siue enim in duo nomina diuidas totum, curationem ac pr«cuftodia:fiue ambo in vnu colliga^ i

’ i curationem nominas:non paruamcomecturam affert eorum difpofitio,qui a peftiletibire atcp in j

i populum gralfantibusmorbis affici prohibent,' q> non atque oes ab eiufmodi caula patiant. Vna i
I i fiqUidem ac prima eft in omnibus communis intentio,corpus quam maxime fuperfluitatibus i

i , vacet,atq3 optime fpiret: Secundo loco poft hoc,vtpraepoteti caufe quoad eius fieri poteft adueir [

j i ietur; At quibus eorum contrariainfunt,celerrime capiuntur,ac^ maxime laborant. j

NonO^memFebremex Pmre^irworin:^de £phem^a ex Tumorihiisln^wmm natd, $. i

0 Edquoniamdefebribuspcfttlentibus facta eft mentio, quae omnesa putredine ortum ha.* |

O bentjOpertepretium videtur, vtfioc loco fiftentes fermonem de mtiquo dogmate confidere^

/■y^r , i imusjomnem febrem ex humorum putredine fieri afleuerantetfiquidem eius fententix eflepenV

i ditatur omnis ab Athenxo choruSi,; viri tum in. caeteris quae ad artem pertinent, tum praelertim in is
Adfebrium contemplatione 3 mirame contemnendi; De quibus ego maxima ex parte illis cofentioi^ |

iRifi quo'd eas quae ephemerx nominantur,excipio: neque enim videnturmihi hae humorum fe^
jqui putredinem. Sedqui quidem ex Solis incendio febricitat,abagentis caufaccaliditate alterari :

inatura aptus :eft.Qui vero ex ira, dC hmc fervtorcm quidem aliquem eius qui circa corffanguims
jfieri eft rteceffariumjnon tamen etiam putredinem. Sic dC ei qui fupramodum exercitatus eft:,ve>
jhementiorcaliditas prgter naturam fine humorum putredine in corpore accenditur.Et<U£ cutis , ~

jadftricffa eft,cumprius acriores fuperfluilates|>eream€uapor-ar^t-jpoftquamretentgluniaccoa
4^ Aphr. f^Ex. !ceruatsdnGidit-infebrdnjinril;ainteraenteteliuin0rum putrocline. | Et quse ex bubonibus febres
ord. 3 }.e oriuntur,omnes funtmala,excepris ephemeris,quodam in loco inquit Hippocrates. Et quidem

bubo ex genere eft inflammationum:etquantum ad hbcaflfenrior.illi qm de putredine,fermoni :

I eius enim ratione ex inflammationibus 5 quas-gr^ci nhlegmonas vqcant3:%bricitare contingiti j
; non ea quam Eraliftratus opinabatur. Sunrtamen quaedam febres ex bubomBusegenereephe , ^

: merarum: quemadmodum aliae quaedam non EciIctracSabiles morbos ex vicere., aut inflam- j j

matione,autabfceffu,autaliquahuiufcemodiakerainvilceribusdifpofitione,ortumhabentes, j :

t In aliquibus mundartt. Differunt autem,quae cxbubonibusfebresonunturf,ab.i}s quae ex humorum putredi M j

dl^c^bcmcr'^' Keeueniuntjquae vel in aliquo vifcerumiautin cauis & maximis-vafis; ortum habent : Queiniam i '

c ,cp emer;. qu^exbubonibusfiunt,concdefaeiuntfemperpartescontmuas,donecv%adcor calorfebrilis I
iatringit:nonpcruenitautemadipfiimputridafuligocfedibidempernianetmlocobuboniscir.' i
:CunlcriptafolaalleraTi 6 neper-contiriu 5 la<Sa,vlq 3 adcorperuenientecalore:quomaximemod 6 ;
imffjs qui Solis calore deuruntur, autlaffitudinem patittntur,a primispartibus cdefadlisvrqub ad j
lvitaleprincipiumcaliciitaspermeat:In'^putredineautem,quae;autmvilceribus,aucinmagmslit ;
;vafis,quidam'velUtifumus exputrelG 5 itibusfiurn 6 Hbusadcordisventriculosperaenit.;E£qui> : ‘ i

dem in bubonibus oriines cundim humores putrefeere Iblentjfiue per vnum, fiue p» duos Con..
tinuosdies, vt qui inuicem adhaereant atque in vno loco condadantunr Atqui in: vifceribus '
funt vafis6j3 magnis, vt qui continuofiuunr, fuo% contadu vicinos ad putredinem trahunt,fpa> ;
tio temporis putridum calorem accendUnt.iSed vt vno dicatur verbo, qudnadmodum in extrin
iccis omnibus quaecunq3 prpeter natura a' quauis caufa calefiunt, fi quideimputrefeibile fit quod
Icaiefit, veluri lapis vel lignum aut tale aliquid aliud, eo' vsq3 durare caliditas folet, donec paula> ;
tim refrigeretur: quod autem putreftere natura aptum eft 3 femper ad continua difpartitamcon^

__ tinet calidita tem.Quemadmodumaliquandoin agrocon^exi exCTcmenta jumentorum fimui

~ " accolum- ^

I

LIBER PRIMVS

Aaccolumbamm qtiadamexpartea' Sole adeo vdiementer calefecfia3(5>inftar fumi multam euapo
rationem in fubiime emitcebantmon parum mordacem ac dolorificam,fi<^ fi quis proximeaccef»
filletiliares Qculosq3 laedentem* Ipfa etiam excrementa tangentibus adeo calida fentiebantur, vt
qui longiori tempore manus & pedes adm6uiffet,exureretur* Non tamen continuo huiuicemo^
diGa[fusperdurabat,fedindiequilequebatur,quicquidfuperioridieadfummum feruoris perue ,
nerar, rirfrigerabatur: quod autem huic continuum erat, dum prima pars quae calorem concepe--. i
ratin fummo effet feruore, ipfura interim paulatim iuccenfum, mox priori fe feruore remittente I
iterum incalebat atcp efferuefcebat: 3 C paulo poft priori parte refrigerata, ipfum fummum feruo^ :
rem:obtinebat:hocf|3 rurfus deferuefcebat, dum pars continua paulatim iuccendebatur: que pau i
io poft vehementius accenfa,ad fummum feruoris perueniebat, prior autem refrigerabatur* Hic
autem circuitus in vnius fere' diei ac nocfiis fpatio peragebatur,adeo vt res quotidianae febris,qua
graeci amphimerinam appellant, proprijffimura effet exem pium* Quo'd fi duobus diebus ac no
^ibusidemcircuitusfacftusfuiffet, tunefebristertianaeeo modofuiffet exemplum:&: fi tribus,
quartanae: quatuor, quirttanx, fi tamen 8 C quintana febris exiftat: ego enim non dum liquido-
vidi neq3 huiufcemodieircuitum, neq^alium qui vitra quatriduanum protenderetur* Sed de fe^
Bbribus quae per circuitum acceffiones habent,poftea dicetur*:

Similemejje Putredinem Tiimorum&* VdJorHmrdc.J^ibasnotis Pus optimum,

■' ; \ 6 .

M Vmofum autmi putredo quae in vafrs fiqfimilis eft d quae in inflammationibus atq3 abfcef
fibus accidit,alijs^3 collei;fiidnibus,duplex quidem fecundum genus*Ex duorum autem ge ■
neru mifcellaalia tertia fecunduipeciemeuariat , quomam & innumerabiles mifcellae modi in eo.
quodmagis & minus alterumgenusfuperat&ftiperatur, reperiuntur* Atduorum generum ab
terum quidem-fit iuperantqnaturav^terum vero fuperata. Et fiiperante quidem ficut in inflam^ , i
mationibus '&: fimilibus coileiflioni tumoribus omnibus,pus:in humoribus autem qui in venis
atq3 artertfscontinentur,quoddam quod puri proportione refppndet,ftibfidensin vrinis* At ta^
lis quidem putredo noti jQmpliei^quidem putfedoexiftit, fed aliquid in fe continet cocftionis:
nam adhuc vi coquendi vaforum remanente, qui interim putrefit humor,ad tale peruenit altera^
tionem* Sed St alterum eft putredinisgenus,cum eavfsmicQc^^daboffidiausfrdemandatum, \-S
adeo imbecillis fecfta eft,y t nullam ampliusfk:ece;porfftin putieicente fuperfluitate ad optimum^ '
trafrnutationem: Quod quidem vfu contingit non nunquam,cum eadem vis ad vltimum imbe-
Ccillitatispcruenerit , etiam fi id quodputrefdti mediocriter fit vitiatum:Interdum vero fieri po^:
teftjvnvis quidem-ipia non omnino fit imbecillis, humor vero putreftens maxime fit vitiatus*
Huius fuperflui tatis putredo, neq3confiftentiamneq3 aut colorem aut odorem habet vnum, fed:
femper fecundumfubftantiam putrefeentem permutaturae multis modis euariat illud quod pu>
tre fcit: Altera autem putrefatfHo, quam & cocftionem effe diximus.femper ad vna puris ipeciem'
terminatcolorem^3acconfiftetiamSt!^odorem* Superanteigiturintegre ipfanatura,optimum' '
^ ^ fit pus confpeifhii album,S<r craffum, & quaq3uerium fibi fimile, lene autem tangenti, ac minime
F foetidum: fi vero iemiputridum fuerit, tertium in tali tranftnutatione genus quod paulo ante db ^

sumus fit.Di(fium vero &C illud cft^^ multiforme huiuicemodi genus exiftit: nam in eo,quod ma
gis & minus iulcipitco(fHonem,eft innumerabilis differentia* Saepius enim ciim colore albu fa->
<ftum fit, vel foetidum odorem, vel tenuem fubfl:antiamobtinet:i*piusvero non album appa¬
ret 3 fedliuidum: atq3 in his omnibus magis ac minus infinitis modis euariat* Quo tcunq3 vero in
abfceffibus putredinis funt differentiae,totidem & in febribus qug ex putredine accendutur, funt
Yrtfut' eorumquaein vrinis apparent , formae* OptimayeroLyrinaqux^xputrefcente humore, cocftio-
nem a continenti vafe fufcipienre,perftcitur,eft qu^ album & lene dC aequale dC minime foetidum
Dfedimentum habet :peffima autem eft, quae in omnibus maxime contrario modo fe habet: quae
i vero intermedia exiftit, quanto propius ad alteram accefferit, tantum aut melior aut deterior exb
' fiit* Sed de vrinarum differentia in commentari) s de crifibus didtum eft.

QwbmNotisEj>hemer£aC&tertffebribusdiflingua.ntur:dcinQmbu$u4jfe8libus

Pulfm Durities exiddt^ C^P. 7 .

E As autem quae ex putredine hum orum febres accenduntur, alias ab ephemeris oportet exb
ftimare: neq3 earum diferetio difficilis eft, quanqua non nullis videat efle impoffibilis: Nos •
vero hocmillies re ipfa probauimus, prima acceffione finita, lotura homineiJi-acmediocri cibo '
refecftum adconfueta opera tranlmittentes,vt qui alteram febris acceflionem fenfurusnon effet:
neq3nosnofl:raexiftimatiofefellit* VnumVerohoceftpra^dpuofdbriuephe-meraru indicium,

5 ab aliqua incipere caufa recenti ac manifefta,qux ance' praecefferinquameiesn^iciiuniores vfita
to vocabulo procatarifticam fiue praeincipientem appellant* Sed dC fi hoc infeparahileilt talium*

■ ' .febrium,tndicium£ttearumpropriumnon.eft:na&aliarumquxdaexcau^man!feft:afiunt,qug
j^ante'praeceffit* Infepafabile vero ac propriu^eitcodio fri vrina ftatim diepriimi: Ac prxterea pul
j(us ad magnitudinem ac celeritatem effatu dignam accedentes,ita vt frequf tia a proportione defi'
ciatfecudu exteriorem quietem* Eft autem,& magis infeparabiie ac propriu q? nullo mo ad celo
i ^ 'I^iaQaffis* ~ eee rmtetn

DE DIFFEM. FEB.

IX L /

rftatem ca par^ pulfus qux fyftole dicitur tendit: StT/raliquando contingat hoCj-minimiim ac vix p .-
perceptibile^xiftit, parum^|3 a naturali tenore mutatum» Sed iSi^caliditatisfuauitas propriu atqj; ^
infeparabile efl; huiufcemodi febrium indiciii» Infeparabile quoq^^ualis atcp incopreiius afceiv i
fiisin caliditate ac pulfibus fimufnon tn proprium^cum & alijs qiiibufdamadfit: Sicuti etia con^ I if*
fiftete febre mediocritas: neq3 enim hoc et eft proprium,quang his maxiine ineft. Et melius fane j
eft hxc quse coia exiftunt increfeente febre ac conliftente, qih magis ephemeris infunt, inter pro< [
pria reponere. Sic.n*fieretj& fi non reiipfius fpecies, at pulcherrimum atq3 exquifitiffimu in ip>!
fa, huiufcemodi febriu propriu fimul atep inieparabilefignura: Sicuti SC cum fudore;,aut rore,aut [*T
omnino cum aliquo optimo vapore declinatio, vbi integra febris ceflatio feqriatur» Hxc quide
efl cois dignotio generis febrium ephemerar2,nam poftea de earum fingulis fpeciatim dicemus» i
j • Alterumvefbtebrium genuSjquodephemerisex aduerfodifliriguitur,nullum quidem nome i ^
«Sefbrtitum eft. Sunt autem duae primg differentia qug non obfcuramhabentfpecierudifcretio^;
nemvNam quxdam ex iftis ex putredinehumorumaccendutur: Quaedam vero ipfes folidas 0c<
cupant aialis partes,atq3eashedicas*i;habitualesfebtesappellarat,vdqffiiirmxaclblUtudiftTci-s |
Iesiunt>quemadmaduhabitus: vel qihipfum corporis habiturn comprehenderunt, fic enim vo> [
re confueuerunt folidas partes, humidis ex aduerfo diftinguentes». indicia vero febrium, quae F
humorum pu^dineaccendutur haec funt» Primum quidem noninfeparabileifed proprium, | f
qp nullamum, quae pmnapiehtes caufae dicantur, eas antecedit: neutri enim aliorum generum !
hoc ineft; '''qih Ephemeraedmhes a'praeincipientiboscaufis origiiiem habentrHediceauf quan i Ai. 4- £ 11.1.
dofinehis generantur,nunq ab initioinuackreconfueueruntrAdeaqj-vbtqwis fine prfindpien ; c-h4i»‘C
te caufa coepit febricitare,fcire oportet huius paffionis caufam in humoribuk effe»iIliud.yero non '
nun^ vfu yemt,qj aliqua manifefta caula praeincipietts,fui rationefebremaeemdit .ephemeram;
fubfequitur aute altera ex putredine humorum, qn quod afficitur corpus^ ad idhabile fuerit, hoc ;
eft quando impuru extirerit,ac fuperflua materiaredundansi hgc enim.cum in ephemeris.immo-,;

indiciurhjqifebris ephemeraquietem integram fubfequeniem non jlabet,Gdntingit 'vero aliqh:
vbi ephemera febris confiftit, aliquod permutationis indiciumdftendi: ac multo magis cum iam,
cceperit declinare, quo tempore,id quod paulo ante dicebamus, ea tranquillitas abeft, quae adeile;
deberet. Hxc quidem funt pemiurationis indiga.: Initium autea' rigore fumefe febrcrri,ybineq? !
ardor Solis,neq3 frigefadio valida pr^elferit,qualis prjefertim per niuem' fagentibus iter cotih>
gere folet,aut qui aliter in vehementi frigore diutius commoratur, proprium St: hoc exiftitffighu'
febrium,qug ex putredine accendutur humora,non th infeparabile, neqjeniin inomnibusineft:'
Quemadmodu neq3 horrores ipfi iunt ab huiufcemodi febribus inleparabilesificuti neq^ ab ini¬
tio proprtj. Inaequalitas vero pulfuum ate^ calorisfiue in principrjs fiue in augmento contingat^
eft huiufcemodifebriUm generis propriu indicium,non tn St ipfum infeparabile;Multjg enim St
fine infenfibili ingqualitate indpiuht,atq3 ad cohfiftentiam accedut. Adhuc vero magis n6q3 hoc
infeparabile eft,nimira q paroxyfini,plures veluti infultus habeantqUodgraeci l 7 ri 7 z-apo^vyi&^>u-.
foperacui vel fuperacerbari vocamus: Sicuti St pulilium QAf 4 t?dcarai( 5 tatio feucompreffio (fic;
enim noiant, qn incipiente acceffione fetis paruos atepinxquales eofdem habent) nec ipfe, ab hi-
fce febribus eft infeparabilis: non th alicui alteri generi febrium eft cois,led propria iftarum ac pe,
culiaris: Sicuti St ingqualitas ipfe,nili alicuius caius ratione fuperueniat. Sgpius.n.-vbi iiumor ali
quis vitiofus in.ore ventriculi fuerit aceruatus, qui ipfom aut mordea-taut refrigeret, parui fimul
atq3 inequales fiunt: St paruitas quidemin frigiais,in.f qualitas veroinmordadbus accidit: at vbi
euomuerit,haec ambo protinus ceffant.;Cum vero ipfe ventriculus omrii noxa vacat, ad propoffe
tum febrium genus pertinent huiufcemodi pulfus. Maximum autan eft earum qux ex putredi-fl
ne fiunt febrium indiciujqualitas calidi tatis: Nihil enim eft in ea fuaue neq3 moderatum, necp vl-
io pado fimilis eft ei, quatin ephemeris fentitur: fed quemadmodum eft ^ ab optimis ante nos
medicis didum,ihor 3 ^cquodamrao 3 o potius exiftit,ta<flui%moiefta fentitur:ac quemadmodft
fumus oculos ac nares,ficipfa tadum videtur erodere. Sed in principijs quidem acceffionum,vt
iri quibus calor adhuc fuffbcatur, ac iuperfluitates intus fuccenduntur, nonftatim admota manu
difeernitur, at per moram prtedicfiacaliditatis fpecies ex penitioribus partibus effert. Quod cum
animaduerteret Themifon,exiftimauit(vt mihi quidem videtur) hoc effe omnibus febricitantfe
bus proprium atq3 infeparabile. Sed de hoc quidem in proprio huius fermonis loco a nobis rur-
Cis confiderabitur. Praedida autem caliditatis fpecies, quae appofitam manum pungit, vt quifpia
diceret, atq3 erodit inftar medicaminis acris, eft putredinis humorum.progenies, quae raanifefte
quidem fentitur in increfeetibus ac confiftentibus febribus: non manifefte aut neq ftafim,in inci y
pienubus. PropriumVero atcpinfeparabileeftfebrium qu^ in humoribus accenduntur, fub-
miffionis pulfuum,Graeci fyftolen appellant, velocitas: qu^ manifeftius quidem in crefeentibus
febribus,non obfcure aut incipientibus ac cofiftentibus fit. Comitat aut has febres in inkifs qui-
dem,pulfus paruus ac velox: cum vero confiftunt,magnus fimul ac velox. Sic quae in exteriori
' - - " " quide^

LIBER PRIMVS

_i4

4

A qmetc cxiftit, frequentia in hmoi febribus manifeftc deprehendituf, cui fimilis nec^ in epheme¬
ris neq3 in hecfiicis apparet,. Proprium vero maxime harum febrium etia exiftit, cruditas vtiHcev
i Debilis et earum concoctio proprium eft indicium febriumjquae humorum fequuntur putredi*^"^ ^

nem: Necpm,cruda nec^ concoda debiliter in ephemeris apparet* Ac earum quide alterutrgie^f—^^
fum eft proprium febrium,qUae in humoribus aceenduntur,indicium: Simul aiit vtrd^dida f m .
difiuridionis proloquium oino infeparabilis exiftit: huic enim febrium generi vrinae primae vel ’
oinocrudaeveldebiHtercodgprincipioaflbciantur:neq3vn^magnumautefetudignumcon-
codronis indicium in huiufcemodt febribus in primis vrinis apparet, fi exdpiamus eam quxfit ;,

' exephemeris febribus permutationem,de quaanobisantea didumeft* Praefer praedidaautem i
4 ‘proppfuafum^ffUm iridicKi contingit etiam eo tempore,quoacceffio confiltit,cafum aliquem

Ltj erane |

putredine accendunt indicia, non tn I
3fcerelicet:q)fiafluerint,n0nfolumadl i
; genus huiufcem.odi febrium pertinebunt,fed eoam aliquam earum ipeciem indicabunt* Et qui> i
B dem fi poft febris declinationem integra non liicceirerit quies, fiue cum fodore, fiue quouis alio '
modo dechriet,ex duobus alterum,vel, permutationis eft argumentum,fi oia quae prxcelferint, fe i
q^rimn eph,emerarumftjerintiridicia:aut,fi nullaex his fuerint, ftatim ab initiofebrem aliqua ex ^

,\ nsqu^putredinemhumoriimftquuntjitiuafifre indicatur* “'Si vero noimuii^iiprimadie pul
.IUS durus fentiatur,afadUGrtere'oportet,nUnquid in corpore aegrotantis fit aliqua cogelatio ex fri :

; gore,vel ficcitas,vel tenfio,quahs in diftentione neruorum fieri confueuit,vel inflamatio,vel du- ;
rus tumor quem graecifcirrhon appellantjicientes ab his ibliscaufispulfum durum fieri* In qui- ;
bus*n*erraueritArchigenegcarca notionem ^ dignotionempullus duri, ineo tradatuquem de i
puHibuscompofuimus,abundeoftendit:inquoexercitatumeffeoportet,quicunq3adpraefentis i
ioperis ledionem animu fit appulfurus,atq3in ea praelertim parte,in qua de pulfiium dignotioni- j
busagit» Nam pulfuum quidem noia,oiacj3'eorum fignifieafa,numerumcj3 vniuerfum in vno tra
datuexpoluimus, quide pulfuum driainicribirurtQuo pado vero fingula exipfis fintdigno-
fcenda,iltero tradatu, quem de pulfuum dighotioneinfcribimus , quatUor libris explicat: Sicuti
■alterum volumen ordine confequens in quatuor libris coprehenlum confecimus,in quibus pul-
ifuum caulas edocemus: Ac poft ea, quae iam diximus, quartum quod de praecognitione ex pulfi>

C; bus infcribiturjnon verbis tm fed operibus et huiufcemodi conteplationis vtilitate a' nobis often
ifa* Et fi quis nobifeum aff’uit,qn ggrotos yiferemus,e6rum libroru cotemplatione re ipla demo>
ftrantibus,eidem partimalia,partim idipfum eftperfuafum,qi pulfus durus,necp proprium neq3
infeparabileeft huiufcemodifebrium indicium» Sed non efthunctps de hilce rebus differendi; i
namin nuper didis iradatibus, atep in altero volumine odo libris comprehenfo, in quo librum
. Archigenis de pultibus ad exame rationis adducimus,fatis amobi^iufulcetnodi oia oftendutur.
Nunc quantumpfgfenti operi expedit dicemus,q> putfusduruslio eft alicuius generis febrium t ;
neq3 igitur ephemerarum, necp earum quae in humoribus accendunt, neq3 hedicarum proprius
: atq3 infeparabilis* Comitatur vero magnaexiparie hedicasfebres: non nung vero et duo genera ;
aliajCafu aliquo interueniente: Ephemeras quidem,fi exafgore-nrmto co'ntigerunt,fi qua neruo-
fatenfio fimul alluerit: Contingit vero aliquando ob nimium Solis feruorem, aut laffitudinerri
' fimul,aut efuritionem, aut immodicas vigilias, aut exinanitionem, quando haec conftiterint ali- ;
menti inopia : Illis autem qug ex humorum putredine fiunt febres, pulfus durus adeft, quando ali i
I quod vifcerum vel inflammationem vel durum tumorem patiatur: Et, fi calus quifpiam alius af- ;

■ fuerit, veluti tentio aliqua neruorum, aut ficcitas, hac etiaratfone pulfus fit durus: ficiiti in ijs qui |

ID non in tempore frigidam bibunt aquam,autfirigida felauatjatcpaliquibuxarborura ff udibustm
modice vefcuntur* in febribus aut ea ratione qua febres funt,nunq fit durus pulfus,neq3 in ephe-

1.1 j.

1.1

meris, neq3 in tfs qu;e ex humorum accenduntur putredine* Neq3 enim qh ex inflammatione fe-
brisinuadit, eadem ratione fequitur SC febris pulfus durities: fed f ebris quidem ex humorum
putredine,duritTes autem extenfione que obVaforum repletionem fitTVrienim fummatim dica-
tur,durifieS tunicis aduenit ar teriarum,aut ob*congelatiorie,auttenfionein;autffccitairrrrrCoge-
lationem quide vehementes algores efficiunt :.Telionem vero inflammationes & duri tumores,

^ neruorum difpofitio inflammationibus correfpondens: SiccitatenTverolSrdiutufnfeuacu^
tiones,quae vel ex ventris profluuio,vel inteftinorum ieuitate,aut dyfenteria,aut diuturnis vomi- ' %
tibus,aut tali aliqua alia caula proueniun t: 6iiiongiuentporisffames,'6^eBt^ardentes longg: atqj j7
yt in vniuerfum dicatur,q ugcunqp ipfas animafis folidas partes vehementer exiccantjficuti |

dlice febres; De quibus iam dicendum eft,fumpto ab earum generatione principio»

De Ortu Febrium He6iicd.rum. '• C^P. S.

Vg "igitm febres he<ftica2 appellantur,duplici via ortum habent: Magna quidem ^ pan

^ 7 f' ^ h-itui ct

te ex ardentibus febribus, quaj tantum protrahuntur, vt longitudine t'emp(
in corpo r e cordis -confutu or eonfum^t : v el fier i p oteft vt eius adhuc
^ Terna Ciaffis*

^el fier i p otei

oris humorem

c magn^ori^

ij refer-

DE DIFEER. FEE.

tfcferuetijr» Sed illae quidem non tni hedlicae funtjfed tabidae etiam: Qpe autmanete adhuc humi- E
.ditate generant, vbi cordis corpus occupauerint,hinc maxime accenduntur,quemadmodum’'lu> a.i,| 4. f. ^ ^ ^
cernae flama ex fomite* Atcp vna quidem a' nobis expofita eft earum febrium generauo* Reliqua ‘ 8

•autem efl:,cum ftatim ab initio inuaferint,fimilem primum iui ortu ephemeris facientes, ex trifti- ' ^
tia, aut ira,aut laflStudine nimia vna' cu Solis feruore contracfia* Hafce igit febres non eft admo- |
dum difficile curare; At qug ex ipfls ad marafmura*i*tabem perueherunt ex infeitia medicor^ i
quibus earum cura fuit demandata, vbi iam exquifite confiftunt, dC iamdudum inceperunt, non j
.modo' eft eafdem curare difficile, fed etiam impoffibile,Earum fiquideminatura calida eft dC fic- |
ca, cu tale aliquid cor patiatur, quale lucernae fomes cufuit plurimu exuftus* Nam qui ita torrefa- i
.dius eft, frangitur atcp dilToluitur, atq^ ex ariditate continuitatem amittit,adeD vt neq3 fi magnam |
olei copiam fuperinfundas, flamma ^undantiorpoffit accendi; femperenim parua & debilisin |
ipfa palpitat flama, ac continu^fit minondonec ex- toto extinguatur. Talis quidemeft febris qua; ;
omnino marafinodes*i,tabida exiftit: quaenon idemmorbus eft ac paffio quae mararmus*i*ta:bes ;
appellatur : Nam dC haec ablq? febre in decrepita etate folet accidere,extindio natiuo calore; quod |
nihil aliud exiftit^ mors, quae One fenfudolorisac fecundum natura ex ficcitateeotingit; Sicuti |
ijs qui praeter naturam tabefcut,altera aduenit fpecies quae a Philippo ex aegritudine fenedius vo Fj
catur,in quamnmltoxma^i^mg^ae^fefetiantp)uer os, vidftrmsia€idiffe*;.T3bidavero febris |

Icurpffus-an^alisufcuttm^-cojqm&tabefeit lupramQdum^efadtgautob logitudi |

nem temporis,aut flamma vicmiam,autvehemetematq3 immoderatum fqualoremv Sed de vni ;
uerfa quidem tabis dilpofiuone quailis natura fit,feorftimfcriptum eft:* . ' . ^

. „ De-Indic^ F:ebriHm HeBJcarum.: - - • «

F Ebrium''aut hcdicarum qnquidem duplex eft: ,vt nuper diffiniuimusj genus., earum indicia r
deincepsexponamus* Hedtica.quidem quae cum tabe coittciditfebris, CQgnitUiprdptiffima
atq3 facillima exiftit* Nam priufqua pulfus at9 calorem tacftu perpendas, videbis oculos immodi J. ' »

ce concauos, veluti quibuidam quaft foueis recdditosii exhaufto iamvrauerfo in iplislrquore, ita ! *

vtoffium quibus palpebrae cohxreht,eminentia cofpiciantur: & fordes quidem in:ipfis;fiec§ ap- k,
|>arent, & quaedam veluti fqualtda di^Jofftioi qualis maxime ineft tjs qui toto die fub Solis ardof k
feiter longumper puluerem egerunt:efl: etiam ineifdem flos vitalis eoioris extin^Si Hoc qui- |q
dem tota patitur facies: atqpin tota cute,qug faciem obducit ac frontem praefertii^qualorimmo- 1
deratus confpieitur,adeo v t ex Occitate durefcatac circutendatin: fnon tnpoftlint plurimum, pro- QA
ducere palpebras, dormitantibus finiiles; dC quidem fkpius conniuent dormitantium more, non f
eft; autem eorum paffio fomnus,fed vigilandi impotentia* Cpntabuere etiam carnes quae in tem-
poribus funt,vt collapfe videantur.fiCnoncaUa fpatia*Et quid aliud omnino fijnt g ofla atqj cutis f
adeo vt fi nudato corpore partes ad ventrem attinentes afpieias, necp ex inteftinis aut vifcerib.us ^
aliquod fuperelfecenfueriSjac praecordia vehementer contracfta verius thorace yideanmr*Qudd
fi eos tangerej:if)eat,cutis quidenrapprim.e-eft arida: qua 11 digitis app^hendcs extenderis, inftar ^ -ye
pellis confiftitTulfus^^autein tenuis,durus-,ac.dehilis,& frequens* CaHditas autem, cum primum *

marius admouetur,debilis elfrpaulo^oft; vero acredinem atque erofionem quandam oflendit, ac ^
magis cum plus tangendo immoraberis* Neq? amplius reliqua coraembrare oportet indicia, in
re praefertim adeo manifefta* Praefiat enim ad incipientem adhUc tabem rurfus transferre fermo» !
nem* Dico autem tabem incipere qhiiatiua humidita5,qug in vnaquaq3 difpergitur particula in i
Ipatrjs particularum confimilium intermedijs, ex quapritnum nutriurur particute, iam in cordis
corpore aboleri periclitatur; donecenim pars huius aliqua referuatur,folu febris hedtica exiftit, j
non dum etiam tabida* Cum vero iam res eo' periculi peruenerit, vt nihil iam ex tali humiditate I
fuperfit, tuncexquifita tabesexiftit* Eft quidertr omnium Hecfticarumfebrium difpofitio diffici- H \

Jis,vbi iam principi) tempus pra:terierit.Determino autem principium, no dierum aut horarum i
numero, fic.uti neq3 in alqs morborum generibus, fed ipfadifpofitionis qualitate*Cum enim na- I /
turalis cordis tem peries primum euerti inceperit,natiua humiditas nec^ protinus abolita eft, neqg |
virtusplurimunilaborat,fedprimofit velutqufdamefferuefcctiahumiditatis:quointempore ► ■ '• •
Ecillimu eft: huiufcemodi febrem fanare tanq nihil adhuc virtute perpefra,Deincepsautconfum i ""'
ptio quxdam efferuefeentiam fequitur: hac^ in longum iam protradia ipffe fimilares particulse | '
quae funt veluti cordis elementa, ficciores redduntur atep inopia alimenti tenuiores; ac tih virtus |
laborat, quantum ficcitas atq^ caliditas in ipfo corde inualuerit,qn earum altera exuperans, virtu- ' i
]tem imbecilliorem reddere potuit* Huiufcemodi febris iam quodammodo ad vtraq3 partem de- | ^

clinat,ac medium obtinet locum inter eam tabidam febrem qug penitus curam non admi'ttit,atq3
illam de qua paulo ante' diximus,qug facillime in principio curari poteft* Eft vero fidrn haclatitu
do multa, qm & difpofitionis ipfius multae in eo quod magis ac minus, diuerfitates* C^ae igitur i .
aequaliter diftat ab vtraq3 febre,& ea fdlicet qufeexquifite tabida exiftitjatcp illa in qua nihil eft ad . "
huc tale,medio quodam modo fe habet ad curationem, dubio ad partes ambas inclinas mometo* !

C^ae autem tabidg proximior exiftit,eft etiam periculo vicinior,cum quae alteri pning magis ad- i
, :-- ■ - 'fraeretr—i

LIBER PRIMVS

51

4 hxtet-tion paniam flutis fpem habeat» Demceps igitur ad earudem dignotiones deueniertdfl^
ac primum illius in qua facilis eft remedio locus, nifi in aliquem de hac medicorum inciderit tur^

- ba^EftautvbifoIafueritjhaudquaqdifficiliscognitucakeriveroaffodaraexputredinehumoiji,
propter miftione ia difficillimareddirur» Supponat iam prius ipiaibla ex aliqua nuper dicftaru
caularum habuifle principium:appareat^3 in ipfa prima die omnia generis febrium ephemera-
jum indicia: fimul igitur cum ipfis apparet & prxincipientis caufe forma,quod etiam in progref |

: fu fermonis oftendetur» Sed etiam ex aegro interrogato addilcere licet, fi oetera quide bene fe ha--
j bens3foIumobidq)iitpramodufuitiratus,auttriftitiaafte(flus,cceperitfebricitare.Et5fihsecvera
( : effe inuenientur,febris aut ad diem fequentem extendatur,necp ad quietem declinans,neq3 magis
' E inualefcens: ariditatem aut maiorem in corpore repr^fentet: talem, hecfiicam fore fulpicandum»

I ; Quo'd fi fvfcpad tertium diem fine cibo permanferit, dum tertiane acceflTionisiufpecfas praeterit XtntQruAdie.

horas: nihil^j effatu dignum priori acceflerit febri aut fuerit imminutum,ied qugda primae febris
4 exigux reliquiae tantummodo procedat: atqa permaneat cum ariditate corporis & caliditate^qu^

primo ta<fiu mitis lentiatur, in proceffu vero temporis acris, mordax, atq3arida manui fe offerat:.

> huiulcemodifebremhedlicameffeelf exiftimandum» Maximum vero tibi atcpindubitatum hoc

AI4. Ei.t j»c. B eius naturae indicium,''Ti cibum homini obtuleris eo tepore, quo maxime oes horas fufpecflas

Totatem
itulerint

; increpent,q> haud in tempore dederint,fed tuc cu futura acceffio erat: dC q? oportebat dbuin lon^
gius tps di fterre: dC q» annotatio tardius fit fubfecuta» Res autem no ita fe habet: Om ni bus fiqui-
dem hedtfds febribus hoc propriu 8 C inleparabileadeft indiciu,allato dBo quiddn caliditateacce
di:acpuIfumad^^nit^ij^mac!^dQm^^augenVitavtincompreffaannotatiofad:avideaf»: ■

_ i VocoautanndtatioheminOTmpfefw^ij^quaneq3horroraliquis,necpextremarumpartiufri> ^

"tCael-u 'gefadio facfia efl:,necp veluti quaedam dorrhitatio, neq3 aliqua infignis pigritia, aut omo inaequa^ :

! aliqua vel in caliditate vel in pulfu: adhuc aute magis necp paruitas,neq3 debilitas,ne^ hora i

■ aliquidaliud,ledqueadmodu8dcuicunq3alteri, excibomaiorftarimacveiodorpulfus effid

j pit quidem aliqn & in quibufdam febribus alijs incompreffusafcenfus,atcp hac quidem rone no '
j videretur febrium hecfhcarum proprius SC inleparabilis cafus. At no parum differt,fi vniuerfum i

horum indidorum aceruuminfpexeris:inoibus fiquidem febribus alijs huiufcemodi introitus
praeter cibum afliimptum fiunt incompreffi: infebribus autem hedids res omnino cotrario mo i
C| do fe habet,neq3 penitus fit aliqua annotatio in tempore aliquo,fed eft vna febris continua, ficutt '
^ 'quaeproprio noiefynochus appellatur: At illa quidem quanda veluti flamam plurimam admo-
- . uentimanum habet occurfantem,pr 3 eter id q?pulfus in ea maximi funt,celerrimi, ac frequentiffl
'* mi: In hedicis aute febribus,neq3 multa occurrit caliditas,pulfusd3 tanto minores,rariores, ac tar--
diores funtijs qui in febrjbusfynochis appellatis exiftunt,quantoetiam caliditas minor exiftit.
Coeeft itacp omnibus hedicis febriBus,q pufillae aclemper a principio vfqp ad extremum finem
flmtaequales«Proprium aut ijs quae tabi affines funt, eft ficcitas: Qm fine ficcitate ikpiushedicac
febres confiftunt, cum non tranlmutantur ad tabem, queadmodum multis hoc tepore in magna
peftilentia contigit, A fynochis igitur differunt,vtdiximus, hedicae febres. Ab alijs quae incom-
prellas habent annotationes, hoc maxime differunt, q? compreffio aliqua omnino illis adeft cum
cibum aflumpferintinacceffionfs principio:in hedicis poft cibum aflumptum veluti quandam
compreffionis experte annotarione fieri cotingit,qu^ non eft, vt paulo ante diximus,annotatio,
IDecipit aute eos qui circa huiufcemodi non funt exercitati ob caliditatis multitudine,ob magnis
tudinem pulfuum ac veIocitatem.Mamfeftius aut die fcquenti h^cftbris agnofcetur, fi diligen-'
tius obferuauerimus,quoufc[; poft aflumptum cibu in caliditate ac pulfibus alteratio fada perdu-

tf raueriuNam qugcunc^ confpedui funt obuia,eourq5 manifefte alterata apparebunt, donec ex ci--
bo digeftio atq3appofitio cordis ficcftatemdiunietftauettttdeinceps ad priftinum habitum reuer

tentur,in quo, anteg cibtrs aflumeretur,CQfpiciebatur, Si igitur alio in tempore cibo refeceris,eo
i qui fequitur die,ac rurfus die fequentvintgeparfrer dfuerfo quod aio fieri videbis, caliditatem.C
ex cibo adaudam,puliuff autem vtdiximusafieiatQsJd£tum.eis contingere videtur, quod in cal
ce ac lapidibus calefadis: fi enim aquarnffigtdfffimamiafuderis, multo calidiores fentiuntur, nu:
r 1 triente,vt videtur,in ipfis humida lubftantiaaridam calidftatexn. Sed qug nam fit hufus rei caufa, j

-' u'i rationum ftudiofos inqutrereig pg r tet: qi autmtitafiat, cuicunq3 volenti edifcere licet, Si i

ceiC:^ enim intra manus recipias calcis glebamjeiuftlem paruifacies caliditatem, quam neq3 fenties: q» fi |

I ad terram deponas, atq3 aqua perfundas, videbis quam primum vehementer calefatftam atq3 ita 1
I feruente,ficuti lebetes, qh ingenti aeHiaeferint flame; vapores etiam non paucos ab ea efferri con- j
^ fpicies: qp fi etiam tangere aufus fueris,facile ex hoc deuri continget: adeo fi ad fenfus iudicium rc ;
feratur, humida calicfiiaxvtr-exhabetaoTrparum q ffcca euidentiores, Siccam vero in hecfficis fe^ 1
bribusjefle-caliditatem, quas tabes confequitur,hDCc:unftatargumento, Nullus eorum qui habi- |
;tucorporisprxditifunthumidiore,ftatimaf)-Hi«to-huiufcernodffirbrc-correptusfuit, Sed, qmV |
,€uq3 funt natura ficciores,ac prjefertim il vna cafidaiiabuermt temperaturam, vitam^3 elegerint!

: ~ TertiTClaffis 7 ^ eee iij~ m~T

DE DIFFER. FEB.

Infaboribus, vigilifs,ac curis, vi'<flu% pauco, hos ftatim ab imtio folet hcd^ica febris litiuaderc^x^pv'^—
ir%vel tr{ftiti'a,ac magis aeftate,ftatu£}3 temporis calido 5 C ficcOjac loco prgterea confimilu Termi
sius aut carum prmcipij eft, quando eo tempore, quo folent ephemerse febres m integra quietem; ,
definere, praeter quainquo'd illis nihil tale e'uenit,ficcitasiammanifef!:e intenditur: tunc enirn i.
primum febrem euadens eph emeram,tranfcedit ad hedlicam. Alter vero cuiufdam veluti iplius
augmeiiti atq? integrae perfedionis terminus eft tertiae dieiacceffio. Si enim vt paulo ante diceba
mus, neq3 altera acceffio fuperuenerit, neque aegrotus line febre fuerit, adaucfla infuper ficcitate,
tunc proculdubio hic heclica febre laborat: qux progreflu temporis cito ad tabidam couerteturj j
nifi bene curetur. Terminus autem permutationis eius ad tabem eft,qu 5 do primu pulfus debilis | ^ ,

fimul ac durus fiat:ftatim vero &: paruusnecefrario' hicidem eft,& frequens: non tamen ppterea |!;
febris eft tabida, fed ob id potius, qifi debilisac durus exiftit: debilitas fiquidem vehementem | » U

quiturcordisintemperiem,duritiesautficcitatem.Siigitur'huiufcemodiafFe(fh.is cor occupaue.. j . ^

ritiliinc febre tabida necefle eft ariimal laborare. In eade vero incidunt febrem ex ardentibus atqj |
acutis febribus plures qui recle curati non funt:ac prxfertim qui cu aqus frigidg potu indigeret,'
praeter id c|p eam non biberint, nullum aliud refrigerans medicamen th oraci ac praecordqs appo-1 .

fuerunuSi vero,cuomnihuiufGemodiauxiliocaruerint,cataplafmataetexartomelite,quoranuclF
plurimus eft vfus, vitra modum adhibuerint, his expeditum eft iter ad tabem,fiue fimpliciter fe^ |
bricitauerint,fiue ex hepatis aut ventriculi inflamatione.Maxime enim horum vifcerum inflam i ;
mationes,fi non redta cura adhibeatur,infequuntur tabes adeo, vt pleriqfexiftimauerint eas nulla i
ex cauia alia generari: quos latet neutrum iftorum,ac nullum praeterea e:x vilceribus aliud, neque i

tabem necp vllam omnino hedticam febrem efficere prius,^, vtdidlum eft, cor patiatur. AdUe^
nit autem ipfi cordi hec paffio,non nung quidem exfeipfo, ficuti in excandeicentfjs vehementi'

bus^3 triftitfjs ac diuturnis: non nun^ vero ex ardentibus febribus :aliqn autem ex pulmonis ac j
thoracis affedfibus,ac prefertim ex fuppurationibus et phthifi: ficut autem ex his,ita ex hepate ac
ventriculo,atq3 vt fimpliciter dicamus, ex omnibus diuturnis inflammationibus, qux nobiliores <
partes occupauerunt adiundfa totius animalis ac praefertim cordis ficcitate. Ego quidem vidi ex
laxioris inteftini,Gr^ci colon appellant, inflammatione diuturna tabidam febrem fuifle fecula: j
itidem ex fimilibusftomachiveficae ac renurn affedlibus : ]S!ec minus a'tali febre non nulli funt ’
capti, qui dyfenteriam patiebantur, cum fcilfcet inteftina inflammatione laborarenftexleuita-^
te etiam inteftinorum8d longo profluuio (alterum greeci lienteriam,alterum diarrhceam, appel
Iant)cum,f.vel ab initio ftatim vel progreflu temporis febricula inuaferitjtabidae febres confequu Q %
tur: Et,vt fimpliciter dicam,qn pr^exiccatum'cordis corpus febrilem cah'ditatem,quae cum diffi'

Giiitate amouetur,acceperit. Charte 8 C cum arterise circunftantibus partibus calidiores fentiuturp^^^l^M'
maximu funt hedticarum febrium indicium: fiquidem hoc illis,nequag alrjs aduenit in febribus:

Adhuc autem nianifeftius hic aduenitcafus, cum funt loti, aut quouis alio modo elaxati, ita vt ali ,
qua profluat humiditas,ac caliditas efflet: tunc enim altjs partibus omnibus calor percipitur mo^
deratus jvbi calor ita expirauerit: qui vero in arterfjs exiftit, nihilo minor ^ antecedens fentitUr.

Eft vero eius manifeftusfenfus, cum fe pulfus attollunt, qui neq3 ipfi in talibus perfpirationibus
permutantur,fed continue in eodem ftatu perfeuerant. Cum igitur fola per feipfam confiftit he-^
tftica febris,perfpicua eft,fiue fimpliciter hedlica fiue etiam fimul tabida extiterit.

De Dignojccnda HeSitcUjCui Futridd. Fehris conimgatUr^ C^P. lO. i

A Lterf'vero affociataiam difficilius cognofcitur. Sicut quae nuper cuidam mulierculae contb |
git,cuius acceffio non die tm,fed etia nodle manifefte nebat. Latebat enim tabida febris om |,

' ■ ' ali-|

A.L4.£'i,t3.c,

! poflfeteifdemaflbciarialterafebrisexhumorumputrefadtipneprouenies. Atnos ftatimprimfsH
I diebus in eadem muliere cognouimus. Vtraq3 enimannotatia, Biqu«4aterdiu & nocftu fiebat,'

I partes quidem breues acceftionis faciebat: fepius cum rore aliquo autperfpiratione vaporofa
i ita manifefte foluebatur, vt corpus in temperie pofitum tangentibus appareret:,Signa autem ex
I arterfjs acceptajde quibus paulo ante' fermo habebatur,femper remanebant, cum neque fimiliter
I vt alite partes^refrig£rarQ3tursneq3<;eleritatGm^utf£equentiam motus amitterent, igitur dC

i alia's a'nobisfopius didfa funt,nuncfid dicentur, qj non oportet acceffionum circuitus ac fimiles
! proportiones folum in febribus aduef tere,fedmulto magis ipfius febris ideam: atq3~ex hac ipias j
dignolcere febreSjnonalfter ^homines ex propriaforma cognofcuntur. Sic 8d nos prima die fg" ■
pius febris fpeciem cognouimusjnon expedlata aut triduana aut quartana aut quotidiana reuer.^
fione. Sed de his quidem fatis in fecundo de crifibus libro didlum eft.

Quibus Indicijs Ephemer<z Febresimicem Dtfcernmtm. C^P. "

D Icflum eft autem nihilo minus eodeinlibro,quo pacflo febrium ephemerarum dfias fint co
gnofcendae. Scio aut me &: hocin libro fuiffe profeffum, de ipfis aliquid annotare: fed cum
in memoria reuoco,^ pauca qu^da dicenda fiipfont prgter ea,que in eo libro confcripfimus, alia
I qu idem fuperfluum exiftimaui hoc in loco repetere. Hicigitur folaquae in eolibrP funtdefgcfta

lUppIeBbr

LIBER SEGVNDVS

36

AjfoppIeiJOv' Qui"itaqj ex feruore Solis in febrem inciderint,his cutis magis ad cariditatem 8 C fqua j
}orem,q pulfus ad febrilem vergit difponem : nam St: minus fitibundi iiint i)s qui aequalem habet |
«aliditatem: St: quam primum manusadmouetur,in eis vigens calor percipitur. Gontra res fe ha ,
Ibet in 1] s qui ex cute denfata atcp adftridalaborarM^natrrijsiiEaceenditur e^<»(2lrqorex fersiwe
I Solis aegrotant,rjs maxarue caput deuri vrjpluscj? ex barneisirigidis.vtilitatis ac delecfiationis reci
I piunQOcuIi quoqjtmiii^ubicurrdiores StT calidiores limul cuih ficcitate vnr,fiquidem fine graue
' dine ac defollatione laborant^am ha?c quibufdam Sole deuiiis accidere cofueuerun^fit^3 in eis
caput non folu calidum/ed etianguine plenum,adeo vt ocs vena: quaecunq3 in oculis, & in tepo*-
ribus,&: in fronte,S;: in tota font facie,rupramod«-extendantur. Hoc et fatis eos ab rjs' qui ex hu>
morum frigiditate febricitant,feparat.Na et hi quibufcunq3 caput laefum fuit,grauedinibus acde^
ftillationibus facile corripiuntur. Eorum vero non nulhs febris fola capitis difponem confequic. 1
: Magna vero ex parte tunc fdlufebricitat,qh totu corpus fupra modu alferit vel caluerit. Eft vero
minus calida cutis ijs qui frigiditatefebricitat,corpus^3 qs maiore prxfert tumorem, nullus in fa-
: defqu^lor,qualis his g ex Solis feruore febricitat fine plenitudine capitis. Magna vero parte his;

g lis fiquide his caput calefieri contingit fine aliqua pleriitudinis noxa. lUud tn aliqn vfu euenit, vc
i plurimus calor deuftu occupet totu caput,quauis nulli plenitudini obnoxiu-Hxc igitur difpo ab i
; altera quae ex frigiditate cohliftitjmanifeftinime differtrA t quae plenitudine het adiuntflaminon i
■ feciIediicernipot,vtquaeS(:cudefl:iIlationeSt:cugrauedin'eaffiftat:quietaffe<flusfrigefacfi:isadi-
ueniunt. At,quemadmddudiximus/quaIor;atq3 ingens cUris.caliditas,ac qu3ecunq3 alia diximus;
nuper,propria funt eoru quos feruor Solis deufllr: de quibusin methodo curadi plenius dic€t,&: i
vna' de his oibus febrium ephemerarudftjst Quarum dignotiorteSjCu in fecundo de crifibus fatis
a'nobis fuerint explicata, alterahocinlocoexpianationemno expoftulat. Sed hic fine jfermonis ’
; Eciemus:atq3oium deinceps qug ex humorum putredine febresaccenduntjdfias affignabimus.

GALENI DE DIFFERENTIIS FEBRIVM

LIBE R'r.S E C V -N D V S.

Nicolao Leoniccno Viceritino interpretem. ,

Agit de Differentijs, Putridarum Febrium , ac dcJNlqrbis qui ex' : - '
Humorum'"£)efluxionegenerantuiV ' : :

Singtfliu Puthdtu Febres Propruvs fthi ipfts Caufits determinare, Neque ah i/»a ' ■ -

Flauabdejieriomnes . . . - ' C^P. l.

Tillud fupereftj vt febrium drias cjuaf Jih h^ oribus afccendunt percurrat
mus,fi hoc vnuantea admonuerimus,no fuffieere ad gdiefatione febrium^
ficuti multi opirtant,fl folu amara bilis, quanbn nulli pallida, no nulli flaua
appellant,au^afudic:ac exiTperarit.;Sicjn.c 5 s qui morbo regrolaborai^ma
ximis laboraret febribusuneisfiquidehuiufcemodihumorismagnaiihi to^ ;
to corpore copiaaredSdactn6 tnfebncitat,nifi aliqua aliaacceflerito, de qua ‘
. paulo.inferius-dteemuSu Abfurdumetpxitaremquartanis etquotidianis fc 1
D bribus^ qux exquifitkitmt tales, aceruatareflebile amaiunon iecUsg in tertianis, ac febribtis quae
•{ab incedio^caufrappellant. Na exadueffeiniquofidianisfebribus acq3 quarrahis,jneq3 vomitus
biliofijnec^ fiidores,necp'vriax,ne^.<kae;dl:ionesaliquavefugia;amara: bilis ofiendufjpraeteridf]^
neq3 aliquid ex hsquaeantecefferunti^iriinTutadfunt jhetufdenrhumoris probet teftimonium*
Nam Teraang'''qutdGfefe^magnaexparte'in corporibUsjiunt,in quibus naturalis Habitus bi
I ii6ficuEfEatq3mG^fifteBnUm'gmtes,qtiraiumBiliofiffima?eft:TemporeeUa‘aeftiiropr*c^te><

■ ■^i;ls,in quo huiufcemodi;humordomii|aiJur;:inEQcis prceteEea^qugcalidamatq? ficeam habenttem
piaturam iacinfimili-Aeris ambientisqualitater-Vita etiam no ocio atq3quidi dedita;, ied labo
ribus,curis, vigilas, Solisincendqs, ;&jdbdruni:parcitattaflu£ta,eorura-prgf6rHn,calidorumatq3
^ . I :ficcbrum£Vfus pr 3 Eterea;medicaminucalefacfentiumatq 3 exie£ani 3 tumimniodicusfebres tertia^

I liarestatcp ex omnib us aiini diuerlitatibus-inHj^emepr»Gcipjiegeheranturratqsbmhi Tempoj?
i i'«ftatUfrigidiori:atq3humidiori:inaetateSeniliacpuerili:inEbcisfrigidfs-atque-''hurhidis: Vi
46.4ija» . ta^nciofaiquacrapulae^nitauLEactuprgfetinrcupo&eibbsEalneisvtunttacmuko etmagisi

cum-ipfldbi natura pituitoEm habueriniiNec^ etiShi amarameuomunt bilem,neque per veiv'
trem inferiorem aut vrinam aut fudores excernunt ^ 4u<adin.tebri bus contingit tertianis: Hatfif
^^ TartTaTCrallis. ^ eee iiij quidem

A.U.Ei.ta.c,

DE DIFFER. FEBR

quidem flauabile putrefcente fieri confueiierunt:at quotidianae ex pituita: Qucadmodu QuaaiE i
tanaj ex atra bilcjoriginem hnt: fic igit & Corporum natura fequijtur ad atra bilem prodiue: at^|
que ex tetatibuSjDechnante: ex anni vero tgibuSj Autumnum; fic 8 C reliqua oia quae his propor:

I tione rndentjVt Cibi potus^ac vidus vniuerfus frigidus ac ficcus teperamento,quartanis febri-l
I bus origine praeftat.Quare dC rigor qui ipfaS antecedit>haudquaq fimilis eft, at in Tertianis qui^

^ dem cam a qua prouenit^ei quoda modo pungetis ac ferientis ienfum reprefentatiin Quartanis
aut veluti refrigerantis. De ea aut quae eft rigoribus forma in libris de caufis accidentium abunde
expoiuimus.vbi*et eiufdem generis febrium diximus difrerentiamjq) ex ipfis quae quidem funt j
intermittentes (ita enim appello quaecunq^ ad fenfibilem infebricitationem perueniunt) ortum
habent ab humore febre generatCjqui per oes corporis partes ilio motu defert: in Continuis aut
humor in venis cotinet incluius: de quarum dignotionein fecudo libro de crifibus tradauimus.

Communes I>ijferentt£ Febrium Simplicium Putridarum. C.A P.. .

I Ntermittentiu igitur tres funt oes numero differenti^quotidianajtertianajS; quartana: quoti
diana quidem ex pituitae putredine: ex vtriuiq^ vero biliSjflauae quidem tertiana, nigrae autem
quartana. Continuarum^^autqux ex flaua bile proueniunt duplex eft fpecies. Altera earum quae,
continuo feruore,}-fynoch^ appellant: quarum vniuerfum tps in vnaconfumit acceflloncjq
a' principio vfq3 ad finem pertingit: Altera earu quae idem cu genere nome fortiutur, & connuac
appdlanf,atcp in pluribus particularibus circuitibus continent. Earu igitur qug Synochg dicun
turjtt^es funt oes numero driae: nam Qua:dam earum a' principio vfcp ad fine aequales perdurant:
Quaeda paulatim augenf: Tertia fpecies paulatim decrefeit. Vnde 6^ no nulli primas quidem ho
mptonas atep acmafticasjhoc eft in eodem ftato & vigore perfeuerates noiarut: Secundas anaba-
ricas atqs epacmafticas, hoc eft aflfurgetes atqj inualefcetes dixerut: Tertias aut paracmafticas, hoc
eft decrefeetes appellarunt. Continuaru vero duae funt primx dfiaCjNon nullarum quidem quae
fingulis tertfjs^diebus inualefeunt: Aliarum vero qugdie intermedio altera faciut accefllone. Hg
^itur nullu praecipue obtinet nomen: At quae tertio quoqj die inualefcuqego quidenoiare cpn^
iueui tritgophyeSjhpc eft tertianarumnatura referentes: non tn prohibeo quin pro fuo quifepar^
bitrio alterum eis nomen imponatjmodo' rerum obferuet driam. Alia fiquidem eft differentia cu
i ad infebricitationem terminant: Alia cu in dedi nationem febrile definuteaej quae per tertia diem
febres accendunt: eft praeterea Alia febris natura quae in medio accefllone facit. Nullam tn ex his
hemitrit^ voco: no veto aut fi quis velit ita noiare,modo hoc tih ab eifdem obferuef, vt nullam
febris fpem praetermittahtjfed oes deinceps quemadmodum ego nUnc inftifui recenfeantur. 'Na

.. - - ■ ^ {deminquotidianarufi-

nullae vero duas diflimi

A .ibidem. c.f

iF '

busfimilemacceflionumfaciuhcx piiuitolb magis,huinore confiftunt. Eft dC Tertium genus fe
brium continuafumjquae raro tamen eucniuntjqu^um acceflio in figura quartani circuitus pro
grediturjiieque in infebricitatione termihatur. Stcuti autem febris tertiana aliquando fit duplex,

: aliquando ctiplex:ita dC haec no modo' duplex,fed etiam triplex euadit .; Hae qUidem febriu com^
i piexiones tradationis quae eft de typis(id eft febrium figuris) propriae funt, ; .

j De Ex^uifita Tertianfi Febre^digmJcenda. ; - C.AP.^*

i Vae autem ex humoribus fimpKces febres accenduntur,tot numerpdUnt quot nuper z ipio

I bis funt explanatae. Ex earurhaut commiftionejafiae quxdam generantur,de quibus dein.-

j ceps dicemus,fi prius his quaefimpliciter cofiftunt,quod deefle videt, adiiixero: Quo'd

I videlicet quaecunqj febris.exquifitamfimplicitatem ieruauerit,formam vnam quandam veluti re
! gulam obtinet eorum; quae nuc fuilt a nobis dicenda: qux vero aliquo modo ab ifta defecerit,tantl
tum etiam a' febriumfimplicitate r ecedet. Na qu^ ex flauabile perTenfibilescorporis partes d&«

I lata oritur febriSjCurigorevehementiinuadit,atq3caufodes-eft:!S(bilisvomitibus,autedu(ftiQai4
bus,aut ludoribus,vel.f.exhonimquibu0am veidmnibusfoluitur. Huius febris acceflio dupde
cimadfummumhorarum^qi^re^fiumfpaircifiniturjeandemdstertianamexquifitamapi^h
Iamus:quaein teiMeraturalaborantisbdiofa, dC tempore anni& ftatuaeregione ^ vlcftu calidis
8C ficcis confiftit. Diximus aut & paulo prius alia omnia, qug ad eius generationem cOnueniunfc
Breuipr eft autem ff pe prtediefio fparfo temporis accefliopn eo quod magis ac minus plurima ha
bens differentiam,autpropter quantitatem videlicet Sc qualitatem ipfius biliS;, aut propterlaKd^f
ratitis vigorem, autpropter prifentem^o tempore corpori patienti difponem. Nam multa bifis
q ea quae pau^eftjlongiorem affert aceeflionem: tenuis autem g crafla,breuiorem: Sic SC. vigor
maior qufdemhrcutoran,imbecillior vero longiorem: CorparfsaStdifpofitiDrara quidem bre
uiorenr,^a&verol©ngiorem.Trempus autem in hac febre intermiflionis,nullum habet humo'
ris putrefcenris ex pulfu perceptibile indicium in dic aut in notfte qua: confequitur aceeflionem:
Gum vero parumper fuccenditur, vix agnofei poteft in primis diei aut nodlis fubinde feqUentis
partibus: manifeftius aute iadrea finetiieiufde diei vel nodis: adhuc vero manifeftiusproxim.a

A.1.4;£

I.4I6.§

54.4xj.a.l>,

.•f

_LIBER SEC VND V S _17

A quae antecedit videlicet acceflionis diem vel nodlem: In illa vero lam fignum euidens apparet,ac
inulto etiam magts acceffioneiamincipientetatqut adhuc plusiam inualefcentefebre:cum vero
j iam confifti t,minus quam aim augebatur: multo vero minus,vbi lam declinat. Huiuicemodi
i brem,fi appellare libuerit exquifitam terti'anam,nomme vterisanriquo:fiminus, mihifaltem h'-*

; ceat manifeftioris docflrinae gratia ita nominare.

De Qmtidtdna. Febre. - C.^P. 4.

E St aut & altera exquifi tae fimplicitatis febris,q ex pituita putrediaofaortu haberper fentietes
corporis partes a' natura detrufa.Indpit ^autem ab ©ctrembrufcge&tfw&nejatq^rc^

4.4i7-<i ^ I tiusqrigore:acaimdiffiaiItatraccenditcalor:acIongumconfumittps,duiTrinualcfcendoper^

uenit ad fommum.Qm vero is ex quo conftituif humor frigidus eft&rhumidus in temperatura,

; ientus aut ac tenax in confiftentiajidcirco xgre accedit,ac tarde mouetur,fepius^j3 in foraminibus
; retinef.Opprimitautatq3aggrauataliqnvirtute:Hincinaequales,acdebiIesmagis,paruos%effi'
7 cit pulfus 8 C in inuaflonibus,& in primis incrementorum partibus. Fiut aut dC in bilioia febre in |

. acceffionu principrjs finguli quos diximus circa pulfus alfe(fius,at in illa ftatim definunt tum alia, j
I tum in 3 equaiitas,q plcrunqj tali febre inuadente non adeft: ac poftqua ceflaueritrigor,non multo j,
^ poft calor accendiqveluti ignis effulgens purus^3 omnis fumofae fuliginis expers. At pituitofi hu |

: moris caliditatem igni font^o m%nis^ vMdibusaccenfo non male affimitererisiideirco patuat
I in eo vacuationes: dC acceffionis fpatium longius producitur: neque intermiffioms tps eft adeo,

5 vt in tertianaiyncerum,fed humoris putrefadti femper iri calore & pulfibus feruat indicium.Ma>
nifeftiffime' aiit dC in hac febre in inuafionibus atque incremetis acceffionu, fignu putrefactionis
apparet. Attri cum exquifite fuanatura feruauerit,plerifcp videtur pura intermiffionem habere,:
^ Et nos quoq3 hoc idem non raro fatemur,cum nimiurii diliges iermo fuerit intempeftiuus. H|c |
Cit*- aut naturas confequitur corporum, 6 C tepora,& loca,&: ftatus,artes%,&: vidus roi^em,alia^3 om^ |

' nia pituitae confentanea. Singulis aut diebus accendit,guis minus calida fit g tertiana,^ bilioia e, |

. At illa cu SChumorem beat accenfioni opportuna,& fecile' fubinde propter fubtilitate quicquid !

, I cx eadeefferbueric,totu in accesfioneexpurget,ad puriore quadainfebricitationem terminare vr,

I poft^3 accesfione breue aliquod putridae caliditatis veftigiu relinquere: Qiiae aut ex pituita febris
|^ccenditur,in accesfionu declinationibus integre non expurgaf,necp paru relinquit eius,quod ve
j luti fuccedi vf: hinc ergo eius intermisfio loge deterior,ac fecundg accesfiois feftinatior eft iuafio,

I De Quartcind Febre :<&* QmdRigornonrmncjmm Sine febreperjentitur. C.AP^ 5.'

\ ^ Tn 'Tebriu intermittenti 3 genus eft exquifita quartana,qn ex folo atrae bilis humore ge

'J ! JL nerat,qui frigida ac ficcaconftat temperatura. Succedit aut paulatimveluti-lapis aliquis, aut
' •' : tefta,autos,auttalealiquodhuiufcemodi corpus frigidum&ficcum. Vbi vero aliqua exeo flama
i fuerit accaiia,mhil fumidu aut femicobuftu in accesfione relinquit. Atq3iddrccaftosrhtimore co |
I piofiores furit euacuatioii6s^iapitmtaiatq3iiitermisfioexqiiiliteptira tucqiricgd atrae

I bilis fuerit accenfum,exbanK&t£q 34 i{pergit. Idcirco fiC in eis talis eft rigor,qualis fjs qui vehemeti
! I gelu fegjeftnnt 4 iaudqua^* jdfiimiiissqttfa S0lepemftis,aut lasfis,aut ex medicaminibus aliqn ca-

i lidiSjSC Cum fuper vlcera ponunt mordentibus,fieri confueuit. Neceffe eft aut hac febre antecede
I j ife,quaecuncp atra aggregat bilem in vitae exercitrjsjac totius vidus rone,& temporis ftatu,& par.*

teanni,ac regione;fic laboratis natura SC aetatem atra bile abundare. Huius aurFebris^r-esfio
' '2 tempGrisfpatioeftfimilis tertianae;non nung &:longior,cumadhuc exquifita perfeuefat,vc quae

J ex frigidiori humore confiftit.'Eadem vero in hifce febribus atq3alrjsoibus eft ca quae differetia
j fecitlongitudinis accesfionum,queraadmodu paulo ante' diximus in exquifitis tertianis, ex mub

i timdinebiuntaas^<ia^at€,vigotEm&^peEat£pimbedUftatepnEeni^:;aGpCEiEaex3pfias#gro^

i tatis diipGfiri©ned 4 a 6 rfitateafrumens.Na SC alia omnia proportione reipondent f|s quae ex ama^

j % >rabile accendunt. Si igifnecp putrefcat,neq3 vehementer per partes fentientes deferaf atrgbilis hu

t imor,nung efficiet qUatriduanac exquififae circuitu. Et quide regi| morbi pasfionibus,diuturrig

fridaachoiicxfplenisimbecillitates& coloresm tow corpore foedicorr^pondent: herpetibus et
I a«|3 cryfipelatibus quae ex flaua bile confiftuntjeacri & phagedaettae.Neq3 in his. verojnecp in me-
; lacholijs neceflario febricifat,nifi prius atra bilisputrefiat:fempervn.luis natum viribusvtes,

: ^uidoptimu fieri cotigerif,i]s quae alunt partibuSjasfimilare: quicquid veroalienu, excernere c6>

I nat. Qtibd fi aliqn bb crasfitudinc,aut multitudine,aut tenacitate raaterig mutilis,aut alig meatuu
i obftrudibne,autppfui ibecillitate,totu quod eft vitiatu nequeat expellere,neceffe eft, vt fi id diu^
i tiris iri ariirnaliS^COrpbreperdiirauerit,corrumpat. Neq3.n,fieri pot, vtaliquisquifpia ex humorfr
bus talis permaneat,qualis erarab initio,nedu qui ita deprauatus,vt naturae cultu non ampfius fii
fopiat-.fed alterum oino fequit,vtXcocoquatur,apponat,atq3 asfimiktfolidis partibusanimalis:
aut corrumpatur, & putr efiat. Sic.n.ijs qui morbo regio atque atrae bilis pasfionibus infeftant,qH
laliofi humores fuperabundates diutius corpus obfederint,febres fuperueniunt.S^ius etauthc
patis aut fplenis aftedus attulit febre,qn.f hae quas diximus nuper pasfiories,aut exinfiamatione,

' autobftrudionecontigerint. Ea'dem quoqueroneSdin pituitofo humoreredundatenon aece-*
dit febris,nifi prius putruerit. In hocaut vifum e fepius id quod antiqui imposfibile arbftrabant:

' -- - ^ ^ ■' eft'

DE DIEEER. JEBR.

i cft autem hoc, Sine febre rigor,quod non nullis quidem accidit lemel; non nullis autem per vices %
mterpollans multorum fpatio dierum: vel a principio vfque ad finem continuatur i aut videlicet (ms

'■ eft ita omnino exiguuSjVt neq? adefle videatur,cum ie quieti tradiderint, ied cu moueri coeperint j

in lib.de nam.
hiicn.c6.i.t.3i.
V.ji.a

; tunc demum eum fentiunttaut tantam Vim habet,vtiit et fine motu moleftus. Sed qh huiurmo--
' di in tempore humorputruerit,nonjnodo i%enr,ied etiam febricitant.. At quae tales fequitur di-
fpofitiones febris,eft valdeditmirna^difiknlterfo^ in quotidianae figura progrediens,.

De Febre Hepiald,ac de Pituitie Generibm, _ 6.

E Xhocigiturgenereefi&febriseaquaeprbprievocaf hepiala:^'qHflrnulfebricitant6d rigent,
atque eodem tempore in tolereorporeviEunqae-fentiunraffe^um, Archigenes quidem nui
ii idnomen vnquam alteri reraccommodari arbitratur,nifi huic febri tantummodo: videntur tn
Se Attici quidam,eum et rigorem qUi fehtem antecedit,ita nominare. Vitreum vero huiufcemo-
di humorem Praxagoras videtur vocare: luniores aut,e' quorum numero eft Philippus, fimplici-
ter crudum, nullum aliud nomen adijcientes,vt exquifitius diftinguant. Eft aut & ipfe fpecies q-
dam pituit«,vt quifatisfrigidus& tenaxlit:quicimq3.n.frigidusatque humidus .lTumor exiftit, i
ad pituitxappellationem reducit,fi || Hippocratem omnes^jnon modo prifeos medicos,fed alios i
etGraecosmnominibusimitari velimus:Prodicus.fiquideminlibrodehominisnatura in hoc jF
nomine pr3eUaricat,ab admirabili quadam etj^mologia perfuafus. Sed hoc tps non fuadet ad huiu i
fcemodi difputatiories fermonem diuertere, cum alterum eifdem tradlatum addixerimus: quare'
i-urrusadpropofititm reuertamur. Quicuque humornaturafrigidusatq5humidusfuerit,hunc |
nos patuitam appsdlamusjtuvero fi fibeatfciiidapibn nomines: adeo eft mihi parua nominum cu
ta. At non te lateat plures efle h uiufcem odi humoris differentias. Vna fiquide eius eft fpecies fri¬
gida adeOjVt cum loco calido obftruitur,dolores maximos excitet:f3epius% multa laxioris inteftt,
ni incommoda,hoobum©re acuti dyfteris vi euacuato,ftatim fedari contingit:hicvero,humor vi

AJ. I.
c.i.£7.b

A.1.4.f.i.i

tum meminimus quae in libris de firUplicium medicaminum facultate diximus. Eft SC tertia alia
pituita: fpedes,qug^expuentibus videtur acida: eft aut minus frigida g vitreajmagis vero g dulcis^

Sicuri alterafpedes eftfalfa,aut propter putredinemjaut prppter falfteferofe humiditatis mf-
! ftionem: Ex qua fi quos febricitare contingit,fuperueniente accefilone non rigent,fed tantamQ>

: do horrent. Acida 'Vero ac vitreaift ptt ferentes corporis partesdeferat,finefebrerigores gene¬
rat: Quo'd fimodica aliqua iri ipfis fiat putrefecT:io,febrem hepialam appellatam inducit :Quo'd fi <3
vehemeritius putrcfcant,rigor/'quidemantecedir,febris vero fequitfuperatafrigiditate a' mulritu a, ibrie.c.42
i dine cafiditatis,adeo vt dum febrisinualefeit atcp;Gofiftit,minime fentiaf♦ Forte aut 6^ vitrea pitfti : '

ta acidae qualitatis eft particeps: Adeo, vt eius difteEentfe fint numero vniuerik, acida, dulcis)^ ^vgXP—

& falfa.Minimevcro dulci pituita putrefeatefebrem rigot^tecedit. Quifpia vero fortaffisne- ^

• que fimpliciter neqp.a^fimplici caufa huiufmodi febres fieri arbi'trarC£..Siquide totum id quod,ex: ■ftiihujiK
pituita putrefeit,febrem accendit:reliquum veroquod non dum putrefcit,cuius ,ca rigefGuritjnon '

X

dicere fieri,rigore vero vtpote alium a febre,ab altera :,vt qui non fit quod febris : Per febrem haqa
tertiana flaua bilis rigorem effidtac febrem. Sed ha:c;quidem logica magis habent quaEftionem»

De Complexione Tert.ianie Febbii cum ^^ottd!am': .ac.de Semitertiam Febre, : C^AP. y. ^

Y Am vero tpscftvt ad propofi tum inftitutureuertamur.SipituitaputrefGe,ns,ex qua febrem il-

Y Em quxfingiilis diebus accefrionem facit,aceendi dicebamus jmifceatur amatae biliVbutnGri
cx quo tertiana gignitur febris,duplex iam caufa ac difpofiriocoriiurigeretur: Alter fiquidem hu

ceffiones,alter vero vnamit^mimmodo,nifiaegefSmiuflftemppra^^^ hprascpnueniant:

fi enim conuenerint,§et yna f^ris;confuE,qu^ireq|Wfneq? qftoridiarig exqqifitarii fe^
prg fc fert, vero vtriufcp febris duplex eft fppcieSj^atuor ex ipfis fient cpmplmpness Vna

quidem,in qua tertiana quotidianae iniermittenricomifcef: Altera vero,in qua tertiana quotidia;-
tidt continuae coniungitur: Et tertia,in qua quotidianaintermittens tertianae contiriU^; mifcetur:
Quarta,ija qua permifeetur quotidiana continua tertian^ continuae. :Harum.v.crp;riupe^ didar

'fiones occurrant :non niinqua vero diuerfis temporibus fuperueniant. Sed hae quidem epgriftti
'facilesfutttmifiqialiqEintermittensigaoratabriiexercitatisearone, quonia^grotusnunqua i.
febreliberatiftifQrifaaafceeflaoiiistrrfpfeereoportetj quemadmodumirifecundodecrifibus ple-
'nius edocuimus: atq3inde,non aut ex pcriodDrum fimili proportione,cognof(:ereifebrem. Sup-
ponat.n.cuipia acceffionem incipere circa prima hora vna' cu rigpre, qui videt pungere carnes la
Eorantis: deinde vbi alia omnia terriaiig febris indiciayfqjad confiftenria procefferint, poftmodu A
• cum bilis vomitu atqjoptimis.fudoribus declinare:ac iam nonam diei horam adeffeiynde exto- N.
tius acceffionfs motu coniedturari pofllmus hora vndecima aegrotante,febris intermifftone habi

LIB E _S E C VN D VS __

" ^Atunini 5 takm videlicet qualem i'n periodis nominare confueuimusiDum vero in hac fpe fumus, ■

^ fubitoretinerifudoreSjdenfatafcilicettantummodo veletiamhorrefcentecutetac fubinde prin-

cipium5aicenium3Confiftentiam febris continuae, qualis ex pituita accenditur, iequi: Sic enim dC
duplicem caufam ac duplicem febrium fpeciem cognofcemusjmifta intermittente continug,qua-- ;
uis nulla intermiffio deprehendatur* Secundo etiam'die fperandum eft hora nona acceffione fu- !
■ ' turam,Quo'dfiexpecfiationinoftr3eresipiareipondeat,omninoetiamdietertiaitidemfebricitan |
te adhuc aegroto,fertianefebris acCeffionem hora prima fuperuenturam iperabimus.Quo'd fi aut i
prseueneriqaut tardior fuerit ea^quam fecundo die circa horam nonam fore fperamus acceffione, i
•aut tertio circa primam,non amplius diebus fequentibus aut noaanaaiJtprimamexpedabimus |
Jhoramjfed tanto prius fiue pofterius^quarrto inrprima-perrodo firrtilttt^eproperrioais-aceeffio- |
nemauttardaileaut acceleraflemonftrauerit* vero ex duabus febribus citius fit finem habi |
^ « tura,ex earum fpecie & forma,atque ex acceffionis prolixitate ac magnitudine, more pr 3 eterea,ac :
motu,& reditu periodorum prout celerior aut tardior extiterir,conie(flurandum* Adhibenda iri- i
I ifuperaliaquxfuperuenerunt indicia codfionis aut cruditatis morbi totius: ex quibusmaximam |
vimhabent quae in vrinis apparent: de quibus omnibus fufficienter in libris de crifibus tracfiaui- |
Bmus* Si vero pituitofa continua biliofam intermittentem, qux prima inceperithora, non nona i
. fed aut quinta aut fex^ apprehenderit hora,adhuc difficilior cognitio fit plerifq? his medicis, quf i
talem contemplatione contemnunt,neqj fcire curant an vna fit fpecies febris an duae, qualis^na i
fit vtriufque natura: Vt vero^ui nihil horum intelligant,non modo ignorant, quo padlo curare |
oporteat has febres, quarum nullam habent notitiam, fed nefciunt etiam vtrum die fequenti fu- !
fpicandum f it de hifce horis ambabus,qu^in primo die acceffiones attulerunt.Ego vero fum mi i
. hi confcius,q)fepius ex diuinatrice quadam arte potius ^pr^nofcediibientia medicina propria, j

^ 4 ^^'^'Vifus fum eifdem coniediura affecutus futura acceffionis infultum. In hac igitur ipfa de qua nunc !
^agimus miftione tertiana cum quotidiana,vridi aliquando circa primam horam exquifita tertiarig !
inuadere acceffionem: in fexta autem illius qua a' iunioribus medicis prOprio nomine Cathemeri |
naideftquotidianaappellaturtita enim vocare confueuerurit eam febre quafingulis diebusac- |
l^^^^cenditur,neque vllam halaetintermisfionem^Ego vero folitus-fum-eandem febremAmphimeri |
nam continuam nominare:nam cathemerinOn vocabulum nufquam apud Gracos fcriptum in- i
^ , «enif: oinnem vero rem qux quotidie eodem fiat modo,amphimerinam vocant* Verum, vt in- ■

; quit Plato,non eft habenda de noininibuscura,quibus totae tantaiumaerunrinaeflag^ioipropa-l
Cj riitur* Vocetur itacp manifeftioris dodrina gratia,quf quiderrifirigulis diebus accendit atqj inter
i misfione-finif j^amphimerinaid eft quotidiana fimpliciter,nulla alia fermoni fadla adiedioe: Qua ,
I autem intermisfionem non habet, quotidiana continua dicatur, At liceat etiam fi quis velit, alteri j
adt)cere,intermittens* Eodem modo in tertianaftatuatur:altera quidem eius differentia fimplici- ^
I ter tertiana dicatur,aut tertiana intermittens: altera vero tertiana continua*Contingit etiam hanc i
i ipfam fine aliqua adied:ione,tertian|m fimpiiciter ita norriinare,quod dt- ab aliquibus video obfer I

itiari.Sed no oportet de nominibus prolixius difputare: fed potius ad propofitinofiriirifdtutum T
reuertamur* Adolefeens enim in quo fadam dixi complexionem tertiana cum quotidiana con¬
tinua, mane quidem in prima hora rigorcm-pattccepit-exquifitte tertiante familiarem: aderant^ ;

■ alia onuiiaeiufdem febris indicia vfquead horam fextam, 5 (irepentinus vomitus biliofus, 8 C mul '

I tus:&ventris deiedio copiofa,8tI htecipfa biliofatS^ pauci fudores, inter quos ftatim homo con-

: traxit fe atque horruit: ac fubinde incipiente annotatione, pulfus erat paruus, inxqualis: Deinde '
i vfque ad horam vndecimam cum paulatim adhuc fuccederef,plura quidem figna habebat anno- :
i tationis propria,paucis tamen intermiffeaugmenti indierjs: Kric vero vfq? ad quarta noefiis ho- i
i ram, febris certisfime intendebatur: deinde qua tum feniu percipi poterat, vfq^ ad fexta noefiis ho |
D ram in eadem magnitudine perfifiebat: mox iam manifefre declinabat vfqjaddkii^uentis hora |
quartam:In hac enim ia & contrahebatur,^ annotationis figna oftendebant/rigidioribusEdlis. I
extremis eius partibus,paruo% exifl;entepulfu: &iam ad vefperasvfcp intendebat paulatim,neq3 '

; horrorem,neq3in£equalitatemaliquapraEfeferens:deinderurfusinfummocofiftebatcircaquar- J
i tamno(fiishora:fexta veromanifeftisfimeccepitremitti. Quo'digit tertio die hora fecunda quo-
: tidianam annotationem expecftare oportebat,in ambiguo non erat,non tn vtrum tertiana eadem |
hora effet feruatura,an non,fatis conflabat*Hora igitur fecunda accesfio fuperuenit horrida: quse !

' celerius ea,quatin primo 5 ^ fecundo die quotidianaecontinuaefecflaerat,inualefeens vfquead ho-
ra quinta, aliud rurfus poft quintam horam fecit initiumdn quo aderant omnia fimilia i)s quae iri [

; fecunda hora contigerant accidentia: Hinc vero rurfus promptius inualefeens vfque ad horam ■

! odauSjdenuo in eadem horruit: ac paulo pofl rurfus accrefeens accesfio expedite afcedebat, adeo |

■ vt hora no(flis quarta iam ad iummum peruenerit* Et quid aliud hoeerat quam accesfio exquifiti ;
fiemitrifxi^ duabusdademhofalnu^eritibus Ebfibiis c' quoniam quotidiandduabus horis cek^^'

4 Itl' ’^fys,tertiaria autemiotidem tardius accedebat: adeo vt quicuncp facultatem haberet febrium figu ‘

/ ras agnofeendi, tertiante ac quotidianae continuae accidentia in vnum confufa, manifefle'depre- ,

r hendereuN^ cum tertianae infultum rigor comitaretur, quotidiana aute fine rigore inuaderei, /

I', mifta

_DE DIFFER. FEBR. i

I jnifta ex vtrac^felDris horrorem coiitiniio aferebat^rerh qinderri rigbremmormi, maiorem aute Ie
i refrigeratione,tantoc|3 hac ipia maiorem,quantum a' rigore magnitudine fuperatur: adeo vt curn j ^

I abvtrocpextremoaequadiftetproportione,horrormediusinteramborigoremfcilicet &frigefe j /e-^2
! diionem collocetur: quod quidem maxime fieri confueuitjCum extremitates confundantur. Non |

' ab re igit inditum eft huic febri nomen^hemitritaei.i.femitertianx.Nam ex quotidiana continua ■
&tertianaintermittentetotaeiusnaturaconfura,dimidiam partemutraqueexdi(fiisfebribusre-' [
tinet.SicUtiigiffemiafinusdi^femideusnomentalefortiuntjitaS^hemitritaeus.Semiafinusenim |

: Cum ad eius generationem pro altera parte afinus,pro altera equus, conueniant, ex vna ferniafini
jiomeii accepittSemideus dimidia quidem parte deus efle monli:ratur,cum vero alteram hominis
habeatjhtec in nOmine' omittitur. Sic dC hemitritaeus dimidiam lui ipfius partem habet tertianam,
alteram autem dimidiam,quotidianam continuam. Duplex autem in ipfo generationis modus.

Vel fciiicet duabus in vhum tempus,quemadmodum dicebatur nuperjConuenientibus acceffio^
nibus,quia altera quidem pfafueniebat,altera autem differebat: Vel ftatim abinitioambabus- in.-

■ tiicemconfulls. Qu^ginmfit:invnuin:cmtpusmmieai^tbmvtraque.accief£aa%-vnamtan..

■ vfqUead finem,quae maxime atq^ praecipue ab omnibus febris hemitritaea appellatur. Sed de hoc
paulo pofterius a' nobis dicetur propter Agathinum,atque Archigenem prtefertini. In adolefce
te igitU^qU£mJio±|raiTaiTatiofuppofuit,cum tertia die huiufcemodiaccejllo fada elfet,quia in

'tottcsjqfh qtfotidiana quidem duabus hp..
juarta acceliio Sole orieteinuafit, formam
fecundum proportionis fimilitudine quin^
ta ab ipfa acceflQo circa decimam noeffis horam principium fadlura,qm duabus femper horis cele--
riUs inua(erit:biliQ& autem febris acceffio tertia ab initin-^eq«iaiaJicna,quam^^ muafurai

circa qUartxnodis horam decimam inuadente accefrione,qua: febris piituitofae feruabat imaginej
atque hoc modovfque ad quartam quintg diei horam progrediente,vbi febris biliofa mediocrem
rigorem fecum afferens eidem coniunda fuit,mifl:am fubinde formam gerens acceflio, biliofae fet
licetfebris ac pituitof^fequenti node circa horam odauam pituitdia febris incipiens exquifita ac
fola totam diem fubfequete ordine fextam occupauit: Deinde cum media node declinauet, aliud
fobinde eodem modo fecit initium: deinde cum reliquam dimidiam nodis partem vfque ad me¬
ridiem diei feptimae obtinuiffetjpoftmodum iam veluti declinabat: At eandem excepit tertiana,
qua cum rigore inuafit,quemadmodum exquifita tertiana inuadere confueuit: atqj ctim alia om-
niafecum eodem modo certiffima afferret indicia, vomitus bilis inuexit, atqp alui excrementa bi¬
liofa, vrinas optimas,ac ciim iam aduefperaifet breues quofdam veluti fudores: Adeo vt,qui-
cunque febrium fpecies didiciflet,ei aperte' indicaretur eam remitti ac declinare, neqj vitra vnam
aliam periodum,aut ad fummumduas,debere pro tendi: nam Spinea declinatione erat quies ad¬
mirabilis, qualis an te' vifa non fueratjdonec ad quartam nodis horam peruentum eft:ln illa ete-
i nim, febris pituitofa quae quotidie quidem accelfionem faciebat,ied duabusantidpabat horis,m-
! uarit:Cum% totam nodem occupaffet,ac totum deinceps diem, rurfus in fecunda hora nodis
! odaux aliud fecit initium.: cumq3 eandem pariter nodem totam occupaffetjfequenti die,quae no-
! na erat,declinauit.Eodem vero die circa horam odauam,quoniam duabus horis tardius inuade-
bat,futura erat tertiance febris accelTio: fed tunc hora nona fuperuenit, hoc ipfo etiam fe declina¬
re fignificans: Sole autem occidente ei fe affociauit febris pituitofa more fuo anticipado :Et cum
nodem illam obtinuilfet diemq? fequentem,hora decima diei decimae iterum inuafit: Deinde die
vndecima rurfus hora odaua.exquifite permanens pituitofa:Deinde prima nodishora tertianae
febris,quae quatuor tardauerat horis,horrida accefffio fada efl::Deinde fexta nodis hora aluus bi-
liofa excreuit:ac quidem per vniuerfum corpus veluti fudores exhalarant, poft quos tota declina
I tio fere' ad infebricitationem peruenit: neque iam in ambiguo erat,quin tota febris tertiana omni
i no defiiifet: pituitofa autem ibla remanferat, quae dC ipfa iam remitti incipiebat. Hac igitur ratio-
i ne die duodecima non amplius anticipauit acceffio duabus,vt antea confueuerat, horis, fed hora
I feptima inuafit: neque die decimatertia iexta fuperue'm't hora,fed illa etiam feptima hora inuafit,:

I quietem effatu dignam ac declinationem offendes.Quartadecima vero die eadem declinatio me
lior admodum fucceffit,ac hora nona acceffio Eda eff: in vrinis autem erant infignia codionis in

fentis fermonis non intereft nifi obiter dicere: Quo'd vero fepius commiicentur diuerforum ge¬
nerum febres,& biliofae pituitofis,& intermittentes continuis, quae a' multis medicis ignorantur,

I iatis hic de quo nuper fcripfimus,a:grotus offendit.

i De Dignojcendci, Exquifita. 0 * 710 »^ Exquifita SemitertianitfUduerfws^rchige-

nem <& Agathinum. C^P. S.

S Ed quoniam bC de his fatis mdum eff,rurius ad id redeo,de quo paulo ante' eff a' me lermo di
latus. Febris igif,quae ex tertiana & quotidiana continua compofita eff, quam hemitritaeum

T?ippeiramus,”

LIBER SEC VND VS

39 -

IA appellamuSyA^^utflatiam bilem habet exuperantemjatque obid in eo font tertianae febiis acciden¬
tia maiora: Aut haec quidem paucior^ pituita verO abundantioryaiqiicMdreo-qtfetid&n^^xMiS
^nuae afFe<flus firmiores: Aut neuter horum^umorum alterum vincit,ied ambo aequipotentes exi
H quo tempore eft exquifitus hemitritaeusitalem formam repraefentanSjqualem de eo Hippo"

manifeiiauitjCum in primo Epidemiarum in hanc fcribit fententiam: Erant vero eoru ple
rifque paffiones huiurmodi/ebres horrida,continuaejacutaejOmnino quidemno intermittentes:
modus vero'erat hemitritaeusjcum alteram diem leuiorem ferre^altera vero inualefceretjac fum»
matim in acutiem augerentur.Dixitautem horridas,non-fimplidter qug cum horroreinuadunt;
ficuti hoc innumerabilibus accidit febribusjde quibus deinceps verba faciemus : fed in 'quibufcun

lidiana continua fimulinuadunt , natiLal^£a.^s folam babec qUottdianam*Magnavero ex par^
t^dierum prima mifimn ex vtriique committit febrem,fecunda vero pituitofam continuam: con
tingit autem non nunquam hanc primo inuadere die,iecundo vero ambas limufiAcceffio igitur
."cxvtrifque commifta,quando humores fuerint aequipotentes ^ talis eft qualem paulo ante' deicrii-
y-' I pfimus-hei^tri^on: Cum verotertiampnaroalHerit,horridiOr fit febris: atque in annotatione fi
^-~‘^^.bfaliquidr^?i?aflbciaf.confefl:im vero &feruidior eft huiufeemodi febriSj&: incendi) plus ha-
bet:magis^3 feftinatad iummumr&Taliquid bilis per vomitum'/aut per aluum, aut per ludorem
'T^ J excernitur. Atcum atea quae pituitofa eft febris, potentior exift t, tunc frigus vehementius ex>

I tremas occupat partes,horrores% paucifiunt: &pulfuum fitcomprefiio maior ac diuturnior itar
! dius6j3accef[ioinualefeit:aclongum pofttempuscorififtir:nontamenautfitim,autmagnumaf>

: fert incendium: neque ineaper vomitum,aut per aluum, autper fudorem bilis excernit* Hanc
quoque duarum febrium miftionem Archigenes animadu^tifle videtur, minus tamenTetfte at¬
que perfpicue,quemadmodum in feptimd commentariorum quos in tracftatu Archigenis de pul
fibus fcripfimus,efta'nobis oftenfiinu Arbitratur igitur Archigenes in hemitriueis aliquando fe¬
brem pratlialere tertianam,aliquando quotidianam : non tamen xqualem earum miftionem,qufe
folaexquifitum hjemicateuifi tonftituitiaut intellexit aut in fiiis fcriptis oftendit, verum omnino
^ practermifinNamcumeaequalesmagttitudmefuerinti &|ebris biliofa i nterm ittens pituitofa
continua, icceffiopis initium fit cum horrbre,qui medium inter rigorem & frigefa^ionem obti-
netlocum quorura akecum tertiartam febrem,alterum quotidianam comitatur. Gu'm vero ab in
l uafioneinualefcit, fertian* quidem ratione cito calefeit acfeftinat ad fummum, at propter pitui-

Ctofam tardatur, arque inafeenfu retinetur non nunquam atque interrumpif:Eft^3 inter vmos
i affeiSus veluti pugna quxdam , cum ^gernon nunquam inualefcente febre tertiana, atqiie ad
•' : cutembuinores impellente, vehementius calefiat: contra vero remorante, atque ad interiora re-

’ ;uocanteipfiusmotum febre pituitofa|vt quae tardi ac difficilis motus frigida^ ac lenta exiftat
natura.In hoc autem certamine eUm humor frigidus fuperauerit,fyftol^ id eft fummiffiones,hor
irores, amue extremarum partium Sicuris refrigerationes fequuntur, adeo vt videatur altera rur-
ifus acce-ffio renouari: Cum vero calidior vicerit , tunc ftatim totum corpus calefit, ac iam videtur
; febris pene'in fumrao cpnfiftere: mox paulo pdft ad pituitofam redeunte vicftoria xgro ti denuo
kontrahuntur,refrigerantur3&' horrencrNeque hoc terminum vllum habet^donec febris ad fum¬
mum peruenerit,quodquidem citius acciditqua'm pro more pituitae,tardius tamen quamin bile
fieri confueuit: nani huiusqiridem celeritatem cohibet pituita,ac rurfus pituita tarditatem atque
; hebetudinem excitat bilis; Talis quidem eft exquifitus hemitriteus ex aequali duarum febriu terti
i peraturacompofitus,quoniam etiam ex duoru humorum aequali temperatura conft:at:atqUi ex-
I quifiras non eft,vbi^^t^egi^t pituitam habet praepotentem. Secunda eft duarum febriu,ter
I tianae fcilicetac quotidianae copulatio ac comrniftio, quae fimilem quidem nuper dicflae facit aCcefe
;Pfioneraquandam:ineo tamendiftert,qniinhocfebrisadinfebricitationemdefinit:&qindie fe¬
cunda cum rigore aut horrore fola quoti diana febr is inuadit. Non igitur erit hac febris hemitri-
qmdem ex numero continuarum hemitritaeus a£iftat.Quo'd fi etiam in vtroque genere he
Ifuitritaeus colloceturjUon haec tantum, fed multae praeterea aliae febres hemitritaei vocabunt. Hac
i ratione mihi videtur Agathinus omnes quae protenduntur,ter tianas hemitritaeos aupellare. Sed
: quoniam de nominibus potius qua'm de rebus funt quaeftiones huiufeemodi, in eifdem minime
cenfeo commorandum: nam De nominibus ad medicinam pertinentibus, feorfum a nobis feri-
ptum eft alio tracftatu,in quo hoc ipfum offenditur,atque integre praefinit, qualesfiafnfint de re-‘
yTT bus, ac quales de nominibus,difeeptationes. Rurfus igitur ad res ipfas redearnns/hoc eft ad euiri

quem Hippocrates vocat hemitritaeum horridum atque continuum, quern facft
jdianae continu^gau^i^j la^nt^tKnti autem non item, quoniam qux ex anVbapus com porii>
i tuj- febris,riecffl[af iofe ipiamtermittii^rlSbn tamen ex duabus continuis,quairum altefabiliofa^'
^ jHfefa pituitofa fit/pdteft hemitritxus confiftefe, quoniam haec comrniftio febrem hdrridani, ac

quae multas habeat reduplicariones,non facit.Nam ciim omnis febris continuafui qUidem ratio-
<Z*tr. «q, 5 qn-exquifitaftierit,neque horror em habeat neque rigor^jneqjet^i quae ex eifdeeoporiit

: i.E{>id.co. i.

T cmtimam^i
\mtofdm. .

I/

DE DIFFER. FEBR.

bus ipfi^mfebribusgencrariiquanim altera fitintermittcnSjakerawrocotimia.AtqjidciVcotcr-E

linquit ex quotidiana mtennittente,& fiiliofa continua,que SC ipfa poteft continuam fimul atque /

horridam febrem efficere.H3ec vero contrario modo fe habebit qua'm prior, qih continuitatem 5-.
quidem ex biliofa obtinebit, horrorem vero ex pituitoia: reduplicationes aut ex pugna mutua,
i ac tu praefertim cum humores xquas vires habuerint: vbi vero alter eorum praeualuerit illius zc >; 1;
cidentia praeualent ac dignotio,vt in prima mixtione oftenfum eft. H^c omnia de quatuor mir' ;>
liionibus & ex biliofa febre & ex pituitofajmagisadeu tracflatui quo de typis agit, cuipiam perti i
i nere viderent: hic vero neceflarto de ipfis facTa eft mentio propter hemitrit^u, cuius ortu Archi I
I genes ad tertianam transfert ac quotid|a)pm.,'non tamen eius naturam redeaffecutus, quoniam!
i in nunierp febriii intermittentiuipifumponit.Agatliinusautcontra,hemirritaeuin codemgene>
i re cu tertiana manifefte locauit, ac fbla acceffionis vehementia ab eadem differrefatrf. Si igitom-
^ niu febrium differentias exquifite fcribentesjin nominibus tantum aberraffent, non admodum ef
fetaegre ferendfj: Sed,quoniam neqjilmplieium neqjGompofitaru febriuomnes differentias ex-
quifiteaUignarut ;.ac prSterea plures alias fuperfluas addiderunt, quae nec^ ad praenofcendnneq? P;
ad curandualiquem afferut vfumtnos pro viribus earum typum omnem, exquifite complecti teii
tauimus, vt qui longo tempore partim experientia, partim rationci omnes quaesrtiles fuht.differ
rentias inuenerimus. Simplices igitur ad prafehtem traiffatum: compofitae vero ad eum inquo
de typis agit,attinent,cuius tamen non erit expers omnino atep infctus,fi quis hunc diligerer per>
legeriuNam per haec quae de bilioia S^ pituitoia febre fimul commiftts confcnpiimus, licet &jne
lancholicam. febrem transferendo, eius cum vtraque illarum complexionem ac confufionem pai.
riter coniecflari, Vocoautem complexionem,quando horis differentibus inuaferunt confufione [
v^biquando eodemtempore inceperint. Sic & tres fimulfebres completffiperie quifpiam dC cq j ''<yt,p€^io

I multitudo, cu m omnes tres numero exiftant,^ quae ex arhara bile,&quae ex atra,6t quae ex pitui

fi aliqua accefferit his particulatim in ipfisdifferentia,haec vel exhumorismul£itudine, vel exqua j
titateSiL qualitateputrefa<n:ionis,acpraetereaexmodomotus,acparticulainquafitpu3:redo,'iiabe® w
bit originem. Vcluti confeftim earum febrium intermittenriuni,: qiK tertia quaque dieacsifiio> i
nem ^riunt,quae'Equidem breuehabentaeceflSom&tempuSjaGGumrigQEefemadunti&pi^fiudQr i
res,&b3tfeiii^s«tttnm,&biliofeexerementafii»tm%lHs-teEtianafei^^ttMSeneffieahnpqfitum eft-:-1
Quibus vero aliquid horum deficit,hx non exquiritaedcdfimpliciter tertianae appellaiit. Quo'dii
intermiffionem minorem habuerint,acceffione videlicet in longius tempus protrada,h^ tertia? i

naeextenfevocantur:Cumtamen&:haecipfaresplurimamineoquodmagisacminu^;d^eFeh | j

* '[uam fimpliciter extenia^ nuncupare , quae cumr.vig:'

iufeipiat. Licet quidem ex his aliqi

quatuor horas in acceffione confumpfertt, reliquas habet febrisexpertes: aliquam vero iutticien
terextenlam, quaevfque ad triginta extenditur horas : atque aliquam in longius adhuc tempus
produeffam, vt qufevfquead triginrafex horas protendatur:arquealiamaidhuc amplius vfqiie
ad quadragimarvelplnres;Neque.€nim exhis quas diximus quae-libei Certis terminis potefl: dcR'
niri, cum Soritfeacrabitatio nobis occurrat. Neque tamenhuiufcemodi nomina adeo curiofein^
ueftigarecftneeeflarium,cum nobis demr facultas etiam fine illis vnumquenque morbum proxi
mis indicare,ac rec^tam curationem adhibere,nec non futuraprxnpfcere. Sup^ionatur enim^i
quis quindecim horas febricitare,actrigintatres febre vacare :hoccj3 deinceps eadem proportio^ ia-.
ne feruata contingat; Nemini dubium,quin dC tempus ad exhibendum cibum opportunum, ex -fn ,

acceffionis dC intermiffionis fpatio cognofeamriSt: quantum ex hoc adprsenofcendum aut cu^
randum commodi nancifei potuerit,nihilo minus id flifficienter acquiret, quamuis eaminquifi?
tionem neglexerit, an fimpliciter tertianam, an cum aliqua adieeffione qux differentiam deter?
minet, huiufcemodi febrem oporteat appellare.Sed &aimalteri indicarevoluerit,qualis'nam ^
fit febris aegrotantis,hoc diligentius efficiet acceffionisatqj intermiffionis fpatium offendendo, i
quam fi nomen certum ac pr^finitum, quod idem commonftret, inuenire ftuduerit. Haec qui^ ;
dem optima eft exponendi ac docendi ratio. Secuda vero quam paulo ante infinuaui, eu m aliam i
quidem exquifitam tertianam nomino, aliam vero fimpliciter tertianam, deinde aliam paulu-- i
Ium extenfam, deinde aliam fufficienter, deinde aliam amphus, deinde aliam plurimum. Obfcu
riffima autem atque omnium deterrima,de qua prius fecimus mentionem ,in qua medici iunio>
res quotidie inuicem certant atque contendunt, neque animaduertunt fe denominibus litigare.

Sed de alrjs quidem quifpiam minus forte mirabitur: de Agathino autem magis mirandum,qui
cum quandam&quotidianam & quartanam febrem appellet extenfam, poftmodum in tertia^
na non feruat eandein vim proportionisinam fi longius acceffio protendatur,nbh tertianam,fed

hemi^

LIBER SECyNDVS

40

A.1.4-^'

A hcmimbeum appellat* Sed fatis fuper^3ha(ftenus de nominibus difputatummam periculu eft,, |
ne tios longius qua m fit opportunum,in eifdem tempus conteramus*Quare ruriiis ad rerum ip^: j
{arum:qux reflant,inueftigationemreuertamur*,. . 'I

- ex Sanguinis Putredine Fcbrk;Oridtur.^ C^P. p. i

i X ''omnibus vero quae fuperlunt nulla eflet contemplatio praeftantior, g illa in qua quxri pc». |

; :§r^ ^teft, Nunquid’quemadmodu ex vtraq3 bile 6(:pituita fiut qdam febriu fpeciesiita ton fangui. i
ne putrefacflo foleat accidere febres» Siquideinephemeras eo tantumodo calefa(fio,non autputre^ |
fcente fieri dicebamus :in puirefadionibus aut (nam 8c iariguinem. qnq3 piitreicere efl neceflari^ '
' j quaerendum quie^nam fit harum febrium fpecies»Hoc aut inueniri pofle putandu, fi prius cognOr'
‘ iierimus quo paclo fanguis putrefiat; Na recfle fentire vf Arifloteles ab aliena caliditate oriri pu>- :

' tredinem» Vocat aut alienam,externam non infitam neq3 natiuam in quocuncp genere reru : nam
baecGoquere apta efl,externa auteo;'rumpere,quod efl putrefacere» Calor autem extrinfecus ian^:
guini aduenitjSc: in Solis deuftiOnibus,& pefliknti & fuffbcato aeris ftatu,atque,y t fimpliciter di
cam,m febribus vniuerfis quacunq3 ex caufa originem traxerint» Sed bC quando in aliqua corpo^
,^ , risparteianguis plurimus aceruatusfupra eiufdem vires efledtus fuerit,corrumpi confueuit,ac ta

praecipue cumah paruisyalls propter craflitudinemoHTruifjaut propter multitudinem impingi |

£ur,quemadmQd«nTinbubombus,ac collecftionibus quas phymata appellat,atcp vt vniuerfaliter j
dicararminflammationibus vniuerfis»Naminhuiufcemqdiaffecflibusduplicem obeam corru^ ’
pitur fanguis,& quia,f»non difflat,& quia a'natura non conuiricif. Quo'd ea vero quae non diffla f
njfputrkfeere fo.Ieant,indicant exteriora omniajqu,emadmodufru(flus,&femina, veffes^3pr;xte-?
rea»fiajs v,ei:o;quQdr.dicif;,rfidem facere potefl id et, quod in laterij inflammationibus cernit: nam..
quidaminipfis fpumeSiquidani pallidu,quidam rubeuexpuuntichorem: quod nihil aliud efl ^ ;
caiiumoris pars in inflammatione exuperantis,qux retineri non pot,fed prx tenuitate fudat exte i
«iK^on jintiqt^m vern liniger ichor iile conipicif non flarim ab initio,fed poflea qn y t pfuri^;
mupallida fputaantecefferintsqu^e bilisexuperantis erant indicia:quemadmodum fpumea qui^
dempituitam,?ubidavero fanguinem indicant»Quare non procul a vero efl exiflimandum, fan- -.

lutredinem, '

__ _» -.- o proportione m ;

'^f^-h‘=>'’t^j2r-riariQ pr^ipue dxeiiitu.affumere j.Namita in ifs qui laterum inflammationes patiuntur efl ob-;;
yP^^^Tkruatum;^uo tenTpordmaxime rubid5.expuunriQuod fi fanguis fupra modu affatus fuerit,pars ^
i 0quidem eius fubriiior ac pinguior,omnino in flauam conuertif bilem: qug aut efl craffi or,in atra:. i
IquodanhistumoribusquicarbunCuIiappellanfjContingixnaminhisexfanguinefupramodum j
efierfleicente ad melahcholfcu humorem fit tranfmutatio»Ita aut hoc loco accipi volo melancholi l
ea hum6rem>ytquf-npn durii exquififein atrx bilis naturam tranlierit, fed in quodam fit cofinio
eonfliiutiis* Ht quid6m.-pror-yarie£a£e4ium0t«minquosc:oauerritfanguisjfebres fient, fola mali ■
gnitate-^-notrmdlignttate difkrentes»]!!^ fiquidem qu^ fanguinis tranfmutationem conlCquu^ :
turffuntffimpliciores tum in reliquis,tuiri in caliditafis qualitate mitiori: nam etfi fe plurima ma-. j
nui tangenti o&rt,eft tamen omnino mrtis,fic;uti ea qutein balneo cotrahit» Semper eniiti febrim !
lis caioris multitudo,in multitudine defluxus confiflit: quod vero manui tangenti moleflu fentif, |
/%^;^humorisacredineprouenit»Hocd3 tibi fitmaximum humoris febrem facientis indicia, qualfi ;
tas; videlicet ealiditatis: nam qu^ magis vaporofa ac minus moleftaexiflitjexfanguinenafdtuf: |
^ ^ qu« vero moleflae;funt,&: rodentes,atcp mordaces, vtrancp bilem confequunf.Cum vero inpri^ ;

mo tactu quoddam potius vapprofum ^ acre,fe manui reprgfentat: ac per moram paulatim mor .
, dacitasaduenit,acmaximeinaequalis,adeoytperGolatorium quoddamS^cribrumpercolariyi*-
(K deatur: ex pituitae putredine huiufcemodi febrem oriri cognofeas»

L Cur Inaequalis Calorm Pituita Febre taBui occurrat^ C^P* 10. -

C ontemplanti vero mihi ac caulam perquirenti, cur in febribus alifs calor xqualis occurfet:

quae vero ex pituita ortum habent, talem caloris inxqualitatem oflendant: nulla potior vila
elt quam tenacitas atq3 humoris craffi tiido,qui difficulter diffoIuitur.Nam dC in hpc,ficuriin alfjs
omnibus,primoeaparspmnisexpirat,quxquotidiefueritextenuata:vixautemextenuatur quic,
quid valde craffum extiteritiqj fi etiam natura frigidum fuerit, tunc dC difficultas auget,Non to^ ;
tum ita<:p,neq3 ex omni parteaequaliter,fed ex illa tantummodo in quam putredo inualuerit,infla :
tur atq3 extenuatum eflertur,non diffi mili euentu zh ep quem in lentis ac cralfis humoribus, qui
exterius ebulliunt,}nfpieimus»Nam &in iftis ampullae attolluntur,qug vbi dirumpuntur,vniuer ;
fim flatus effertur,humiditatem extenuatam fecum trahens» At in fubtilioribus humoribus cum
cbullierint,nequeampullaefiunt:quid3 ab eis vapor exhalat,efl yndequaqueuerfus aqualis ac fi-
bicontinuus», : -

, Q^pdclo ex Fluxionibus Himovum Morbi generentur: ac de Caufa. Febrium,

qu<!tperCircuitumrepetunt,& Continuarum. C.AP, II.

■ ' imus,nunc earum febrium,^ ffa continuo feruorej-

s.Mir umerifni mihi vi detur in i flis vnam plerun cii
accef-

( izeriupu-s

DE DIFFER. FEB>

^ acceffibnem vfque ad quartu vel quintum, aliquando autem vique ad ieptimum diem ab eanini fi
i initiOjdoncc finiant extendi.Quanquam fi quis diligentius infpiciatjtnaiorem illi admirationem
I poffit afferre in quibufdam febribus per circuitu fieri acceffiones.Quod enim retro attulimus exc
pium in fiercore^quod particulatim putrefcit, in animalis corpore non admodum fieri poffe vi--
; detur, cum putreicentes humores ijs qui putredine vacant,poffint facile comifceri, vtpote ex om^
nibus ad omnia confpiratione & confluxione exiftente. Vnde fieri nonpotefl:, vt putredo nunc
I vnam,nunc aliam occupet partem, nifi inflammatio incipientem putreicere humorem alliget at>
que coerceat.Quoniam igitur ad contrariam partem ratio fe traftulit, difficilius eft earum febriu;,;

; quK per circuitus acceffionem feciunt,cauiam inuenire,qua'm earum quae fynochse id efl: contine
i tes dicuntur.De vtrifque tamen tentabimus fermonerntranfigere,neque hic prolixius fcribentes,
neque aliorum errata corrigentes, fed quemadmodum in fuperioribus egimus, folam veritatem
: ample(fi€utes,ex qua quifpiam inftrutflus, etiam aliorum delidla comprehenderit. Sumendum
I itaque initium ab ijs qute manifeftiffime apparent: quae funt lippitudines quadam, quarum non;

' nullse quotidie, non nuite vero tCttio quoque diemagisinfeftanttftmiliter&aurium dolorest-dC
i capitis fiue totius, fiuemedietatis,quem Grxdhemicraneam appellant: quibufdarn vero pe>

: du,& articuloru dolores,per circuitusexacerbariCofpiciunf.Quod igitin hiice oibus inipiqereii^-
■ cet,venas quidem in his partibus quae exacerbantur in tumorem attoili,atq3 inflammationem au.^.

; geri,ac dolores intendi,ac materte inutilis affluxum ad extrinfeca fieri, Ita & in interioribus qux«-
I cunque non videntur,feruare eandem proportioms fimilitudinem concipiendum tadeovt inia.

! lerum & pulmonis inflammationibus,in acceffionum quidem principijs tumores increfcant, in
I declinationibus autem euaporent ac fubmittantur. Forte autem quo pacfio hoc accidat inuenie^.
i mus,fi deinflammatiqnis generatione,atque de rheumaticis vocatis difpofitionibus,quaecunqup
i a nobis iri alijs commentartjs funt demonftrata,memoria repetemus :nam fii quod huius interet
I Ioci,iIIisaddatur,prsfentiquxflionifatisfaciet. Qui igit effluxus ad oculos conaneap^oescdnce^

I dunt a capite deftillare: quam vero ob caufam ftatutis teporibus faepius commeet,hocdicereignot;

: rant,vt qiii philofophati fint de potentijs naturalibus miniis,de quibus rtos tribus in fibris fumu&
j complexi : In quibus quatuor eflenumeiodemonfeauiimjs*,^aqutbusds^ fiirpes' & animalia
j bernantur, vnam quidem fimiliumattracfl:oriam,aIteram eorundemretentonzMjXpedih^sta:^

H tiam ahgyatoriam,quartam prgterea extraneorum expulforiam. DuplexaWti^ efl: ih omjnibusen'
tibus ^traneum,alterum nanq? ex fui qualitate, alterum quantitate. Hoc ftaqjaceruaricontingir
ob harum potendarnquajinm^eidbB^fee^temivigorem d^imhe€flfitatem.Gumerimia£que.va^.C^
lentes fuerintjSid meatus per quos materia inutilis excernitur,{ecundanaturamFehabuerint, tuc;
membra in fanitate confiftunt: vbi vero plus aflfumptu fuerit q poffit alterari, omne quod fuper^s
fiuu efi:,a' virtute expul foria trufum,neceflrario excernitur: Quod fi imbecilla fueripin eodem re fi-'
det loco: ac fi multum fuerit,grauat atqj extendit: fi vero acre,exedit ac mordet: ficuti & quod ca.-
lidu efl:,calefacit: quod autem frigidu,refrigerat. Hgc autem liquido in ventriculo apparenuNatut
quidam vbi aliquando cibum ampliorem aflumpferint, ex naufea interdum Coguntur euomere,
interdum vero profluuio corripiuntur.Quod igitur hic per maiora ac laxiora fpatia fuperfluum
excernitur extra,idem in altjs partibus animalis per tenuiora foramina non extra, fed ex alijs de^
fluitad alias,cum fortiores a' fe quidem pellanpimbecilliores autem fuicipianttatque hx rurfus ad
alias:donec tandem in eas quae imbecilliffimaefunt inter omnes, inciderit: hinc vero ad fortiores
relabi efl: impoffibiieddcirco in ijs queeplethora£.i.repletionesvoGanf,8C in eaCochymfjs.i. humo
ru vitijs, partes debilioies partim4nfiammatianespataintur,partim eryfipelatajalte herpetas,alig
aliud morbi fuftinent genus: quaedam illi affedufiunrobnoxiae, qui rheumaticus a' fluxionibus
appellapde quo nos feparato feri pfimus loco.Nihil igitur mirum, vel cerebrum, vel vniuerfum ali

quando caput,aceruatam in fe fuperfluitatem ad partes imbecilliores expellere, veluti aures, ocu-.

los,tempora,labra3vel dentes,vel malas,vel palatum,vel gingiuas, ad gargareona, bC parifthmia,
aut adeosqui funtiahufufmodi partibus adbnas :bC cum nihil in iftis imbecille confliteripad tho
racem, pulmonem,fauces,fl:omachum,ventricuIum,fluxionem tranfmittit. Sicuti igitur caput ta
iium omnlumorberatepius efl caufa,ita bC eas quae in hepate fiunt ac fplene inflammationes,afi>!

I quae partes vicinae, vel etiam per louem ex remotioribus aliqua vhavMplures gsaerat^ugep im-
Trniffipac per circuitum exacerbariNecp mirandum efl fimilem eifdem contingere afle<flum, qua..^
i iis in excretionibus excrementorum ventris confpicitur. Sicuti igitur quifque quantum quaque
; die excernitur,intuens,fi caufam excretionis ignoret,ordinem miraret: fic qucncunq3 latet fuper.»
fluitatum in capite generationis atep excretionis caufa: bC qua ratione non nuite quidem ex ipfis
i ad exteriora, non nuite vero ad aliquem alium confluant locu: hgret atq3 miratur hanc confluxus
j proportionem. Sic bC quicunque non nouit,neque quae partes materiam inutilem ad hepar tranf
i mittant:nequecaufam propter quam tranfmittant,intelligit:miratur in febribusquxex hepate
i accenduntur, ordinis proportionem. At qui nefciusnoneft primam inflammationis originem
I ex fluxione inhepar ittcidente-prbu^H&tac-qiKxddiancepsaexaeearfeeajrjCaufaminipfa partepa- A

I tienteconfiftere: mirari iam delinit. Duplex autem eft huius fluxionis occaflo, altera qiia nuper

r

LIBER rSECyND VS 41 ;

^jdmmuSjquando materia inutilis ad imbecilliores partes ab alifs detruditur: altera quando e^adem '
iattrahitur^de qua iam iermonem faciemus, fumpto hinc etiam ab illis initio, quaz omnibus fiinlt
imanifefta. Nam ficui inunxeris thapfian,huic haud ita multo poft partem illam calidi orem atque
linampliorem tumorem elatamconipicies»Sic &fi membrum aliquod iuxta ignem ealefecerist '
jaut vehementiorem fricflionem adhibueris: vel refina perungens vel pice mediocriter calida^deia ^
ide vniueriam paulo poft auferas:fiue quodeunqj calidum medicamen parti cuicp applicaueris:in '
^ piCce omnibus membrum in tumorem videbis attolli,quoniam caliditas natura apta eii: fluxiones

* f eaiderh recipere»T^eque enim praefentis efl: loci ifta diicutere, cum quod propofito |

L al&r- P [expedit noftrojetiam fine hac contemplatione habeamus Jllud enim compertum habetur, q> iern

per in corporibus plen!s,aut in quibus inutilismateria redundat,magna portio ad eas defluit par-^ |
tes, qlix vehementius incaluerinttln ijs autem qux fuperfluitatibus vacant, admodum pauca, ^
nai^ ^44'Non parum vero & ad panes dolentes folet defluere» Sic igitur quifpiam cui extremam partem i
digiti acus exigua pupugeritjftatim indoluitjpaulo poft vero inflammat atque in magnum tumO |
rem pars omniscircunftans attollitur :in quibufdam vero fub alisbubonesexurgunt,cum rara ac;
ipongiofa corpora, quse Graeci adenasappellant,ibidem aliquid fluxionis admirtant:quibufdam
£ vero & in medio bracfilo hoc fieri Gohfpicitur,cum in eodem loco effatu dignus aden fuerit con>
ftitums» Quod autem diciturjapertiflimecognoieesjaim vlcufculum aliquod paruum expers do'

A loris atque inflammationis prope' y nguem extiteriuSi enim negligatur,neque coaleicat atque ad j

cicatricem perducatur,adnatadeindecamequaeabvngue comprimitur,primum quidemibidem;
dolor, excitatur, deinde in tOtodigito,non nunquam vero vel manusyel pes ad magnam inflam^ i
Imationemeffermrtvfqueaded oSdoioifeiiHuTtionibus partes laboranuNon tamen huiuice rei;
[Cauiam hoc in loco aperire eft neceffarium: alibi enim opportunius dicfta eft, nihil^ ipfa ad prae< i
; (entem confiderationem egemus, Videnmr itaque manifefte fluxionum caufe ex ipfis partibus _
ff ifiuxionelaborantibus originem trahentes duae efle^quarum altera eft ineirdem accenfa caliditas,
laltera dolor excitatus,Quo'd autem vel minus vel plusj vel melius vel deterius influit,caula no tin ;
C in parte fluxionibus obnoxia confiftit: ied,qj melius fit autdeterius,ex partibus mittentibus peni- i
|det:q)plusvelminus,tumexi]'squa:mittunt,tumetiaexijsquaerecipiunt,Vehementioresfiqui I
idem calores atcpdbtoresMffahunt vehemehtius,minus autem debiliores. Sic partes qu^iupet i
fluitatibus carent,parum quid trahentibus immittunt: quae autem pleniores lunt,6Cmaterixinu> i
£ riiis copiam habentjtanto ingerunt amplius quanto plus a naturali modo recefferint. Hae igitur i

* ^ Cjfuntfluxionumdifterentiae^quxfinejjaftiumquacfluxionesadmittuntjimbecillitate confiftunt. |’

Aliae vero 6 l propter harum imbecillitatem,^ propter earum robur quae fuperfluitates traimit- ;
r tunt,Omnesenimquaefinei<ftuautc9ntufionepariibusadueniuntinflammationes,exiuperflui ’
•i tatibus qucE a'membris fortioribus ad debiliora confluxerint,generantur,Statimverdmflamma> i
l tioneshuiuimodilebres accendunt,qh videlicet ob magnitudinem vel vicinitatem,earu caliditas
4^ lad cor vfq j pefuenerit, Putrefeunt igitur in inflammationibus oibus congeftae fuperfluitates,Ob |
eas quas ante commemorauimuscauias,Non aeque tnoesputreicuntjcum ex eis nonnullae qui»- |
dem fint ex pituitx ipeeiebus,non nullae atrxbilis,aliaeamarx. Ciim vero putrefcunt,calor praetef 1
naturam inflammatione patientem occupat partem: fimul autem ab eadem praeter naturam calidi j
jtate corripiuntur quacun q ue proximae partes, atque hae rurius vicinitatis ratione fibi continuas i
Icalefaciunt,illx^3 rurfus alias,donec tandem per fucceifionem ad cor vfqUe aliquado caliditas pet ;
meet, Quisdam vero fit in partibus inflammationem patietibus affeiflus^in libro de inaequali in^ I
temperatura monftrauimus,atque in altero qui de tumoribus^praeter naturam inicribitur:In hoc :
vero oftendemus,neceffarium effeiariguinemineifdeni'cornetum vnacum^iupeffluitatibus in- *
A fluentibus plerunque putrefcere. Qux ^ynaparticula infertur ad alia fuperfluitas,eft adeo mul j
^ ^ I aliquando ac vitiofa,vt recipientis particulae potentiae afferat detrimentum: non nunquam ve- ;

ro adeo mitis &:pauca,vtrufcipienti corpori nullam inferat noxam. Si igitur ita potetiam Igferit) |
vtiam diffoluamr,neque iam conuincere pofiitea quae prius cdnuincebat,tunc iam languini nc> I
ceffarium eft putrefieri,id^}3 duplici ex caufa: quia videlicet humor quem proprius calor non co- i
^ uincit,nil habet reliquum hifi vt ad putredinem traieat: dC quia cum fuperfluitatibus putreicen- ;
£ i tiBus vna putrefit,Quo'd fi non adeo potentiam laedat^ vt iam diffoluta penitus quieicanfemtui-:
i tiatus ac femiputridus omnino in tali ftatu redditur fonguis,^ vicinitate quidem putrefcentiu iit'
perflufiatum ad putredinem raptus,tantinn vero in fua natura perfeuerans, quatum in eius a qua:

P , exornatur potentix ratione confiftit, Vteun^ vero feTesHaBetfqui in prima putredine calor ac-;

■ Cenditur,eft quidem acrior atquemordacior eo, qui fecundum naturam,Tantum vero augetur* j
; quantum & fuperfluitatum natura fuppeditat: hx fiquidem ad eum qui ab ipfis calor accenditur, j ~
’ fere' fimilem quandam habent rationem,quam dC ligna ad ignem,Ex ipfis,n,lignis, dum alteran>

• ^ tur,generatur ignis: non tamen in infinitum vfque tempus hgcad alterationem fufficiunt,ied eft

, ■ 'T quidam tranfmutationis terminus,ciim eo'vfque poffint exuri, donec aliquid natiui liquoris hai -
i buerint: qmvbi coniumptus ex totoiuerit,tunc ardere iam definunt, ac quae reliquiae fuperfunt; j
J I cineres appeflahtur.Etquidem eodem modo putreicetium humorum’ caliditas permariet, donec ^
—--^ TertiaClaflis; " ttf ^ Omnino

DIFFER. FIB.

i ©hinmd fuerint affati «Parum amehmKqalaretrrterraftrtttth^reffii^ jE

l:iion quemadmodum ex ligriis plurimum,quoniam In eoruirn fubftantla huundam^no flceam'
|:|3rgeualet elementum: Ita vt fi aliquem ex exterioribus humoribus elixare volueris, veluti oleum;

: ivel vinumjminimum quid terreftre relinques,reliquum vero omne extenuatum In aere ac vapo>
Larem refoluetur.Et quidem feruentibus ex putredine humoribus a caliditate cxtenuatis, eorudem;

I ifubftantla,cum febres eonliftuntatcp declinat,In ambientem aerem dlflipatur,ruperflultasautcm|
LveicxIguaadmodumremanetvelnullarinGraffloribusquIdemhumonbus pauca,Ih ferofiorli^

: Busautem nulla«Qij dd fl nullam Imbecillitateni pars Inflammatacontraxeru, rieq 3 TtGramfuper>;

I rflultatcs Immlttantur,^grltudb finit,neqj deinceps aut Iequentl,aut tertia,aut quarta die,homo fe
!.jbrlcitablri Qndd fl denuo eandem ob caulam,ob quam primx etiam miffat funt, alite Immittant; ,
Lfupefflultates: aut fi necEae quidem mittant, fola autem remaneat potentis Imbecillitas: homine;
i fecundo febricitare efi-neceffarlum. Subt]ciamus enim primum quide validam efie particuls po^ |
i tentlam: in tempore vero intermedio elfdem Iri partibus,qus prius tranfmlferunt, aceruatas effe'

I fuperflultatesqualltateS;: quantitate pares rjsquasabInitioImmiferunt:hocvero inijs acci-;
j det,In quibus j^dempermanefItffrn'fttenttunrparnumdIfpofitIo,atq 3 eadem attracfli ad eas alime| \
^ Ltl qualitas .quatuItasfue/e ru^nE fl-eatm^vt arbitror,neceflarIum, cum 3C squale fcilicet 8C fimrijF
j ieab.eadempotentIa.ah£rsmE;aK|aaks-t*tam^fi39aIierfarifitpeffltfitates:tempus quocp in quo|,

I -eadem^i>n rabi int,nprcllaril»^ri r3r>qi ja1e-~Si qu idem enutrits parteSjquoufqj eandem feruanerintl^

-gageffl^aceruabunnnecellaia^eritsquate.^jqutaem enutrits parteSjquouIqj eandem ieruauermt
' eonftitutiaaemjafesndem nutrImeHt9-^stcms,excrementa etiam tum quantitatesqualia,tQ qua! Cf-iXdA,,, ’
jliateftHHlIa^tqfesd^<ernpt)risilatu{Oyt€r-HMne-c-amulabunt:Eod€mprstereacIrcuItuad easi ^

expellendas,atque ad imbecilliores partes detrudendas,mouebuntur: fiquidem vis excretoria tuei
primum ad fuum opus excitatur,quando aut fuperfluitatum multitudine aggrauat, aut ex quali.-
tate ftimulatur. De hifce vero omnibus pleniffime didlum eft in commentarijsde potentrjs natu
ralibus: in quibus exercitatum effe oportet quicuncp ea qusin hoc loco dicuntur,eum demonftra i

tione cupit edifcere; cum magna quoi^ eidem exea eontemplatlone ad curandi methodum prs-
jnla proporianf.Nam vt reliqua omnia filentlo prsteream,qusa'nobis In eodem tradatu dlcen^ I

de vno tantummodo quod magis In promptu efl: at:g a'me Ispiffime fadum, habendo fermone, |

■eam qus per circuitum accedit lippltudo,non paruum exiftimo fore Incitamentum jjs,qul adituri i

funt ad eam quam hoc loco docemus contemplationem addifcedam. Nos enim contra^ Illi qui |

fe medicos oculares appellant,femper huiufcemodi affedtus eurauimus«Nam cum illi femper ocu |

. jisnegoclum facefferenqnosaliquando.purgatlone,aliquando | balneo,alIq,uado meri potu, vt In' 3 !

quit,Hippocrates,aliqh mlfllone Enguinis,non nunqua vero vtrifq?, vel eiyftere cum fangulnis |

mlffione vfi fumUs« Vnde non nunqua ftatim fanitas eft fubfecuta,non nunqua vero poft proul- i

dentiam capiti adhIbitamtNam quicuncpita curatifunt,vel nullam amplius,vel vnam tantummo i

do.acCeffionempalll funt,eandemq3 minorem g prius. Sedde cUrandl quidem determinationi I

bus notisq? non huius intereft loci: C^dd vero contingat vniuerfum aliquando caput quod nu
hi\ paffum fitjfed fangulne tantummodo vitiato atque Inutili nutriatur,plures g antea ac deterio¬
res fuperflultates coliIgere,adeo vt naturales effluxus atq3 difflatus non fufficiant, quin neceffariu j

fit naturamadlimbecllllores partes excrementadetruderetaut flhufflLor^,quIdemIani fuerint, Ip
fum vero capmnlal£dehabeai:.aitai?tEag3:In£emmQdaconu€nIant: fuperflultates quide aceruari,
ad aliquod vero membrum Irrumpere,prsfensrermo indicare propoluit. Donec etenim 3 C qui
defluithumor fimilis fu6rItatq3eademdi^ofife(si^«E^dIu fupetiiultates tempore equali,e£
jflmiles atq3 squales aceruabunt,fimilesg3 oculorum fient exacerbationes. Eodem pariter modo*
jfinoncaputvnluerfumjiedaTlquaeiusp^vefmemfirana.velcerebrSItafueritaftecfla, vtex hu-
j iufmodl alimento talem ac tantamfktuto; tempore Gontrahatfuperfturratem:.ac deinde repellat,g
primum ab ea effkudignam fenfmtfeficniem: tunc per circuitum exacerbari contingit vel ocu-tf
Ios,vel aures,vel membrum aliquod Imbecillius, ad quod fuperfluitas detrudet. Sicuri igitur in %
Oculis,&auribus, 8 Cpedibus,multIscpalIjshuiufmodIparribus,quemadmodumoftenfumeft,per 1 i

circuitum fieri exacerbatio manifefte deprehenditur :(^td mirum eft in laterura,pulmonis,& ce ^
rebri Inflammationibus, atque alljs omnibus, qus oculislnfpici nequeunt, eodem modo fiiper- |

flultates defluere, eodemg3 eriam febrem accendero^’ cum tamen pars inflammata nullum prsci- 1

puum ex le gerat afleSum, ex^quo inflammatio oriatur-, nifi quia partibus illis qus fuperfluita-
tcs tranfmittunt,eo tempore fit imhecillior.iN^* 6 «tfetmlhKfmirandum, quo'd non ijfdem fta- f
turis temporibus omnes^feperiuItats&aggregentur.Quisenim nec qui pro alimento languisde '

]fertur, vfquequaquefimilisexiftit;necparrium, qusexeodemaliraentonutriuntur,eadem exi-*
ilitdifpofirio:alIudalijfufficittempusadtantamfuperfluitatemaceruandam,qua primum quir?
demmembrl lsdltur naturatcogitur aUtemytanquam alienum,a'fedetrudereidquodinfeftat,, \

I Sed neque ''''quo'd non squa fit acceffionum longitudo,oporte£admirari.Nam/i non eadem ne
que fpecies neque multitudo fuperflui£atum,neque etiam omnibus squaliter accendi aut diffol- ^ 1.416.»
|uieonuenit:Qusfiquidemplurafuntacfrigidioratenaciorag3&:crafla,longioresfaciuntaccef- f’c
lfipnes:qus autem paucioraac calidiora &:fubtiliora,breuiores: cum ad hsc etiam non parumj

-f—- -.---^-—- -- 6 £torius- 4 ^^^^' '

LIBER SECVNDVS

42

:A.L4-£»•*•*•

i

tk 8C totius corporis fabn'caj6(f potentiae robur flio temporeconferat. Nanijfi quod corpus rarius
W titeritjbremores fui ratione reddit acceffiones: quod autem fpiffiusj longiores:Etpotentiaequi-'

( dem robur,minus diuturnos: imbecillitas autem,in longius tempus produdt: na quo potetia ve :

C j getiorextiterit,€0 promptius omne alienum a'leipiarepellit*Corporis autem raritas, quod per :
: ipfom defertur,non retinet t quare neceffarium eft,vt qui ita fuerint affecfiijfi modo in emeteris pari!
I tasadfitjCito a fuperfluitatibusexonerent.Eadem ratione qui contrariu corporis habitum fortiri i
I funt,ifs multo tardius fuperfluitatesexcerniefl:neceffarium,cum & potentia imbecilliter eafdem i
i (iiperfluitates pellat: ac propter meatuum ar^ultiam, quaecunque ferunturjretineantur* Cum ve I
ro "haec omnia fimul conuenerint,aut longilfima,aut breuiffima fiet acceffio: logiflinia quidem, i
ob materiae inutilis multitudinem,craffitudinem,atque Ientorem,potetigimbecillitatem, ac mea^
tuum anguftiam: breuiffima autem,propter materiae inutilis fubtilitatem, paucitatem, potetiae;
vigorem,ac meatuum laxitatem. Eadem ratione,neque cur non nullae quidem acceffiones infe^
bricitatione terminentur,aliquae vero non,efl: difficile inuentu. Quando etenim prioris acceffio-*
ilis tempus adeo breue fuerit,vt antequam fecunda fuperueniar,iam prima quieuerit, omne id te-

nj

^ poris fpatium,quod fecundae principium bC primx finem interiacet, ffrie febre eft: Si vero fecuiv

M

il

da inuadere anticipauerit priufquam omnino prima foluatur,nullu interuenitmedium,Hoc igif,

I vt diximus,fit,cum ea potentia,qux eft in membro iuperfluitates admittente, fibi ipfi fimilis man i
! fdrit: hoc eft cum ianguinem in ipfo contentum, quemadmodum antea, conuindt, Quo'd fi ali- I
i quando imbecillior reddatur,hoc quoque illi caufam afferet, vt non modo materia inutilis,fed ip- ,
fe prxterea fanguis corrumpatur atque putrefeat, ac febris accendatur; atque hinc aliud oriet prin '■
cipium earum,qux per circuitum fiunt acceffionum, Siigituranteadi(ftacaliditasperfeueret,du |

! plex febrium fe inuicem complecftentium Ipecies cofiftet. Quo'd fi illa ceflauerit, membri vero flu i
■ xionem recipientis diipofitio remanferit,quascunque de parte mittente prius expoftiimus,e'adem '
r 'de hac quoque intelligan turma 8 C ipfa aliquas in ft fuperfluitates generabit,id^}3 duplici ratione, ;
? I q uemadmodum SC illa,& quia viriatum continet ianguinem,& qm potentia eft imbedilis, Eode ;
I modo fi ex aliqua quauis cauia membri vis adeo debilitetur, vt is qui adiacet fanguis, illi potius ;
I onus fit quam alimentum, illud eueniet vt corrumpatur: aut fi calidior fit,facile putrefiat.Quo'd fi '
I fiibfrigidus fuerit,pituitae naturam gerens,non iubito,fed per tempus ad eandem veniet difpo l
: firionem.Et quidem aim eas qux in ipia genitxfuerint fuperfluitates,coquere nequierit quaecun
! que particula,aut ad aliam a' feipfo detrudere,tale fibi ipfi febricitandi prindpium conftituct,qua^
lequ2 tranfmittit,alteri affert,Quo'dvero alicTfuperHuitates detrudere nequeat,prima quidem ;
\ I cauia in mittentis ac recipientis partis potentia cofiftit: altera vero in meatuum obftrucftionibus,

; quse ex lentis ac craffis SC multis humoribus fieri; confueuerunuNihil igitur mirum, fi abfque eo
I quo'd alterum alteri mittat fuperfluitates,quen:^modum oculis caputjex ijs quae in ipfo membro
I remanierunt, ad eandem peruenit,ad quam id quod redpit matariam, extraneam difpofirionem* !
^ Quaecuncp enim naturales meatus obftruxerint,hxc per tempus neceffarium eft putrefieri, ac fu- ;
perfluitatum multitudinem aceruandi caufam afferre d parti,quam euacuari ac pro conftietudinc
difflari vetuerint, Vna' igitur cura illis putrefeunt bc alia quae p^cmo colligutur, ftatim^jj fimul
omnia in membro febrilem caliditatem accertdimnSeddC retroTofiendimus, vbicunque accendit:
atque augetur caliditas,iftuc ab alif s partibus ianguinem folere confluere: quo vero tempore con !
fluit,illas quidem refrigerari priuatas Enguine eft neceffarium,quod vero patit membrum graua ;
riacdiftendiiacfanguinemipfumconfluentemalterari,hocquo9duplidexdi, 6 Cquiaalt|s qu&e!
iarnpmrefcumfupgfflaitatib permifeetur, bC quoniam intrufum difflari nonpoteftiquofit vt |
inftar lignorum humidorum quae pauca iuper flamma fvniuerfimpro]qciuntur,fuccendaf; Atqj j
, hoc tempus acceffionis Prindpium nuncupatur. Cum vero iam caliditasmateria conuicerit; tuc |
huiufinodi tempus & Augnientum fiC Afcenfus vocatur: in hoc vero viqueadeo calor auget, vt i
j non modo locum exarat,qui eft quodammodo putredinis focus,ied etiam cotinuatim per totum
corpus difpergatuf, Ac,CUm iam ad fummum femoris deuenerint humores accenffiid accesfionis;
tempus, Confiftentia appellatur: tunc vero vniuerium laborantis corpus igneum videtur,exten -1
ia per totum ammalis corpus aequalitercaliditate,ldinc vero.fi humores fuerinttenuiores, poten ■
tia robufta,corpus rarum,maxima humorUm putreicentium pars in iiidorem reibluta euacuatur:;
fi vero hi crasfrfuerint, vis aut expulforii imbedllis,& viae anguftae fint, nihil quidem defluit fen- i
fui manifeftum,fed id folum quod i ta eft extenuatum,vt in fubrilioris vaporis naturam tranflerit: i
^ I tunc huiufmodi tempus Declinatio appellatur^ quidam fementium humorum difflatus exiftens*;
rt I Sed cum in parte remaneat affe(ftus,neceffariUm eft in ipfa fuperfluitatem aliam generari,cu'm id i
h i i denuo ad ipfam alimentum attrahitur,mon'cotum exquifite conuincatur: quae rurfusjvt an- i

1744

(putredinis principitn
Itjs ammalis parti-1

Ij Atqj eodem furius modo prmdpiumjafcenftiSjCofiftentia,declinatio alterius fitac-1

I cesfionis: neqg hoc per circuitu m definit fieri, donec in pri ma particula fuperflu itate s geneiat e j

Tertia Claffis,

-ffnr

DE D/IFFEK. BEBR. LIB. II.

I tiatur afFe(flus.Efl: vero duplex huit^emodi affe^iis^aUS^qufflem imbedllitas partisex qua fiut.,
‘ fuperfluitates:aIterveF 6 quiexeifdemquotidiegenitisaeeruatunNequeenimexiftimesin exte^,

! woribus iftis vafisjin quibus elixatum obfoniutn nidorofum facflum eft, quandam relinqui diipo
! lirionem,nullam aut in partibus in quibus humores putruerunnAdhuc vero magis eam diip.Qiir_ “

I tionemimpoffibik eii foIui,q[uando vniuerfum corpus multis vel vitiatis humoribus fuerit op.-
j pletum: ac multo etia amplius,fi his adiungat omnium,per quos membri fuperfluitates excernun
I turjmeatuum adftricfiio* Sicuti igiturfanitas fiibfequeref, fi meatus elfent aperti, itavt in mem
i fcro liberi tranfitus fierentjde potentia vegetior redderetur,emendaretur^i3 affeduSjatque vniuer-
! fum corpus neque multis neq3 vitiofis humoribus grauaretur: donec vero hac perdurauerint,cir
i <uitum quoque acceffionum feruari eft neceffarium: Ita iane in muTiefiBus quoque accidit, nam
I s 82 ^mliis donec aquales ac fimtles meriftruorum caufe fuerint,idem quoque eorum ieruaf circuiV"

I lus^De his vero vberius a' nobis eft fcriptum in libro De rheumaticis difpofitionibus :neq3 nunc'

I in eis probandis qug antea fuerunt demonftrata,tempus terere eft neceffarium: fed neq3 capita ea^

! 'Tum rerum qua huic loco conducunt,ftint pratereunda» Sunt -mt hac cognitu vtilia,q> Non nui; ^
j iaquidem partes ad alias fluxiones tranfmittunt,quemadmodum caput ad oculos: Non nulla au: e
i rem ab eifdem in ieipfis genitis fuperfluitatibus principium febricitandi trahunt: Quodcp his om jF
i nibus fuperfluitatum putredo communis exiftit» Singulis autem proprium ineft, huic quide ob-
i ftrucftio ac compadio vaforum ob humores vifcidos vel craffos vel multos: alij vero meatuu con
i flricftio, ienfibilium fcilicet vel infenfibilium: alij autem omnia in toto ipfius corpore loca inam'a;

I effe oppleta,ac praterea eam adeffe multitudinem,qua ad potentiam dicitur, quemadmodum in;

I libro De multitudine offendimus» Earum igitur febrium qua per circuitum aliquem acceffiones -
I faciunt,neftio fi qua eft nobis eaufa pratermiffa* Earum '''autem qiia ordine carent,rion nullg ex'

I trarifinutatione humoris: non nulla ob vicftus erroremjad talem dif^ofitionem deueniunt» Maxi
i me igitur tranfmutatur atque in alteram naturam tranfit fanguis, cum putrefcit: nam vt et antea
I expofuimus,pars vnafanguinis fit flauabiliSialiam'gra,Quantum vero in agrotantium corpore
i humores mutantur,tantum etiam acceffionum circuitus: quare nihil et mirandum eft,fi in huiu--
! icemodi mutationibusordo^aceefftonumreuarretrlllarquoq^non parum eft varietatiscaufa,quo'd[

I qui putrefceremdpithumor i n alrquamebro, alter exiftit: alter vero ex alijs defluit partibus, qiii
; velinipfisfoliscontinebatur,autinvniuerfocorpoream'malisredundabat» Sic&quacunq3 cir
j <a vicftus rationem errata ab agrotaHfibtjsftunt,mihifoimnus hac circuituum ordinem euertut»

I Quemadmodum em'm ipfis quoq3 fanis vicftus deprauatus agrotandi affert occafionem > eodem,
i vt arbitror, modo vel etiam magis, in laborantibus ex erroribus admiffis fiunt acceffiones»,Non'
i folum igitur cum iam agrotant,fed eo etiamtempcyres^ne xrrmrlmi refen intur^ quacuncg ex cati
I lapromptiffime offenduntur. Quodcunquergitoroffenfionixgenus efl&tu dignum interuene^

I rit,vel circuitus anticipare, vel alios diuerfa natura a' prioribus oriri,eft neceffarium: a quibus aC"
i ceffionum ordo peruertitur» ‘Sapius verai 3 bcfrrm'mum.compliicationem qua a medicis ignora
; turjvicknturabfG^c>rdiHe.aeG^iofflesin2Egrotantibiis fieri. Sed non itare vera res fe habet |que
: admodum videtur,fed tunc vere ordo euariatur,quando qui febrem faciunt humores, in alteram
I naturam nanfkdnt,auiin vicfhi errare contigerit. Reliquum eft id febrium genus,quf fynochf
i vocantur,quarum vniuerfum tempus vna acceffio eft: qua vel femper in eodem vigore perfiftitj
I -vel minuitur,vel augetur,donec iudicetur.Ha vero ex tali caula ornim habent, qualem ommum
: febrium Praxagoras fuppofuit,humor.um videlicetfn causvj^^p^^^^onem.Quanquam ab
I folutior ac verior fermo hunc in modum diceretur: Quacunque per drcuitusaliqubs agritudi.*

I num acceffiones fiunt,ex membrorum difpofitiohibus ortum habent,que fdlicet mebra vel rait-»

I tunt,vcl fufcipiuntjvel generant,vel attrahunt fiiperfluitates, eo quo nuper diximus modo»

Sed qua '^drcuitum nanbafemtjtn hisnullaj&ior^Qris^rs quajjradpue fit oflen-
i :la:fed,quiinvenis8darterqso*rm0buseqadnenturhumores3atquehlprafertim

j; qui in maximis atque plurimo calore abundantibus funt,aut ob aliam qua-

I uiscaufamquemadmoduminephemerisjautobputrefacftionerafer-

uentesjfebremvnam accenduntfynochamappellatam, qua r

; principiovfqueadfinemnullamhabetintermiffionem;

ac tandiu perfeuerathominem% deurit, donec
qui ei caufam afferunt humores, aut.

■■ extoto abfumantur,autco- ,

quantur, aut vmin-
quepatiantftr^ ■

. Galeni

A

]Wa.I. 4-^
j c.l.4l<.e

[GAL. DE mA£QyALI INTEMPERIE

-LIBER ' - ;

Thoma Linacrb Anglo interpreto j

. . A R ci V M E^N TV m' L-IBRi”' ' 'I '

OmneLMddos.docet'qttibusrIiEEqiialklntem:jSeries-&ift ViUuerl0.-- I

corpore &in Aliqua-inimalis:paitieafao^^ .vi ' !

^otMoiJtsImqudkm:M£mpr£X!m feri continebat.

ISJazc^uaHs intcmperiesRHas in toto animaEs corpore fitjVeliiEfn ea hy>!
droprs fpeGiejquam Gr^ itraff-apxa v:oGant:6cfebribusijs3quasijdera i
bepialas appellant:feEeqjreEquis omnibusjexceptisquashecfticas no>i ^
minat. Incidit autem &: in vna qualibet parte,cum ea vel cedemate, ve!;

phlegmone,gangrena,eryfipelate,cancro'ue eft afFedla: huc peraaet &: I

dicit,&.phagedanai^ herpes» Verum haec oia cu fluxione!
corirmunuAbfcp aut materiaeaffluxuf folis partiS qualitatibus alterari '
dis;inaequales intemperies fiunt,vtiqj refrigeratisijs,autdeuftis^ aut im UtanbM

modice exera'tatis,autferiatis, aut aliquid id genus paffis* Ia ex i]s qux:/'aw ^

_ -;-fofis corpori occurruritjfiriequalfs intemperies gignitur,dum id vel fri '

gehtjvelcalefiqvel liceat, vel humecmmredditur»Quippe,hf fimplices intemperies funt,veluti in' t ina^udes i~
qs,quae de temperamentis fcriplimus., eftmonftratum: compofitx ex ifs alfe quatuor funt, cu m |
corpus vel calefitfimul &: ficcatur,velcalefitrimul &C humec^atur, vel refrigerat fimul dC ficcefdti
vel refrigerat pariter bC madelcit» Quod aut eiiiiinodiintemperies ab atqualibus eo diftent^ quo'd
in omnibus intemperater affedi corporis partibustequaliter nomfint,id dare liquet» Ergo quis'
iit omnis inxquahs intemperatura generanda modus, in propofito libello ftatutum eft exequi.

Admonendi autem fumus,quo clarior nobis omnis-diiputatio fit, de omnibus corporis particu^
lis,prirtcipioa maximisfiimpto,quafdIicetne vulgo quidemfuntignotaifiquidemmanus, 6<:,
pedes, 0 £:ventrem,&:tiioracem,&caput,nemoeftquiignoret» '

Particularum Corporis Dmfto,& Libri Propofitum. C^P.

D Iuidamus autem earum rurfus vnamquanq? in proximas fui,qua .Trpoct^ grxee dicuntur,: -

particulas» Verbi gratiajCrus in femur,tibiam,& pedem .Ttem manum,in brachiumjCubitu, I
i & iummam manum Jam fumma manus ipfius propria particula funtcarpus,metacarpiu,& di -1 1

igiti» Digitorum vero particula fimtjOflajCartilagOjligamentumjarteria, vena,membrana,caro,te -1
j do3vnguis,cutis,adeps» Has autem diuififfe irt aliam ipeciem non efi:, led funt fimilaresacprimaj'

I tanien af cerif s dC venis: Ha nancp ex fibris & membranisilint condita, veluti in traefian-^

.dxdiiredionisrationeefl;traditum»Q^inetiamcompluraeireipatiainteripfisprimas 3 u fimila -1
resparticulas,atque t)s etiam plura maiora^3 inter ipfas infirumentales &r.compofiEas, aliqua ve-;

^ a in vna qualibet fimilari particula veluti ofle cute^ 3 ,hac quoq 3 omnia in ijs ,,qua de admini-:

«randis diffeiflionibus icripfimus,Iunt prodita» Aequa mollia quidem funt corpora, ea qfh fibi ;
inuicem incumbunt,interpofita fpatia latere confpecJum faciunt: Que dura ficca% furit,iri ijs cer i
nerelpatia licet,ficutioffium cauernulas» Continent ha naturaliter multum in iefe humoris ,hu- ^

I iusq 3 craffi ^ albi,in id comparati vt offa nutriat» Que in cute foramina funt,eaqua rationefiant; I
rin ^3 qua de temperamentis pracepimus,eft diefium» Atque hac momuiffeneceffariumerat dari i
tatiscaulaeorum,quaa'nobisdeincepsfuntdicenda»Deinaqualivero intemperie nunc agedui |

.tum qria nam eius natura fit, tum quot eius generanda modi» Ergo ijtnlSRTmirasp^tidilE A

poris quodita eft affe<ftum,vnica’temperieanonfit,prius eft diclum, verum id commune omnis T
--- --- - 'Teriia Claffis,: f FFff ij mtem^

j fin inaquate
j ferumit tepe-
ramentunh.

I fiitib.de Locis
I iii homing.

DE INi^OVALI I ^

itftten\peramentfingqualiseft.Diffcrentifeius,i'pfamCorporumafifedorum fequunturnatiiram^ET " '

Icum aliter fimplex caro,aliter vniuerfus mufculus,! impari temperamento fit aneclus..

I Quopacio Inflammatio in aliqua Particula oriatur &^pmatUr. CiAP^ fl r

Vippe calida fluxio,vbi in mufculum procubuitjprimum maiores arterie verta:% dpplen-
Itur. ac diftendunfur, ab ijs minores: atqueita res procedit,donec ad minimas fit peruetum»
j ^^*^Ini]s vbi valenter impadla fluxio eftjUec amplius contineri potjpartim eius per ipfarum^^ j

I ora,partim per tunicas colatum foras trafmittifttmuvero fpatia iplavacua, qux inter prima fSnd
corpora,fluxione implentur* Sic omnia ab humore,omni^5 ex parte incaleicunt, ac peifundutUr,|

Ea funt nerui3ligamenta,membranx,caro ipfa: ante% hxc arterix & venx, qux fcilicct 'dc priinx|

&C prxter extera vario dolore afficiunnQuippe interius a' fluxione tum excalfiunt,tum diflendu-j
mr,ac diuellunt : exterius non modo excalfiunt,fed eetam premuntur,ac degrauant.Reliqux parr-j
ticuix alix incalefcendo Ibluni vel comprimendo, altx vtroq^ gxnere kborant, appellatur^j-mertri
1 bus ipfePhlegmone: Eft aut ixqualis intemperies mufculi: Fer uet enim ia qui in eo eft fanguis: qt -^
iis fecum excalfacit primum quidem acmaxim&arteriar um&v enarutunicas,mox vero oiaqu^-^^y
i extra has funt,quibus fcilicet circunfiinditur.Ita duof um alterum neceffe eft lequi, vt fi fliixiovicel
j rit,corruptio fequatur viAcrum corporum: finfluxio fit vi( 5 la,vt mufculus ad naturalem ftatu relF
i deauEfto igitur prius viifta fluxio (retftius enihi a' melioribus incipitur) duplex hic incidit curari
i tionis genus,q) vel digereturqufcqnK^umoris in particulam procubuit, vel concoquetur: ver iS '" ’'

1 digeftio optanda maxime curatio €ft.Cc)nco(ftibneth hxc dub neceflario fequuntur,puris genera
! tio,& eius in aliquod fpatium abfcefl[io.Abfcedit aliquandoin. eapaGiiatu,qwaJpropinqux funt,
j tum maximam tum minime momeritaneam,quodFane abfcefllonisgenus optimum eft: Alias in
I non momentaneam quidemjnon tamen maximam:Interim in maxima,non tamen non momen
; taneam Ac qux in ventriculum inddunt abfceffibhum, optimaeft quxm fihurh eius internum
I abijt,in quem etiam plerunqj fe aperiunt: mala vero ^qu^ub perito nxum* Pari modo in ijs qux
: circa cerebrum exiftuntdsona eft^qt^mpriores eius vetriculos abfcedit:mara, qux iub inuolucra '
i jeius,item,quxin pofticum eius ventrem fe redpit* Qui vero circa coftas abiceffus colligunt,hi in
i capadtates erumpunt thoracis: Ac mufculprum quidem abfceflus,fub cutem: vi fcerum vero v el^

I aaarterias & v='enas quas in fe continent, velmrnembianairrqua^pmunn^^^ pro cute eft,

; At fi vicftx a fluxione particulx fuerint,in tantam deueniet intemperiem,vt inde tum earir pereat
j adiOjtum ipfg fpatio corrumpant. Porro definent turh primum dolere^, eum mutatrid qualitari
; fuerint adfimilatx: non enim cum mutata particularum temperies iam eft, fiue (vt fic loquar) in' 3
ipfo mutatum efr e,dolent,fed dum mut antur,fi uein ipla mutatione?quemadmodum mirus dixit
Hippocrates, IDum alterafdt ac corrumpit natura,doloresl[iunt. Alteratur autem ac corrumpi--
turcuiufq? natura, cum vel calefit, vel frigefit^vel ficcatur.vel humefiivel eius vnitas diflbluit ur:
in f]'s quidem intem peramentis,qux inxqualia funt,ex calefadendo vel ex frigefaciendo potifli' ^
mum,quippe cum efficaciffimx qualitates hx fint: fecundo loco e' ficcando vel humecflando:ex \
eforiendo vero vel fitiendo,deficiente hic humida,illic ficcafubftantia: ex vulnerando,eroden> ^
do,&tendendo,SCpremendo,&conueIIendo,vnitate ipfa foluenda. ^

De Ortu In&qualis JntemperieimV^niuerfo corpore animalis. C.AP. 4 .

Rgo ii calor fanguiriis in particula,qux phlegmone Iaborat,mitis eft, tum qui in toto anima
Ifs eft corpore mediocriter attemperatus,non facile' vna cum afflida particula calefit: Sin vel
ille feruet vehemetius,vel qui per totum fpargitur animal,biliofus eft,iIico totus ad calore vertit:
Multo vero magis ficubi ambo concurrunt,vt 6C quiln phlegmone habet,admodum calidus fit,
qui in toto eft animante, biliofus. Porrcvcakflrprnrgjm qtumtarterfjs eft ianguis, q> fcilicet is
tum naturacalidfor,tum vero magis fpirituofus fittpoft hunc vero «qui in venis ejft.C^o'd fi pro
pinqua.v4i<xri,aaplmimus&^ s,^^bfgflaphl€gmone-parnciila merit,iam celerius cum hoc H

vniuerfus qui I animali eft fanguis,calore afficit. V noqjv^iOi^ufeqtiEdexfadlialterabile eft,aut
calidum namra ,ddd qfuouis^eal^aeieateprimum excaifit.No fecus & ab eo quod ffigekdt, quic
quid facile alteratu eft,vel natura frigidum,id primu refrigera?. Ac promptus quide ad alterandu
fpiritus eft, vtpote ex tenuiffimis conftans partibus.Calidiffima natura eft flaua bih's,at frigidiffi--
ma pituita eft.Reliquoruni humorum fanguis,poft flauam bilem maxime eft calidus, ficut nigra
bilfs'poft^pituitaHtmgida.Quin etiam alterat flaua bilis leui momento, ex quouis in eam agete:
nigra xgre alterafcit. In fumma quicquid tenuium eft partiu,id prompte alterat: contra cui craffg
funt partes, xgre.Ita neceffe eft:,multifarix phlegmonis alterationes incidant propterea cp multi>

! faria atfeda funt corpora. Principio nanq? iiiccus qui phlegmonem excitat,rftagis minus ue calk
j dus eft: Deinde fucci putrefa(ftio,pro iplius natura re^Jondet: No minimu certe, prout is magis
I minus'ue eft impadhis: qmppequ^-p«^atu carent,Ddeixaspucfeicunc,veluti & in externis ac^

I cidit omnibus: Cxterfi e^Imx3^^dai«p€^i€^(^m£5d^lIm^da,tum vtiq? potiffimum.Iam ipia phleg-^
i mone laborans particula,vel prope',vel longe' fita eft a multi fanguinis vifceribus: totus^j fanguis
j vel biliofus eft,vel melancholicus, vel pituitolus,vel fpirituofus,atq3 hxc oia magis minus^.Qua
I re neceffe eft multiformes fieri alterationes,fiue alterum alteri fit collatum,fiue idem fibi.

•' ; --—“ Vfqueqm T

INTEMPERIE

44

Qi

Vjqueqm In£^ffalii Intemperies,in Febribtif inteHigdtur. C^^P, 5.

F iunt hac o& inaequales corporis inteperies, maxime quide inflamato eo qui in phlegmone eft
ianguine,deindeeoquiinviiceribushabet&corde:atq3huiusmaximeeoqui ifiniftroeius
iinu eft: In que (ficut in opere de vfurpandis manu diflediionibus eft didlu) fi viuo et animante,
nec adhucfebre tentatOjdimittere digitu velis^ivehementiffirnudeprehedes caIorem,Quo magis
verifimile efl:,vbi totu corpus pter natura incalefcitjhunc maxime finum ad ilimmu peruenire ca^
Jorisjquippe cu tenuiiTimii maximec[3 fpirituofum (anguine habeat,ac moueat perpetuo»: Ceteru I
in febribus id genus omnibusjcalefit quide fanguis aliqn vniuerfusjquicunqj calore iIIu prgter na |
tura,qui ex humoris putrefcentia eft obortus,concepit: non tn aut arteriaru venarum'ue tunica, |
aut aliud vlliS circQiacentiu corporum prorfus iamj:eperam€nrtum^ fiwwruitauit i^fed adhuc mutat
atqa alteratincalefceiis,SarvtftjclDquar3caIefiens.Quo'd fi longiore tempore hocpatif, etiam,yin
' cet aliqn: prorfus^ mutabit itajVt non ampliuscalefiat,fed iam fit preter natura cdeladu» Porro' |
lerminus mutatioaisrefticuiufque particulx funtSioni s IxGo: Ad q uem vfqj terminimr vniuerla |

I alterationis la titudo, via eft in id quod praeter naturam eft,veluti miftum coe^j ac mediu quiddam
j ex contrarijsvtriiqjcompofitSjipfo naturali prorfus afFe(ftu&: eo qui iam plane'eft praeter natu-'

^ ram» Ergo toto hoc tempore corpus incalefcens,pro modo alteratiomsetad portione fentit dolo
, ’ j rem* Cum vero oes corporis folidae particulf excalfacftf ad abfolutione iam (unt,eiufmodi febrem |

^^ftr^ hecfuca Graeci vocant,ceu non amplius iam in humoribus & fpiritu folu, (ed dC in corporibus ijs,

: q habitus roem habent, coprehenlamvHfc doloris eft expers,putant^i3 qui ea febricitant,olnofei ^
i febre carere: neqp enim '''fentiunt eius calore3oibus.f.eoru jiartibus aeque porcalfadis^Sed S>C con-l
'i uenit de his inter naturales (cientiacprofeflores in i|s,qug-de fenfibus produnt: Neq3,n,citraalte-i
i ratione eft fenftjsrnecp in fjs quariaadperfetfti^iftiat^teratajdolor* Itaqp et hedicx febres oes, j
tu fine dolore funt,tu nec fentu ab ijs qui ipfis laborat,perceptx: no,n,ex eoru particulis haec agit ^
haec patif,cum oes inter feiam fimiles fint redditae^acvracamhabeant-ri^al^Jitiefttem temperiem. ^

Vo'd fi alia earum ealidiordftaliaftigidfor;arcerteeatenusefff^^iior,vt vicinam nihil i
offendat:alioqt»ifie.rparteaj:pac^£a.«eEt^aeffl3sfecfeb^ieruynutuofeoffenderet,v^o! : ,

< te quac fic quid^pCTamentis di{fideant:caro nanq3 calida particula eft’,osfrigidum.Ca: i
terum ta haru partiu q reliquarum oium indolens inaequalitas eft ,'modi e xceflu s m erite. Sic.naqyl
neq3 aer qui nos ambit, prius offendit, g ad immodicum calorem frigus'ue eft immutatus: cuiuS j
C alioqui quaein medio ftmt differentias,tametfi numerolas ac manifeftu exceffum inter fe habetes, ^

; citra noxam fentimus ♦ fEx his e^o fortaffe nec illud durius dici videat, quod HippocfafeniicuTci^rw.

; bi ait, I Ornnem morbum vicus effe: quippe vicus vnitatii eft diuifto.Immodicus vero calor ac ffi ferty

\ gus proxime accedunt,vi vnitate foluant:plurimus quide calor,du fegregat ac incidit fubftantiae
I continuitatem: fummum vero frigus,tum ftipando,tum introrfus pariter trudendo,quaedam ex-
j priinitTquSdfquaffat. Atqueliunc quifpiam immodici caloris ac frigoris termina ftatues,fortaC'

I fe non incommode fentiat. Seuvcrois,feualiusimraodiciexcefrusterminuseft:,certeconfiftere
I omne immoderata exceffum in habitudine ad aliquid,iam liquet.Non.n.pari rone a' calidis frigi-
j dis^3 afficit oe corpus:inde% fit,vt aliqua animalia conuenientes inter fe fuccos heant: aliqua no
/ I folum non conuenientesjfed et qui (e mutuotreee^^anttvchmhomoat^viperaLj^jiioruvTriufqj,

' j faliuaalterieftpernicies.Itavtiq36<(corpiumnecaueris3ftiefunus-iHtin(pu€rfs.At nonhomoho
^ i minem morfuinterimit,nec vipera viperam,nec afpis afpidem: Siquidem quod fimile eft,id con'

I gruunramieum^3 eft: quod contraria eft,inimica ac noxia: Augetur.n.quidcpae nutrit a fimili-|
bus:perimituraee©mimpifat€ontrarijsJtaqueet-fanitaustuteia,per fimiliaperficifrmoTborum-
A,iby€?|, I fubliiOjper-contraria.Verum de his alius eftfermo. Hecfticam Vero febrem qug iam habitu cor!

I) porisoccupauit,minime fentit qui ea laborat: Reliquarufebriu nulla eft quae non a' laboratefen-^

; £iaf:fedaliaemagis,aliaeminusaegrotantifuntgraues. SuntexijsS^qu£erigoreingerant:fit.n.id
I i quoque (ymptoma,veluti alia multa,ab inaequali inteperie.Ronem th generandi eius in propofi |

i ' tolibrotraderenoneft,priuscpdenaturalibusfacultatibusdemonftratafuerit,quothae quales^jii

: fint,tumquidagerequaecpfitnata.Veruin librisdefymptomatumcaufisjdeomnibusagetur. j
I VeRcliqm Cuufis Intemperieiln^qucilis, Q^sifittncdrporehnmerjo. C^P. 7, j

^ ^ Ed reuertor ad inaequalis intemperametidiffereno as: na q ueadmodu ex phlegmone febris na|

^ ‘; Oftatur,tum qj phlegmone omnis ac febris oispraterh 6 d?iras,exmbf 5 rs 1 fmf,~quibusinf quali»;

C : lltinteperies,didaiameft. Porr(^a€€eftdt-febre^dxraphlegmoneex(blishumoribusputre(ce-i
i ribus licet,Neq^m.ea folu q inculcata funt dc perfpiratuprohibita,putrefcat,veracclerrime ea mal
i 3cime^3: caeteru putrefcunt 6C alia multajq putredini funt opportuna.Dicef vero de hora oppor-
; «unitate alio loco. Iam alio quocp genere inaequalis oriri inteperies in toto corporepot, modo fu|

; liginofo vapore detento:modo exercitationibus &:plufculis laboribus calore adaudo:modo ab|
iracfifanguisimoderatiusferuet:mocaexdeufl:iottrquauis:externaincalefcit. Porro'q)etinhis|
oibus febribusjnon (ecus quam in rjs q ex phlegmonis fiant,fupra eft di(ftu,tu pro viribus effecftrtl
, dscaufae,tuprocorj^isipfiusaffe^cu,alr^^is febriciiet^alijmjnus^al ijhau^uap, apertuettear

illt habere \
juttatem(ttt |
icttbietnip ;
\pocratet ait) f
^ diat,oem ere.

In libro dc Fra
duris c6,},tJ4.,'

DE 1N ^ QV A LI IN T E M P.

\

I.ib;i.deMor-

bk'

i iiitroftiEque vero 3C q» intemperies ipia non ntrnqu5 ipirititoiam tantam inaadit iubftanfiam, fe-
; tion nunquam ipfos etiam fuccoSjdarum id quoque reor: Sed nec minus iMitdjqjf omnibus huitif |

I modifebribuSjO tfaxerintjhecflica fuperuenien Iam^5fermo nofter propemodum oftendit, ink' |

! qualem hanc intemperiem aliquando ex calida frigida cie fubflantia;, qux in particula aliquam iri i
i fluat,accidere,veluti in tjs fiebat, quos phlegmone infeftat: faepe non ita, fcd ipia Corporis tempe>:
tie in qualitate mutata*Tum qj alterantium eam,quaedam ortum habet ab ipidcorpofe, quxdam I
cxtrinlecus:vtiq5,cum ex putredine tantum^liqua vel^egmone.excitatur febris, ab ipfo eorpd |
reicumabvftione velexerCitatione,extrnife2us4^E2«€tanautem&tielrisfuflus inmorboru caa>;
i fis* Tanquam autem exdeuftione accenditur febris,alterato yidelicet corporis temperamcto:ifi^ ‘

; dem iion nulli i^pe ex frigore refrigerati toto corpore vehementer funt, aliqui vero etiam perie-»;

I runt. lam q? hi omnes etiam doIeant,ne id quidem latet*.

I ■ I>eIntemperieIn£qiidijnquctedor&Frigmfimid fentiuritur. CiAPi %. ;

P Orro' dolent SC qui ex rigore ingenti vehementer perfrigerari, celeriter fefe excalfacere pro> |
perarunt:mulrii^ earumcum fubito' acffmtil manus igni 3'dmouerunt, ingentem circa yn> i
' guium tadiae mjf& Ht fu t rt dolOrem* Et quilquant.GUm tam luculenter videat intemperiem inequa
! lem doloris elfe caulainjCtiain de internis doloribus dubitet aut miret,quo padto citra phlegmone
i fubinde vel laxiore inteftinO quod colon Gr*d.vocant,vel dentibus,vel alia quauis particula bb--
mines doleant C Nam neque talium vllum mirabile eft, nec quemadmodum fimui rigeant 3C. fe^
i bricitent ^grotantium aliqui*Quippe,'•fi piruitrifusliiccus qui frigidus-efl:,quem^3 Praxagoras vi
! treum appellat,&: amara bilis qiite calida efljfimul abundentaeper; ieniMail4miqrda3i.moueatur;.

I nihil miri eft Vtrunqj a cubante pari modofentiri.Neque enim fi homiriem fub Sole feruido fta>

! taas,&aquam illi frigidam irifundaSjfieripoteftjVtnonilmul Sca' Solecalorem,&ab aqua frigus
I fcnriat. Verum h oc cafu ambo extrinfecus funrittec paruis portionibus inciduttin febribus veroj
I quas hepialas vocat,tu'm abiecemo^rum-exiguis portionibus.: eo^3 vniuerfum corpusambqfen^

: rire videtur*Cum enirntenuiflimisportiunculis afperftimper corpus tunxcalidum: fitfum frigP
! dum,nullam fenfilem alterius po^rittneulamita paruam dcfomaxjin quanDna}cerura?fit£oni|iVe>

i henfum* Inipfatamcnacceflionisinuafione,aliquifebriGitanriumtum rigent, tum. verofebrici-

tant; tum ambo fentiunt,frigus*immodicum,&^calorem vir^^veiaaBmcffi^eodemlQcoc quippe cu
poflint qux excalfad^ funt partes,manifefte a' refrigeraris difeemere, nam intus & inipfis vifee^

: ribus calorem fentiuntjin externis partibus vniuerfis frigus.Tales perpetuo febres funt 3 qua
grace lipyria vocantutjpta-tere-aquoddam ardentium febrium perraciofum genus*.Q^d igitur
in his,maft»dmsqmrt#ntt&us 4 tcciditjhaidn-hepiaft'scontiagitminutis: Inequalis nanq3 eft & ha
rum febrium intcmpcries,fed nec minus reliquarum omniumjexccpristamenhefticis. C^in etia

maicaterum inddit tum mulieribus,tum quibufdam aliqn viris. I 3 ebet autem omninodefes pfg»
ceflfifle vita:auteerte ciborum copiam logiore fpatio homo fumpfifle,ex quibus tardus', frigidus,;
'crudus, dC pituitoftis nafeatur fuccus,qualem,f* Praxagoras vitreum exiftimat*Porro'’ antiquiniss:

' nemo (vri^idetu^itsdfefe^s^vt qui nec adeo ocioti, nec in vidus faturitate viucrent: lndef[3
fadum eft;vtfcriprerint antiqui medici, | Rigorifebremnec^ripjft^ianemre. Veruntame tum •
nos ipfijtumalrj iuniorum medicorum non pauci,fepenumero vidimus rigorem, quem nulla fe-
cuta fit febris* Porro' componitur ex hactfitemperie,& ea quafebricitantium eft, hepialus:appel
jio ita febrem iIlam,curambo femperacddunt: Atin qua rigor quidem procedit,febris vero fequi*
turjveluti in tertianis 5 ^ quartahts,hanc hepialum non voco* Ita ex duplici inxquali inteperie he-';
pialus componitur,et iam ali^febres,praeterhedticas,fere'omnes*

De Intemperie In£qudi Particularum,qu£Tumore diquopr£ter

naturam corrept£junU C^P. p

S imili genere qui particulte alicuius cum tumore morbi furit,hi quoqs oes perinde ac phlegmo
nCjCum intemperamento inaequali confiftunt,Cancer,Eryfipelas,CarbucuIu3,Herpes, Oede
[ma,Phagedaena,Gangraena: quippe coe his omnibus eft,vt exfluxione humorum fint orta.Diffi
dentmeo,q)alqexp!tuitofo,ali| ex biliofo, vel melancholico fucGo:altj ex fanguinc vel calido,Sc-
I tenui dC bulliente,vel frigido dC Graftb,vel alio quopiam genere affedo, fiant: declarabitur enim
[alio locodehorum membratimdilidentia diligenter* Quod ad propofitam difeeptationem pertt

nus etiam fimilarium ac fimplicium primorumcj3 in qs corporum fingula,fic a fluxione afFeda,ad'
Iinaequalem intemperiem deuenient: coeterurft extrinfecus pro rheumatis ratione calfadajrefrige.-
j ratajficcatajvel humedata: ad profundum vfque non dum fimiliter affeda* Quo'd fi tota per tota
mutataaheiata%ilat,fiuntqj3Mcmiirco a dolore libera: in^difficiliori tamen fic conftituta funtfta
tu* Haec praenouiflb^s^qui opus de medicamentis furit percepturi,6«^ poft id medendi methodu,;
abunde mihi faris videtur.

Galeni ‘

GALENI DE M A R C G R E

h i ■;

Auguftino Gadaidiiio Mutinenfe/naedico interprete^

. A .R G V-M E .N T V H I

Qi^t Genera Marcorum, Cicurari nequeant: ac Qualis Curatio

. i;s qui fanari pdfTunt adhibenda, * ' ■

Q^d&QmtUplexfn][ikrcor:dc^^x,eim.Cdujkpotij^ima. Cj4P. j ,

Arcor/quemftiarafmumGBsea^^taHtjtxjrruptfo eft vfuentiscorpo^
n's ex ficatate. Sed com-bifarfarirccwrupttadfGatitr^altera quse
ra qua: facSa eft j fn priori certef^a^ata appclfarior fomenda eft; I»
quoq3 5 >C ipfc mardor,alter a' marcurfleja' marcefcere alter,de quo nunc
fermo habetur,dici poteft. Cum aute marcor(vt diximus), fit viuentis
corporis coriBptio rtriai^ fine viuenriumgmera, animaHa,.liitpss, ac
iemtnat,&B»fahxcetia frucTtus i horBmpropriemarcoraffetfius efle dD
citur: Per translationem vero alias etiam quse exficcitate proueniunt
corruptiones, marcorem nunarpant j vt^ ad ignem, multo^j adhuc
longius,ad.omnia qui^ paulatim corrumpuntar,nDmen hoc traducat*-
i At vero nos non de vllo aliorum,qu| haud proprie marcefcere dfcuntur,fed de eo dantaxat,que
j dfffinfuimus marcore,prgcfpue^j3 cum in animafefit carpore,dicere nunc ftatuimus: communD
i tatem tamen difputatio hsec cum ftfrpfbus neceflario obtinebit* Cu m igitur quatuor modis fim
pHcibus ac primis viuentia omniacerB«mpantur,q7 &: eorum fubfontiae quatuor fint elementa,
marcelcere ea dicimus,qusc ob ficeitatrincorriimpuntunQuf fi hoc ipfum folum habeant,vt fic>

• centur,altera elementorum t^pofitione, quae eft caloris &: frigoris, intra proprios terminos ma^
nente,fimplex is marcor eft: u vero ficcitati caliditas vel frigiditas immodica adiungatur, compo'
fitus iam duplex^jjtunc corruptionis erit modus. Simplex igitur marcor ob inediam fieri vide^
tur ,vbi quis vel ex eletftione famem tolerat, vel prae ciborum inopia fame confidtur: Qui autem
A. ibidem, cUm"ffigiditate coniuntflus eft, tum fenelcent^ja^eucmr^ tum tjs etianvqmeE-qaodatmnorba

in fimilem feneduti aff edione incurrunt: Arqui adiundam habet calTditatem, in aliquibus hc>*
dicis febribus fieri confpicitur. In ftirpibus porro' tum totum ipfum corpus,tum fingulas earum
I ^particulas,vbi prae ficcitate fiant corruptiones, marceiceredicimus. Non ita tame in animalibus,
fed tomiri quidem corpus dicimus marcefcere,de nulla vero figillatfm particula nomen hoc con.-
I fueuimus proferre: Pr3eferis^3 nobis fermo haudquaquam de eis quae ob aliquod fymptomafic^
«Stur,partfGulis,inftitutuseft,fedaimtomnfcade0"fieafi^fitiirfaeritcorpus. lam igiturfi totius
/himxvi}', corporis affecftus eft marcor,illud etiam nobfsperfpfcuum eft,nuquamipfum fieri poffe nifiam'^
j malis prindpium affedum fuerit.Quin etiam nerf nullo modo po teft, vt alius quide in toto am'--
: mali fitaffeduSjalfus autem prindpium occuparit: Quare cordis corpus ficcari marcefcctibus eft
; necelTe. Ergo fi caufas ©mnes inuenerimus, a' quibus cor folet exiccari, non ignorabimus etiam, '
i vtrum marcefeentes omnes infanabiles fintjan vero exipfis non nulli lanari poftlnt*
Sene^iutemejjelnemubikyn: ac De cuiuJclam Sofihisldefatuitate^qui Immortalesfe

Homines redditurumpoUtcitabamr: C^P. %.

I IQ Atius igitur fortalTe hoc in loco fuerit difputationem ad prindpium reducere. Sane'optimi!
i O eritpri ncipium, fi fenedutis caufa coghofcatur, cum ex marcoribus hic vnus videatur ma-
j xime effe fneuitabilis, vt etiam fecundumTratg ranrd^e xtfrimetur: Singula vero naturae opera .
j ineuitabflfa funt,generationis^3 ordinem necelErium habent. Sed QC huic ipfi vnum aliud prae^ ;

’ j‘mittendumeft, vt.f.didionis huius/fecundum nat uram/fignificata cogno^nus. Neque eni m
- — _ profedo'

l; r. DE MARCORE i

i ^rofecfto' eodem didmus modo fecundum naturam efle fenedutem^quo nutriri ac augeri : quip- |E
3 e cum hgc naturg fint opera,fenedus veronon ojjusjfed affedus neceffario' corifequehs* Nullii |
iquidcjqd genitufitanima]^a^j!j£P!?.idedinfeneIcibi[^Hi^eexpers vifum eft* Ideo^ n 5 nulli |

; fenium fecundum naturam efle dixeruntjXjj omnia quae airaturajdirpefaniurjneceflariocQnfequa 1 ^
tur. Itaque fi ienedutera^Iiefecundum naturam in hac capiatur figntficatione, alia deinceps hu^ |

; ius dicftionis fignificata^de quibus male quida(vtalibi oftendimus)opinati funt, inuefiigare non i
; erit ncceflarium,nulla^|3 amplius in oratione fupererit dubitatio* Nam fi intelliguntjquo nunc di'
dum eft modojverumfane' eft fenedutem fecundum naturam elTe^ac ineuitabilemjfiquidem ne-- i
i ceflaridiiatii£a£.apeEaeoni^uitur. Quanquam noftro hoc faeculo philofophus quidam librum i
! confcripfit, in quo, quo'nam quis modo poflltleni) expers perpetuopermanere, oftendit. ^di- j
; dit porro hunc librum,C]ti m aiinum adhuc quadragefimum ageret; setateyero vfque ad odoge^

; fimum annum pduenitfatqp gracilis adeo ficcus^jeuaferat, vt prxclare illud;Hippocratis didir
in Prog c 6 .i.tJ fn prognofticiSjin eum quadrare pqflet: |Nares acut^,coiiapla tempora,oculi c 6 caui,frigidtecon
6.&.7.4®. 19 tradse^ aures,^ imis partibus leniter ver&jCutis circa frontem dura dC intenta ac arida* Cum igi
“■ I tur afpedu talis iam redditus irrideretur, quando alios conabatur docere,vt quis fenq expers per

manere pofletjpofterioxenxde^mifectMi agcrafia(quafiinfenefcentiam dixeris)aeditionem tradi F
dit, fic enim illam eo volumine appellabat; oftendens non quemlibet feni) expertem permanere
poffe, fed ad hoc natura opus effe accommoda, praecipueq3 fi prima educatio proba iecerit funda^
menta* Pollicitabatur£j3 fe infantium, qui ad hoc idonei eflent, corpora redditurum immortalia,
vbi ipfe eorum curat ftatiiri ab initio pr^ceretur :mmimeq3 eius reprehendi potdat pollicitatio,
cum illi prius moriendum erat, q quos fufcepiflet pueros, viri euafiflent* Summam igitur eius
ftultitiam catteri omnes contempfee; ego vero nequaquam, (ciens pleraq3 etiam alia decreta i) s,
quat per experientiam cognita funt,aduerfantia,rationales multos viros enunciafle, rationu pro^
babilitatedeceptos. Necp hocigitur quantum ad rationem attinet, mirum eif* Illudenim, Cqr^
rumpetur omnino quodcunq3 genitum efi:,neeeam quae fcientiam efficit,confecutionem habd,
nec neceflariam, fed quae vfque ad idjquod probabile efl:,procedit,quemac!modum in commenta
rijsde demonftratione nobis demonftratum eft* Quanquam hac vtuntur ratione fere omnes,
qui fenefeere animalibus neceflarium efle oftendunt,id ipfum efle viam dicentes ad eorrupcion^
neceflario' omnibus generatis confequenrem* Hacfienus igitur exexperiehtia fola fenium ne-
ceffarium efi:,ac fecundum naturam, quemadtnddum iafie & ipiamofs fqiiae nec ipfa demonfira--
taeft ab ijs, qui prompte enunciant ac dicunt, quicquid genitum eft,id omnino etiam neceflario' (J
interiturum* Etenim fophiftarum mos eft contra experientiam dicere: quod 5 C ille arbitror fecit^
i qui ammal omne ex agendorum ignoratione interire fenefcere^3afleruit.

Refellit Opinionem etyeum (jui Calorem Innatum Flamma comparOMes, ita ab eo corpo¬
ra, ficmi a flammaligna,abfitmi dicunt, C,AP,

Q Vapropter fortafle melius erit, vt nosquaE'nam caufefit inueftigemus , ob quam tum ani-r
malia,tum ftirpes fingulac fenefcunt,cernimus fi quidem tum ea exiceari,tum eiufmodi affe
cfium illis etfe fenium: quamuis nonnulli aliter opinati fuerintjafleruerint^ frigidos hu
midos(|3 efle fenes; eorum th deceptionis caufam in libris de temperamentis,,oftendimus* Nun»
quidigitur ob id(vt a' quibufda dicitur)exiccantur animalia,q) innatus fibi ipfis calpr,veluti qui^
dam ignis exiftens,incrementum ex qua accenditur materia,lumit C huic enim inditus eftjab hac
nuquara feparari poteft, ex hac denic^ omnia habet* Nuper ergo nata animalia, quemadmodum
^ ipfe etiam ftirpes,vniuerfa ftint humida: ideo(|3 calor humiditatis copia tunc veluti fuffocatus,
vix fe ipfum attollit, vt qui nebulofus, tardus, & ad motum difficilis exiftat; Temporis autem
progreffu,humiditatem illamfuperat,ac omni materia euaditfuperior:iam^3 non nebulofus,^
turbulentus(|3, nec fumofus, fed purus &: a£thereus redditus, fuos ipfius motus vniuerfos libere
commonftrat.Et,vtbreuiter totam rem compledlar, Sicuti flammae, vbi in humida inciderint Ii--
gna, principio quidem opprimuntur, ac veluti fuffocantur, quo'd parux admodum imbecilfe^j
iint:tejnpnrisvercrl^tiopaiflaHmf][flersiemaccrefcunt, paulatimq3 materiam fuperant:ac tan^
dem cum iam totam fuperauerint, in maximam attolluntur magnitudinem, quod certe ipfis vi>-
i gor eft ac robur: deinceps vero hoc alimento iam deficiente, marcefeunt ac extinguuntur: Eode
I etiam modo (inquiunt ipfi)calor qui in nobis eft,corpori tanqua materie cuidam inditus, princi^

■ pio quidem humidus ac imbecillis eft: deinceps vero vfque ad vigentem aetatem increfeens, tum
; fpledet,tum augetur, ac in ampliffimam eleuatur magnitudinem, ignis flamam imitatus: ab hinc
; alimentipenuriapaulatimmarcefcit,id^j3eftfenium:moxvero iam prorfusextinguitur,quod
; eft mors* Htec rauQLab.Qmriibus ferme' recentioribiis_tuinm€dicis tum philofophis probatur:

I quae tamen, meeHffldkKr,veFaTffiomeffi,yjt quarrg^Ttsftammam animalium caiori comparet,haud
rfaneintelligens flammasexcorrupiioneeiuidemmaterfej-exqpaiuccenduntur, ortum habere:

I antntafta veroiionilc innatum ab eo qui ea effinxit, fortita.effe.calorem, fed vt ab illo augenda
Jac^gubernaada :nec vllum dari tempuSj^quo innatus nofter calor per vniuerfem materiain ipfam |

C

DE MARCORE

46

A non fit extenfosjnon eas folum facultates quibus fingit obtinens,fed SC plerasq j etiam alias: nam
& nutrimentum ad feipfum trahit,materiamus gubernat,apponit,agglutinat,affimilat: &(vt fe>
mei dicam) omnia fecus ac flamma, in innatam libi materiam efficit» iNam quae vnquam flamma
: TOateriam,cui indita eft,auget e" qu^ materiae potius alimentum affimilat,q libi ipfi materia e qua:
: denicp tot machinationes,vt materia tueatur, inuenitc' non nullas quidem partes circumueftiens
i ac claudens, vt nihil ipfis extrinfecus adhxreat: non nullas vero perforas dilatans^, canales pr*^
i terea inferens, h os quidem vt per ipfos nutrimentum attrahatur, illos vero ad refi-igerium ac re-
I fpirationem:fimul^j3 excrementa per alios quidem crafla, per alios vero tenuia excernens» Oem
; huc imprudens de particularu vfu tradlationem transferam,fi fingula naturae opera enarrare vo-
: liiero: quamuis huius ^inionis principes idem efle calorem innatum dicant 8 C naturam» Haud
i igitur re<fl:e eum igni afifimilat comparantcj3,ac corpora ab ipfo corrupi putant» Cur ergo (aiunt)
K ; ab Hippocrate fuit dicflum, Interficn^itinaescaler dks-quicofporarqTraduxit ePrimu quidem
i vobis refpondebimus boni viri,notr cfFe illum ex legitimis Hippocratis librum,in quo hgc didla
! leguntur» Deinceps vero,licet Hippocratis decretum efle concedatur, declarari tamen oportue-
I rat,quo'nam modo dicflum fuerat, ae aliquam afferri demoftrationem»Si vero ex eo fidem fibi ha
B beriducunt, quia demonftrationibusdeftituuntur,parum profe(fio'rede lapiunt» Equidem ve-
: tum eft ob innatum calorem corpora tum fenefcere, tum tandem corrumpi: felfus tamen efl: mo-
; dus,quem ipfi tradunt: neqp enim fieuti a' flamma abfumutur ligna,ita quocp a' calore innato ani-
i mantium corpora» Hoc lane exemplum i|s,qui a febre corrumpuntur,accomm6dari pofret:id^j
quod ab Hippocrate in nuper citatis verbis fuit dicfium, tale quid videtur indicare» Exiccari.lane'
torpora fecundum quandam naturalem confecutionem, hoc^s ob calorem innatum fieri, omni-
' I no veriffimum eft,quemadmodum 8 C in primo de fanitate tuenda libro oftenfum efl::idem tame
; in preefentiquoqs diiputatione repetere nihilo minus eft neceffarium»

- T>e Necepitate Senc5iutisdeqi Eim Principio, C,AP. 4 ».

N Atiira quae ftirpes animalia^js fabricatur, omnino lane' generandis ipfis principium quod¬
dam corporeum affumit, nulla fiquidem omnino res eft, quae ex nihilo penitus generatio¬
nis principium habere poflfi t: atq3 hinc exorfa, ad eum perpetuo ftopum, qui fibi a principio in
fabricatione propolitus fuerat, ordinate tendit: Hoc^3 nihil aliud eft, g perfecfium reddere quod
generatur, fiueid ftirps fit, fiue animal: atque illud profe.(ftcreftperfe^tm33.etttnii^^

, acftionum defit» Multx^3 funt ex acflionibus, quae duris indigeant inftrumentis: ^ haec eft caufa
} cur multe in animalibus fiant durae particulae» Earum vero generationis principium,cotra' quam
animal perfecftumjmolle fit neceffe eft, vt bene concinnari,conformari^3,&rad omnia Ebrimti fe>
quax ac prgfto efle poffit» Ideo^s quauis durum quid fit femen,mollis tamen ftirps fit,humiditate
prius moderata irrigatum, vt pro lemine natura efficiatunQuare fi neceffe eft, vt animalis gene¬
ratio principium habeat ex molli fubftantia,quae vt perfedla euadi t ita etiam dureicat,oportet etia
vt in prima elementorum,a' quibus animal coftituitur,temperatione,tum humidum tum ficcum
/ exuperet» Ac humidum quidem eft id, quod aqueum eft: ficcum vero duplicis eft naturae, vefin»

c‘c terreumH^wl igneum. Atqui fieri ab initio minime poterat, vt ex terreo plus mifceretur, 9 hu-

/A-

midum efle animalis principium oportet» Solum ergo adhuc quod igneii eft relinquitur, in pri¬
ma animalis generatione ac compacftione neceflario exuperans» Si igitur facere potuiflet natura,
vt poftq a nimal vel ftftpem ad vigorem vfqueq)erdimffef,aliam rurfus viribus parem induceret
elementatidhem jhdc vtiq3 duntaxat modo fine fenio ac corruptione eius perduraffet fabrica, fi ta
men illi cuftodiendae fapiens quidam vir praefuiflet: neque enim fimpliciter fic incorrupta perdu
raret, fi praua vterkur vidus ratione: tunc% nobis fuam offendere potuiflet artem j^ gypt ius il¬
le in re quaefieri poffeu Nunc autem cum omnino fierineqjsEea^vt-prfffiaeknientagenerationis
ic| animalium acftirpium tranlpomntuf ac tranfmutentufjheceffarfum idcirco eft,vtpoft vigorem
ficcetur corpus, quanquam non protinus hoc ipfum perpeti illi eft neceffe, ciim exiccandi ne-
ceffitas fibi aduenerit» Verum decrefcens aetas paucam habens ficcitatem,multos latet, ac fi non
dum marcor quidam fit: Senedus vero non genere, fed quantitate fola, ab ipfa differens, mam'-
fefte deprehenditur» Haec ergo eft caufa,quae homini npn prorfus amenti aperte oftendit,in om¬
nibus animalibus temporis progreffu neceffariam efle ficcitatem, fene<flutem^3 nec euitari nec fa
nari poffe. Nam quod primam animalium generationem neceflario' conlequitur,quo modo vn¬
quam aut quo minus fiat,prohibebitur :auf,pofl:quam fa(du fuerit,tolleture lam vero quod nam
fit lenedlutis principium, & q uando fenefcere pr imum incipiant corpora, inueftigare fuerit op>
portunum»Ergo qui decrefcmfimnl^mcrifin (id eft concretionemfeu temperaturam) ficcam
effe ac frigidam arbitrantur,fenum vero humidam ac frigidam, in huius tranfmutatione jnrincii-
;pium fenedutisftatuut» Nos vero qui in comentarr)s de temperaturis omnia corpof^oft vigo¬
rem ad finem vfque demonftrauimus exiccari,iure de fenecftutis principio dubitabimus, cum to¬
ta poft vigorem aetas, ficca fit ac frigida» Neque enim quia decrefcemium alter altero magis mi-
mis^ue fit liccus frigidus,fenecftutis principium ftatui poteft,quando corpus ad plurimum de> j

ueneri£ ficcitatis: I llud enim/ad plurimum/in foreacamideft acerualem, incidit dubitationemt I

/

. DE MARCORE ;

i .6^1iccthuiufriiodidubitatioheni(quodpIeruiiq3ali'asfieriefl:necelTe)conteni[nere'qmspofiir,fa<[E
i tius tamen fuerit, vt q^ui terminis manifeftis diftingue rerem poteft, fe ipium nonrfubijciat dubi--
I tationibus nonmeceuarqStTermiririliKrirmanifeftiinterd^crnlcetem oZlSmlem^xtatemjeft hu^
midorum excrementorum exuperantia* A quibus quidem excrementis non nulli decepti,humf-
!dam(vt diximus))[enectutem effe afferuere* Quin & acfliones omnes in hac ipfa debilitari, aperte
intueri poffumus: SC quae dudum decrefcentium ad mortem via latebat,tuc manifefte deprehen.-
ditur* Hinc fophiftis problemata ex hypothefi fiunt, alijs quidem fenecfiutem effe morbum, alijs
I eOe fanitatem ^T^ ^sV/rdan habitudine,feu quae haud fixa fittaltjs neutrum quid eife: ac no nui
I Iis effefecundum naturam ,:ali]s praeter naturam: quibufdam vero S^hicmedium quiddam inter
; ambo effe,ac neutrum vifa eft fenedus,vt nec fecundum naturam, nec praeter naturam ipfam ap>

; pellent,fed tertiam in ipia nadi fuerint didionem,quippe qui ipiam non natura effe dicanu Has
I tamen controuerfias dirimere alterius fuerittradationis» V .

Q^opa^o Mnij Celmtiu fit coercenda;g!j2 ^ Quot Marcorum Generdfmt.

S Bnedutis autem marcor diffoiui profedo' non poteft,fuccurri .tame,vt quamplurimum pro^-
duotur,poteft:&haeceftiilamedicinaepars,quaegraece id eft fenum tutrix, dicff

turicuius quidem fcopus.eft(vt etiam ipfareinatura indicat)obfiftereprohibere^ prout fierrpo
teft,ne cordis corpus adeo exiccetur, vttandemaliqnagere deilftat: Nam is eft vitae finis, ipjfa ni- *

mirum cordis ab adione ceffatio: quadiu ehim cor fecundum propriam fui ipfius adionem mor
nduf,fieri nequit vt animal moriatur* Quare fi fieri poteft, vt ipfa corporis cordis aut certe ieco^
ris fubftantia reddamr h umidior, poteft &: ipfum etiam fenium cohiberi:; Si autem nem o eft qui
iecur 8 C cor feipfis humidiora pomt efficere: fed teporis proceffu,neceffario'ficcioraeuadunt np
ipfa folum vifcera,fed arteriae etiam dC venae: fenium certe vitarrno poteft: At eius eeleritas coer<-
ceri poteft: quamobrem vf Homerus fi quid aliud,hoc certe' etiam vaticinas,de fenibus cecinifie:
VtlaUitatqjcomedit, „

Mollibus in ftratisdormire,haec vita fenilis* - „

Nam exijs quae humedantjeft tum lauacrumjtum molle cubilcjtiim fomnus,tum vero in primis
ac praecipue ipfum nutrimentum* Nam hoc ipfum folum nutriendorum corporum pars efficff
nir,cum eorum fubftantqs affimiletur: Reliqua vero omnia,vel quia non finant fimilares partes

; vehementius exiccari, vel quia humiditatem in intermedqs earum capacitatibus contentam irri¬
gent ae adaugeant,-humedandi tum appellationem tum mcultatem adepta funt* .Sic ergo, vt diV
, dum nunc effqhqj poffunt iecur 5 C cor humedarfadauda nimirum,qug in ipfis difperfa eftfnu' 5
, miditate: quam dC in extenuatis iuuenum corporibus,ftepius quidem in toto corpore manifefte',
non nunq vero in corde etiam et iecore,abfurni contingit* Quo'd vero horum vifcerum alterum
arteriarum puliuum% fit origo,alterum venarum ac nutririonis, in alia oftenfum eft tradatione,
in qua de Hippocratis dC Platonis decretis tradidimus* Hac igitur vifcera,antequam valida in to
to corpore fuerit fanguinis penuria, moderato non deficiunt nutrimento: Iecur quidem, q> vni-
I uerfusj&ti^Hgfime.prindpium:h3beat:Corvero,ob attradionis vehemetiam* Quippe omnes
; animalis particula proprium nutrimentum ad fe ipfas trahunt, aquali th attrahendi robore non

vtuntur oes :ideo^3 in fanguinisindigentia non aque oes alimento deftituuntur: Cor enim cum

particulaSeXtremam deHenerintinopiam* Minime igitur fufpicandum eft, vt cum ex diutur¬
no morbo gracile redditum fuerit corpus, ipfum quoque cor ac iecur pro aliarum omnium par¬
tium proportione,gracilia fint. Hoc, fttibi libuerit, in alijs etia animalibus intueri poteris* Nam
: quotiefcunq 3 horum aliquodEme prius confedumincidere volueris,ceteras quidem omnes ip-
I fiuspartesgracilesaciiccasinueniesjiecurautem'&corpropefecurtdumnaturameffe:moriun-
tur enfmpofiine^as,rrontam;sffalimenti corpOTu foltdorum q ob fpirittis-inop4a,quemadmo- [f
dumqxaftignlantur* Ac propterea omnes particula mOlIes achumidg aque ac viuentium. funt:
tota fiquidem in ipfis contenta humiditas, a' qua primum ipfenutriuntur, integra feruatur*,At
qui fame intereunt, propius quide ad veru marcorem accedunt: ac ob id eos marcuiffe dicimus.

qn exquifite loquendi non du vlla fit occafio: re tn vera non marcuerunt, vel faltem non oes cor- j
poris particula*Etenim vbi verus eft marcor, oes aqualiter partes marcefcut, propterea q? etiam |
princtpiar&-ho€-in-atatrbus qufdemienium eft,in rebus aut prater natura,febris qua marafmo-:
Ges*i*marcida, appellatur* Eft praterea alia quadarrt affedio proportione rndens feneduti, qua
nihilo deterius fit, ex morbo fenium appellare: non mehercle,vt Philippus, qui eam, marcidam
febrem nuncupat. Neque enim eiufmodi affedio febris effe poteft,in qua frigidius ^ natura po-;
ftulat, cor fadum fit* lam qi talem obtineat temperaturam, indicium non minimum eft,''' pulius | 1x3. c-

paruus rarus^3 redditus, veluti ipfe quoq3 teftatur Philippus* Eiufmodi vero pullum ob frigidi-; ^ “

4atem fieridn libris de pulfibus oftedimus* Quin SC refpiratio ijs,qui ita affedi funt,pulfui fimilis
vifitur,parua nimirum fimul & tarda ac per longa interualla: qua dC ipfa partium ad cor attinen¬
tium frigiditate indicat: vt in comcntarijs de fpirandi difficultate a' nobis oftenfum eft. Nec vero
calidum hi expirant, quod Sd ipftiminfeparamle eft principio refrigerato tficuti contrarium, ca-

" le&do; 7 "“

liber:

47

.^lefa(^o»Vndetgiturefi:,Vttfi:ifebridteiitc',cumip{bramthoraxnequcdt-capcdus,neq3aIi'bf,veI
adalas ac ad cofiarum gibba, vel eriam ad Ipinam, calidus fit c' Sed 8 ^ hoc ipfum etiam Philippus
xonhteturiait tamen eorum pulfum febris fignum habere, duritiarn Ccilicct innuens, qiiam fe--
brium oraniu infeparabilefignum ftatuit Archigenes. Sanefi eum pulfum qui re uera durus eft,
intelligit,omnibus marcefcentibus is certe ineftob arteriarum ficcitatemjnon tamen febrium eft;
fignum.At fi eum intelligitjquem Archigenes durum vocauitjnomen tantumrnodo proferens,
nullam tamenremhabenscuinomenhocattribueretjdehocquoq^pluraanobisin librisdepul;

; - fibus fcripta funt. Senium igitur ex morbo,qunnramifrigtditasvttartimftccitateeft,febris no efir, \

Alia vero ipecieSj quam marcorem i.torridum Philippus nominat, vere eft marcor,

; ^ 'T^quemadraodum etiam & qui Syncopoiiis appellatur, Eftcp his ambobus pullus frequens & par i

, ^ 'jjusdpecialiter vero i|s,qui torridoaft#Ffentmareoreiaccidit,vtdum ofcitat,fpiritum efflent ca /

didum, vt iure ipfum seftui affi milare poffis. Oritur autem^vt dctfflms) rcfrrMus hic marcor ex ca^
liditate ardentiffimis^j febribus, acpr^fertimin ficdotetotpdd^^ Qui autem fyncopQ>;

fus appellatur,fitjvbi qui fyncopa fuerint correpti, vehemetiam quidem periculi in pr^fentia _

tarint,relidumtndeincepsiprisfueritaliquidfyncopofeaffediom's. AtVero frigidusiUemar-^ j
iBcor,quifenedutisaffedlionemfimilemobtinet,fitexpermutationefebriumqugtumperaqugfri I d?',

gidx potionem,tum per ea auxilia,quae refrigerandi gratia hypoch ondrijs ac thoraci imponi fo --1
lent,fuerintfeais ac oportet refrigeratae. Illud autem/fecus ac oportet/duplex eft,nimirum quan^- j
do quis vel intemperantius vel intempeftiuius refrigerantibus vfus fuerit. Poffit etiam quadocp j
vtrifquehisdecaufisaffecflushicconftitui. |

I ' Qui Marcores Curari qwiint: aede BdlneiVjuitduerfHS Philippum. Ci^P. i

I J: /'“S Vo'd vero marcor,qui vere iam marcor eft, curari non pollit, dicflum quidem enam liipe^f'

I •' ' riusefl:,cumdefene(frutetradaremus:diceturautemetinprgfenti.Talequidvfuvenitijs, I

! qui marcorem fanari putant,quale profedloifs qui opinantur vertebrarum quae in fpp j

p na font, in priorem partem dimotionem (qux graece id eft repanditas feu excauatio dU |

'^‘ 7 ^'‘^^’^dtur)curari pofle. Ex eo enim,q) in dignofeendis afieiftibus deceptiiim^pjitarunt quocpfe redijf |
lime aliquid effedffe: etenim ex qsquidEmqui eaenuattfKer^,“quofdarocuramttex 4 s.vero qut;
marcuerunt, nullos. Cum autem extenuatorum corporum duplex fit affedio, de vtraque nobis ;
feparatim agendum eft. Igitur Altera extenuatorum affetftio oritur,quando tum ipla folidorum ;

C corporum humiditas,quam proprium ipfis elfe^iKtrimOTrum diximus,perrjt, tum tenerg carnes I
eolliquatae funt: Altera vero corpora ipfa attingit, quae fane 'SC prima 8 C fimilaria appellamus. |
.'Haecipfiei^quxfanari nonpoteft,quemadmodumlanenecipfiimibiiumtAlterarveropericit« j
^ . dola quidem eft, at non prorfus incurabilis :habet(^ cum exteris altjsaffedionibus hoc commu» j

jA.ibiie, 1 i.,li jie,vt contraria aff ecflui remedia expofeat: non aeque tamefrac plerxque aliaru eft tuta, Nam^tres j
lias affe<ftioneshumc<fIareoportet,hoc% illis ob communem liccitatem eft commune: vnaveroj ;
ptir^' ^ -quam lenecfluti alIimilamus,cal 6 E^lioneniexpolat: ficuti dC vna,quam torridum marcorem vo
1 i camus,refrigerationem: commixtam vero quodam modo curationem requirit lyncopofus mar>-

^^<<c^ 4 ^|Xor,non qui iam Ecftus fit(huius enim iemper oportet meminifle) fed qui adhuc fiat, frilicet cum
7 Ti^^q bntniditas folidis particulis innata,abfumitur. Hi quidem funt curationis fcopi. Deinceps vero
lfT^»c onfiderandum eft, quomodo tum inueniendx tum abhibendx ac vlurpandx fint remediorum

dit, fcripfiffet, fed &: aliquid etiam de curatione: nunc vero eam videtur omififle. Nam c um ego
multis iam deinceps annis fecundum de marcore librum perquifiuiflem,necipfe: vnquam inue^
' hi,nec in quempiam alium incidi,qui feillum legifleaflereret. In primo vero,quem fanenonnul
■Ii propterea qp fecundus non extet, non primum,fed fimpliciter de marcore inferibunt,de balnei
vfu meminit: non eos tamen admittiqqui hoc vtutur auxiliOjpropterea q> ab ipfo Igdi marcefeen
I -tes opinatur.Quia vero obiter ac extra iiiftitutu huius remedij meminit,idcirco de eo neq^ diff ufe
' pertra(ftauit,necp accurate vtfoletcontemplatus eft.Quanquam remedium hoc manifefteconfpi
citur exiccatoshume<ftare,vtfacileintueripofrumusinijs,qui veliterfeceruntper Solem gftiuu,
vel quocunq^ alio modo exercitati vel exufti fuerunt: hos enim omnes ac prxterea fiticulofos,h,«
[mecftat ac fiti Uberat. Quin 8 C quofcunq; alios,qui quomodocunque vel a' vigilqs, vela curis, ve!
Ld: venere, vel a cibis,medicamentis'ue exiccantibus, vel etiam ab ira exiccati fuerint, tum madeface
re tum reficere confpicitur. ,Sed mihi videtur Philippus balneum in ijsimprdbaflre, qui iam verjc
marcuere,quos nec aliud quicquam fanaret: Vt bifariam ego ab eius lentetia difcedam, tum quiai
non nullos ex ijs,qui vere marcuerut,fanari pofle exiftimat: tum etiamjquia balneum improbat.
Euidenter em'm periculum de ipfius feciiltate fieri licet inijsipfis, qui non dum infanabili labo^-
«■ant marcore, quem nec fortaffe marcorem, vbi accurate loqui velis,nomines. Atnobis nulla de
nominibus cura eftjvbiresclariori oratione poffumus interpretari. ,

-■ De

PE MARCORE ^

De Mdrcoribmqtii Bctlneoac ^qudtpotucurmtur :&‘deIpfor}tm Orm . '/fe

aduerfks Philippum. C^P. 7 , ,

N Am cum tres fint febrium primae ac generaliffimae differentiae,diarias fane' in praefenti exci;

pimus, fermo^? nobis habendus eft de febribus ex humorum putredine ortis, atque de he^: ^

I thcis* Itaque febrium quae ex putrefcentibus humoribus accenduntur, balneum remedio eft, fi
poft humorum eemco^ionenvadhibeatur* Hedicis vero,quae folie fint,nec vllam aliam implica^ -

tam habeant febremjomni tempore lauacrum idoneum eft: Si vero implicentur alicui ex ijs febri ■

, bus, quas huthoresputrefcentes excitarunt, tunc eft idoneum, cum iam humores fuerint conco^

' < 3 i« Eadem quoque propemodum effe frigidx potionis exhibendae tempora cenfendum eft» Ve i
: rim fi in hac aberretur,cum magno fit detrimento :balnei vero vfus in pr^dieftis febribus periai^ ^

; tia librOjdiariarumfebrium quafdam cum hedicarum generecommunicare, primo^3 die no pof
i fe exquifite cognofti, ied vel in fecundo, vel omnino in tertio» Ac ciim primum cognitx fuerint,:

I aqua frigida fibiipfis danda eft, quippe eo tempore eft tutiflfima, cum ^virtus valida fit, 6(:En>l
I gui s in corpore copiofus contineatur: nam vbi febres moram traxerint, tunc & vires redduntur F
i imbecilix,& fanguis fit paucus» Duplici igitur lefione pleruncp Igdunmr, altera quidem, quia ex I
i aquae potione parsaliqua-feritur ac refrigeratur: altera vero,quoniam qui eam exhibent, nifi mo I
; dum menfuram^j? debitam tcnuerint,non folum aliam quampiam particulam refrigerabunt, fecj ^
j & eam ipfam, qux principium generationis febris obtinet» C^in fi ipfum etiam cor largius refri- i
j geraris,fiquideminnatamadhucfi.iamhumiditatemferuet,conciditvirtus:finficciusia exiftat, i
i aftediofeneduti fimilis fubiequetur» Sed & quo tempore prima hedicarumfebriuindiciama^ 1
' nifefta fuerint,eodem etiam vtiliter foris adhibentur refrigerantia medicamenta,fi im ponatur fu» ;
per ipfum (vtquifpiam dicat) febris focum,de quo paulo mox accurate definiam» Nuncadbal>
neum redeo,quod ad omnes iqualentes febles vtil^ft,quando^nifiiraliudip1isunpricatum, pro^ 1
hibeat* Quandoq^ vero vtilius etia^eft, qua'm fint refrigerantia medicamenta, cum fqualor vel | ^

; in toto corpore exuperarit,vel in fora»lFoeg febrisxlieo^eaffianmialisjjaTticulam, quaejaamafrus
i ipfius folidis partibus immodice fuerit calefada» Primum ergo^ftc-orjquod calidius debito reddi :
tum, hedicam infert febrem» Deinceps vero iecur, non per fe ipfum quidem, quemadmodum i
cor,fed quia fecum in confenfum illud trahat,quado non ipfe cordis affedus rationem caufg obti 1
nebit,fed qui funt corporum cordi vidnorum» Poft haec eft venter» Ab hoc qutecunque poffunt
I fecum cor concalefacere» Quantum igitur ad propinquitatem attinet, pulmo quidem omnium |

I maxime ac potiffime,cor concalefaciendo,hedicam ficcam^|3 inferre febrem, quam marcor.confe i
’ quitur,debuerat: hoc tamen fieri non confpicitur: nec freile vn^ vifcus hoc afedionem cau& fi- '
milem fufeipientun ^uia humidum eft,tum e tiam quia refpiratione refrigeratur» Pierunque igi .

tur h^ica^cbTisde rdiquisviiceriEuscum biliofo fucco foletconfiftere, vbi is in patientis ven- i
triculum imbibitus fuerft: & ob id etiam P hilippus my cefeentium febrium plurimis, eryfipela-
, tofam affedionem genitameffetnvdTnidiTbli^in^ Quo'd fi in ventriculo, neceffario' etiam

fufpicandum eft eandem in iecore conftituiaffedionem: A quibus folis vifeeribus affedis crede I
i re videtur Philippus marcorem generari» At nos non raro vidimus quofdam membris his illac> |
j fis,in corde marcuifle» Cuius quidem cordis haud fcio cur oblitus fuerit Philippus,cum nec ex ie- i
! core aut ventriculo folis affedis offendere potuerit,quomodo febris marcida fuboriatur,nifiaffe- i
i duscordidiftribuaturaccommunicetur»Neq3 veroinhoefolo videtur Philippus aberrare, fedl j
; etiam dum non iudicat, ex alifs etiam particulis febrem marcidam conftitui pone» Nam fi’eryfipe |

: latofafolaaffedio in ventriculo exorta eiufmodi febrem inducit: fi<^3 etiam citra hanc affedionej
aliquando corpus eius ignitum tantummodo,finebiliofr humiditate:poteft ctiaminalia quapiaH
parte fimilis fieri affedio: Quae particula fi talis fit,vt fecum concalefaciat etiam ipfum cor, necef-
le omnino eft,vt dus affedio febrem generet,quae omnino temporis proceffu hedica fiet,ac tan>
dem nifi foiuamr,marcorem inducet. Verum de nominibus follicitum eflfe non conuemt, quem¬
admodum et fuperiUs eft didum: fed exercendum eft,vt oes affediones quae corpus exiccat, tum
dignofeamus tumrede etiam curemus» In quarum affedionum numero ea eft, qux cum igneo:
mlorecontunda eft,quam fane balneum perpetuoTimia^vfenpfaperTe foTaconftiterit»Non nun;
quam enim(vt diximus)cum eryfipelatofa affedione oritur febris hedicamarcida^3,qux prius ci
! bo& potu, & ijs quae extrinfecus apponuntur, refrigeranda elfri^vbioadern febris per ie nulli
alteri implicata fuerit,balneum requirit,ficut omnes aliae ficcitates/iue frigidae,fiue calidae exrite-
! rint» Eterinh hoc mirabilehabentbalnea,<j & calidas & frigidas ficcnafesluuant : quemadmodu i
! hoc, quod non fitientibus fitim accen^rit^fitienribuscandem tollunt» Quod autem haec;

I efficiat balneum,clare etiam nulla adhibita ratione, perfpicitur»Cernimus enim (vt fuperius eua
; didum fuit) eos, qui a Sole 8C ex itinere calefiunt ^ exiccantur, vbi loti fuerint,,admirabili quo- ^

^ dam modo tum humedari,tum refrigerari :nihilo%hismimiailIos celerrime calefieri,qui ob ve-
'T -- - — fremeris

LIBER

_—hertiensfrigus caIefe(fli'onc egent* lam vero quiexianere & SjQle/ittfunt,no amplius vBi fe laue^

rint/itiut: fkud'quifiti vacaMori fitiunt: yerjjaiiIias,fl3J3kQae&5iffi@«4effidiaual]e.oportet. Hfe
' • quidem ita fieri conipfcimusjcauias vero'alibi explicamus»

De Curando Marcore cut Eryftpekto/k ^ffcBioconimBa fit. C.AP.

"1^ Vrfus igitur ad propofitum reuertamur» Omnibus febribus be(fricis i qu$ hoc ynumdu-^
taxat habeaiit,vthe< 5 Hca£fint,balneum auxiliatur*Si vero vel er;^fipelas, vel phlegmone,
vel putrefcentes adliuc6}3 inconcodli humores corpus obfideant, ob htec, non obipiam febrert*
hecflicam,a balneo Itedi aegrotu cotinget*Ipia enim quatenus febris eft, femper tum a frigida po-r
lione exanguitur,tum a balneis iuuatur: ob immiftas vero ipfi febri afrediiones^aegrotus Igditur»

I Atqj hxc quidem efficadffima remedia funt ,quae marcoris generatione prohibeat: ea^j admO;'
i dum audader in fSairibus hedlicis affumeiidafunt* Si autem eryfipelatolfe qugdam adfitaffedio;

; a balneo quidem prq«'fusabfi:inendumeft;f6d aqua frigida dummorbus confifl:it,efi: vtendura
'S i ^g*3^ifike:itaenimnominare folentj quando ea &aftaiim tklfrigidiffima exhibetur* In princi-*

> I pio autem dandanon efipifi nos cogataeger,qui S^frigidae potioni fit affuetus, & fitim tolerare
haudpoffit: Verumimponendaextrinfecusiunt,quaErefrigerent:qusefinihiI profuerint, CO'
^ gendi etiam font aegri,vtea intro affumant* Maxime vero eis competunt humidaeacpouellajla'':
ducte:inaqua tamen exaclefrigida abluendxprius funt, atcpita edend2e*Si quando vero abs te
aeger petieritjVt cibi iniocunditatem confoleris,aeetum aquae frigidae miicebis, ac vt in eo la(flu>-?
A t tingat,concedes: fit autem acetum illud omni prOrfusvinofa qualitate expers.Quin etiam ex

__ : -ijiniecus eiufdem lacflucae fiiccum, 3 ^ femperuiuijintybitj?, ac quaecunque alia refrigerantia, im-^'

®^P^dit*Opamum etiam eft id, quo noxpotifsimum omphacan, id eftvuarumimmatu
; ^^rarum tempore vtimur.Expreirus.n*earumiuccus,vna cum portulacis in pilam inijeitur: poftea
; <ontufus in vas exprimitur,vas% illud in frigida aquaimmergi tur ;qu»fi niuis etiam aliquid ha
jbuerit,praeftantior-reddetur*Modicum autemalbae,ferinae,vbi eo vti volumus,immifcemus*De |
inde in duplicatum linteolum infundentes, exfrinfecUs ipfura fuper fiypochodria extendimus: :

; nec illic diu morari finimus, fed y bi tepidum euaferit,illud abijeimus, ac alterum fimili modo im !
i ponimushoc fubindeagimusquoufqueaegerfemprofundorefrigerariac fittlibefarrpfeh^ i
t^/»^,^'at.Mifcemus etiam aliquando oleum pmphacinu,vel rofaceum,vbi prxeipue' non nihil phleg ;
; nknofi in hypochondrijs conftiterit. Hocigitur modo erefipelatofes affecftidnes refrigerare o- j
portet* Illud vero non efrbgnorandum, nunquam pofie febrem exquifitehedlicameire,vbi i
, , G etufinodi quepiam afiecfiio adfuefiuExquifite autemhecflica nuUum particularis ac^ |

cefsionis,aut principium,aut incrementumjaut vigorem, aut denique remifsionem habeat* lam i
vero inlibro defebrium differentia diximus tu multa alia, tum q? a folo c ibo hedlica febres effer-’

: uelcuntjveluffalxlnlpeffeaqife; quo mcremffifbablato, aequafesTemper permanoiuSi quado
tamen breuiffimum aliquod incrementum, vel inuafio intercedit,confiderare oportet, an aliqua
adiit humorum putredo :an vero locus primus affe<ftus alius fit a corde ,qui 8 C ipfenecfimplice,

: nec hecflicam aftedionem habeat,fed vel phlegmonofam quampiamvel eryfipelatofemj Atque
: hoc modo propria Curatio affecflionibus adaptanda eft* - - i. __

De ViBus ratione in Singulis Marcoribus. X C^P. p. I

M Arcorem igitur torridum, qui ex ardentibus febribus generatiohem fufeipit, refrigerans
tibus prohibebimus remedijs, tum extrinfecus impofitis, tum intro in corpus affumptis*

\ Seniii^Vero quod ex morbo effecffum fuerit, fi illud quidem abfolutefaeffum fuerit, curari non i
i poteft: Si autem non dtt abfolutum fit,fe 4 ;pr@p^a€€ed^vpeiufmodi fiat,ynum habet curationis
I K:opum,quemaj'aAji 4 /i'iffeffrefumptionem 3 &a!'i^i 4 '''i‘i^ftr^hutritionem(eurefe(ftionem
i appellamus,ex multis particularibus acfl:ionibus,qu£e uim multis,tum multa etiam egent caufio-s
P ne: de quibus fi nunc loqui velim,longiflima mihi fieret oratiofebunde tamen in libris de mede j
I di methodo dieffum fui t* Nuncautem fetis erit fi hoc dixerimus, quod fcilicet exiccaifecmp^a~|
J\\- : fblida3alimentum,curet.Qfiendiraus autem in commentarjlfs. de fecuitapbus naturalibus, qiiod

i non ie ipfum cibus ad omnes corporis partes defert,,fed abtpfis, qux nutritione egeaiit,attrahi''

; tur* At vero in marcoribus hae iplk inualidae funt, ac prae ficcitate ad attrahedum infirmf: quod
: fi frigiditas quoque adiuiigatur,parum iam a mortuis abfunt*/QpprtetigiturvtaKmentum at>
i tradu fecik fit, yt quodattrahentiscorporrsrdboEideefrjicfexmatesfee|ptitudinere^leatur. At^
tradu autem facile eft id alimentum, quod tum tenuium fit partiuruduni natura calidum:ve-'
rum hoc fere'non numt,quippe'.offenfumcft alimentum ;Craffuui;viicofutn^3 efle debere,vt
&: flabile fit,difiiculter^3 tranipiret,^ nutriendis corporibusjprompte afflmiletur* Quando au-
/ • tem hi feopi inter fe pugnant,fieri nequit, yt alimenti exade utratpie feritantis, copia fuppetat,

A,ibidi.ftx. : Danda tam en eft opera, vt quod mediocriter ambo pfxftare poffit;iriireniainus* Mihi*p6rrd
^ nihil ad haec ompia lade videtur elfe praeftantius, pr^cipue quidem fi quis muliebrem mamma

D4f * lOre apprehendens, id ipfum mulgere toleret ,quemadmodum fene, Eitryphon dC Herodicus
< jnphthificispr^ppiunt: Sinminus,at falcemafininum^adfiuccaliduihallurnat, quod breuilli
imo temporis Ipatio ambientfaeri fuerit expof itum* Hkigimrdimentoru mfeopusndnijsrfQ^

DE CDMATE

j fem, qiii fcrie( 5 ltiaafFe<fliofiehi,vel et marrorem fyncopofijm h^ent ebnfert,veram

%qu0S Tnarcq£;a Philippo tQMdiis appellatusiOCCKpatilrti^s tn calidorum alimentorum mate> i
: tix adhibendae mjnfiln^eluti iniaiioffedfrigidomm: med& autem inter ha&fint^ quaefyncoj-1 ^

’ pofis exhibentur» Itaq3lac & ptifl&na & halica in his tribus afFedionibus competut» Halica tn ad |

: faciliorem diftributioriemex aceto eondiatur^quemadmodum ptiflana» Mei vero frigidis' quide j
: ^fFqdionibus vtiHffifnum eftycahdi^ auteeft maximenocuum» Ita ergo fe habet quoq? mei in qs^ j , ^

' qui;obnqxt) lunt, vt a^ iam didis marcoribus arripiatur. Nam in torridis inimiciUimu ell: lis aut; ^
quibuS fehumaffedibimminet,vtiIilBmum: Atin rjs quos marcor fyncopofus occupat,nifi ve> |

; triculus prohibuerit,concoquendu id eft,ac tum per fefolumjtum cum alijs edultjs exhibendum» 1
I -Balneiverovfusopportunus,tumadaliaantedida,turaadcibidiftributiofiesperagedaspraefia i
I tiffiittum eft remedium» Verum illud cibo quide ianiconcocTto alTumendum erit,non th poftine ;

I diaria lopigiojre» Nam fi ei qui nuper comederit, balneum adhibeatur,crudis corpus ac iricococlis
! liumoribusreplebit:SiVefoatlipqaidiuSUsaViboabffihuerit;virSdirmnun:»Incgteris vero cor
pori 5 'conftituiionibus,ac prxferdmm ea quazriuper dida eft, completa iam (vt didum eft) con-
codione lauare oportet» yini praeterea vfqs ,ficuti in frigido marcore magnopereiuuat, ita in
torrido, fugiendus: medio aufequodam modo le habet in iyncopofo marcore, propterea qjaffe- ,F
diohfCimcdiafit mixta,partfm quidem aliquid frigiditatis obtinens,partim vero etiam adhuc 1
I aliquid ipflus febris feruans» Cum autem huiufinodi affedio, qua ad cotraria per partes viciflTim i
I permUtatur,nonnung quidem refrigerationem, pulfus^3 priuationem, 8((vtfimpliciter dicam) i
eninta, qu^ ipfius iyncopg propria utnt, inuehattnon nung autem caliditatem, puliusq3 marco.^ i ~ -

I ris torridi pulfibus fimiles rita etiam curationem pro exuperatium natura immutari oportet» At'

1 que in fyncopofo tum vinumac alimenta temperata offeremlus, tum corpus vniuerfum conftipa
' bimus denfabimus%: In torrido contraria agemus» Singulorum vero omnium vium opportU'
i num ille probe inueniet, qui in libris de curandi.methodo fuerit exercitatus; Hic enim lib er non
I quibulGunq3,(ed fjs qui aliquemin artehabitumhabentjfcriptus a'nobis eft»

GALENI DE C O M A TE

EX. HIPPOCRATIS sententia

L IBEX L V S

Ab Auguftino Ga<ial<iino translatus,

& multis iliiods^

Jftttriogdt quidf^ificetComam nomen ctpudliippocrmem: ac 'pmit opimonmqmrundam,qut coma cum |

yt^ibd C^^‘ftn£iumej^dicebantexHippo6'Uth"Jententik,diiiump; kJpe aTTOfcS x-cv/xd^civ,

- . - ^mmtdmenopinionemnon-omninoprobdtGdtenm, ‘ ’ C^P. i. |

Vid'namfignifieat comatis nomen apud-Hippocratem fvtrum ca^ I
taphorammfdmnum^ vtquidarii explanantium dixeruntian fom' ^
num i pfumCan quemadmodum alij,fomnolentam. cataphoram C ete>
nifti & hoc modo nominarunt quidam, in compofita appellatione
^^planationem facientes»quidam vero nihil quidem horum s fed k' i
fhargicam cataphoram coma a' viro nominari dicut» Ab alqs fane' an^ :
«quis milium vtique fiat magnum teftimonium» Etenim etfi prsecD
puedealia re illi nomen hoc inferantinihil prohibet Hippocratem ;
aliter eo vri» Ne longius abeam, apud poetam videretur vtique fom'
num nomen hoc fignificare icuraiait. Certe me valde grauiapaf- »
fem molle coma circuntexit» Et alibi* C^oniam ipfum ego molli comate circuntexi» Sed non ; »

Hippocpks I

LIBELLVS

49

, Pror.cS.i
.4^1 6o.il

.Epiico. 3, t.«

jEpid.co. 1
S- 3 ^I 39 .c

i 3-Epid.c6.

ltid-t.63.x45.f'‘
I l^i<l.t.7z.i47.e«

A Hippocrates fta videtur vti:fiquidem dl cum vigilia feperiumero coma euenire ait, ac phre- ^ At^^cermftisHthoc.
t-c< niticisconridere:inprincipio enim prorrhetmi hsecfcribit,||Quicomatofiin principijsfiunt, i tnloco codices graci,
cum capitis,lumbi,hypochondrijjceruicis dolore,vigilantes,num phrenitici funtrin tertio au Crafierifconouti. ^
temepidemiorum(vtab aliquibus ex coceffisipfius legitimis libris fumamus tefl:imonia)hoc!

; modoait:| Vndecima refipifcebat,comatofa aUtemerativringmult3e,tenues,S!:mgre:vigiU |

« Deinceps,hfcait:Huicvringperpetuoerantnigrx,5i;tenues,&aquofe:5dcoma comitabat,i
K cibum auerrans,vigil,animumdeipondens,lnoibus enim praedi(flisdi(flionibusvigilif&co^ i

matis mentionem facere confpicitur» Alium autem ggrotum rurfus in eodem libro defcribes, ■ ^

« ait: Huic perpetuo,ex quo & ego vidi,aluus turbata,vrinte tenues,nigr^, comatofos,vigil* Ita:

.vt plane fit manifeftum, neqjfomnum neqjcataphora apudipfum fignihcare comatis nome*;
lEt propter hoc (arbitror) quidam explanatores a' comazare aiunt comatofos nominatos elfe,; sed deualbui-

I vigilare enim coma^ates,vigilare etiam & comatofos* gt per louem ficuti comazates non | ter,ficut, <jm coma-
|admodum annuGt ^ comatdfo, & potiffimum' oculis inumidos enim elTe & rubros,& incon yaldeammi,

Iftantes, & fefe inuertentes: fed totum ambobus corpus titubans motibus efle, dC incontinens, cr maxime oculis,hit
Bilccirco dC Hippocrate de tota fyndrome dubitare, an oporteat phreniticos ipfos nominare an midi.nM c. Ego fani -
jquid aliud: vereri enim phreniticos vocare > cum non dum defipiant: cum tamen oia fympto- fferiu trafinh. For

mata phrenitica videaphoc eft capitis,! abi,hypochodrq,&:ceruicis dolore alia qug phre te tamen hic eppol^

niticisadfunt, }* =|formidare virum,ne error, aut ignoratio fit, fi eos phreniticos non appellet* fetfenjw.comatofidi

Haec certe quod probabilitatem habeant,negabit nemo,non tamen fuflScientennec cu demo- ’ .. “

ftratione mihi fane didla effe videntur*oportebat enim ex Hippocrate ipfo explanationem fa
ceredicflionistquo' affererepoiremus,non folum probabiliter dicfla ea effe, fed S<^ad illius men
iem*Neq 5 enim exiftimo hoc folum confiderare oportere bonum explanatorem,fi probabili*-
iter vel vere dixeritjfed fi bL menti fcriptoris confenriat* id quod in fuperiore fermone no eft fa tollat, humtdos
j(ftum*Quamg certe in aliqua parte mens fenis circahoc nomen oftenia eft,per eas dicftiones,in. et c.qubd denlipm^
Quibus coma effe vigiliam nouiffe vifus eft* Ac quifpiam fortaffe habere iam totum opinabfe: mim corpus ntnlas
|tur*fed fi parumper expedtando, didliones alias ex eodem tertio epidemiorum libro audiuerit, i cr incoftam habedu
jne dicam totum,fed ne dimidium totius fe ipfum cognofcerecomperiet* \,^dhac remnopam

\ Coma, opponi cx Hippocratis auEioritateprobaturpiemji e^e coma cataphoram,ac ^tdetprg ijine-

G| duplex id ejje: Somnolentum, quodproprium eji lethargicorum: & Injomne

quodquandoq; phreniticis accidit, C,A.P* %,

Onfidera ergo qux dicat in quadam aegrotante muliere* | Alteram ex abortu circa quin^

[ret enim per oppofttionem coma a' vigilia diftinguere tanq contraria* Rurfus autemin peftfe
lenti conftitutione, | Comatoffinquit,magna ex parte,8d rurfus vigiles*& poft pauca* |j Perpe

£li funt d comdXa\
quodHtriqne Uigtiit,

quod capite gra
tur,qHod oculos pottf- \
'Jimur/i difficulter at~ ;

tuo autem plurimos vel graue coma comitabatur ,vel vt tenues ac paruos fomnos dormirent*

'libri huius habenturo \
JStExcaUbri uer~ \
/toe hac addun€,nd in
tn cod. gra. non funt,

■ C 'XCodices graci afie
rifco fiint notati *

S'pa,iy <t<pd.Xfy.a-

rurfus* |ln Thafo Parium,qui fupra Dian^ aedem habitabapfebris corripuit acuta, inter ini! i^iXar^^f^nTinca
tia continua,ardens,fiticuiofus,incipiens comarofus,&: rurfus vigihin his enim omnibus vigi j uerfoe.arbitror

iiam comati opponinExconfuetudine igitur ita interpretans,miilies ipfum comperies,quan- \^au,tem eum ejfe [en¬
do contrariarum rerum mentionem facit , hunc in modum fcribere:immo vero nun^ aliter* 'ijum,quemin contex-
e multis tamen pauca adfcribam ex eodem libro* Satius enim effe videtur omnia ex vno cxetn mpojut.confidera.
pia fumere* Duas mulieres defcribens ante peftilentem conftitutionem,in priori quidem ait: i d\locus hicyidetur
I Alteram ex abortu circa quintum mefem Oecetai vxorem ignis corripuit, incipiens coma*- i mancm.mlensM.Ga-
ijtofa, & rurfus vigiU^tDeinceps autem in peftilen tia multos xgrotosfcribit,primum^5 om-\l^ff^ «[edere morem
nium(cuius paulo ante memini)qui varie,^ intequaliter ^grotauit,& multas multoties ad co' Hippocratis, ybiille
traria mutationes fecit+incipit autem hunc in modum, f in Thafo Pari 3 , qui fupra Dianae tede} contrariarum rerum
habitabat, febris corripuit acuta* Sednulla ad praefentem fermonem vtiiitas eft primoru die -1 i

rum: quorum autem indiguero, eorum metioiiem faciam* || Vndecima fudauit no per totum, ■ tput .

circunfrixit quidem,cito tamen recaluit*aperteenim verbo circunfnxit,verbum recaluit con-; f„iorim antepefiilen
trarium eft* Deinde, |duodecima febris acuta,deiecftiones hiliofx, tenues, multae: vrinis enxo-: tem conftitutione , ac
rema,defipuit*Decimafeptimaiaboriofe fe habuit: neque enim fomni aderant,® et febris infuerhapomtq adpri»
tendebatur* Vigefima fudatiit per totum *afebre liber, deiecftionesbiliofae, cibum auerfans, | re mulierem ftePldt,'
comatofus.Vigefim6quarto reuertit*Trigefimoquarto a febre liber, aluuss non conftititjSd' lisincotexm omiftisy
rurfus recaiuit*Quadragefima a' febre liber, ‘'faluus conftitit tempore non multo, cibum auer-j | ad poftenore perti-
lans 3 aliquantum rurfus febricitauit* Rurfus: [j Si enim intermitteret ac alleuiaretur, rurfus ”.et-cutame m cda-
citoreuertebatur* contrarium enim verbo alleuiari eft verbum reuerti. Et alui (inquit) excre- uerfane lega-.

TertiaClaffis. ggg menta

• S323& res lege, quas jcnbie

ahtepeftitentid. uide ergo^num hoc mo locus hic ftt reftituendus.inpofteriori uero,Extremoru refrigeratiogiec amplius recalefiebant, et rurfus in no
Piem fuperrigtiit,extrema non recaluerunt, no dormiuit,aUquantu deftpuit,et rurftssreftpuit.Eft aut ultimus agrotm ante peftilente confiitutione.

^ (^'rtorvpiToc irriTuvcv-iT ommnoitalegendumeft mepidemtis.reddit enimrationem H ippocrates,ut filet, cur dolorofefi habuerit eo die.£ -
'P*:aypvrrvos eftingracis.t.uigtffidlegendumuidetur d,7rvpot.i.dfebreliber,cummoxdicat,uigefimoqi{artoreuertit.

G \ Fote abundat negatiua illa particula non, : •

Etf in antiquiftimis exemplaribus legitur xoixlr ygovov ov troxvvuel 'a-uygoy yt nos yertimus.in aliquibus aute Kotxl» Su ygo-

'.voy oviTvgyov.t.aluusnmconftitittemporenonmUlto.fedmelioruidetur ejfepnorlePlio.

a.yyota.y ur ~
' ---gtXKtSsC,

j.Epid. c6.i.t«
%.f

3 .Epia.c 8.3

7 i. 3 -‘.i 47 .c

3 .Epid.c 5 '. 3 .'t.{c|
71 . 3 ^ 147 .«

__j_^_ DE COMATE __

^ iyt'\ Lociii mmfrej :menta confiftebant, rurfus diffoluebantur. verbum enim confiftere, verbo diflfolui' contra>E,

j Jis gr acis legitur iji- ;rium eft» Deinceps autem aliam aegrotam expones, || Odiauo, inquit, multa defipuit dC fequer i »ibia.

I /mV « « - tibus diebus,& cito rurfus refipuit* Ac rurfus, | Vigefimo aliquanta circuriguit, dC cito rurfu:; »Jbidem.

i irecaluitEt mox, [j Septimo & vigefimo afebre libera, aluus conftitit, non poft vero multa tpi »lbi<iem.

I hitror aM legendum \ coxx dextrx doloi' validus multo tempore, febres aut rurfus comitabantur* Deinde rurfus,E c »
i ejfe ovyvdu^jo. ;fequentibusdiebusmuta,acrurfusrefipifcebat,6::loquebatur*Sed quid opuseftfermonepro jj,
j fdcKoyas^ut tranflii- trahere memorando omnia qute infinita fere' funt r adeo frequens apud ipfum eft talis fpes in •

I h.ficim ettdinferius terpretationis.Quarecumdicit,|Com-atevfo&^&:caEftis:vigil,ap€rt€rcomaVigiliaeopponit* E: Mibi.t.7i. 147,6

i tngr^CKcohcihusle- {^iie Vigill 3 ECataphorainfomnumpotesopponere, 8 crcerterurfuscomanihilaliud diuerfurr sh
1 gmtr.^ DiBio jvf fignift'care*C^ndaut,cum dicit r" jjDetinebat autem vel coma continuum non fomnolentu, «j.Ep;a,c6.i,t.

I in lom w^^y;»(,«|tet,eaquidemfolitaeireconeomitari,fedtuncabfuiireinopinato*Vtquandodicit3 |Caufiigi Mj.Epid.co. i,t.
i^ttod frater rone,fed j tur pauciffimis fiebant,& minimum ex aegrotis hi laborarunt: jj neq3*n*fanguis erupit, nifi ad- «ioj,f
ejHod frater «^/«wwlmodum parum,et paucis,nec deliri erant.Et poft pauca* I Neq3mortuumvllu vidi tunc caufo. F ibidem.t,i3,
-crfem cr exfeSUf'] Per hxc*n,verba adnotat,largamfanguinis e'naribus eruptionem,mentis l^fionem,&aci: n
tme euemt, yt cid.no | ta pericula folita efle comitari caufos, licet tunc no euenerint* Et qd infertur, || phrenitica Mibidem,

j tat dt siiidas er alii. \ junc vidi eueniffe,fecundum eandem didum eft rationem: ex eifdem*n.conftitutionibus,8^ ei:' »
j necf^ emm frater ra- caulis fiunt tum caufi tum phrenitides: quippe in tpe abundant aeftiuo,& regionibus cali,

^ none er at, quod coma (jjQj.jbus,6(: aetate vigenti,& naturis calidioribus,& diaetis eiufmodi,'ac vitx inftitutis**^ tquarc
i tum, cum flatus ille res^tanq ln©^pfflata^adft©t€-t^r:,Jq^euener^t, vt phrentti-

ita efficeret.-fedfra- quidem nullae acciderint,cauHautem multi*. Sdundum eandem et fententiam dida funi ^

ter ofinione hommu, &^ha£C*||Eratautemeonfiitutiocauforumquifiebant,h3ec:Incipientescoraatofi3anxr),horre- M3.Epid.c6.5,t.
erat, quandoquidem fcentes,febrisndnacuta,nonfitibundivalde,neq3deliri*Etpaulopoft*|lNeq^*n*fanguiserupit; MH-p.i4j,f ,
folet ejfe comatis fro- rite,ne(^ quifpiam alius ex confuetis abfceftusfadus eft iudicatorius*** f-fllla autem quomodo m
friim, yt cumfomno dida funt f lEieuationes adaures multis ad alteram VCTgentes,8f ad vtrafq? plurimis,febre ca- « t. Epjd.c6, i, t.
ft. Calabei^ fentibus,redeftantibus*quibufdamet aliquantum incaluerunt.extindae6|3funtoibusinno- M^°-5'.i04.g

(dio molegijji huc lo- zUcui fiippurarunqficuti qux exalijs occafionibus fiunt*Re uera enim inopinata eft, G

c’tm,ciiuerut,subm niillam fuppurare, ^ omnino non folitum. Poftea infert* || Erat autem modus ipfaru,lax2e, «ibidem,
tmgere ffAemjiM niagnx,fufae,n0n cum phlegmone: Inopinatum enim effiabfceftus circa aures abfcp phlegmo «
cojeqiucofiieuemt,no neoibusEdosefte*}- Quarerurfus&hocinlocovideturinferrecomadecataphora fomno- m
Mt dicatur i jermoe. jgj, ||Erat autem coma continuum non fomnolentum: tan^ enim fomnolentum ip wj-Eplico. j. t.;

B t Locus in gr^ck £^.^1 fit, $<. tan^ taie femper fiat, poftea nunc inopinato fadum non fuerit, adnotatur* Quado ? 9 -* 44 -
c^d.admom auteiu in eodem libro tertio epidemioru in Pythione inquit, \\ Nona comatofus,anxius qn ex- «3 .Epid.c6.3. t.

pcrgifccbatur *. aperte fane' 5C hoc in loco coma cataphoram quadam fignificare vf* Sed impof 74-3^a48.g
S-tavoias ibileeft,inquiunt,cataphoradetineri,Sf vigilare*hxcenim admirabilesifti explanatores dicut, .
!noncognofcentes,qu6'd duae funt fpeciescataphoraEjVt&probatiffimimedicorufcripferunt,
euenta rerum atteftantur* ^ f •{ Comune enim ambarum eftpquiadeuare non poffunt ocu- ..
icbiat bhmiflLcuvircu |los,fed mox grauantur, dC dormire volunt*Praprium3?era:aiti6Eius, quia ij quidem dormiunt
cdaher.fer qua md mox & profunde QC diu:ij vero vigiles verfuti funt, alia ftjper alfam phantafia adueniente, dC
td ex naribus hamor- ijn entem mouente,8^ fomnum intercidite, vnde femper quidem vigiles manent, furgere veroH
rhagiam,non tangei-e ! poftrunt,& agere ea quae vigilantium,led deficientias fe habent ^ vt fi vigilarent, & gra-

^daf‘n^oaJ*m-t{t' boc,nedum non dormiuntjfed neqjjpemj-quam habebant vt dormituri,(eruant* Hic igitur in-
‘^umi^tm invador : t^^bige coma vettnrrrcrEtmifi»€4imbor um^,^ quod vocare confuetudo eft nobis cathaplioram»
rone ac mtdtis audio.. ^ vero fomnoletam folum intellexeris, peccabis: non fomnolentam enim cataphoram priua- .'
ntatib.Hiff-m hbris bis a nuncupatione, non minus ^ alteram indigentem comatis nominis nuncupatione. Siue ,,
efidaum Galeni ex~ \ igitur fomnolenta,fiue vigil fuerit cataphora, coma vocare confuetudo eft ei* Et nequaqua fi- ,
flatiombus ,fter eas bi inuicem repugnant ea quae fecundum partem: fed rationabiliter quandoqj quidem in vigi-

Gij/f-Iqs paruisTOueffit-urcoma,quandoq^auiem in fomno* Etenim cataphora quau^quejquidem , . -

I «IJ#, (bmnoleata€ft:^^iaQda^autem vigil*Quarenonhabesdiceredecataphorapatientibus,q)vi

I tm>lib.cdm.L.tex.cr gfiant, sfvdnonjtanturtamendifferutjquoniamplureseorum dormiunt:paudveroeorum.,

I co.^.ybi habetur pe- habent,infomnes permanent: vnde licet amborum fit paffio,tame familiarior multum, ,

firZieffeTlmor%~a inuenitur* Propter hoc igitur dicit, fErat autem coma continuum, non fomno- :, J-Epid. c6.3.1.

gid,deliriu, et morte. • IcntUm, ; -}}'

C t LOCUS in ara.cod.aflerifco notam * rd ef ptrwttv,! u-Ktovv dt irap dxoyov ^irnfceuveSKTS dora.r«ntvrt ^ <ppivflrtdif (flp o u. ■'
r^xo,ch^voyro,>cdu^oi J^WcXhoi. cdlaber.&fhremticatunc ahundaredignum eJl,utmfermonefigmff at»r.cr decipitur quifutat fhre
nitidesqmdemomnmononfieri,caufosautemmulto's:EgoHeromlocotamdiffictli arbitrM.JjegMidmK.fn>---c^da^f^mrj>i.Ai.^o-Te (fpeytiTiKU.

■ tyr^pro tS ii7rc/,r»(ta.vTtii<!ipeviirtS'it,To d,7rAVTilireu,ort(ppevHrtS'is.uttranlluli.confdera.

fi ac mnjimtm Calabri uerfione, -

^Grace irdvTcsvidejlomnium,fediudicolegendumejfe'icd.vrac, ut tranjldi. ^

F t Qua his fgms [] mterclufafunt,in cod.gracis defderdtur. Malui autem ueterem tralatione ut tacet apponere, quam qmcquaminuertere,. ■
cum prafertimfaf enumero mutatio uerborum,fementi arum etiam faciat miierfonem. .

Cfin qutbufdam exemplaribus Calabri mterfundlum eji ut eji in contextu: m aliis autem hoc modo.yel non: tantum tamen differunt.

LIBELLVS

j js^cArhitro/legendii \

i 'A ientunijccuvt plurimum fomnolentofiente» Si Igitur commune eft amborum Goma,(3(: fom- i

I' no magis familiare: rationabiliter,quando vult fomnolen:taa5:figfttfiGarecatapiiaram5=BmpIi^ ^ \

\ citer didtcomatoibs: quado vero rurrus vigilemjrcmiiit^ktter^fe^^cm mtmiTfu m aitcoma-^ ^Ftrtecommim, |

tofos vigiles* Nouit enim alterutra,& quoniam familiare eftfomno coma, StT eius natura ma- i

I gisaffimiIatur:&quoniamcumvigiIiaquandoqueconfiftit*Etfiquidemhocitahabet,mi-: ^ v

rabilenullumeft,finonleth 2 £gim.fekmvlede'tiam-pbfemrfcis concidit.^Somnolentum ve^| ^

ro coma his quidem non eft propriurnjarfquado autem lir* inuenies enim multos phreniticos; am^'n’coma^\ ;

furgentes,nequeeleuare oculos omnino potenteSjfed in eodem loco manentes fimileslethar- ^^Xntum fhrenlticii i
■ gicis:vndehosplurimiS^ indocftimedici neq 3 quid oportet vocare fciuntjfed omnino ambi-' accidit , coma '■

gunt,& extraneavidetureise{repaffiQhsec,&innominata:quidamautempermiftamexie-

thargo bC phrenitide vo^eamJT,y;phomamam, Et quod eft deterius omnibus,

; quidam Hippocraticorum fe elfe fimilantium dicunt hoc:Et nimirum aperte ita & manifefte

i Hippocrate fcriben te no i n dubitato libro, fed vt aliq uis alius germanorum effe credito, tertio ^ !

i j.EpM. epidemiarum,j|NequeTnaniacus fadtus eftphreniticorurii aliquis ficui fetfin quadam

: 45 .j“ I44-' cataphora pigra caputgrauati, perierunt. Non fDlumenim,quoniam cataphora phrenitidi' c*)c.a.i»i0a;pkf^ttta !

! B bus aliquando concidit,nunciauit: fed quoniam,& pigra multoties. Qux autem eft pigra,me' lUfro frio l>rerrh.co.u \

; morerisprimodiuifionis,fidebesprtEfentianonobaudire,quadocataphoramaliamquidem \etco.yy.o'certtme~ |

j fomnolentam,aliam vero infomnem vocabam: bC illam quidem fomnolentam, propriam effe i lior eft leBio |

I !ethargicorum,& femper ineffe eis: alteram vero, neque propriam effe phreniticorum, neque 1 t ,

adeffeeisfempen

Iquam^a,piuc,f.gra^ ■

Latidatllipfiocratemqmdnon temerenomindimpojuent:Probatj; demodu.iiejjecatdphor.if: uttcr. ,

diterdm Somnolentam, letharnco mm proprtam^: alteram Infomnemphreni tids i

qudndocji euenientem: mncq;')'elpi^dm'\elnonpigrdm. C\AP. 5 .

S OmnoIenta igitur,quantum ad prgfens,ipfis lethargicis concidit: Infomne vero,quephre

niticisaduenit,tentabodiftinguere,vtpoffismueniredicftamab Hippocratedifferentia» '

INon enim erat eorum qui vane imponunt nomina vir ifte: neq3 ftulte adiacet cataphorse, hoc
fcilicet/pigra/: neq3 dicit,licut HomGrus,humidum oIeum,& lac album, nullius determinatio^

nis gratia, etenim omne lac eft album,-& ©k«.-huinidum: fed vnumquodqj voeabnianT& fyl' .i

© ^labaaamms rem-aliquanifigniftGat ab eo. De phrenitide igitur Ioquens(quod eft ad prxfentia „ ^ |

vtiledocereeos.quiconfuetudinemeiusdifcerevolunt) quadocpquideitafcribit^f/delirauit/, ^ j

.. C quandoq? autem ita/tranfducftus eft/,quandoq3 autem rurfus/ intercife locutus eft/, rurfus au-' ' ~ |

- tem/defipiuit/&rurfus/egreffuseft a'fe/,&:iteri 5 /maniacatuseft/,&:/fupermaniacatus/,&:/no I

mtelligebat/,&/pra£terloquebaturA Hxc omnia laefam habentium mentem funt: quos vnA Gdmm'rjlm fmffe \

• uerfostu quidem defipientes vocas‘. Hippocrati non fufficit dicere genus folum,fed vnicmqa Hippocratem . arbi~ |

I Epid.co; f.t. {£ magnitudmi fpedex deftptentiaejpropnum aduiuenrrnanren. | tror tame comedlura |

nauit:non fuitaufos dicerefebrem * tanta caliditate in qua quis coenarepoteft. Rurfus aute quadam motuc, tum I
, - magnitudinemvolensoftenderefebris,dicit,|Ignisaffumpfiteum.'Occupatusfuiinofteden' exHtpfocrateinepi i

^o diligentiam viri in vocabulis, fed vt iamicientibus 5 C fuafis ad id-quod queritur accedam. demiic,tum ex Gale- :
ges apud Hip. Duae funt fpecies infomnis cataphorat: Nornt natur altera :qip 'ffern pigJta, cmu£jnncHipporra no commentario prt' i
iniib.cpid, tes meminit; Reliqua vero noie generis vtitur.Gommuneautemambarum eft (qug 6 i:'maxi- f^prorrh.com.i.cT' i

me differunt a' fomnolenta, quoniam loquuntur dC delirant nulli hxrentia menti,ad affurre eomentarioprimo ter^ |
Ctionespromptiffimifunt. quorumnulluinlethargicis exiftitcataphoris:neq3enimfeorium
quid loquuntur, bi verfute funt difficile fentientes, neq3 ad acclamantes bC pungentes excitan
tur faciliter. Coma vero phreniticum quidem bC infomne, extra hanc eft diffenfibilitatem bC TaptiykySii. intercife
immobiIitatem:etenimiurguntfaciliteraudietesvocem&;fonumomnem:&ritetigeris par loquup e,7rcg,p,y,e,pf.
i' tem corporis, mox oculos eieuant, bC ad tangentem afpiciunt. In ipfa autem cataphoratione nejipuit, To.pupfo^
vel manum mouent,vel crus,vel vniuerfura corpus etjciunt irrationabiliter bC repente,& deli' rua-e, e dfe,

pice exiliunt ad inftarfpafmij&hatc omnia faciunt cum eo q? loquuntur aliqua non congrue: ^^^ptuMawacatnsh 1
Quorum nullum,qui funt lethargici cum cataphora, faciunt: immobiles enim femper bC inuo SHpermanta- ;

dbiiesiacent, eis, qui profunde dormiunt, affimilati.Ipforum autem qui non fbmnolenter ;

otaphorantur,alij quidem ita facile^ inultum mobiles exiftunt,vt neque deficiant clamantes \

magne, &;moueant ali quam particulam vehementer: fed fi excitaueris eos aut loquaris, afpff quebllur T *

ciunt incbnuenienter,&: magis egrediuntur a fe, 8 t:, malum fecere tentant,& omnino inaudien ^ , ^rll^or ie \dk ^
'do promptiffimi fiunt, nihil relinquentes abijs qui fumme defipiunt. Ali] vero ecotrario fur tantameaf^itZ ^

geiues,magisintelIigunt,&nonmultummouentur, Sc^tuncmagis deilpiunt quando commi iem.utjftfehjus. non ■

! feriseoscomati: & fecundum hocmaxime beet eOs difcernerea' cataphoris lethargicis. Hxc aufet efmmmare fe \

5 .Epid,c 6 .}. {. igitureft, quae ab Hippocrate dicitur|| pigra cataphora* Quoniam autem aperte didicimus, qp irem, eam exiguam \
45-3 •i44-e nonfoiumhocfcilicetcataphorari quibufdam phreniticorum accidit,fed etiam hoc fcilicetpfe caltdttatem, fn-qn4 \
gre,dehdcvtiq3maximeaIiquisdubitabit:adreliquamtrafeamusdubitationem;cuiusfi qufe qun.crc.. .. v
dem aliquam inucherimus folutionem 5 habebimus iam totum. Eft autem dubitatio hac:

Poftquam meminit Hippocrates in prorrheticacomatoforum vigilum, dubitat ytrumphre- . v.; t

TmiffCfeffis^ r~“niticbs ~ ~

-f Hoc eflfin qui-
bufiitn autem ex em
plariby^legim,n-0m
fhremtict,4hjqtte hoc
tisrbo'et habe

Uirmeake hitim U-

hrit et inpno ca, Uhn
prorrh,Fitemnt

DE COMATE

-nidcos eos aut aliud quid vocet» habet autem feries ita : |Quieoniatofi in principifs fiunt cuni E i-riotrh. cs.i,
icapitis.Iumbi,hypochondriomm 3 & colli dolore vigilares,num phrenitici funtf' Scribitur au>

' tem dupliciter hiec feries : ixi quibufdam quidem exemplariora lic: a f in quibufdam aute abfqp
hoc falicet/funt/num phreniticir' Se4 -aiHiCTquide^pwfflarifeim-emur-cur dug fint ipes primf;
eomatis, altera quidem lethargias femper, reliqua vero phreniticis afiqncotrcidat: dubitat
nunc Hippocrates,fi oportet ita habentes noiare phreniticos:hoc nacp nedum dubitabile,fed
I ^econtrario facile inuenibile Se promptum videtur effe:quado enim iunt duo comata, &rfom^

dicer^tlniffo^ra I «olento quidemproprio lethargicorum non potente intelligi(hoc»n»fcilicet/vigilantes/adia-
te duhitare, an tales j eens no permittit id frgmficari)de reliquo comate an phreniticum fit, videtur enuciare» Qua^

'fmt phrenmd, 4 /w, j literigitur dubitat r Syliogifl:icaefl:haec/num/aduerbium,5inondubitatiua» Sedhoc quide,fi
dn tdes futun 'fmt' non haberet barbaram interpretationem omni confuetudine graecx extranea,fortaffis vtiqp
fhremucL acceptarem: Quia vero neq^ alij gratci,neq 3 ipfe Hippocrates tali compofitione propofitionu

B t No ')udeo,fie in iiiueniuntur vti: qualiter fiiieipiam fyllogifticum elfe/num/aduerbium rante»n.^ aifumptio-
loco infertm Galenus nibusytamur inofone,' 6 r pr 3 elocemus eas conclufioni,noneftfyllogizare»Puta,vt|quoddici
Jcrii,ietur,ctirdii4s7t tur,mamfeftajyi:hatermfnusex'ercitatis:hoc{ciIicet,numdiesefi:r 6 :^,numveniethodiec’dubi '
prUj^es £omatis:,fcio \ tandi h^oet aduerbium-; Sr vero orone enunciare eis voluero, vel fimpliciter dicendo ita abfqj F ■

'ffuidem hoc fuperm i omni demf one, veniet hodie : vel cum deraf one, hoc modo : fi Sol iupra terram eft,dies eft : fi
cJlcdtffe.F.orte ergokj gu^bulat, crgo mouetm': Qfi vcro fine demonftratione enunciamus quid, non indigemus ad^
uerbio ergo:fap£rfiuusenimefl:Iermo:6d:nullusdicitita,dieseftergo:neq3fic,ergoeftdies:
cum liceat dicere fic fimpliciter?, dies eft: Neq3 fic in demoftratione poffibile eft vti hoc fcilicet
/erga/Quaiiter enim erit demonftratio, om ni demfone ex alioru aflumpnonibus alia affum^;
ptionem coprehendeter ied nullam videtur nunc afliimptionem iyllogifticam ad demonfira--
tionem accipiens»Qualiterergo/num/aduerbium fiet pro dubitatiuo iyllogiftica 6d illatiua d

Cum aliquibusm.necp eundem locum obtinet dubitandi aduerbium, Sd fyllogifticum dC illati:
uum vocatum : fed dubitatiuum quidem prteponitur femper, fyllogifticum vero &: iliatiuum:
inter nomen & prxdicatum locatur: dubitantes»n.fic dicimus: num dies eft d iyllogizantes aSt
fic: dies ergo eft»Qua!iter igitur nunc prxlocaium eft d ceu non fyllogifticum exiftens prsloca
tum eft: no enim eft diclum fic: phrenitici ergo funt: fed fim pliciterjnum phrenitici funt d ^
dubitante aperte Hippocrate, nec audente firmiter affereredeipfisyqueadmodum certe faipe-^
numero facere videtur» Satis aut erit vnft vel alteru exempla, ne diutius in re ta cofpicua imo" |
remur» In primo ergo epidemiorum ait: |Poft htec aut dyfenteridfecfti funthi oes : num fane', G i.Epid. co.ix
q minxerint aquofa,confiderandum d hoc in loco didtio/confiderandu/qug adieda eft,ne im<- jw? i • ‘

pudentiffimum quidem permittet,vtconiundionem |’/)a!,.»i»num,aliter intelligat,^ dubitati^ I
uam» In fexto item epidemiorum, || Poft mieftionem concretio,mquit,pueris magis: num fane, «-Epid-co. 3 , £.

co diplioispnmo,leg(
durn ejl,primum, 0^

proycur, citm. Jimt.-n,

faciles lapfks.ac jt ita
diceret.Sed nunc epui-
dem pnmum(.t.prio~
rem feripturam, quic
hahet diBione ,fmt)
ferutemur. Cum du£
fint fes,0‘ c.dubitat
nunc Hippocrates, fi
oportet CF c.

^ HucMi^ue Calabri

C t Corruptifiint hoc
m loco codt.grceci, tjul
itahabent.

VII TM 3 d-

0< ‘fiTTofaa d/>.s ooe
‘dircUcrfi
ro iffecd.phrenitide
e-xifiite utique adhuc
Cominienterdubita-
re mdeafuriCr’ nofir
mtter afierere tales ef]
fi' phreniticos ■'Cala-
beutatrifiulit, phre
nitide'-tam exifente,
qualiter ,m conuenien
ter abfurdum'uideid \

S'of ovirfi-ifiri

jopav (iM- j ^ calidiores fintd In ipfo autem prorrhetico,'! In phreniticis alba deiecftio malu,vt & Archecra ?> YvijrAc'
ti:num fane'exhis fegnities fit d Sd rurfus::||Inaphonia fpiritus,qualis ijs quifuffbcatur,prom-'
pms,prauum: num (ane'8b tale, deliratorium d Si ergo finem fermoni imponere oportet:
neq3aliusquirpiagrgeorumitavfus eftconiuneftione ttfiatnecpHippocratesipfe, vtegonuc i '
ofidi:reprehcdere£vticpquifpia,arbitror,eo,s,qaitangnodubitatiuacoiu(frioneexplaiiauerijt» j :
Caufim reddit^ cur Hippocrates inprincipio Frorrethicorum eos,qm comatofi fiint inprinaptjs cum capitis^ ! • ,

lumborumfijipo.chondrioru,&ccruicis'dobre'yigilantes,ndaujmfit.app,ellarephreniticos-, C»^P»4. |

Vaquam difficiliorem ofonem me ipfum facere fcio»f t cr[iruii‘biftmcT;a fit fomnoienta |

, cataphpra a' non fomnoienta,phrenitide iamexiftente,non vriq3 conuementer dubitare i
vi’deatur3&: non firmiter aftferere,tales effe phreniticqs» Sed certe minus mihi cur^ eft |
difficultaslermohum q veritas»Quo''d dubitatiuafitconiuniftio fateor,etcaufam oftenda,pro<» i
pterquam non aufus eft affer ere Hippocratestales effe phreniticbs,led adhuc dnhkct.nzm.di' H

dio,in principifs,quae adieda eft,totam orationis vim habet:quam didionem multi explana^ ;
torum prxtermittunt tang temere adferiptam» Simile enim quidpiam accidit multis incipien> i
tibus morbis,quale in ali quibus ebrijs fieri videmus,quando eomatofi quidem funtjSd titubat.

'tur no certe enuncia-^
te phreniticos ee hos?
indetur dt ita ligijp>

tantes alia's ad aliam figuram^Hsec enim videmus fgpenumero In eferqs fieri,cum repletum fue j
eifiVHTucfi eu.' rit inebrietate caput ,pofteaa grauitate vna 6< in coma trahatur ,vna63a'fomno prohibeatur*.
pojjet etpaueif mutOr fta ergo,vbi multitudo incocoda caput occuparit,vigiles fimul ^ eomatofi funt» Dum% hoc
; per initia euenerit,interdum quidem probe concoquitur mulntudo,ac fi ex vino talis res eue--
' tilffenfed ita fane' nec lethargus,nec phrenitis fubfequuta eft: Interdum autem aais reddita, in
traduximus.ac Ct di- \ phrenitin terminauit» Multis vero pars.tenuior,vel concoda,vel digefta,euacuata eft , remafit
cerfifiid 'dde 3 phre | autem craffiof: & ita lethargus fuperuenit»*’ tprogreffo quidem taliinorbo,hxcaffedio, ficuti
mtis,quarefiuhttat? , quide

nej^.n. m re certa dubitandum.Bt hac ejl ibla difficultas, quam nuper tetigit: cuius folutto fiat m diBione,in principiis, ut mox apparet inferius,
X>t tdeji ybt diutius perfeueret hicmotbus cum comate & 'rigiUk (fi t- ttel eft proximus phrenitidi,uelutalq exifiimant, mixtus eft ex lethar,-
go ct'phrenittde.clare hac materia traBaturmprimocom.primiprorrhettconm.

palpitatione CONVVL si ONE
et rigore liber

loaniie Guinterio Andemaco Medico interprete^
cAh Q^ugu-fiino ^adaldim ad Gr acorum codicumfidem emendatus

A R G V M E N T V M I. I I

Quod Genus Motus, qu£E Differentia, qu^Loca, qu^ Caufie Tremoris,

. . ConuulLonis, Rigoris, & Palpitationis.

. PropofitumLibri. C^P. li ,

. Vandoqmde PraxagorasNkharchi filius, cummaltfs medicinae par:

. tibus pr^fl:antiffimus,tu in naturalibus ipeculationibus peritillimus, ■

videtur de puliu, palpitatione, couulfione, & tremore
ll omnia arteriarum efle affe(flus,differre aut inuicem ffla>

m\ gnitudine,exifl:imet: Idcirco de oibusipfiscoiter hoc libro a'me traeSa:

■ putaui,no vt Praxagoram in ijs quibus errorem admittit faE ’

’ litur^5redarguam(id.n.Herophiluseiusdifcipulusabi3de fadlitauit) i

D fedvt in quibus reAeille fenfitjeaquxdefuntjadrjciam. De pullula-^ i

tie, quid tandem fit, 6e quo fieri foleat, in opere de pulfibus oftenfum
eft,& nunc tantum dicetur,quatum ad prxfentemdiipmationemvti-'

' leeilb videbitur: De alqs autem hoc commentario fumtra(fiaturus,mdefumpto initio*

Qmt MotmGmerdjdtq; In qmgenereTremor,Conuulfio,Rigor,&Palpitatio

contineatur. C.AP* %. :

Ti yf" Otus fenfibilesin animantium corporibus, cumfanafunt, duplices genere apparent:'■'Ex ^

’ T Vl.^^fiitrio Ene', aut voluntate ac impetu, aut quomodoeCtep nominare velint nominum quE

deni periti, rerum autem fcientiam negligentes: qui neruorum mufculorum^3 minifterio fiunt: ^

^ f ; aiq3 has medici voluntarias adfionesappellare folent: Alij vej^^trotusinananantium corporE '

” pju^ ’ j3^s exiftunt,qui arteriarum et cordis officio obeuntur,qu0& vitalesflaneupaHt: Ac aliud quod^ 0'
T T ‘ dam ter tium motuum genus in venis habetur, quod fenfibus non percipitur. De quibus duo-
6^ I bus in pra:fentia dicere opus non habeo: Verum qui mufiulis & neruis perficitur, per quem SiT ^
manus & crura monemus,in tremoribus,conuulfionibus, rigoribus morbidis, interim & in paE
pirationibus apparet. Omnes etenim eiufmodi affedlus, vitiati motus funt inftrumentorum eo^

: rundem, quibus arbitrari} fanorum mot us obe untur.___ ■ —___^^

' Tertia Claffis. Sgg 11]

j ; . _DE t^em;ore PALP._

Q^mdfu Tremor. , ' 5,' ' ■ |E

T Rcmoritaq^J&cjjltatfs;gusecorpwsfebflmetmoaet%,mitateaccidit*Noh^Wm ex fe;
ipfisanitnaniium paraculae tam grawes"aTnrfint,deofrumti [3 ferri natae, in omne locum mo> 1
I : jjentur: veru facultas,quae per neruQsmufculis a'principio tranfmittitur,velutivehiculuquod^|

! dam, SC motus ala ipfis eft: quam cum^pr-orfus perdiderint(perduntautem refoluta) deorfum fe*- i

' rumur^ &:auiscuLp€QE^defluxerin£iEfe^^XLGidtmt:vnde nullus ita affecfds motus relinqmVj

j tur* Sin autem:\dr£uyqu^eTn'fehquaifiTerij^^^^ 5C imbecillis,vt neque corporis partes fatis I

i . fuftentet vehat^ 3 , aut ianqgraue pondus aliquodferrenequeatjnecelTe eft partem ita difpofitS;,:

I , tremulam conrpicari : fiquidem motus,qui ab imbecillibus iupra vires & violenti dt ad neceflita^l

i tem ftunt, tremuli exiftunc. Puto te ftibindevidifle aliquem, qui graui pondere ftiblato incedere!

j ' violenter conaretur, q cruribus intremiiceret: Quin etiam fimanibus praeter vires graue aliquid 1

I portareaggrediatur,manushabebit tremulas^Parimodo homo cu timetexpauefcit^j 3 ,fiuemani |

i Mis^uid facere,fiue volet ingredijmanus quidejllhisAuKfhone obire aliqua audet 3 tremuiUs:d:u |

I jraa3t,l!conaturincedere,ha"bebit.MittmLeaim.nihilaminus&timorviriumrobur:qu^vbiie>’ s |

i mei collapfe fuerint dC debilitatte, quiduis etiam multo leuilfimu,grawe reddittir: quapropter !

I corpus animantis,quod prius erat leue,oneris modo ipfasaggrauat. At fenes fimilimodo exim P’ 1

j becillitate vt plurimum tremuli funt* Praeterea,quibus exnlorbo corporis robur laborauit,nec tjs j

! quoc^ citra tremores motus fiunt* Siquidemin omnibus qui-irthuncmodum-habetjvisparticu^ i

temoiiensfuftenrans^3,nuncdeb5feta,id-qaod-prtus^attollereiblebat,ampBusnoh pdteft, t^^ I

3quam in motu vacillans* Vbi vero totus naturx tenor remiferit,ibi corpora eo quod eleuet deftt-- 1

tfttajfuo pondere deorfum feruntur: ac ibidem manerert t (quemadmodu in refoluridnibus, quas i

paraIyfesgrxciappelIant)fitotasviresroburomnino deftituiflenQuatum auternipfius reliqua |

eft,id rhrfus vehere corpus conatur: veruih necp nunc quantum vult prp imbecillitate poteft,fed ;

modice quidem deuat, magis autem deficit,imperfecftum mUtiiUm% hoc quoque motum relin^
quens:rurfusigitur corporibus deorfum ferri concedit* Quod cum continue nat: SC deorfum te
dens latio furfum vergentem excipiat,ei ^3 rurftts coniungatur: duplex fane 6(r compofitus totus
fit motus, particulis loca femper per vices mutantibus* Nomen autem affecftui eft Tremor, quo
I corpora deorfumpondereiuo vergunt,ruiiusautemiivaitunia virtute attolluntur*

Qmd Tremor Differat aValpimione. . C.AP. 4.

Q Vin bC Palpitatio,qui pal mos grgce dicitur,forfan,d!cet aliquis,fimiliter atque tremor mo ^
tus eft,quopaa£spalpitantes,xitra yj^untaiem noffram-nobis^iauitis-attojlutur & deori j
fumagutun €^omodo igitur tremor a palpitatione difteret r'Hadenusriane'nihil in-
; I ter fedifcrepare videntur :veruntamendifcrimenintercedit*Neq 3 enim locum affeiSum eundem

' A'f^nUr 4 eiretremetibus8£ palpi^nbus,rieq 3 caufam,neq 5 fymptomaeffediscro*Quippenemo quiar-
: latio.ofenJi- tusmouerenoninftituerit, tremet: palpitantes aut particults etiam fi in quiete fuerint, fi^ 3 nullu,

\tur tgitur ex ipfis motum induxeris, palpitant* Decipiuntur hic quocp multi, dum capita tremula confpiciut
; hoc , fdodcor- non nullis, manum immobilem SO crus,vt vifum fuerit, extenfum habentibus, deinde nihilo mi>
pm auis per— nus trementibus* Qiios hanc iententiafn docere conuenit, qute non a' me nunc primum dicitur,

I manes in Ima pgd etiam a' multis veterum. Non quae moueri videntur, ea moueri fola pronunciantibus. Multa
; parte aeris, rio p|quidem citra motum elTe videnturjvnum eundemiq 3 locum obtinentiajnihilo aurem minus mo
j «entur* Siquidem aues non modo' furfum & deorfum tendentes,fed etiam ii'locum vnum in aere I

I naturJprgra- OCCUpent, mamotatunequoque^fte cenldbuntur.Nam fi in eo loco mortuum auis corpus fitum
j ue ,niJiadillH fuerit, facile ad terradecidet, pondere iuo inclinans* f “ Vndeconftat,& corpus quod in eodem
i loca moueatur manet loco,motus cuiufdam auxilio, in lublimi conftitifTe, tanto vtiq 3 motu, quantum haberet,fi
j uirtute alicjua folapodere deorfum ferretur* Quare quam immobihtatem eife putas, motus eft exduobus quf-
I arrigete et ad bufdam compofitus, qui corpusin contraria loca poffunt abducere: quorum, fi alterum furfum fi
I iumteadper- vergentem tollas,relf quum videbis exfocili corpusin locum inferiorem deducere* Hocigitur dC
i manetiTi^qua Hippocraieshis verbisdocet. b |jStare,vlceribus minime c6ducit,pr^fertim fi crurainfeftet:ne-'

\ nonmittetem quefedere,neque obambuIare, fed conquiefcerediIotfo vacare confert* Nam quietem & otium ** I

: contrarmgra tanquam profutura comeudanftareautem&iedereminime prodeffeair,vtque a' conquiefcedo
I uitate corpus^ fint diueria;etemm& tunc muicuI4quigeftantcorpus & a'terra attollunt erigunt^ 3 ,miefiiunt: |

fecunda exige j^.j.^j.(.Q^arenihiIominusqobambukreiaSlfudi^parrtyvtqucKf6Crpfuinmotuscxiftat* Ani^ . ;
\*Mmsufloeiff- ma igitur quae corpus&mouet&erigitjablatajftatfmquodpmTsredumeranfn terram inclina-f
; ^l^^inferm videbis: quo conflat etiam cum redlum erat,no fuifle citra motum,fed fuifle aliquid quod fub-^ * E ;

! ynouetur: cum leuaret, geftaret, attolleret^ ipfum* Ego itaque ne decumbentem quidem hominem, fi caput fu-'

’ momgrauis blimfushabXfpedesautem humiliores, citramotumomninoeffe dixerimrfublabitur enim facb
neceffario adi lead pedesexfublimiorfin decliuevergens,nifimotu contrario huicrenitatur* Hxcfane'&:Hip «

\ fenus tendat, pocrates afferebat: ‘^ | Si vero praeceps agitur,Sifalecfto ad pedes delabitur,grauius periculummi » i

; ^3tur* Nam ad pedesfublabidecirnibetitenn vtrtutisextremx imbecillis nota eft firmiffima* Sta^-

i c 11 in Prog. co. etctiim, aut federe , aut furgere non ppfle , graue quidem , fed minus graue periculum innuit;

quippe multi aegrotantium ad hgcdeueniuntderinunt%,ad extremam non dumimbecillitatemj
■p ' ----- ^ ‘prolapi;

CONVVL. ET RIGO.

12

prolafi: A decumbere non pofle vfuentis modo, fed hic quoqj tan^ mortuum dC manimatum i

corpus de ofum ferri 5 extremum malum fatetur: quod Hippocrates incomentario de humori.', i

I hoc eft virium deie 2 iionem,appellauit: quod interpretes libri non intelligeteSjmuI in libro dcHu I
ta nugati funt*Nam deiecflu elfe inftar corporis inanimati,omni robore prorfus & foluto Sc per i
ditoSpp^-^*^ vocauit: Vt non idem-fit deiecfium elfe cum eo quod eft decumbere fed quam habet

pjidem eft jad terra'

:i o eft^imiliter igi^ •

^ jtur hisjadio quidem decubitus eftjaftecftus aUtem,proftratio deiecftiofjj», Sed quorfum hxc mf

* i hi dicunturc* ed nempe vt illos qui aut crus,aut manum in altum fuftulerunt, deinde ita vt habet
U^^j£cmznt,nc immotos elfe arbitreris,,neq3 li ynum cundem%locum femper ^ maxime occupent,;
At fi nolis ita difpofitis motumadelfe concedere, certe' adionem ipfis omnino concedes, dC du-
•plicatumhocfimplicisadionisroburadefle,ISiaminfimplicibusvnummufculorumgenus aut
^ ! fiedentium,auuntendentium artus, operatur: cum yero extenfos ipfos conieruaSjU traqa muicu;

i

B! vtquiImpbtenHs & infirmi motus fit fymptoma. Vnde cuiuisconftat,corpus,cui moueri neuti*

! quam licet,id neq3 circa motum imbecille Sif impotens fore*
j Qi^dcfmtL oca ajfeHd, ^ CuufdPdpifatipms Tremoris. C^P. ‘j.

P Alpitatio autem etiam fjs,quje non moudurjacciditEtenim fuperciliu, palpebrae, & oculus . | -
fubinde citra omnem volutatem attollutur, Vnde hoc manifefto arbitror magna habere
\ vim,tum ad affedtus naturae cognitionem,tum ad exadam attrementibus difcretione* Siquidem
quae in palpitantibus particulis eleuationes depreffiones^S apparentjdiftentiones quxdamfunt'
corporum,quae Geureplctur,S<I eoruadefobfiditiae quafi ruidus inaniunflQuae yero tremetibus
, accidutjtotiusmebrimotus font: quo d interim deorfum quide yergit, rurfus aut ad fuperiora fer
mr,fbitxon dilatatrieqjcontrahitur.Ea propter tota lane pars tremiqquum aliquid facere aggre
dimur,nulIo eorum quae in eahabdur,manente immobili:fedfimiliter quide mufculi, fimiliter '
hisarteri^neruijvenajipfa^offajdc cutis,nuncfiirfum,nuncdeorlumferunt:Palpitantaut^o^ :
omnia.Neruum igitur,aut os,aut cartilaginem,aut aliud quid huiufmodi,nun^ yideas palpita- i
re: non enim habet yentrem,quo viciffimxiilatato^ contrado^attolli quidem cu dilatatur, coi- i
labiautecucontrahitui^partibuslieeat* Porromufculorumnefitaffedustatupalpitatio,vtHe 1
, C| rophilus opinabat,an etiam cutis,aut arteriaru,y t cenfebat Praxagoras,id rurfus cofiderabimus: ^

. fiquidem ea fpeculatio ad loci affedi inquifitionem magis per tinet* In praefentia autem tantilla
, repetentes ad priora di^rediemur,nempe qp Palpitatio, diftehtib quaedafit bC fubfidentia praeter ; -
naturam: Tremor aute motus praeter voluntatem partium,quofurfum 8 C deorfum vicibus per- ;

I mutatis ferant. At idem non eft neq^ dilatari,cum eo quod eft iurfum ferri: neque contrahi, cum
eo quod eft deorfuni vergerc*Etenim quae fofum bC deorfum ferunt, prioriloco^relidain aliu ■ -
I tranfeunt:QuaediiataturauteSC eontrahuntur, veterem fedemcoferuantia, partim ambientem i
: regionem occupant,partim relinquunt*Quare moueri quidem vtrifq3 comune,tum qug dilatan ;
tur contrahuntur^3,tum quae furfum bC deorfum feruntur: Peculiare aute, his iane' minorem lo- •

; cuaut ampliore occupare,ita vt veterem non deferant:iliis aute lempefTbca^mutafe, ita vfnuh$ ,

V' : in eodem maneant* Opus autem,opinor,erit hic quocp diftin<ftione,vt in totu iermo verus eua -1

danSubindeenim iam pluribus fimul mufculis,aut vno quodam infigni vehementer palpitate, |
i attollitur quide mebrumvna'cum qs quae dilatantur: concidit autem rurfus cum i|s,qug contra-
huntur.Vndeinuitameleuationem depreffionemcj3membri, tremorevocarenonoportet:cu |
i videasmanifeftomufculospalpitantes,aquibusmembrummouetur:ipfe%moms non,qu^is! /
P trementibus,apparer.Nam in ijs qui membrum totum in motu propter mufculos palpitantes re i
: tinent,proprtjs bC fenfilibus extremis vtercp motus circunferibitur: Trementium-vero-afedius '
talisjno eft,fed altero motu adhuc incipiente,vt ita dica,cotrari«m-ipflconiungnieprehend 6 S,vt
ad fuperiora latio femper deorfum tendente excipiat: hanc aute ab illa rurfus cotinue impediri:
ita vt imperfetfta quide femper furfum latio, imperfecfta quocp deorfum inclinatio exiftat* Athae
fane affeduum tibi notg erunt,ac his fymptomatibus inuicem differat* Reliqua eft vt loca aSe-;

A 1 .?. dhimSc:caufam confideremus* PalpTtationum'^caufam effe pfohuhcio fpiritum craffum bC va^^

porofum,cui non fit tranfitus.Huiic autem colligi oportere dico in concauitate quadam non ad-
modum exigua, fi pars diftenfionem fenfibilem habitura eft : atq3 totum hoc fummatim explica- 'j
tura eft* Caeterum, oportet,vt cum tu fubftantiam illarri effe fpiritualem demonftras,caufe addas,;
ob generationis ac folutionis celeritatem.Quidenim tam fecile vel congregari, vel inaniripo^
teft aliud,qua'm fpiritus C Etenim quae hominem conftituunt, vt Hippocrates nos docebat,funt
folida, humida, bC fpiritus* Meminit autem ipforum his verbis, || Continentia dicens, conten¬
ta,& impetu ruentia: Continentia quidem folida nuncupans, vt quae comprehendant tegant%
humida: Contenta autc,humores,vt qui a folidis comprehendantur t Quas impetu feruncur,fpi-
ritus: fiquidem in omnerhTorponrpanenTmomentb temporis,S(^ facile',&citra impedimeorm
Terua CfaffiT* ’ "g gg iiq perue-

DET R E MO R E B A L P.

peiTreniutit,Citam Igitur vacaatronpm aut repletioncmjaut diftetioncm aut fubrideiiarii, autde-f |E

/

nominaremus. Si enim ^the
^ leretvng,neq3 vacuaret par tesii
Crafllor autem g meatas corporum exigant, in quibus colligitur, recluliis intus fi quidem coca>
uitatem corpus obtinet, hanc reples3& excitat& diftenditregione circunfluam:fin minus, inter>
duo colle(fiuscorpora,ab vno ad alterum tranfitjafcititium fibi finum efficiens. Hic ime' modus .
;fecundusdi(fius,etiaraincutefubindepalpitationesexcitat:nbncuteipia concauitatemquadam
, in fe fortita,fcd in ^aticr quod cutem & corpora fubieda intercedit,fpiritus tunc colligi tur. Prior
autem modUs in' mufculis potiffimum accidit,in his enimTbhcauftates Stl multg funFSZ^exiguS.

, -Praxagoras pulfumarterrjs attribuit;ficutnimirum dC palpitationem,tremorem;i&: conuulfio^

! aem, arteriaru afFediustacpulfurh fane in naturali flatu habere: palpitatione vero, tremore,& co
; Uulfionem magnitudine inuicem diffd:re,fed niotus eflc praeter naturam. Quo'd igitur non rede

■ fertfiFfolis arterijs palpitationem attribuens, haud difficile eft deprehendere; Quippe manifeflo
' videre eft frequenter cutem palpitante 66 ;mufcuIos,cu nulla in loco fit arteria; vel,fi efle quan^ E
! dam contingat, ea fit admodum exigua^ vndeliceat manifefto alicui cognofcere,tatain diftentiO'?
nem'non ex arterite magnitudine proficifci.' Porro' nureSenonnulltmuieulafis corp oribusfo
fis palpitatiohem attribuat, idmihi multo dignittsaconfideracione videtur.Ego etenirn et plane
exiftimo arteriam manifefto non modo' palpitans,ied etiam conuUlforium quid,fubinde reprae^
fentantem inueniri,quemadmodum & alij pulfuu periti fetentur. Verum de hoc difputatio pro,»
lixior eft, & in libris de pulfibus comprehenfe. Iam plerifq3 holum non raro palpitationes in fola
i cute euidenter fieriappareir%cum vaporofesfjfiritus-nratfqua ipfius particula generams retine^
itur^ Si in tranfitu moratur:ita et t a n t fi irrmuiculis,aut alio quodam corpore^ipiritus flatuletusre<
idundauerit, inilla palpitatione excimt. Quoniam vero fpiritus craffus, nebulofus, aut caligino< ^

I fus,aut flatulentus, autquomodocunqp nominare velis, palpitationis caufa efficitur, ideo aetates

■ ffigidiores palpitationi obnoxiae funt, natura Gorporisfrigidior, regiones frigidae, anni tempus
jhybernu, vita otiofa, repletioni dC ebrietati, dediti, cibi frigidi & flatulenti, 8 ^ vt femel dicam,omr
jniaqua: corpus refrigerant. Qux vero his contraria funt,palpitationes ftatim tollunt;‘Nam cale-
;fea'entia fpiritus attenuant, &:xorp ora reddunt rara molIia^}3: Refrigeraintia autem denfant quP
Idem, contrahunt, 5 ^: cor porum meatus cogunt conniuere; incraflant autem coardtant^3, Si tur- < j;
bidum fpiritum reddunt;facile igitur retinetur a perfpiratuimpeditus, tum fua ipfius craffitie,
fum corporum , quxipfum continent, denfltate. Calidarurfus contrario refrigerantibus modo
fundunt, laxant, corporum meatus aperiunt, ipium fpiritum attenuant, ad motum^3 fecile' inci-
itant3faciles^3 ita tramitus ipliefficiunt. Quapropter etiam veteres medici palpitationum reme-
:diaa dinuenere,qu 3 E extenuare Si ca lfecere poflunt: cuiufmodi funt,qux conflant euphorbio,py. ,
!rethr^Iemneiia,{urphure,& pipere, alia^3 id genus compofitatitem inter aquas,qux e' terra pro-
flliunt calida, atque ex his potiffimum ni trofx, fulphuratte, & bituminofe, eas^j3 commendant.

I Vtuntur autem dC marin a, calfecientes ipfem; dC muria,fi marina defit, lam potui exhibent medi ;
lcamentacahda,pr*fertim ex caflofidconfecftarHoc fene' etiamextrinfecus impbfitu, non modo j
:epotu,generofum eft medicamentu^v^quqd^lfecere fimul extenuare, ficcarecg abunde pof j
fit.. Palpitatioms fane cuiuslibet d^igidogSl^ratio eft: Tremoris autem neq3 vna occalio nc-f l ^
queeaufa femper frigida eft, v eramdtipOyfecultatis qu s^qaapnsbjinouetirnbecillitas. Huius aute
caufe,qu£e huc corpus perducere potefl:,non vna fpecies eftjfed vel alimenti inopia,q.uemadmo-
dum in cholerajvahdo aiuiprofluuio, largo fanguinis fluore, aut magno ieiunio, vel vitali robo-
rcfoluto quemadmodum in ftomachicis & cardiacis deliquijs ,-vel violento 5 «^ valido frigore oc- H .
cupante,aut plenitudine ipfaponderis modo degraaaHte,imbeciIla ad motus efficif. Vnde neq3 ^
vna remediorum fpecies trementibus, quemadmodum palpitantibus, adhiberi poxeft. Verum
fi a' perfridtione tremorem experiantur, calidum ipfis prefidio eft. Nam qui per hyemem iter fa¬
cientes, deinde valido frigore correpti, femimortui & tremuli domum reuertuntur, facillime ab
affecftuliberati funt caloris adhibiti beneficio. Similiter his medemur & illis, qui per, refrigeran-
tesfehrium infultus & rigent & tremunt. At fi per fudorem digefti, fiant tremuli,vftnddiquijs i .. „

I cardiacis Sc ftomachicis, calefacere hos extremum malum eftrqUippecontrariumrin his conue-'!

I mt,nempe cutem denfare,qug refrigerant,adfl;ringunt coarcflant^ meatus,adhibentes, non quae 'i .
i calefaciunt, laxant SC adaperiunt. Quod fi penuria alimenti,vt in longis ieiunijs, aut immodera- |
i tis vacuationibus, tremores oboriantur, hoc ne verbis quidenr in diget :cu iuisenim cpnftat, affi

I mentum hos defiderare. Qui autem viribushumbrum copia grauatis tremunt , his vacuationes

1 iremedio funt;quemadmodum Si Hippocrates alicubidocethis-verbis; j[Eftymargeiancille, cui

I jg ' neque fanguis fluxerat, poftquam filiam peperiffet, os aut^ vuluae auef fem erat, ac dolor in co

I T j xam Sc crus pert ingebat, ex. tato fan^ts^^^ as-proftrir, SC fi tremores totum corpus occupa-

irent. Sed ad occafroiaemrviriMef^mn^ffiSfionisfeKmitenf. Mulieris meminit jquoM a partu
--..—r--- ■ celebri

'_. _ C ON V VL. ET R I G. _ \

. celebri ilIafeaindarurapuerpertjfjurgati'oii£^vacuamhon:ef^^ deinde tremor oboriretur>Hanc,

hk obfcure' fubindicatjquam q? alius fanguinem liojj mjfiflet.r' Frigidum enim affec^um.tremore
‘ effe credifjianguinem vero calidum»No igit auius fuiflet aliquis fanguiiie vacuare.in aflecflu qui
calefieri deliderat» Ego tamen, inquit, auiiis ium:&rationem docet. Sed ad occafionem veniens
dum efi:,&ad occafionis fomitem.Id quc>d-in£eflabat,tnipiTi 5 ;dsSinfeftaittisc:ai 3 &macmi,Qg:odigt
tur infeftabat,fanguinis copia€rat:cauraipfiu 5 ,vuIuaead coxas inclinatio,propter qua mufierpuir
gata non erat. Sanguis igitur quem vacuatum:eile oportebat,non inanitus, fed in c.orpore ober^
ransjnaturaj pondus erat. Vnde tremorisciecallmemintelfi^nss^Rgumiseopiam: fomitem ve- • *■
rnoocalkmisjvufese affecflum; deinde copia quidem vacuationeni indicante: par te aut afiedla, lo^
cum per quem vacuare conueniebattambo ba:ceoniungens,languinis detra Aonem ex.talo mo>

« litus eft: hanc quidem,qm fanguinem vacuare.v©lebat: ex taloaStj q 5 i?wt€rus.a|Higebaf!, Quo'd
' igit fanguine abundante venam incidere oportctjnemo non nouit,fi quidem in venis ille cotine^

' tur: Quo'd aut vtero affe<fto,circa talum,autin poplite,diuidere conueriiunifi prius venaru cornu

■ niones ex Anatome didiceris,haud poteris id quod dico,aflequi, Alia enim altj corporis parti .ve-?

ti affecfcae communicant,incideris,neq5 affedle medeberis,fanam iemper offendes. Neceflarium

■ igitur nun^ non videtur, vt is qui redte' medebit,cam ex qua affectus orit, cognoicat. Verum de

, tremoriscaufahxcfufficiunt. Locus autaffedius in tremoribus , vnusneceflario non Aratque '
hoc loco carpendus mihi venit Praxagoras,& Herophilus: hic,q tremore in neruofo ipfo genere
femper conftitui offendere contendat: ille,q arceriaru affe<flum,tremorem dixerit,Praxagoras igi
tur longe' a vero abeft: Herophilus aut deceptus eff,qui virtutisaffedtum, infirumentis attribue^
rii*Quo d etenim neruofum genus,non arteriorum,motibus.vo,luntarfjsfubminifl:rat, recfie' intel
iexit: qih aut non idem neruorum corpus,motus:caufa exifii t,red hoc quidem inffrumen tu: caufa
aut mouens, virtus qux per neruos difpeniaf: hic reprehendendus venit ^ qui virtutem & inftru^
mentum non diftinxerit. Si enim diftinxiiTec-ftatim vtiq3 cum opus ofFendef,noninftr.umenior 3
niodojfedetiamfacukatum affedus effe deprehendififet. In mor tuis igitur nullos neq^nerui, necp
niufcuii affeAis experti funt,quos pati ipfos 8 C Herophilus & Praxagoras arbitranudeferuit au>
tem eos omnis motus proriniisvna' cum anima,cuius inftrumenta mufeufi' flmt,S(;,nerui,Noigi
tur mufculi efi netp nerui mouere,fed animse,Neq3 enim tibiarum opus eft,fonus qui ex eis perfi-
C citur: neqj citharae fonus,qui hac prsfiaf: fed tibije cantu^piis quidLmeff fihicinis,pcr.mftr.um .2
ta tibiar u effecftu: citharae fonus,mufid,inftrumentu vero.cithara. Corrumpit autem dC tibiae & Ct
thar^ fonus, fubinde quidem propter operu artifices: interim propter inftrumentorum, quihxis
vtUnt,ofFenfam:Ita 8 C motus in animante arbitrarif,opifex quidem arrifex^3f3cuitasjeft,qux ani
iiial gubernat: inftrumenta aut, nerui mufculi, Itaq3 nonmoueri,d^male moueri,aucex.mftru.<;

, mentorumafFe<ftu,au£facultatehisinftrumentis vtentCjaccidet, Palpitationes igifjCdhuulfiones,
■f" &refolutiones,inftrumenrorumlaefi0nes funt:Tremdres.autem5fa€ul£ati&imhecifeaSe£ftus:; .

QiutdfitJltgor,Qiif.tUtHiC(iuf!i,i&QmpciSlo^eneretur..: , . d,-•

* A Ctremorfane a'palpitationemanifeftodiftincftuseffjaRigoreaut hoc pacftodiftinguas.hV

_£\cet. Prius aut confideranduvenit^uid fit rigor :e£emm&hocex.fj;squ^admodumntco<

' gnita, effe putat, nihilo tamen minus difficile dijudicatu eft, non hac modo ratione q caufam in^

uenire,vel difpofitionem,qug ex ea corpori 0buenit,haud procliue fit : fed ante hxc adhuc q in ip
fa notionis defcriptione errare mihi ilii videntur,Rigoremxnfm fi quxdemita fermoneabiblutQy

f » perfri Aonem dixeris, vt non nulli pronunciaruntjerrormamfeftuxefirrcunrmulti quidem valiV;
de perfrigerentur,non tamen et rigeant:immo nec-fi validam perfri Aonem ftatuas , ne hoc qui>;

E dem'verum eft.Nam quiftomaAicoauiGardiacDrdeliquiaiorquentur,valide quidEfrigentqiqn-
aut rigorem experiunf, lam perfri Aonem cum tremorqrigoremdicererinqumrfraam plerique
medicorum defcendunt) occafionem habet deceptionis, nepeconcufiione corporis, ac vibratio^
ne,quae vehementibusrigoribusconiun A eft,Deprehmdita 5 t manifefto, q necp omnibus rige.

‘fibus acciderit,fofis autijs,qui vehementer rigent:necp ijsjquibusaccidit,aftecftus qufaduenit , fit
^ tremor,fed qu 3 KiavAntc:Qncuffiodbvibratio.,Tremor.eten{m,vtdemQiift£auimas,i 3 .ifipar£em
, /V mouerevol^yttonacddet: Agitatio aQtfeu.vibra.tiQ-,quae valid0srigoresjc®mitai,;tavioienra . 5 «!; .i--
neceffario corporibus incidit,vt coquiefcere non liceat,et fi ftreaueadnaodnrenitaris; Ac tremor
w iane^iuspaxrisafieAisy:igorauttotiuscorporiseftvVndemihi&Platonemirarifubit,quirr£ ■
f mo^m curigore cofiindat, Si.n,tj qui rigore interpretati funt,tremore cS perfridionejabcrrarut,
ipfejidem effe tremere &C rigere exiftimans,vera prxdicauerit .^Napraeier.ea.q diximus abfur
V k; ^^et hoc adhuc ei refrag^Uj:,qrnon nulli tremant,nuUufrigiditansieniijmexperiutesmoth fieri ' •:
"i y potvtquis ci trapfFfHAonis opinione rigeat: Iccirco neq^iiU qui rigore, perff icftionisFen&m ee
W diAtarunt,pfocul ab afledus notione abijffe vident:non,n.ide fane dixeris, perfrixiffe fr/gus
/ renrire^^ae.n,Eefoluta funt,torpida,difficili autprorfus nullo fenfupdita ^ nnmi a perfrixerunct _

DE T R E M O R E P A L P,

: Item quod tremorem expertum eft,paraplexiam,epilepfiam,fit-nih'ter&::flatusj8ir aquam mter cu E

tem,S(: mflauones,& 02dema,totum frigidum eft: Sed nullum ex his frigiditatem percipit, vnde
; nequeriget:fin autem fentiat, protinus certe & rigebit. Propter haec itaque Platonem dico non
j^edieopinari idem elTe rigorem & 4 remorem^<aimmequevmijs firpa«mafedxusi:i^'^vttremel t

/ ' re; nequefeaias'fe^^fett£s«em€»abus,.vtrigentibus.Et motus in rigentibus fanexitra mouen!

I di partes volantatemjCmninoinuitisefttintremenabuSjnoGitramouendiarbitrium* Sed Piato--j

i_miaiiealiquisforfancondonaueriti^intaffiTenuibHs 3^ medicis rebus errorem admittat-quam^j

) nisaliorumafefititmii 3 Qrp.ori 8 prope omniufngenerationem exacfle fit perfecutus. Athenxuml*^’^^"^^*^
H~aut Attaleum demirari par eft:multo etenim Platone adhuc recentior,no in caufa;,ratiGBibus mo:
do Platonem fequiturdd enim tolerari poteratjfed etiam circa notionem fimiliter atq ue ille conful
fusapparenNeque enim rigoris tremoris^? notionem diftinxit;defcribens 6 j 3 rigorem in hunci
modum ait: Pugrtam concuffionem ^3 hanc tremor comitatur, totus autem hic aiiedlus frigidus,; »
caufa efficiens idem nornen fortita eft, vt (inquit ille) & Piato affirmat: hic enim ipfam Plato^-i «
nis fententiam protulit* Habet autem vniuerfa hunc in modum: Nam humorum corporis,;par-| »
tesgrandioreSjCum in minor umfedesfubirenequeant,expellunt eos,Sdnoftram in corpore mi-j »
nimam humiditatem trudunt; aliam ab externo inaequaliter motam, neque immobilem propter |F «
aequabilitatem,& impulfionem efficientes,coagulannQuod autem praeter naturam cogiturjfecu i »
dum namrarn ipfum fibi renititur, in ^3 contrarium repellinin hac pugna SC conqualTatione tre -1 «
mor rigor (}3 confiftit: omnisc }3 eiufmodi afFecftus,caufa% efficiens frigida eft,atque eodem nomi i >»
ne appellatur. Qimdiaadneqi^tremori idem eft rigotjnec perfridio firapliciter, immo necp per-j
; fridTrTvaBdag ^anifefto oftenfum effr(^od"autem paulo fuperius didum eft,nempe perfridio -1
; nem efle fenfibilem,difcutiamus num falib prolatum fit*Non nulli enim rigorem non fenfibilem j
elfe frigiditatemjfed dolorofam eftearbitrantur:fiquidem multi etiam ex fanis frigere admodum;
dicuntur, altj fponte refrigerij defiderio diutius in aqua frigida immorati: quidam etiam inuiti in j
frigida diutius verfantur,rigent autem non ft:atim,quemadmodum nec qui lauit, deinde fe ipfum

in frigidam coniecerit : neque enim hic,nifi admodum diu immoretur,riget,etfi frigiditatis quali¬
tatem manifeftofentiat*Quaprc»pter,quantum ad frigiditatis fenfum attinet , omnes hi ftatim ri-
gerent,fi rigor frigiditas effet fenfibilis: fed non rigent merito', non enim eft omnibus cum dolo¬
re frigiditas: fed non nulli ipforum,qui teftiuo tempore validum calorem non tolerantes in frigi¬
dam lefe conqciunt,adeo frigiditate oblecftantur,vt tandiu in ea morentur,donec tangenti tibi gla
ciei modo refrigerati efte videantur. An igimr^otumiamJhabebimus, fi rigorem dolorificam fri < 5
■ gidi tatem definiamus f an quid adhuedefideratur t* For te enim non- quiKbet rigorftaffiniedus ve
i nit* In ^grotantibus fane' non id em videt j irrtger ejf-iTmeo qnndeil horrere, a i ir frigere r dicimus
' igitur fubinde acceffionis infultum, htriefane' cum rigore,alteri cum h orrore, altj cum frigiditate
; fola oboriri; & in omnium medicorum commentarijs idem vfus verborum exi ftirJra^runT gtiis
; cum nulla concuffione cOrporis &agitationeperfrfgefcit,non hic riget, veriim "fi affecftus rigor i '

; cidit,fi ne cutem quidem inaequaliter commotieqperfritSfonoTrnominant:firi autem hanc qiiide
; perturbet quatiatLj 3 per qnofdamin ful tu s; corpus:aurem totumnon commoueat, horrorem no-
;minant:vt hic curisialiu&afedlastalisexiftaqqualis totius corporis rigor. At in fanis alio modo />/

: non fatis eft hoc taritrrm^dixifle,deda33J^SEe^)0**g-=®ffi^ioaemtapporiere couenit.Quod aliqui; ^ ^

i inducentes,pcrfri<flionem cum tremore ipfum appellarunt,manifefto autem non fa nt inte rpreta _

i aut vibratio nem,aut concumonem,aut aliud id genusitome inuenire: nam tremoris vocabulum
: de peculiari affecftu enunciaf .Qui igitur morbidum rigorem diffiniunt,perfridlionem, aliu nullu ] -f
! dicere vident,^ eum qui fanis accidit r-etfi totum genus,de quo medici omnino difputant,et com-
; memorativiridiffinirefi:atuerint:morbidumai5t vocamus,cumanulla exteriori caufa violenta.

AAph .5 8,Ex. jCorpus,fed ex fe talem obtinet difpofitione.Ita enim,puto,Hippocrates quoq 3 aiebat : ]j Cum‘quis
13 • g : caufone aftligitur,fi rigor fuperueniat,liberatur.Non igif ,aqua frigida febricitanti fuperfufa,rigo »

; rem excitabisjfedaim exipfa corporis difpofitionefufcitatur.In eundem modu & h:ec funt pro-!
i.Prdrr.c8.ii.-:frunciata:||Gumrigofedefipientiaifflaiumteftatur:itemobliuio,malS.Rurfus:llSexto.die rigo- i »
t3o.4®.i7}-f i resdifficileiudiciumnotant:Item:llRigoresincipiuntmulieribusexlnrabisperfpinampotius, 1 » ,

; 4^Aph.^9•E*• ; fed & viris potius retro ^ ante'. In omnibus his rigor no qui fanis accidit,ied qui morbidus,expli-
a^^tus eft:qui rinm'rgm-eft^p;^fricfiodolorifiea cum quadatnaequaiftetfes-c o r poris-c oncuffione,

! Ic 6." 1 agitatione^. Cum igif quid tandem rigor fit nouerimus,reliquum eft, vtinfpiciamus que caufa %.

: EpicLfoa. J*. i fitefficiens,quas potimmum praeeedetes caufas comitet, & quibus fuperueniat difpofitionibus,

174. c ac de vniuerfa ffirius.generationedifputemus.Quo'd enim rigor natiurcalbrisaffrjftus fit, otbus

^ fere' in confefto eft. Requirinautem. totus hic fermo auditorem diligentem, 8C qui plurimum'
mentis habeanEgo-etenim rratiuLcalorisafredium, rigorem elfe dixi, ne quis externi didtum
; ' ' ^ . . - . ..—.~' ei!e i'".

CONVVL. ET RIG.

?4.

'*W’‘

'Aeffe ratUSjitientiri forfan me opinetur contra Erafiftratum, Praxagoram, Philotimum, Afclepia V
^ dem3aIios^3 plurimos, qui calorem non infitum, fed ardtitium effe cenfenn Quomodo enim hi
jiatiui' caloris affetftum dixerintjqui prorfus natiuum calorem ignorarunt f" Verum genuinum fa '
ne',vrdiximus,non omnes calorem effe fatentur:generationem autem ei aicititiam molientes,va-* ”
rie alius aliam,vnura hoc omnes concedunt, effe aliquod fecundum naturam in vnoquoque ani^
mante calidum in conuenienti menfura xffimatum: ac circa hoc rigorem j horrorem, omnem^j ,

perfricflionem fieri aiunt» Afclepiades igiturjCum non modo calidum,fed ne aliam quidem vllam
I vim infitam ftatuiffet, omnem febrim propter quafdam corpufculorum in meatibus obftrucflio-
jriesjfemperco-nftituididti tat: in magnitudine autem meatuum differentiam ipfius ponens, mo»-
: iitur ita offendere,quibufdam fane' neceffario coniundtum effe rigorem, quibufdam non. Ac ego
i jiifi longiorem,quam par eff,fermonem.fore fperarem: 5 ^ prajcipue iniquum cenferem de Afck
I piade quidem folo agere,aliorum vero dicfta omittere:aut rurfus omnium mentionem facere ag>
i grediens, in longam ac inii nitam fermonis prohxitatem incidere me timerem: deinceps vtique
] de omnibus opinionibus contemplatus, vnde vnaquxqj probabilem occafionem haberet, quid
i potiffimum eis imponeret,& vbi aberrarent, eum oftendiffem, ita ad noffram defcenderem opi--
nionem» Venim hoc in aliud tempus differatur: neque enim Athenaeum laudo,qui de Afclepia^
de,Heraclide Pontico, Stratone PhyOco, aliquid dicat, nullius autem aliorum meminerit: etfi no
' • ffed ' ’ ’ ..- » »

i modo horum opiniones de rigore,f€d alias multo plures nihilo minus celebres dc probabiles,ex-
/ .plicare potuiffet» Nosigitur inmo hocfumptoquod omnibus in confeffoeft^ nempe rigorem
- Jo I affedum effe caloris in vnoquoque aaimaaten-atiui-j videamus quomodo oriatur. Procedet au--
i tem difputatio ex Hippocratis prinGtpijsvNo» autem corpu£cula&:^. meatus ffatuemus corporis
i noftri elementa :nequecalorem,motus,autattritus,aut alterius cuiufdamcaufe fobolem pronun
i ciamus: fed corpus quidem totum confpirabile & confluxile cenfemusucalorem autem non aC.-
quifitum,neque animalis generatione pofteriorem,verum ipffimprimam,primogenitfi,& inll>
tum: Ac naturaiane', & am'ma,nifril aliud quam hic exiffit»Quare fi fubftantiam per fe mobilemj,

■& femper mobilem ipfum intelligas,haud errabis» Singula autem hgc feorfim indagemus,etri de
: ipfis alibi difcere liceat: in prasfentia autem fermoms continuitas examinanda eff.Nam calor inii--
tus ceu femper mobiiis,neque intro folum,neque extra fertur: fed alterum ipfius motS alter iem>
per excipit.Celeriter enim,fi intus calor maneret,in immobilitatem ceflaret:fi foras efferretur, &! ■
hic motus diffiparetipfumjatque hac ratione perderettmbdice autem extindius & modice' accen
^ C fusjvt Heraclitus aiebat,femper mobilis ita perfeuerarilnceditur igitur quum ad ima inclinat,ali^
menti appetens:ab intimis elatus,£d vndequaque difperfus,extinguitur. Verum ad fuperiora ex '\
teriora^3lationem,Sdvtitadicam,a'fuoprincipioexplicationem,quo'dnaturacalidusfit^experiti ^

I aJ+V/ ^ ' Intro autem fertur & deorium,hocHfMprOpricn rprfnrf prom viam miq qudma ffig idfafi qua^

l^enuspaSiceps eii: qutppe ex calidoSc fngr^TemperaT:us.Prima]ahe' mlidiratione, fuiTponte J
r mouetur: atque hoepottffimum ad adtibnes indiget: Magnum tamen ipQ vfum Sd frigidum exi
i hiberiSolet enim calidum m fublime attolli,ac cum eo alimentum adducere: Si autem frigiduno
obftaret,eaam longiffime procederet. Fit autem frigidum huiufinodi caloris motui impedimen^

/ tOjUcdilperfus aboleatur:quippe periculum efl:,neipfepraEleuitate Sdimpetu furfum a'corpori>

^ b'usdifcedat:fedfrigidumretinetjimpedit^3,8d vehementiam nimq huius motus tollit. Redea>
fVtf^musigituradfuperiusinfl:itutum,^ftendentesqualismamnatiuicalorisaffedluslltrigor.Quo'd
.j aW ^nct&im vbi in naturalibus temperaraentrterminis man et am'mal,(ani tate fruitu r, verbis nonJndi

<.4i7.h

i.rit: Contra conuulfiones,tetani,palpitationes,ftupores5refolutiDnes,epilepri£e56d paraplegia, frfr j
i gidi fuperantis affedfus. Ex huiufino di vitqs vnum eff; dd rigor hic, nomlimplicite riaerfri^tio exi ;

; ftensjfed^utmfenfu: vnde adqaendum ei el^fuMa^ vniuSrru 515 (ffa.Prgterea vehementem per j
: fricffiqj^iggu & viole ntam effe oportet, vt ex manifefta diftincffione vera colligas, figorcm mfin ca“ ^
’ loris perfridSonemkfle lubitamSd violentam. Rurfus enimjVt Plato dixit,qUod fenfim ^ paula
; tim fit,infenfibileTquod autem 1 &file 7 neceffe eff hoc vehementer moueri bC tremere fubito.Qua
! perfridlio quidem infenfilis,longiori temporis fpatio & paulatim accidit: cita autem & emer.' ’

r gens admodum,cum fenfuprorliis contingit: neque enim huiufmodi affedlus latere poterit. latit
I talis affedius cum frigiditatis fenfu non omnis dolorem adfert,fed interim etiam voluptate, ex Pia
« froni s nimirum teftimonio.cuiusverbaita habent: Affedtuspragternaturam,8d violeus ^fubito
« I acci^^^olorKSSSffjJtnobis' ^uod aufrm admfura fedit fubftb,fuaue eft.Quare/fubito/vtrfr
que &: fuaui doloriftco communeefljn.ecefl^iD,ne:affedlus.lateat, coniun(ffum.In hoc autem, ;
quod non latenter in naturalem ffatum redudt^fuaue-eff rqaoff aute mextra naturalem ftatu edu^

. ; xitjdolorificum. Vnde vnum 6d fdem numerofri^duffi^pIrtinvaBIedlatpartim dolorem infert :

: Si qui dem corpori pragter modum calfadlo admoueatur.,omm'no obledtat: nam immQderatg y_

calore

DE T R E M O R E P A L P.

a 4 -

M-iSrh^

calore laborans ob deficientis frigidi ingreffum mitigatunijobleiflatur quidem cum mitigat: Sua ^
■autem naturam obtinens, fi fubito refrigeresdolore afficies:nam 6 b temperamenti immodera-:

In libro de Lch I tionem laborabit. Siquidem,vt ait Hippocrates, || Iis quibus natura mutatur corrumpiturc{3, dolo,
eis m faommc.: accidunt.Non folum igitur fiibitam. 2 ^eliementem frigiditatem effe o^pijrtet; vtrigor oboria 1 jj

i tur,fed adtjdendum buie-adlHieeftvtolentiam paffisnis, hoc efl: pr^ter naturam ftaturn: vt rigor | J
; fit fubita perfrScHciinJiatenipr^eriiaturam perducens. Atque hoc mihi obferuandu in hocfer -1 J
I inone videtur, praeferrirn fi de altedlus generatione vera quis pronundaturus efl, vbi dixerit in ri> |

; gore fubitam violentamcp natiui caloris perfridionem fien',Refrigeraturitaque etiam cum diffi^ j
: patur,robore,quod continet ipfum,defl;ituente: item alimenti,a' quo accendebatur, penuria: Sed;

; neuter horum affeduum rigorem efficit: aut omnes, qui moriuntur, rigerent,Quapropter cor^ |
i rumpi calidum , vt ita dicam, omnibus morientibus commune eft, non tamen rigentibus. Non |

! £nim abfoluto fermone calidum refrigerari oportere affero,led 6 ^ fubito & violenter,hoc eft robu i
ftum ipfum perfeuerans,neque fubftantia neq3 tenore lafumjab exteriorum caufarum aliqua mo!
f i leftari, Confiderato mihi flammam extnnfecus,interimmateriae,vndeaccendebatur,defe<ftu iiv
/ \ -terire: interim in Sole fplendido contabefcere ac emori: rurfus ab aqua multa extingui: aut ligno' n
' rum fuper eam cumulatim miedorum capiafoftocaru-Quatuor haecaccidentia, q^taor decau-
; ■fe,aQa 3 eetdx:in - o r r rnia me^do^femmam:affiefann Eius enirnquainrSofdcontabefcitjrobur diffi.-
i paturjaeris nos ambientis violentia difciiflumiNam radiorum- SoliRroburigrrefortius eft; da
i rabilius. Cum vero materix defedtu non ampliusaccenditur,fubftantia deperdita, interit:Quod
enim accenfum eft,remper in motu-adexteriora^difemturdtfiipatur^rintroautem inclinans ali>
menti accipiendi graEt^deinde eo d€ftitttta,imbecriliter adeo fecSdavrceporrigitur.Materigau^ 1
; ,tem copia grauatadc: refpiratione defiituta, ftrangulatur. De noxa autem qux ab aqua prouenit, ip^
manifeftius eft,qua'mvt verbis indigeat:Pugna enim valida flammae eft adUerfus omnem dC fyn' '
ceram & multanrteaBtdftatenijVdi^ okunE^ficumulatum exhibeas, neceffum fit, ftrepitum
i &: concuffion€mqHandam 3 obi^ 45 ignepropremodumvoceviolettttam&tente,Talem fane' affe
:.dUmmeaft 4 fi^emfira,rigorenTtnrel(tgifo: neque enim, cum materiae inopia calidum laborans
: nec alimentum fentiens contabefciqnec cum a' copia ipftus.grauatum,nec cum imbecille labafcit,

: pter hoc ipfum etiam agitari corpus accidit,duplici hic quoque & compofito motu oborto, vt in
: t:rementibus,fed diuerfa ratione. Illic etenim kcultatis corpus mouentis imbecillitate, mixtus mo
jtus ortuseftjpTOutroburmiernbrmrrcrigensreirMferit, partedemrperdeorfum fublabente: Nunc ^
i autem naturaU caloriamottEvi impedito,rigor occurrit, Cupitetenim, tanquam nec fubftafia nec
j robore oblaefus, tum expandi tum in omnes corporis partes difiribui :prohibi£usautem, & vi in
; altu mreptdfus, ad proprium prinripium refugit: Cum autemibidem manereJiequeattnamfub^

; ffianfiaefejnper mobili, loco conlift^ejlnors m) fefe colligens 6 ^velud in vnu congreganSjaiqua
I biliter fane non intro libero motu protenditur: fed vehemeti latione vfens, dC velutiacarcere exi
! liensjnon nunquam infurgit motu aduerfus ea,qug tranfitum ipfius occupant: illa fane' propelle-
I re,vias autem puras reddere contendens. At cum in CRimpingiqa' latione iane' impetuofa cohibe
tur,totum autem corpus cum incidit,perturbat.Nam prteteralia etiam vaporofus nunc redditus,

; dum illiditur in ea quae obfiftunr,intro rurfus refilit,eeu idlu reperculfus, ac iterum ad principium
: jreuertitur: inde rurfus erumpens,incidit violentius,iterum^|3 refilit, etiam in hoc illapfu :id% fre-
I quenter per fucceffionem fit,quamdiu noxia perfeuerant. Hacitaq3 rationeaffedtus dolorificus,

! tanquam corpOrc itftibus laborante,& motus inaequaliter inuadit, SC in vtro^^ue motu animal rfi
I ,get.Nam aim in naturali ftatu erat,connatus nofter calor gqualibus 5 c liberis tranfituum vtjs vte
; batur,tempore & menfiira motus infe inclinans,deindefe explicans:cum autem riget,motus ip-
; fi neque inclinationesjnequcexpfeationes, exiftunt, luftius autem dixeris ipfum intro quidem
: profidlcentem (vtar autem non meis,fed veterum virorum vocabulis) rerilire,impelli,reprimi,&l
confugere:foras aurem tendentem,erumpere, excuti, elabi, & exilire,Etenim & hae vetuftiorum
i hominumiiidliones^omnes probe' prolatx funqScT affecftum accidentem, qua'm licet maxime,ma
; nifefto interpretantes. Agitari autem dico omnia in corpore,^!:: concuti, turbanq3; ac omnis in ri^

I gore motus inaequalis, inordinatus, citra voluntatem eueniens,ob inaequalem,va 4 idum,& violen

i res.Cura.n.permultosinfultusnoxialibeKprQpideritj&rabfolute' refpiraueriqtribusde cauffs i
: corpusin^lelc6rene£eflee£bprtimmi^epft£qiientercal0ra'perfpiratuexteriorirepreflus,in alto V
i eolligit:deinde,q> nuc totus foras vehementer expanfus eft: poftremo,q) calidttas infiikUjicftUjVio |

\ lento^3 motu accendi foleat. Ac lignum,antlapidem atterens confricansc{3, non nuquam ignern ' ''

: accendes: At infitus fpiritus,cum natura fit calidus,fi vehementer moueafjHonmulto magis aece
detur t' Sed hoc in naturalibus motibus euidenter videre licet: Namcurrentes,luciantes,confrica
: tes^3,acalio quodam modo fe mouentes,nihilo minus incalefcunt,qua'm fi quis in Sole ^ftiuo,£d
I apud ignem incaluerit. Subinde accidit etiam in huiufmodi ex alto reditu, calorem ceu feruidu,

~ ali^id^

0 * 4 »5

CONVVL. ET RIG.

15 _

.

c

i3i,VAviVii,

A aljqmUhiimommcoafottineffundere,quenTfane Siidorem appellamus» Quocirca poft rigore;,
refrigeratum non recaifieri iterura^malu df,nt calormterpugaandum vicSus eft» Vincif aut,nuC'
« caufe offendentis robore,nuc cu m ipfe eft imbecillior» Sic itaq^ dC illud dicfin eff: | psri%arep€r>
,« frigeratio non:Tec^efcens,maia» Rurfusjdifpofitiones vtraiqjjob quas rigores fiut exitiales doces
« inquit: | Poft oculorum peruerfionem in febri laboriofa rigor fuperuenies mortem fatef» Hic fa^
« ne' rigor validte caufae foboles eft: alius aut propter virtutis imbecillitatem,lethalis: [| Si rigor inci
derit tebri non intermittente, ^gro iam imbecilli,exitialis» Verum de his alibi vberius dicitur»

JrigiditatemjoUmlLigomCaufimmne^e. C^P. y. i

T N prtefentia vero confiderandum venit, num merito omnes fere rigorem frigidx caufe attri^:

buanuQuddenim frigidusaffecftus fit,cuiuis conftattan autem QC caufa ipfius efficies talis exi^
itat, infpedione mihi dignum videtur» Tertianx igitur exquilltx ,0 quid aliud, certe' rigor nota^
eft: nani acceffiones vna' cum vehementibus rfgoribus:iHuadunt, etfi febrim hancnemo vel in^
fanus ex frigido conftitui humore dixerit r Caufos enim eftgenere., tanto altero caufo continuo
inferior,quanto calor febris & flammeus perurens deficit. Sitis autem indelebilis, dC refrigerrf
'defiderium,bilis merat vomitusj^ quo d poli hunc aeger melius habet, quomodo no iunt omnia'
manifeftoob calorem redundantem:'Quomodo igitur rigent in tertianis f quomodo in caufis,
hoc eft ardentibus febribus continuis, fi non intermittentes fed perpetuo vrentes affligunt, rigor
; fuperuenit,& febrim per crifim foluit. 4 Ei enira qui caufo affligitur, ait Hippocrates, fi rigor iu> i
; peruenerir,morbas foIuitur»Immo acre SC calidu mediomenmm vlceri admotunijprimum fane'
dolorem infert^moxfibffbrem, deinde rigoremfexci tat; Ac multos nouimus tum riguifle, tum fe
bricicafle,obvlcera ab acribus medicam entis iritata Jam SC inflammationem, cum in abfceffum
mutatur,rigorem horroremq? comitari neceffe eft» Multarum vero &aliaru difpofiuonum me--
tionern facerem,inquibus rigor ob acrem porius quam frigidum humorem clare conftituitur, ni
fi fermonisprolixitatem vitarem» Neigitur-Jrigi^foii coacftLrig€«em*ribuamus:quomamdtf
horrendum aliquid auditu & fpetftatu, non nunquam & rigoreiir & horrorem facit» Hoc fane
& Plato,non tantum Hippocrates,edocuit. Cum igitur de morbis,qui ob fiauam bilem fiunt dife
fereret,n'gorisetiam meminit: Vnde tum aliorum multorum gratia,mirari ftibit medicospoft ib
Ium longe natos, tu in fermonibus de rigore maxime. Quomodo enim no graue eft, fi Plato non
Imedicus nouit etiam ex bili non nunquam fieri rigorem,cauram^3 inuenire ftuduit:hi autem tan
:tum ab huius cognitioneomnmo abfemqvtne-ex hile^quidem SC acri quodam humore, excitari'
Girigorem fciantc' Sed difficile eft, vrcaufamTniteinas,q 8 o meiiteaefcacmTi cal idum%-lmmorem frf

gidus affedus conftituatur: forfan autem inueniri difficile non eftji quidiE&Plato inuenitMul i
to igitur fatius erat,fi re vera inueniri difficile eft,non euertere conari rem euidenter apparentem^
fed caufe ignorantiam fateri: tollereautem id quod apparet, fimik eft ac fifatearis ne videre qub
dem nos,eo' quo'd ignoremus quomodo videamus» (^o'd igitur nihilominus ob acrem ducali
dum huniorem,quam frigidumSdcongelanteraffigor excitatur,longe' veriffimum eft: Deinde
snfpiciendum eft,num frigidum autacre fimpiiciter abundare opo rteat ,vt rigorem poflit exc ita.<
Pofte a autem illud multis incertum diffiniemus rneque emmTTrnpIiciter ffigido humore reda
jdantijnecp fimpIiateracri,rigbrontur»De frigido iane' iiiperius manifeftb oftendi,cum in raemo
jriam reuocarem omne quod oedema repr^fentat, torporem, paralylin, & aquam fubter cuterDe
jcalido autem 8 C acri, nunc tibi indicabo.Nam malis humoribus praediti ( z&zop/fAot dicuntur) ar
quati, & febricitantes acute,caufo% occupatfomhes rigerent» Neque igitur fim piic iter a u t fr ig i
\i dum humorem, autacrem adrigoris generationem abundare cohuemt:fed peculiarem vtrique
jipforum moduiit£flEoportet.Erit autem modus (neque enim totum fermone perfequi ^eri ftu-^
diofisdetrecftandumeft) aut copiae menftirajaut humoris qualitas, aut locus aliquis corporis, in
'quo htmcceliigi'©poriet:Eritautem'^inee.qiio-loco manetautmouem^^j Sditimotus modo,
haud par uadiflerentia. Adhas igituripfasPlato quoque refpia'ens,dicebat: Cu fibrae in iangub
ne hanc fane' vim habeant,bilis,vetus fanguis fatfta, natura, ac rurfus ex carnibus in hunc liquata,
calida 6 <:humida paulatim primu'mincidens , propterfibrarum facultatem congelatur: congela^
fcens autem vi reftincfta,hyememi;remoremcp intus parit: cbpiofior aurem infldens ,caiiditate
quae ab ea venerat,fibras exuperans,pr^ter^}3modum exKftuans,coferUat»ln his PJato omnia co^
flatus eft perfequf quae in omnibus affecflus generibus fare conuenit.Nam fpeciem humoris di>
xit,bi!em ipfum nominans»Indicauit qualitatem, calidam Sl humidamappellans, vnde etiam
huiufmodi bilis exoritur: nam ex carne liquefceteipfarafteriprotuHt.Iam & locum in queflait,"
adiecit,ex eo quo'dindicatbiIem influentema'fibris in iangaine contentis,concrefeereJJuk bra>
tioni etiam afteclus generatio adiuncfta eft,ybi hyememtremoremqj fieri pronuciau’tt:hyemdm
fane nominans,frigiditatisiarigoribu&fenfum: tremorem autem,inajquale concuffionern v/ agi
tatioiiem :In qua non hunc modo,fedet medicorum plerofqj hallucinatos dicimus: Nosm^fupe-
rius motum in tremore obortum,ab eo qUi in rigore accidit,diftinximus,Cum igit ait, coDiofior
influens fibras euicerit, corpus excalfacit,ad.fuam ipfius vim fibras tranfmutansviceverfa, v£

ipfa

i.Prorrhet.co.;

_ D E >t RE M O R E P A L PT ...^

ipia prius ab illis mutabatunDe veritate igitur eorum quae Plato dixit, confiderare propofitum|E
nunc non eft,cum in ali]s commentarijs fimus tracftaturi,fententiamc|3 laturi de i|s quae in Timgo
memoria mandauit. Quo'dautem nihil omifit eorum quae dici conueniebat ab illis qui de rigore
pronunciantjid iam ex verbis ipfius appareuEtenim humorem dixit a' quo rigor nalafjdc: locum
in quem fluit,motusq3 fpeciem: prgterea modum quo refrigeratur,& rurfus incalefcit corpus. Ita^
que de Platonis opinione in expoficione eorum,qu^ ipfe in Timxo medice prodidit, examinabi
mus. Nuncautemnoftram proferimus fententiam,accommodantesea,quaeex Hippocratis opi
/ nione paulo ante' comprefrgnia funt.Etenim calidorum medicaminum applicationibus non nu-'

/ quam folus horror,f 3 epe & rigor fuperuenitiquemadmodum in ardetibus quas caufos appellat,

8 C tertianis febribus, ciim fiaua bilis nomn^ferem ccaiceptaculis j,ied-per carnes mouetur: vel
quo'd copiofior hic humor inipfis creatus fit,vel q» per ipfas a' natura expurgetur. Hac enim ipla
ratione foiajar^nseafebres atertiatuadifferut: Etenim ardentes, in vafis bilem habent: tertianis
extra vafa, per fenSitrcorpora fertur, nam dum per ipia rapitur, acrimonia offendens, dolorem
excitat. Contingit igitur interea duo quadam fieri,inclinare nempe in corporis altum, ianguine,
atque ideo exteriora eius refrigerari: particulas autem iplas corporis,in quibus bilis cofrftit, vna>
quanque ipfam a fe ad vicinam excretrice alienorum facultate propellere, vfqa dum ex omnibus F
abac 1 :a,p.er rudores,aut vomitus,aut etiam per aluum fuerit excreta. Hoc autem dC cruditate labo-
rantibus,autvitiofohumoreplenis,autin Solem aeftiuum,aut balneum defcendentibus,aut exer¬
citatis accidit: horrore itaque non nulli ipforumftatim corripiuntur, & rigent. Conuenit autem
non modo caufem-quand^ innobis eflemordacem,(ed etiam vehemeter agitatam, fi facfrura eft
rigorem: Ac commune hoc virique caufarum generiacciditjST qux igida£, 5 ^ quae calidae faculta
^ tibus exifluntjnempe vtcorpus dolorifice moueat.Ideo% in quartanis febribus dC tertianis rigor
fimulinuaditjetilabhumoribuscontrarijsfaeukate confl:ituanrar:ffigidus etenim melancholi-
cus hiimor,caUdas auteiB Ikug bilis. Non abfolute autem abundare iplos dixi oportere,qui aut rij :

gorem aut horrorem funtfa(fturi,red etiam motu vehemetiorirper corpora^ienfrbilia ferri. Quo
autem temporefangUiSj &L c\xm eo etiam nimirum caliditas in altum corporis viffera refugit,
cutis particulae,crurum manuum^|3 extrema, frigida Sc exanguia redduntur, eo' quo'd plurimum
a' viiceribus abfunt. Si icitur in alto calorem inlitum extingui contigerit, vel fuffocafum inde
foras non tranfpiret,vel a frigidis caufis eui(ftum, animal emoritur: Sin autem in altum quidem
refugiat, caufis autem laedentibus collecfrus refiftat, in hoc veluti inftrumentum efHcitur facul-
catis alienorum expultricis, quae in omni corporis particula confifl:it.Ipfa enim iam per fe noxia' j
expellere nata, multo id magis efficit caloris ex alto emergentis fubfidio,qui fimul ea 3 robore la¬
tionis, in quodcunque prociiuius ei fuerit, eijcit. Subinde igitur noxia per cutem excutit, fub-
inde per vomffus< 5 i ventKminffriQrem*. C^terunmon modo ex flaua aut nigra bile rigor, fed ^

«iam ob ffiigidam admodum pituitam fieri folet: vocat autem hunc humorem Praxagoras va- A.1.4. f. i, 1.1, |
- AaS'» hoc eft vitreum. Verum talis rigor’neque vffiemens eff 7 etfi diebus non nunquam plufcu
iis deinceps perfeucret: Conquiefcentibus autem nobis, & nullo modo agitatis ipfe quoque ceff
fat:Motosvero ftatim comitatur promotus menfura:ob validiores & robuftos motus, vehe-
! mentior :ob imbecilles, lenior. Vidi hoc fymptoma mulieribus magis quam viris accidere, ac ifsj
mulieribus quae in otio maximo degebant. St: balneis poft cibos vtebantur. Noui & adolefcen-i
ti cuidam ex nofiriscontubernalibus in Alexandria accidere, cum primum ad ipfam appulimus
^ initio autumni. Ingefferatautemhic pluribus deinceps diebus palmularum glandes multas, te-
i neras,6^:recentes3St: poftbalnea St:ante haec:erant autemplures ipfarumnon exacfie maturas.

Accidit itaque ei, vt primum poft exercitium dC balneum a vehementi inciperet horrore: pro¬
pter quem dC opinatus feffebricitaturum decubuit, dC veftimentis contecflus, conquieuit. Cum
autem tota node tranfadafebri careret, furrexit mane' ad confueta munia reuertens.Horrorem ] -I ;

interea fentiens, iterum decubuit, quieuit^j3 vfque ad balnei horam. Ac cum ob balneum rurfus
furrexiffet, horror vehementior inuafit, erat^3 accidens rigor quoque iam exiguus.Tunc igitur
omnimodo febricitaturum fe arbitratus, multo adhuc magis in quiete fe continuit. Cum autem
toto die node^3 infequenti experiundo deprehenderet ie ob mediocres motus horrere: fi quan-
I do largius moueretur,rigere: confilio noftro deijs,quae fieri expediebat, vius eft.Ego itaque me-
j inorans huiufmodi quiddam mulieri in Afia noftraaccidiffe, familiarem 8 C metu liberaui, 8 C ad-
i hortatus fum vt cibis, potionibus,St: medicamentis vteretur, qux 8 c calefacerent dC craffitiem hu
I morum diffecarent. Ille igiturhoc pado conualuit. Poft illa fimiliteraffedis per initia quidem
I dedimedicamentumextriplidpip^e,quqddiatri6?npepere&>nappellant:deinde noftrum dia
I calaminthes:poftea ex liquore Cyfenaico^caftdriocdmpofitum, quod etiam quaternarijs cir¬

cuitionibus eft vtiliffimum, prtelertim vbi a rigore vehementi al^lcunt. Ne rnireris autem, fi
apud veteres medicos fcriptum inuenias,febrim comitari necef&fidlrigoresfqui fine frigore
obueniunt externo,ex ipfa corporisdifpofitioneprodeuntes: Nihilem'mtaleveteribus,necbal
neis tot poft cibum, nec vita otiofa vtentibus, accidit.Hoc autem tempore ambo haec frequenti
_ invfii

CONVVX. et _ f6

^ 4 in vfu habi'ta;et{am rfgorem hunc,qui q^cxealfieri nequeat dvi^MpfzmrToc-^ipp^mm-.,exci(mt,n6

uum quoddam 6 ^peregrinum fymptoma propter vidhis nouitatfs ratione: Omnihus^j ita affe^
dh's,vei tenfioniSjVel grauitatis fenlus-in dextro hypochondrio oritur, vbi iecur fitum eil , venis-
nimirum ipfius,craffi tie humorum infarcfiis obftrucflis^j. Quemadmodum aute grauitatis SC ten
fionisin vifcereienfum affeifti habent,ita SC rigorem percipiunt, ab eo qui quartanis dC tertianis'
accidit diuerfum,Nam in quartanis talem ipfis rigorem heri affirmant,qualemxumperfrigusyaj ^
j lidumiterfadunt: Intertianisitem,&caufisideftvrentihiis.feb£ihiis^tanquamaFaacuIis acutis^

4.1: SftSiuiBus in carafeus.laneiBdBfia:ps£nrganturcj3,fubinde fentiunu Ego itaqj dC ipfe quartanarii ^ 7

-r rigoris imperitus fum : Alterum autem expertus, vt qui in iuuentute quater tertiana febre labora^ 7

uerimjCaufo autem femehquare de didta rigoris qualitate in huiufoiodi affe<fiibus,teftimoniufer
re poffum+Qui autem quaiTanarum rigoreffl-experti 4 unt,ad olfa vfque pertingere dicflitant, vbi
■ ffivehemensjlimilisrigoribusjquiexambientenosaereadmodumfrigidopaicunf. Veriimhoc;

; quoque tertianis caufiscp febribus adtjcere polfumus^quod-quartamsuott ineftrEtenim plurimi i
! fitiunt, 8 ^ calorem per imas partes inijpfo rigoris tempere&nttunti quorumTie^j^injquaEta^^r!

' nafebre rigentibus accidit.

B Conmlfio a QuibusCauftsexcitetur. ‘ C.AP. \

Q Voniam vero SkT de rigore abunde didum effireliquum fuerit etiam de Couulhone adhuc
verbafacere,Erit autem rieq3longus,neque obfcurus fermo,li quis eorum qux hadenus re:

^ ^ . cenfui memor fueritJndpiam autem etiam nunc a repetitione eorum, qux in libris de

.ixji : mufculorum motu oftendi. Cum ''enim omnes arbitrari) motus,mulculis obeantur, quando ad'

! fuaipforum capitaretradi vnamquanq3p>a££ieubm3 eui&feuntur, fimul attra xerint ; fi affedus
aliquis in tenfionem ipfos ducens,acciderit: hunc motus fequitur,fimilis ^dem naturali, led cP~~"
cra voluntatem,ac vocatur affedus,fpafmus.uconuulfio.Quo'd autem mufculus 8C tenditur dC co
: uellitur ad fuu m principium,ficut 8 C q illa corporis partic ula,cui infaitur^dim ipfo fimul attrahi_

I tur,commune & ifamsWcouuiliS^lna^ajuKmlnuitcrhocr^ida^ praecernaturamaffedis in^
;eft,nonlanis. Si igitur a'quot caufisneruofa corpora tendantur inuenerimus, finem iane'S<i hic
hm fermo nobis accipiet. Atqui nihilefi: eorum fere' qute extra corpus funt, chordis neruofius: i
Iquas quotidie &C in lyris & in citharis ab artificibus intedi quidem videmus, vbi inftrumetis vfu- '
f ^ ;ri funtfremitti autem,cum ceffantes ea r ep onunt.Porro' rumpun t in immo d eratio ribus aeris tem
^peramSrfrs,in humidiSiane SC aulfrinis cornma 3 ela 9 :ae:in ficcis autem aquilonijs, ficcefcetes.

I Propter hoc igitur remittunt ipfas cum feponunt,pr 3 efertim vbi ambiens fuerit qualis didus eft;
[rumpuntur enim vtroque modo tenf|. Confiderato mihi 8C neruos 6C tendines in ammaliu cor¬
poribus vel diftentos a fuperflua humiditate,vel ficcefcentes a caufis ficcantibus,in tantam perdu¬
lci tenfionem,in qua lanis motus fiebat arbitrarius.Gonfiderato item fieri polTe vt particula queda
jcorporis quae aut inflammationejaut alia quadam caufa valide fit affeda,neruos continuos fecum i
bttrahat conuellat%. Etenim cum has omnes dilpofitiones mente conceperis, ob quas conuulfio
r k>natur,inuenies: Siquidem inflammationes neruolarum partium ac prxlertim cum in neruoru

^ principio aut etiam prope ipfum generantur,neruos continuos attrahentes tendunt,quemadmo

c ^ dum artifices extrinfecuschordas. Si autem neruola corpora ab humorum copia madefa(fta ten- [

^Manturjfimilis interea affedtus oritur atque chordis,quae propter ambientis humiditatem veheme,
itius intenduntur. Contra in malignis febribus ardentibus,& valida phrenitide fieri apparet : vt.n*;
ibra qux prope ignem ficcefcentia contrahuntur tenduntur^, eodem modo fpafmi fiunt ex ni-,
imia morborum liccitate,qug neruofum genus admodum arefacit. In ardentibus igitur febribus,.
id ex folaficcitate euenit: phrenitides autem & ex principi) neruorum inflammatione lymptoma^
comitatur.Nofl:iporro'iamhuncaffe<fiumpartimemprofl:hotononeire&dici,partimQpi
jfthotonon,partim tetanon,omneshabereproconfeflb: Cum fane'prorfum corporis
particula tenduntur, emprofthotonQn:cum in pofteriora,opifl:hotonon;£equa-
; Ji autem robore ad vtralque partes vergentem,tetanon. Acexficcitateco-' . x 1

: .uulfiones nunquam fanaueris: quippe' ita affecTti protinus emoriun- ^

i cur, ne cogitandi quidem remedij tempus permittentes: Quas

autem exeopia aut inflammatione fiunt conuulfio--
; nes,hismedeberis,copiamlane'euacuans: in¬

flammationem vero proprijs ipfius
i remedrjsperlanans,qu« in

I , medicatoriae methodi

; iibrisdidicifti. ,

Galeni

GALENI DE DIFFICVLTAtE

RESPIRATIONIS LIBRI TRE^

laiio Cornario medico interprete^

Q^u^ujimo (jadddino accuratius emendati.

ARGVMENTA^M PRIMI, LIERl

Docet Caufas omnes Simplicium & lundrarum Difficultatum Refpirationis;
ac Primo libro Certis vtitur Principijs, vt Fluiufcemodi caufe,
&:exipfis Prsnotiones iudicentur.

SlmViddcrationeLdifionkin Rej^mtioneDijfercntidiimeniendx. C.y 4 P. l.

Vo'd refpirandf difficultas rerpirationis quaedam Ixfio efljVelut fentie-
didifficultas ipfius fenfas,8t mouendi difficultas ipfius motus, ipfurn-
nomen -£tu Graecis dyipncea^tu Latinis refpiradi difficultas,}'^!^'

' ^^Ificienter demonltran Quot vero fintlaefionisdifFeretiaejStob quas cas i 3- '

oj| fiant,& quo modo fingulasdignofcere oporteat,non ex appellatione-
^^Idifcerecotingitjfednaturaipfa rerpifationisidipfum indicabiuObid
fane' et cognitioeius,quod fecudiS natura habetjq veteribus medicis ou
bus inueftigata efl: ciim ob alia multa,tu nihilo minus indicationis eo--
rumq praeter natura funt,gratia» Quanddi^idFehTmVhlifHF^bd^ Xt~
l k;;^^^.»ii^ ; ;^.^Ato^ ^cUlTdCTm~mturdtmbepatqaidverutfe~guk^ffienfte ^

exiftit: varium aut dc diffimile,& multiplici errore inuolutu efi:, quddpraeterTnamraliabepadeo
vt propemodir fequatjmultitudinevffeAffiiuTi^ffe veromcSmprebefibile: vifum efi impoffibG' ’

ie e{re 3 eiusimmenutatem(^Merminis comprehendere,citra Go^itionem eiu s quo d fecunduni
daturam habet,Cum enim vnu fit hoq& animali commoda,palam eft et eile moderatum. Si ve- /TL
rohocmoderatumeft.imrnoderatuvtic^fueritidquodpraeternaturahabet. Si vero immodera¬
ta,duplex quidem omnino genere efl:: aut enim deeft quid ab eo quod fecudc naturam habet ,'^t
excedit: Tot aut in fe ipfo particulares differetias habebit,quot poffibile efl ipfam re fofcipere cir-
i ca moderati exceflus&defe(flus,Sufcipit autfimplex duplices rcopofitu vero ex .pluribus duplo
i plures numero cp ea quat ipfum componunt. Siigit vnum quiddam &fimplex eflrefpiratio,du-. rf-,

1 plices quidem habebit immodeflias, duplices etiam genere relpirandi difficultates: Si vero non
I vnumjdifferentiashabeiaitduplopluresnumero^eaqugipfumcomponunt.Ifacprih^emanife
I fla fimu% compendiaria efl docflrina,merito longa cenfetur qux pratterhancaliquid tradit.

: - I)e Primk SimplicibttsDif^cultdttsRef^imndiDtfferenttjs. 'C.AP. z, JjR,l

A t ^vero cum duse quidem fint primx QC principaliffimae totius refpirationis partes, infpira AdaX j o t,
tio videlicet & expiratio:duag>v-€roali^peRaccidens, nimirum quaeintemeniunt ceflatio- e«7-iS
i nes:inquatuor fane'his,vniuerfa confideratio derefpirandidifficultate conflftit.'Quareoporrc- ,,

\ bit omnino vnam ex praedi<flis,aut plures,aut fimul omnes aberrare,Se corrumpi ab ea qua: fecun
dumnaturam:eflrfpecie:,fidiffiGcdtasTefpirandi debet generari. Verum manifeftioris dodlrina:
i gratia,non malum fuerit fimplicem appellare refpirandi difficultatem, quae vnam totius refpira-
I tionis partem Angulatim occupat: Compofitam vero quae mpluribus confiflit.Atqui cumpo-
I fterius fit femper compofitum fimplicibus,iuxta rationem vtique fuerit, de qs qu^ natura priora
Tunt,prius fermonem facere.Quare a'fimplicibus refpirationis difficultatibus initium fumemus:

T atque,vbi has fufficienter explicauerimus, poftea viciffim permutantes^tamiitaOTSixnircef&ifo ;

I nes, 6c mutuo & per fe: ita etiam compofitas inueniemus. Qux igitur funt naturales diSeren-

LIBER PRIMVS

17

extra 5C intra meantis f dC qxxx item vtriufq? ceflationis f hx enim erant omnes refpi-
. rationis partes.Quandoquidem duo ex his quas diximus par dbusj motus iurit, fpiritus^i^licet;

, cxtra&iiitramcan duXverah'oS'diilinguuntcefiationes:geaeratiD,autemmotii3us^uidieom:
pofitajCeilaaomDus YerQOmplex:eft:confpicuum plane eft illorum immodefti^ plures^ceffatio^ |
numverob n? gencrariJM^nanq 3 fimphGe&®£ift€St€S-jnEXt^tempsefequaanta£eHafoIumdifFe
W ^ rentiashabcnt iSlotu /ero non folum iuxta haCj^&iuJ^quantitatem ipattj localis per quod
* /eruntur,differunt Jtaq^duplices quidem erunt iirT^cMff;S'ipfortmvquemadme>dtnTreciam ceii-
-jfationum^y traeqjiuxta temporis quantitatem didudi^jiuxta quas aut veloces aut tardi appellabiS
vero adhuc aliaE iuxta-quatitatem diftentionis organorum refpirationis differentes, le^

• tyt"" ; eundum qua^ut magn os aut parqos appellant. Siquidemm,infeparabilia funt ab omni circa Io>

‘ .eum mbtUjtum t^pus in quo id qubd mouet’, mouetur, tum fpatiu per quod mouet: ob tps qut
■ A dem,velociter aut tarde' motum fieri dicimus: ob fpatium vero, multum & modice: Verum difte

tionem organorum refpiratioiiis,rion modicam 6^ multam, fed paruam & magnam app ellare in
hab emus,veluti etiam con tradlignem: eade m enim ratio vniuiq 3 motus exiftit.Queinadmo<
Ldu aut motuTproprialurit velocitos^ tarditasuta& quantitati cdTationu, raritas dC denfitas.Deni
fas nanq? vites & pleas aut quodeunep tande huiufm6di,plantari dicimus, cu breuiffimum fpatiu
, ipforum4irtantiae indicare volumus: Sic 5^ .raras,cum multus locus in medio plantatorum corpo

, rum fuerit relicflus.Et yt in fumma dica oia ex pluribusdifiincflis copofita,hatc nomina vfurpant.

\ / i:Qn igitur 6<:ipfarefpiratioo£ c ontrarfis mot ibus per celTattones diffindis compofita efi:,denfam

^..^dpfei^i^^dSetBfeuitascKfStioH^raram-vcro fongitudo. Hae quidem igitur vniuerfe funt fimpli
'1' 'f|*‘li^tees refpiradi difficultatis differenrif tatqj hgc fane ipfaru nomina,ti3 prifeis alrjs rnedicis,tu Hippo
crati in vfum recepta. Si vero quifpia aliter appellare velit, quemadmodu iara quida ex recentio^
i ribus medicis folenqnoftra nihil intereft. Vef 5 Iciat hic q> necp Hippocrati familiaribus, neqj etia
ialijs veteribuSjinamo nec alrjs Gr:ecis -faut LatiniSj J-yfurpatis nominibus vtatur: Etlt hos neglfi
! git aut cpntemnit,neq 3 proprie neqj perfpicue interpretatur. Si nanc^ vnum nomen ambobus tri
-buit,motui videlicet dC cefiationi,fiue velodtatem folam fiue denfitatem, 8C rurfiim incontrarijs
jfiue tarditatem folam fiue raritatem; & reliquis in totum non vtitur:obfouritatem palam hicaffe
i <rtat.Multo.n4u.eidius effe opinor vtrique rei feorfim-ynum nomen ipficj? proprium inderejco^?
iperpetuo vtfi cum feiat q» communia nomina quae alterum non magis ^ alteru fignificant,audito
i rem confundunt 8C per turbant, vt non cognoicat quid fit tandem quod dicitur,prius^ aeq uiuoca
C; tio diftinguarur. Si vero vnum et vtrique rei quis imponat nomen, no vero quo nos difiinximus
modo: fed vice veria,velocitatem quidem & tarditatem tribuat ceffationibus,raritate vero dC den-
; fitatem motibus: haud foio quid fibi velit per impropriorum 8C incofuetorum nominum vium,
quem pro proprtjs&confuetis inducit. Quod enim omnes quinuneviuunthominesate^ et and
qui,tarditatem SC velocitatem de nulla alia re praedicant pr^eter^ de rjs quae mouent, nemo igno
rat.Quam lapiens itaque fe perpetraffe fadum iacitabit^qui nominum vluni adeo tranfpofuit, y t
ceffationes, motuum nominibus appellet r & ^ fapienter Ediumjfi cellationum nomina adiont
bus imponat C Quemadmodum enim 6C vites &cileas denlas,vbi mod ica intereft diftantia, d ici^
mus,raras nominantes fi amolior interfit:fic animalium acfHones qux per modicum tempusfmt,
denfas,qu3e per multum, raras appellamus.Quo’ d fi quis vt dixi non ita fed aliter nominare veli t,
neq? Hippocratem,neq 3 alios veteres,necp omnino Graecos-fiaut Latinos}- fequi dignatus, immo
_qec manifeftae interpretationis curiofus, illi permittendum eft vt Cadtrieam vidtoriam vincat.

Nommibm^ppeUund<efintPrim£Re^trddiBiff'erenti£. C\AP. 5 .

C Vm alijs vero qui nominum in tih curam habent, quatum eorum ad docendij eft comodu:
& qui omne ftudium eo' dirigunt,vt in rebus inueniant veritatem: iam fermone coferemus
Ddeijs quae a'principio Icribereinftttuimus. Cumrefpiratio genere quidemmotus fit,fedexdua>'
bus partibus inter fe contrarijscompofita,quarum alteram infpiratione, altera expirationem no-
^ minamusthabeat^ et duas aliasper accidens partes non fimiles,quae quietes & celfationes appel-

cem aliam difficultatis rcfpirandi differentiam: methodus.n.diuifionis non aliter demonftrat.

Methodm InuenienddrHmCaufdmmDifficultatisRej^iratiom. C^P. 4. ,

R Eliquum autem fuerit caufas earum perfcrutari,atq 3 his inuentis confequenter ad compofi^
tas tranfire. Quae igit eft caufa velocis ^ tardx relpirationis dC. vniufcuiulque reliquar a C.
Mihi equidem etiam hic methodo adearum inquifitionem vtendum videtur, &rnon {impliciter
enunciandum.Qu|eftJ^urMethqdusLQimynucpjqd^abqfcfempeiusautm^^^^^^
per quteornnino fierrfolet,fifciuerimusa quibus caufisrefpiratio fit, fciemus nimirum &:refpi-
ratidi difficuEariscaufias. <^ae igitur funt refpiratiOnis caufg t' Habes quidem ipfas alibi cum de-^
monftratione cdfcriptas: Nunc vero capitum tanmmmentionem facere fuffecerit. Facultas qui>
l dem animalis molaeftEofaCerm cum hoc fimul pulmo iriouetur: ad huius vero motos vbidiften-
ditur,fequitur inlpiratio: vbi contrahitur, expiratio.Demonff ratum etiam ibidem eft,maximam
-- _ _ TmiaGlaffisr “ SCpHm

I DE DIFFIC. RESPIR. _^ __.

j I pfmcipaliffimam refpirationis vtilitatem effe mfitae caliditatis conferuationemda vero & anf- E ^

I I malis fpirijus nutritionem* His itaque fic habetibuSjfi quidem facultas,vtilitas,(^ vnumquod- ^

• I <jue organum, redie ac profpere habuerint, iuxta naturx legem animal relpirat: fi vero quid ex 3

•, j eis vitiatum fueritjiuxta illud etiam refpirationem impediri neceffeeft* At vero quemadmodum
; j in pulluumtradationeduplicem fecimus dodlrmamiaurfecundum vnumquenc^ipforuminqm
; ! rentescaufaSjautfecundumvnamquanquefplarumialterationesdtaSdhicinvtrancp parte exer>

; I dtarioportet,vtpropofifacauraftarimfequentemrerpirationisdifficuItatemdicerepoffimus:el
; I viciffim nominata refpii ationis difficultate,facile eius caufam efficientem in memoriam reuocai* ?

: requeamus. Incipiedumitaquenobisetiamhiciuxtaeundem.modumafimplicibus refpiratio> >;

nis difficultatibus,quemadmodum illic a'puHIbuSydd quaerendum quxcaufe velocem inlpiratio
; nem operentur* Velocem equidem pulfum demonftrauimus ex^s^eWe^quidem vtilitate,ac 4 nte
I grafacultat€,& promptis organis fieri* Videor autem mihi hic eafdem caulas recfre referre pof-i'’"^^ I

I fe,fi v tique non male in lib ro de vtilitate pu lfuum demonft rauimus,eandem v tilitatem aVefpira,-

tione quidem ei qui circa co^'^calori,a''^Iiibus’vero ei qui per totum animal difperfus eTf ,"Go'n- .

tingere* In eo autem rurfus lermone qui de pulluura caufis trad^, fufficienter didum eft de An- |

chigenis aduerfus Magnum contradidione, quo'd non a' facultatis roBbre velox pulfus fiat, fed f y ,/
magis ab imbeciliitaceiSdlane non conuenitbis deijldemdicere, curti vnus&: idem demonfira-
donis modus elTetfuturusiEt fi quidem ita circa refpirationis difficultatem,velut circa pulfus, iu> ;

niores medici curioll firiflent, & no penitus ipfam neglexiffent,acc0nimodatius vtiqj hic velocis ^ :

motusratioinuefi:igaripoiret:vtpotecumanifeftiorresipfafit,&obidpriusdoceridebeat*Ve:' : 'f !
rum haud fcio quomodo de ipfa quidem refpiratione plurimum inquifiermr3& neqj vtilitate cu> ' ' ‘ !

ius gratia fit,neq3 facultatem a qua fipintaclam reliquerint: & de organis etiam ipfis curiole per> >
icru tad,quot,qualia, 5 C quomodo mou 6 ant,iueftigarint: At vero de refpirationis difficultate fer-
monem tanquam non magis Heceffariumjaut non magis varium,aut non multo difficiliorem in |

uentu omnino, fegnirer pra:terierunt,aliquf ne minimum quidem penitus de ipla dicetes, aliqui '

vero valde breuiter atringentes*Quanqiam Hippocrates in libris de niorbis populariter vagan>
dbus,^ceffi'cmlflHamTlmffiruSinenf,^^ fpirationum differentias fcriplerit, a quo pun'

<fl:os &ftimuiatos ipfos aliquando a' profundo fomno excitari oportebat:S:rqugrere,quis in yna>
cjuaqueiplarumfitaffecfiuslocuSsSif quis affe<flionismodus,S::quecaufa:&anhgcabHipppGra i

te penitus pf^termiffa lint,aut aliqua quidem ab ipfo relata,aliqua vero non,& incjuibus id facflu i

fit libris; aut quomodo,num perfecfie ^ manifeffe,aut defebiuofe, aut quali feminatOrie* Verum |

nihil horam vllus vnquam inqulfiuit, 6 ^ neq? hi qui le Hippocraticos appellant , eius^3 librorum
commentarios enarracorioscdrilcributjtraaationem de re^irationis difficultate perfedte ac pro A / j
, rei dignitate explicauerunt* Verum nos q finingiffislpfius libris relatafunt,in vnumcGaceruabi g \

mus oia, Sc demonftrabimus, q» et in hac parte longe reliquos oes hic vir antecellat: Non tn iam / r
hoc faciendum eft*Nequeentm folam Hippocratis fententiam exponere propofitum eft, fed etia
proprias dogmatum^demonftratibnes apponer^atcp veritatis quae in eis eft certitudinem qs
in hxc inciderint exhibere: fiquidem hoc multo melius eft, dC non praeoccupare tps^iff imatlont ;

acfamevenerandifenis*EtideohicprirausIibereaqugverafuntcudemonftrationedocebit:qui |

deinde lequitur fecundus ea qux Hippocrates de refpirationis difficultate cognouit,exponet * i

De Caufts Rejjjirationti Velom, . C^P. 5. , !

Vrfiis igitur repetamus quod dicere reliquimus,nfmirum q> qugftio de velocitate motus,in I

pulfuum tractatione nobis in totum abfoluta eft,propterea q> circa illam plurimi iuniorum
medicorum multum oper:c impenderint: circi eam vero qua nunc in manibus habemus, omnes t |

iicgligentes fuerint,quan^’ manifeftior longe lit, 6 C non minus illa vtilis exiftat^ Veru cau iarn. Cjt^ IA |
et ipfe referamm fermonis progreffu,nuc quod confluens eft abfoluamus: Q^qdvidelicet j^of s I Ia. i. 5.£io.t.i.
/ velox motus propter vrgentem fit vtilitatem; 6 C am^us facuftatem ei lubferuire potente, hoc eft c-15 5 ?•/ |

^ iritegfaSiiSCTobtffi:am,' 8 ifniffIbex organis reffiSantei^orttrfrdefnbnftra tiones in libris de pulfi !

bus a nobis relatas dicebamus. Dicftum eft et in illis,pombile effe qhq? vtifitatenTuIfum vrgente,

, etiamli facultas moderate debilior fit,motum fieri velocem: fi vero amplius debilitet, no amplius'

poffibile effe moueri velociter,fed tunc denlam rn^is pro veloci fieri acftionem: Omnis enim di
fitatis atflionum vnam exiftere cam,priorrs fcilicet adHbnis defeifunT: cogunt eiifirrfila vrgente, ^^ cy
J non ampKns<?eferediutius* Omnia aut hsecin illis libris de pulfibus;func dembftrata. Cois auti „ *

I eft pulfuum ratio ad refpirationem, primum quidem quod de 01 motu mvrnnerlmnneft-dKflum: ^ ‘'w J
I deinde vero paruabeft, quin omnis refpiratio ad pulfuum proportionem proprietatem habeafi vicf f vr
j Compofita enim eft ex contrmfs motibus per cenationes diftincftis, atcp eiufHetri vtilitatis gratiat

fit^Et ex partibus eius inipiratio quidem cbnfimilis exiftenspulluum dlEtatiorii,infItam calidita- I ^ ^

! tem refrigerat .‘expirafio vero velut contracfHopuTfuum/umbluni ex vftiira-ffanguinisffexcer- j 'T '

I nit*QuinSCadnutritionemanirnaIisfpiritusambasa(ftionesconferre: 6 Cinceffationibuse 3 qux | J \

‘ pc #dfiaasEfffl^ ' ‘iff^ fee«ievrem effe: qug vero contracfiionem iequit,longiorem: ambobus COm> I :

munia exiftunt.Itaque quomodo velocitas motibus refpiratorijscontingatjdiiftum eft* . . . , j i

: LIBER PRIM VS _

'Ji DeC(tufis‘2^gnie &*ParM£ Rejpimionif. ' C^P. 6J *!

^81 Vk ^‘ "dc magnitudine deinceps aga. Oportetigitur &inJhacvtirftatemrado^js^prouo^

■ j care: ei^a facultatem integram ac robuffam fub/eruiTe: % pyoinptitudmemadeffEipfis iflru ,

^ ’ mentis^Eundem eiiim caufarum concurfum magnitudo reipirationis requirit, quem fane dC ve- :
L locitas: Atqui cotraria eorum tarditas & paruitas,non omnino opus habent contrarijs omnibus :

‘ llmul,ied ynum.ex ipfi s adeife penitus oportet,plura non eft neceffe. Siue enim vtifitas valde exo ^
't-^^t.»’‘=ddlutati^^ ^Velocitas motusj&magnitudo dilatatiois, etiam fi robore maxime valeat

facultas f pfa: ociofam enim habebit hanc, quoufque animal eius acfiione non indigebit: Siue ma.^
gna quidem fit vtiiitas , exoluaturawtem aliquo modo fecultatisrobur: Siue adfint quidem h^c,
pfFenia autem aliqua acciderit infl:rumentis,qualem in libris de pulfibus indicauimus; C^uodcun>
que tandem ex his fuerimmpedietur & velocitas Sc magnitudo reipirationis*

; I}eProportioneCaMjdmmPuIJm.&PeJJ>iratiomInijsy^mfmmMrfanitate. C^P. 7 *

A "Eque^hn his fane'pulfusrefpirationibus omnino fimilesexiftunt»Quare etiam fi caufasprf
f^nmmm manus fomentes,alterationes reipiiationis quxad ipfas confequuntur perfcrutabi
murjConfimiles reperiemus. Velutfi caliditateaucT:areliquis refpirationis caufis immotis manen
B tibus qualis fit refpirationis difficilis fpedes quxremus,reperiemus velut etiam in primo de cau^

’ fis pulfuum eft monfl;ratuni,qubd parum quidem ea autfla,maior manifefte, non tn velodor: plit j
rimpm vero aucfia, 6 c maxima Qc velox,& iam etiam denfa inipiratio reddetur: Eodem modo etia I

fi caliditas fecundum naturam,fit imminuta, a}i|s caufis immotis manentibus, q? paruam ita &. tat
dam ac raram necefie eft fieri infpirationem, fed paulo tamen quam fecundum naturam minore,:
multo vero tardiorem,plurimum autem TaiiorenuRobufta enim exiftente facultate non eft pofll
bile multo minorem fieri dilatationem: Sed fi vtilitas multum fitexoluta, plurimam ceffationem
fieri verifimile eft,non tamen propterea omnino tarde' mouerffi facultas modo fit robufta* Qug
porro'exaudio calorejC^demex animali fpirKuad-nutffoFQnem-vrgentef^Gieseruntrefpiratio^
nis diffi'cultans,eius videlicet quae circa infpirationem confiftit* Qpemadmodum fane' immodera
tio. fuliginofae humorum vfturae,ealdem refpirandi difficultates circa expirationem operabitur,q
drcainfpirationem funt relatte* Veloces enim erunt & magn^ Sd denik, vbi multa duftnodi fu-,
perfluitas fuerit congregata: Tard^ autem bC paru:e & rarx, circa cotrarias affediiones*. Nuquid
igit ita quideni effe ratio ipfa pofcit: repugnat autem quippiam eorum quae euidenter apparent f
Ego quidem ommafixcconfentientia circa aetates, 3 d regioneSjdd omnino omnes ambientis nos
!C aeris conftitutiones reperio*Confentiunt autem non minus quas circa omnia exercitationum ge<
nera, 8 (r circa morbos contingunt* Vbi enim caliditas abundat,ye}oces Sc magnas fid denias vide-->
re eft fieri infpirationes: Vbi rurfus frigiditas, contrarias tardasq3 &C paruas &: raras* At vero qui
bus animalis fpiritus cuacuatur,Sd ob id cita renutritione opus habentjhi non folu valde,fed dC ci>
to,&: denfe infpirant: Quibus vero nihil euacuatur,hi cotrariam illis habent infpirationis Ipera.
Si vero ambo concurrant, 8 d caloris augfflemum,&^>ianrsconfinapiiQ, hi omnium maximam
& velociffimam 8 d denfiffimam infpirationem habent,& maxime fi ambo vehemeter fuerint au.
i <fia: Velut etiam vbi ambo for titer fuerint imminuta,minuta dC tardiffima S>C rariffima fiunt in>

ifpirationes* At vero expirationum fpecies,fiquidem multa fumofe fuperfluitates fint cortgre
gata,&: maxima 8 d velociffima 6 c denfiffima erit: Si vero pauciffima penitus fuerintftuperfluita.
A.l. 5 .f.io.t.i. tes 3 minima&''^tardiffima 8 drariffima* Exatatibusporreuamnes-quifnaugmentofiintmfogna;
c.3o.i8o.f & velocem&-deniaminipiratronemfacerevidemus:QuKverodecrefcunt,contrararam& patr¬
uam 8 d tardam: Propterea qi illis caliditas ampliorffiis minor exiftit: Sc illis quidem animalis fpM
tus fubftantiam cum corpore coaugeri neceffe eft,his vero contabefoere* Ob vtrafque igitur cau-i
fas,infpirationis fpeciebus,iuuenes a' fenibus multum euariant: Et propter alias duas caulas,in ex
Dpirationibusfimilitereuarianf*Qnienim i aetatibus crefcentibus,tum obinflticalorisroburjtum;

! ob ipfom augmentum,p!urima copia humorum confimiituriin decreicentibus vero, quantfi ad
jipfam vitam folumnecoTe eft, vtpote quae neq3 augefcunt amplius,&iam font perfrigerata :Iux-
i ta rationem lane illis velox dC magna 6 c denfa: his vice veria per omnia contraria expiratio appa-.
j ret* Hanc vero' eandem Ipeciem etiam pulfos fecundum gtatum differentias habere reperiuntur,
j quemadmodum^ hoc in tertio de caufis ipforumoftendimus. Quemadmodum vero fecudum
! atates,ita & iuxta tempora, & regiones,&: omnes ambientis nos aeris conftitutiones, tum pulfos
I cum refpirationibus,tum refpirationes cum pulfibus proportionem habet: In calidis quidem, ad-
'magnitudinem, 6 (f velocitatemjSi^ denfitatem permutata: circa frigidas vero,in contrarium. Et re
jlatum dehis omnibus eft etiam illic: Queadmodum SiT de exerciti|s*In currendo nanqueS^ilu^
j cfiando,& quomodocunque alias viriliter exercendo, valde & velociter denfe refpiramus: quic.
j fcentes vero,parum SC tarde & rare: Propterea qj in concitatis motibus,caIiditas quidem augetur,

! cofumitur autem fpiritus animalis: vbi vero quiefcimus dC immoti manemus,caliditas marcefeit, I
A.ibide.c.5 z.g ; fpiritus autem aut nullo modo,aut omnino modice cofomitur. At *vero S>C ex lauacris,calida qui |
A.c.33.g j dem velocem & magnam &denfam faciunt refpirationem: frigida vero, cotrariam* In''Tomnis |
Iporro' et valde animum ad fioc,quod contingit,aduertereoporteuNam et iuxta magnitudine et i
' !-- ftTerfiadaffis* 7 i) —

DE DIFFIC. RESPIR.

velocitatem motus expirario mfpiratfonem cxeellitjquandoi^iborum humomm omnium c6^
etf^iones&Concodionesmaximefiuntiplurimumigiturverifimileeftinipilscoaceruarifumo 7 ^

um recrementum» '

De Proportione Cdufimm Puljm^ Rel^irdtiontslnijsqui<&^otitnt. C,AP.

E t i'n morbis demq3 (nam & de his iam tandem dicendum) in febrilibus quidem omnibus. 8(f
maxime vbi circa aliquod refpirationis organum^aut circa cor, aliqua ea^j multa caloris co^ '

pia litcoaceruatajOmnisTefpiratidmagnaS^vHdxSrdSilarSJdita apparet: In quibus vero per^
frigeratus eft calor^contraria:adeo vt StTquibufdam penitus perijffe putata fit: Atque hxc eft illa !
quam Heraclides Ponticus ayrvovv ♦ufpiritu priuatam fcripfiuQuemadmodum enim in ahfsDm^
nibusjficetiam hic proportionem refpiratio & pullus habere videntur»Neutr um nanqj iplorum-'!/

temjnihil mirum eft»Neque enim his folumjled & alijs omnibus extreme paruis commune ell:, ^ i
fenfum effugiant» '■

InQmhmDijferdntPuljus&Refpirdtiones.. CJ4P. p»

terum poftquam de ijs qu^ relpirationibus bC pulfibus gqualiter adfunt/ufRcienter didlu (

V ^ effquazremus iam & quantum in ipfis fit,quod no llmiliterhabeat:proprietatem enim.quae fe
eft a' facultatum diuerfitate in fingulis adionibusjverifimile eft etiam multipliciter differentes ip^: *
ferumfpcciesfacere»Hancigiturconfiderareoportetjacqu3ererej8!:inueniremethodo. Videor j / ^ .
autem mihi videre ftatim ab ipfa rerum fubftantia,maximam quandam differentiam inter omm'a I
animalia operaj& vitalia effe. In illis eriimvolumaspoteftatem habet generationis: S^pot aliqua.- .4.
dojetiam ff^ilT£aTprouocetjS<ifacuISsTifintegra, dC lingula refpiratiohis mftrumenta ad atftio^ '" -
riem accommoda,tamen prohibere & impedire ipfa a' motu» Vbi vero ita potenter cohibere po- -z.
teft, certe longe' facillimum ei fuerit,tarde aut cito mouer amplius aut minus attollere, & per

longius autbreuius tempus.Invitalibus vero operibus non ita habet, led cum vtilitas prouocat,
facultas integra cA,dC organa apta exiftunt ad motum,neq3 tardam neque paruam polllbile eft ■
fieri adtionem^itaque in pulfibus circa inflammatas partes euidetiillme apparet, ob motum arte-;
riarum in ipfis dolorem accedere vehementem, propterea q? non in nobis fit motum facere ma¬
gnitudine minorem,aut velocitate tardiorem» Atqui ii in npftra poteftate e ff e t minorem aumr- ■ ^

^ diorem ipfum redderejnihil magis ex re facere pollemus,mitigaturi vtique ex hoc dolorem»Om-
nenanquefhflammatumintegramquiaem”^fidefat:fi'ehimmoueanf&^
fius par tes,premuntur SC fluxione infeftantur, 8C omniferiam dolore affliguntur»Quo'd fi quan- G
rioque ob vrgentem vtilitatem ad motum cogatur,minorem plane' , 5 C tardiorem motum facilius ;
ferunt,qua'm maiorem 8C velociorem» Ita?tiamCrus,^i'pafs affqualn ipfo fuerit inflamata,ma-
xime quidem quietem expetit: fi vero vrgente aliqua vtilitate ipfum mouere cogamur, minus 3 C ■
tardius ambulamus. Verum hocimpoffibile-eft in arterqs facete:no enim in noftra ptate eft ipfa
ru motus,vt vel eum qui fit fedare. Vel velociore tardiore, vel maiore minor^ facere poffimus: fed
neceffe eft eum qui adeft boni confulere,fiue velox, fiuemagnus,fiue vtcuncp fit violentus» Ideo
vbi in inflammatis partibus arteriae mouentur,dolore affligimur quidem,fed neque obtufiorem, ^
neque minorem,neque tardiorem mo tum facere poffumus, cum tamen per acftiones voluntarias 1
aut in totum quietem cruri dare,aut valde paruu dC tardum motum illi permittere queamu s» Cete ,

ru'm qn paruum & magnum motum dicimus,qj non proprie',fediTpact)s'per'quxId qu6d moue
tur fertur appellamusjomnibusmanifeftumefte puto. Atqui cu thorax vnum quodda anima-i
lis membrum,organ um fit refpiratiohis,velut arteria pulfuum, bC crus ambulationis: fi quidem fa i
ne' refpiratio inter opera vitalia cenfeaturjconfimilem habebit arterljs motus proportione.ffi ve- ;
ro inter animalia,ad crurum fimilitudinem mouebitur: At vero inter animalia cenfetur, quemad!
modum alibi eft demonftratum: Manifeftum igitur quo'd ad crurum fimilitudinem mouebif♦ Si 1
igitur thorax inflammatus fit,&: ad motum cogatur,tardius bC multo minus quam oportet dilata j
bitur: verum fi hoc fecerit,defe(ftuofe refpirabit» Si vero iterum atq3 iterum idem hoc faciet, defe-1
dhis qui circa fingulas refpirationes contigit, in v nam quanda m memorabilem ac minime' con-
temnendam fumma congregatus,eo' deducet animal vt vicinu fuerit fuffocationi. Verum vt id ne|/
fiat,denfiores acftiones facit,non amplius tih ceffans, quantum fole bat, aim fecundum natum h j^

& minfov 5 quequatffpiFfitminorem,^tardidre m»Ete nim dolor non ita grauiter vexa t thora- j
cem ob motus velocitatem ,ficutob difet^toniamagnitudinem» Velbdtas»n»quauis circa ipfam.;
adfionem fit dolorofa,tn quia breui tempore omnem motum efficit,minus thoracem offendit: coi
pendio nanqa eo'quo' feftinatperuenit:feftinatautadquietmi,eam^3 ^ cderrhne-affequi cupit,;
tanquam quaeibla-doloremmcinflammatione ipfi lenire pofTit» At vero dilatationis magnitudo^
penitus molefta eft,tumpn2pter violemiam motus,tum quo'd comprimit & diftendit inflamata,j
fiC omnibus modis thoracem dolore affligit. Ob id igitur plus de magnifudme quim dc^e^Qfr'^
tate refpiratio adimit» Et cum fane' hic folus affecftus foerit, nempe dolor quidam thoracis par—

LIBER PRIMVS

19

A tiuffljtion vero vrgeat vtilitas,manente videlicet calore cordis mtra terminos a' natura coftitutoSj
tuncmotusthoracismamfeftetardiorredditunSiveroardorquidaminipfocordeoboriatur, ve ■
locitas quidem no exoluitur obeas quasanteadiximuscauiasjauferturautetiamhicmultum de i
magnitudine,verum pro ipfa denfitasgeneratur ob vrgentem vrilitatem.

DifferenudPulft 0 <&ReffiramrmexInjimmentorum^jfeciibusoriatur. C^P^ XO. ;

Vare et ex iam dicfiis perfpicuum eftjCpdoIor ipieper fe circa aliquod refpirationis organa I
confiftens,paruumdtTantotrr&lienfefflipfrittmTeiBciet. Cum ardore vero paruum.qui^ \/^
dem adhuc rimiliter,fed denfiorem eo qui ob folum fit dolorem, 8 C iam etiam aliquanto !
ivelodorem.Qu^ vero ob folum ardorem contingit refpirandi difficultas,eam antea oftenfum eft |
magnum & wlocbn &denfum fpiritum efficere: Vt per^icua fit QC facile difcerni potTit vixaqj ;
fimpleXj^qti^ ex ambabus copollta effiQuajm,ob-foIamffit caloris copia,'quaais denfumireddaC i
dpirit^jffiniiite^vteaquteobiolufitdolore, tn magnitudine & velocitate palam diftinguit.Qu» |

^ V^ri^ambobu^cMlisTOncurrentibus generatur,ab ea quae ob ardore fit, fola paruitate differt: |
cavero quae ob doIore,foIa velocitate. At vero refpirationis difficultas ob perfrigeratione na- »
|/^ralis caioris,euidentibus notis ah omnibus his diffinguitur: paruS enim haec ( vt monftratu eff)
vS B ^ tardum raru fpiritu efficit: nulli vero aliarum fimul accidit tarditas 8 C raritas. Cxterum qua>
J tum in defe(flibus QC exceffibus caliditaus,ipfa refpirationis fpecies confonantia dC rhythmo qui
natura habet,excedit,tih etiam dC idem cu pulfibus coiter 8 C eodem modo habet: Quf
r ^ vero in doloroflsorganoraaffecffibus contingunt, non amplius eodem modo habent: veru qua

tenus euariant.manifeffemonftratum opinor.Reliqu^tanienorganorum affecfdones quae citra i
; dolore,per obturatfon^,aut durities,aut copreffiones, aut omnino coarcftationes quafdam fiunt,
i confimiies alterationes invtrifquc acflionibus,animaIibus 6C vitalibus,efficiunt.Paruus.n.m ipfis
1 velox SC dehfos fit fpiritus: dC paruus q^uidem propter ea qi ob anguft ia fufci piemiuni organo^
irum paucior quam oportet atuahit: denius vero,q> vtilitatis votu non expletur,^ ob eande cau^

;fam et ve lox .O ftenfum eft aut in comentarijs de pulfibus,q? qh magnitudo diftentionis fufficien
jter e^et votum vuilitatis,nihil indiget velocitate: q uando vero deficit aliquantulum,tunc ia etia
iad velocitate permutatio fitjfiquide integra & robuffa fit facultas: fi vero neque hjec lufficies fue^
jrit,tunc dC in denfitate. Ob has itaque caufasgaruus & velox 8 C denfiis redditur fpiritus circa pul
ifus refpirationes in praedidis affedionibus,atque amplius etiam inxqualis, quae vel praccijpuaLj
ipfarumefl:nota.VerumhaecSffimulconfiderafiocaufaejinpulfuumtradtationerelatafunt: Et'
1 C:ibidem didum eft q> iuxta ipfas partes in quibus obturatio haeret,qux cu his coicant,inaequaIi-
tas maxime fit manifefta,8f paruitas pulfuum aut femper aut vtplurimu cohaeret: iuxta alias vero
magis magnitudo. Si vero propinquus prindpio fuerit affedus , communis in huncmodum fit
omnibus arterijs. Atque haec quidem illic relata funt &T monftrata.

Q^alisfat RefpiratioCoarciam mI>Qlentibm^Inflrumenth. C^P, ll.

Orro'qux refpiratcrrjs inftrumentis propria funtnunc comemorabimus, vt nihil defit ad fer
^monis perfedione. CXuadoigitur3autproptertubercuIacrudainipfisconfiftentia,autobte

naces craffos humores qui viaslpiritus occuparint,aut ob durum aliquenr tumore in ipfis con^

, nutritum,aut ob quodcunque tandemipfis vicinu corpus quocunque modo in tumore immode

; ratiore eleuatu,paucior quam oportet fpiritus propter locorum anguftia infpirat, neceffario acce
1 dit ipfi velodiasdif tknfitas ob praedidas cau&. Species autem in genere plures huius refpirandi
Aijf/di - difficultatis conftitu 3 tur,alias alijs partibus in refpiratorqs organis coardafis.Tumores etem'm
naturam circa*ventrem, 5 C hepar,fplenem item,&: calon,6(: his.coniundas partes confifte
g' i tesjob fepti traniuerfi coardarionem,paruum & velocem 3 C denf um faciun t fpir i tu. Iu?ta eunde

; modu 3 C aqua mtdditem labormtffius,6ifvterugeftantiBus^ifs qui fe fupra modum cibo ex-
pleuerunt,8f qui prominentem ventrem habent,huiufmodi fit refpiratioms fpecies. In refpiran
^: idi autem difficultate qu^ eredafi]^ceruice,& Graecis orthopnoea appellatur,vifcofis Sf craftis hu
. moribus, drcaarperasinpulmrdnraffcriasoongr€gatis.Similiteraute( 3 ^fialiquidcirca iprum in
iduretur,aut tuberculum nafcat praemens.Sf coardans ipfum afperaru arteriaru genus (hx enim
jfufcxpiunt aerem qui infpirat) paruus denfiis £<; velox eritfpiritus. Iuxta eunde aut modu etia,
:fi in thorace taieconftiterit tuberculujpropter quodfane fepe tum in pofteriore tum in anteriore
iparte luxant ea,qua: arca fpina fiint,immQ Sf in obliqua torquent,paruus Sf denfiis 3 d velox ge-
inerabiffpiritusjoccupante ni mira tumorepraeter natura puImonisregione,in qua dilatatus exte
debat. Sgpe vero & ipfum tptu thorace anguftiorehuiufmodi affediones reddiderutjfi aut ftatim
. dum in vtero adhuc funt festus accidantiaut erpoftea obueniant. Nulla eft aut differentia quod ad
/ id quod coardatuni eft attinet,quo'd pulmo non poffit fiifficientem aerem trahercjfiue thorax to
tus anguftus reddatur,in quacunque tande affedione,fiue intermedia regio amittaf,ab aliquibus
pratter natura corpufculis in ipfaconfiftentibus occupatadui^i^pMmoIMurafusfitaut ob->
turatuSjautintumueritjVelutinpuimOmds&^peripneuiiionicis appeilatis vitfjs confing{t.Vna
enim in bmnibusconiunda eft ca,ob qua paruainfpiratio redditur, coardatio videlicet afperara
prt^^arteriarutpropterea vero q» partia ipfa eft,ob id etiam (vt fa^e didum eft) denfitas de velocitas ac-
^ -• Mrh—iij-cedit.—

a

DE DIEF1C VL. R E SPI.

I cedit* Verum eum iuxta ipfum pulmonem affedus ipfe incumbit,quauis thorax fe plurimum di jE ? |

' ftendere poffitjtn parum infpirant: ita et vbi intermedix ipforum organorij regiones fuerint oc-
I cupace^Gum vero totus thorax aut foetibuSjaut aliter, paruus SC anguftus redditur,manifefl :3 eft i ;

‘cp & diftentione ad fui ipfius proportionem paruam efficieris, pulmoni caufa eft velocis infpira> |

; tionis.Sic vero et cufeptumtranfuerfum ab aliquo comprimituriuxtainfernathoracis extremita! ^

.Eem,velut in vittjs dolore non inferetibus continginHuius nanqj rei maxime memore efle oporr<^t3v7C "'

gi onis,ad paruterem & ob id etiam velocitatem ac denfitate refpirationis mutatione facit,fi fane f^^Lt^Trc '

: iacultas fuerit robufta,nam bC huius meminiffe oportet fgpe ia etantea relati* Minime igit adhuc
pleuriticorum,aut abfceffus aliquos aut omnino dolorofos tumores habentium iuxta thoracem, *
mentionem faciemus in hoc fermonet At vero de vififs dolorerii ribrirri{efentffius,qu^Goprime'n‘
do pulmone,& coatdlando afperas in ipfo arterias,minore faciunt infpiration^omnis ptaediiftus i
finiet lermo* Atq3 illa quidem "''ad affe<ftiones thoracis antea conferiptas referemus,in quibus dice! A.i
: bamus thoracem,propterea q> minus diftenderef ob dolore,fpiritufacere paruu*Eorum v^ero quii

i fep^puratf appeftant ^e^innejquamuis fepenumero eius generatio ex pleuritide contingit, his ;

! ia proxime relatis annumerabimus,quaz vi 33 icetcitra 4 oioreiuxtapudm£m£cQaiaflaticme Ecien.F ‘ ,

do,paruam reddunt reipiratione,Pus,ri 7 quodmipibiuxtahuiufmodi affetfliones continet, caufa!
i fit eius qute circa diftentione fit paruitatis*Itai:^tan^neq3 ipfe fecundum natura dift^at, minime ^ ^

i sequalemfacitfpiritusattradionem* C^oigithgcrefpiratorioruorganoruvitiacitradolorecon
I fiftenria (id enim prsefenti adhuc deeft fermoni) ab ijs quat cum dolore fiunt diftinguenturjfi fane
16 c paruu&& denfe-anibobus^ fimiliter redditur fpiritusAn in velocitate motus t' inaffedibus
: enim cum dolore,modice quidem refpirant 8 C denfe,nori tn velociter, qn vtiq3 citra febre eiufmo i
di acciderit affe(flus:qh vero cum febre,quamuis iuxta paruitatemS^ velocitatem fimiliter refpi- .

! rent,m iuxta dehfitatem diftinguunt.Nam non modice ipfis fpiritus denfef,quod non euenit illis
i qui ob coardationem organorum refpirationis difficulter refpirat: veru et fi denfior ipfis fpiritus
I reddatur, moderate th,hoc fit, multo infra fumma denfitate*Quin&expiratiofebricitantibus
1 maior fimul% calidior eftjquod non contingit ijs qui ob coardationem parum & denfe expirant*
i Quo aut cogiiofcere oporteat exade tum paruitate tum magnitudine vtriufcp partis totius refpi
I rationiSjpaulo poft dicetur,vbi prius omne de organis fermone abfoluerimus,<^io'd*n*difficulta
I res reipirandi citra organorum dolorem,ab eis quae cum dolore fiunt differant,iam relatum eft* j

1 De Jlcfpiratwne^U£ fit Cum partes yalentqfiie in ifjkcommoaeiitur.-acde ea V

I VactUantibm ac mente motU cGrainott, 17 ,. !

V Trum autemjvelutfimpliciteroftendimuscoardaiionem oportere ad pulmonem perueni |
re eius()3 afperas maxime arterias, vt animal difficultatem rei^irationis incurrat: fic et dolo^ |

: rem in refpiratorijs organis fieri oportere,&: prxfertim in thorace, dicendum eft f parum.n*abeft |
i vt pulmo fenfus fit expers: An aliqua aliam in eiufmodirefpirandi difficultatibus inquirere no;s I
oportet enunciationem C Nam qui dicit ad folos refpiratoriorum organoru dolores eiuftnodi dif j
j ficultatis refpirandi fpeciem fequi,eum non opinor videri pofle omnem de his rem probe cogno I
{uiffe,aut meminiffe fiiperiorum ratiocinationum,in quibus non ob affedionem, fed ob adionis |
ifecuitatera quae animalis exiftit,paruus&denfus fpiritus fieri offendebatur* At vero fpeciesdiffi-- i
j cultatis refpirandi quae ad coardationem pulmonis confequitur,nihiI opus habet facultate ad fui i
i generationem: quod de illo probe indicauimus vbi totius rei tradationem peregimus* Verum de
dolorofis affedionibus non fimpliciter id dicere conuenit, quando iane in refpiratorijs particulis
; confibunuNon enim propter ipEmpstmidarum naturam priuatim, fed q» animali facultati eo- ‘
rum motuaarbitrium^rmfffiBn eftjrefpitstionem ad paruitatem mutari contigit, vt ne amplius j .

vtdehcetamm^^FcyfeafBigereta^fa minus qua'm oportet thoracem diftendente* Atep hgc fa- H
ne prouidentia vt ne vehementius animal dolore affligatur, etiam alijs omnibus particulis adeft, i
qute ad refpiratoriorum motum fimul "mouenturjftomacho videlicet 8 C ventri,&: hepati, 8 C Iple- ; a.I.j f.
ni, dC perftonteo, 5 C c«lo,& fuperioribus tenuibus inteftinis, 8c mufculis prxeordiorum: ha: nan ;

I quead thoracis motus, dC maxime fi fuerint maiores,commouentur.Perfpicuum igitur eft q? am- j
jt! piius in magnis thoracis motibus dolore vexantur,minus vero in paruis : 5^ ob id paruus dC den- ’

I fos non folum in plcuriticis3ied &: quibus ftomachum aut ventrem dolorofaaffedioinfeftatjfpi- :

I ritus erit: mirius quidem propterea 9 etiam fenfus eis minor eft*jGofimiliter fane' difficulter refpi
rabunt qui hepar,autfpienem,aut aliud quoddam expra:didis membris dolore vexatum habet*
Qmnia«nt«rra 3 iaqrarttmiexappyenia^artimconnajcarjdpiratorijsinftrum€tis,adhorum motum
fimul commouentur: & ob id in refpif antibus offenduntur* Atep ita no vt antea de refpiratorijs^ J
particulisjfed de omnibusfimpliciter qua: circa reipirationes mouentur,communis nobis ferma
fiat: At<^audeb*s«jsrnvniuerfimipronQciare,paruum&denfumipiritumfignum effe doloris
omntumamffrafepaitieularamqua:iuxtarerpirationescommoudur. Numigitur hac parte fo \

Ium inter pullus & reipirationes diffimilitudo eft f an etiam iuxta ipfam priuatim facultatis cau I

fam,citra organorum complexumjaliquam differentiam inuenire licet i Equidem naturales facul 1 ______

— ----:-^jates ' ^

LIBER PRIMVS

6o

itsites omtresiejttiper neceflarj:}sfibiQpeEi's,y-acant,6^ nunquam torpent, aut negligentes runt: que:

vero fub volantatis poteliatem verritint,hg fepe vbi' ipfa circa alias adiones fuerit occupata,negli*
gentius perficiuntur* Ambulantes igitur aliqn concitatius adrem aliquam perficiendam, deinde*’
linter eundum cogitantes quid,ac poftea id ipfum confiderantes,6i: curiofe de ipfo meditates,mub 5
tum ab illa ambulandi concitatione remittimus,non tn intelligimus id ipfum neqjcognofcimus,:
quouiqs fane' metem ad illius cura adhibemus: c 3 vero quiefcimus ab illa cura, atqj cogitationem'!
circa nullam rem amplius habemus,^ circafola ambulationemjtunc velut ex fomno aliquo ?xci-> |
tatijcognofcimus-circa inftitutam adionem nos fuiffe negligentioresj ^ pro primo impetu opor *
cebat,rurfum^3 ad ipfam adionem nofmet excitamus: Sic et qui mente vacillant3animum(vt pu>''
to) in vifionibus velut in qufoufdam curis habentes, animalium adionum negligentes funt, ;

\ neque lotium eifduntni fi quis eos commonefaciat,necp ventris on us deponuntne qipotum ne-- * i
que cibum petunt,neq3 quic^’ aliud eius^neri^f vero et petat aliqn,interim dum adhibent ob^
Muifcuntur3& ruriiis monitorio opus habet* Itaqj nouimus omnifio plurimos qui petife matula> ^

^ ea^3 ipfis data,no ia lotiu effunderet, fed matulaociofe in manibus detineret* Alios ite nouimusf i
( qui exurgerent quidem tanquam ventris onus depofituri,pofi:quam vero defedifrent,penitus ob '

f B iiuifcerentur,atq3nihil efficerent,doneca pr^lentibus admonerentur* Quemadmodum aute per |
multum tempus adiones faciunt hi oesjfic etiam magnas, Aceruatim igitur omnino plurimum i
mingunt,& pro vna vice vitra menfuram bibunt3& lingula alia eodem modo faciunt* Nec mirS i
vriq3 id efle opinor.Quod*n*fepe in debito tempore facere oportebat,id ipfumaceruafim 'vrgen-;
te vtilitate explere coguntur,& prf fertim vbi necefiarium id fit ad vitam .Etenim fi quis minus q
oportet bibat,non ad dies tih, fed ad integros menfesfufficerepoffit:fi verominusg oportet re.-'
jfpiret,neq3 minimam diei partem durare queat*Quaretametfi plus pro vna vice mente moti bi.-
bant,tn quod per multa temporis interftitium id faciant,euenit vt vniuerfus ipforum potus muU
to commoderatae menfurae inferior 8 C paucior extet*Verure fpirario nisvtilitasnoexpIda,iu)pra~i
hoc quo^gfaue & ex propinquo itnminEis periculum habet,excitat etiam ad adionem,^ no fi>:
nittofpereneque ad momentum.Recuperat aut flarim id totum,quo per ceiTationis tempus fuit;
priuata: atq3itanon rarus folum,fedmagnus fpiritus efficit: tanto fane' c| conuenit maior,?
quanto fit rarior.Quod ipfum in potu ndn contingit: multo*n*rarius,paulo vero plus bibunt: vri
4 e etiam Hippocrates ipfos Bracfiypotasti:| paUcibibos,appellauit, Atque hatc quide ratio demo
jflrat mete motorum refpirationem in raritatem^ magnitudinem mutari* Teftimonium autem
Cjnori minus etiam oculare experimentum praebet,fi quis in ipfis artis operibus hanc fpeculatione
iCxquirere velit* Quicunque vero in adolefcentulorum gymnafiis,in fublimibus ioIqsulffBc vn-
i diquaque confpicuidefidentes,artis operum negligentes funt: quicquid veroin buccam venerit,
effutiunt: his non magis credibilia fiunt ea qux ab euidenter apparentibus conftrmanf, ^ q s qui
I a principio,etiam fi appareat,quic^ cognofcunt* Cxterum ex hocgenere fophiflarum quif

I pia aliqn mecum contendit de eo, q? rarus & magnus fpiritus mente vacillantibus eontingit*Pro.«
i pottebat*n.refpirafion€m'vnu quodda ex operibus vitalibus effe: verum cu huiufinodi argumen
' i to non confentiebatidquod pala'mapparet: vnde difcedendum fibi a me putauit: Prqrfusm*m--
: quit,eiufmodi refpirationis fpeciem in delirqs non apparere* Nam quae nun^ conati funt fophi>
fe inipfis aegrotis obferuare,de his ac fi fexcenties viderint, impudenter rixantur : neq3 verentur
fe magnam habere experientiSiadare eoriim,ql^ nCq3'pcflfemnium qmdemTpi viddant. At ve
ro quicunq3 obferuant apparentia,8^ quae aegris accidunt,hi ita vt Hippocrates, fcribunt: viderat
enim vtopinor,multos infirmos fimiles ijs quos ille defcripfit, qui abunde magnum teflimoniu
pr^dido fermoni praebenuAtque apponerem fane iam eosquos in popularium morborulibris^
COnfcripfit,nifi propofitum effet mihi omnem fequentem fermonemfecundum, in eoru enarra-'
X' tionem,yelut etiam antea dixi,referuare: hunc vero folum per fe cum proprijs 5 C fynceris demon
jftrationibus abfoluere*Itaq3 fermo de vacillantibus dC mente motis hic finiatur*
I>cMiigna.^PcirMReJj)irMione dignofemdx.

Q Vomodo *'vero quis magnam dC parua refpiratione optime dignofcat(feio.n.SC hocmC in
prioribus difluline) iam referat* Procliue equidem erat opinarijnihil differre flue iuxta m
‘-^gnitudinemdiflentionisrefpiratoriorum orpanorum,liue iuxta fubilantiaeqinfpiratur-
copia,magnainfpiratioiudicef tquemadmodum fane'et aliqui dicunt,putantes quatitateminfpi-
rationis femper fe habere oportere ad proportionem quantitatis diflentionis organorum s'Atqui
__ hoc minime in vniuerfum verum efl,fed diftindione quada opus habet,Gum.n* fe^dSnatumm
j'»! i habentnrganaj^itas ^piritus^femp€f ipfbrtmi-diffentfemfeus^ifepeirionerefpondetnnoa-tH-eSj

ct pr^eternaturafuerint difpofita: V erum poffibile aliqn plurimu diftedi thorace,S<S paru externi |
aeris infpirari:mijlt£e*niiuntaffediones (fi modo prfdidoru meminimus) in quibuspulmo coar'
/44 di vr datus,multum aeremPufetpe£e*tQnrp^oteft*Nequaqua'm f^t^d a:ffedionubmnium refpiradi or-
^ ganorum proportionem,fed folu afperarS arteriarum,rnfpiratiDnes fiunt* At vero haru difletio,

liem impoffibile efl per vllum aliquem fenfum dignofeere*Ergo non eft adhibendus animus ad
prgana refpiratoria, cum infpiratfonis q uantita tem volumus dignofeere: fufficit*n.ipfum folum I
-T*:--"" -^-^lerwCEnii: - KEirdii)

prorrh.co.i

ti6-4^i65-§

l

___ D E DIFFI C. JR. E^P.

acre infpicerejqirantus fnfpirat,^ quantus rurfum expiraf.Neq3Tn*ex ventr is-moled^e dborSac^®;
ceptprum copia coffle(fkiramfadinus-jfed.fiiffidtethicfolam.eQtumquxedunturinfpkere qua-; - - -

titatem.Qm vero in expirationibus,aliquando quidem Oes muiculi in totum otiofi fiint, permit-;
tentes thoraci collabenti propriam recuperare conftitutionem:aliqh vero operantes amplius ip4
fumcontraliant3idquodnobisdehisf£epeefl:demonftratu:eontra<flionesiane'thoracis citraho-
f um condtationemjnon vnqua magnam expirationem facerepoflint: quas vero cum mufculoru
concitatione fiunt,quas fane' et ki?i/o-«V«?.fiefflatus exiftunt, velut dC hoc eft monfl:ratu,hx opifi-
cesfuntmagnitudinis.Verumneqjinhisdenudatumhominem inipicere operaepretium duco,
ad mufculorum tenfionem cognofcendam/ed fufficit (peciem expirationis cum efflatu, nota co-i -

gnitionis vel maximam habere* Vrgente itaqs vtilitate aceruatim expirare cogimur: veluti etiam
cum infpirationis vrget vtilitas,raultum & coaceruatinn externum aerem attrahimus*

Epilogm eorum Q^hdBenmdiSldjunt, C ,AJ?, 14.

Vando vero de his fufficienter tranfegimus,repetitis capitibus eorum qux ab initio di^
da funt,ad reliqua progrediamur* Capita autem erant vt opinor hxc,qp fimplicibus rdpfi-
^‘•^ randi difficultatibus inuentis,connedere oporteat caulas coiundasrefpirationiSj&Tmol '
iirare fingularum ipfarum efficientem caufam; dC vice verfa qug relpirandi difficultates ad fingu-i F:
las caufas confequantur:in quo lane etiam compofitarum relpirandi difficultatum mentionefa^l
cere coadi Ium us* Veriim quatenus tradatio pulfuum cum relpirationibus conlentiatjSiT quateri
aiusdifferatjCtiam hoc non erat exiguum eorum qux explicauimus caput* j I

. ^otmmerofintCompofitce Rejj>irdndiDifficultates, C,AP. 1$, \ \

omnia abfolutafiint,conlequenter copofitas refpirandi difficultates confidd :

rabimus :hxnancpdefunt adhuc fuperioribus qux tradandalufcepimus annedendx* Inud I

tis aut fimplicibus,non amplius difficile eft etiam has inuenire qux ex ilfis componutur*Cum.n*| '

aliquafitmagnainlpiratiOjfimiliter aut & aliqua velox,&contrarix his fintparua&: tarda,necef-j |

fe eft quatuor fieri oes refpirandi difficultates circa infpirationem compofitas, magnam videlicet .. i

fimulc|3 tardam,magnam dC velocem,paruam 8 C velocem,& quartam paruam ac tardam* \

modo hc circa expirationem eafdem quatuor coniugationes necelfarium eftfieri,du as quide m^
gnas,6(: duas paruas,quf tum velocitate tum tarditate diftinguuntuninceffationibus vero i tnpof -4
fibile eft compofitam refpirandi difficultatis fpeciem fieri;neq3,n.dux^bppdfiti6nmneis exiftu^'^
velut in motibus,fed vna fola iuxta denfitatem ^raritatem conliftens*

Quot CompofitceRejf)irdndiDifficulidtesperMotumcviantur. C,AP„ id. ; O

A t ‘'vero ipforum momipn^t^cem cpllatorum,infpirationis (inquam)ad expiratione,lpe> ^ g 1 ^^®'*'** ’
cies qugdam erunt rn^hmorumt-ofius^elpiratioaistQueai adi i iodume t i a miiT rpulfibas di |
latation6adxontj^iQnem-GQllatacontingii*E<^bileeft.n*inlpirationem fieri magnam,expira>t

fionem vero paruam:aut vice verlainfpirationemparuam,expirationemmagna:autvtrafq 3 par |

«asjautvtra^ magnas :fic&veloces aut tardas vtrafq3,aut alteram velocemjalteram tardam* !

De Rejpiratione McecjUdlL C,^P. vy. ,

'Vin‘'6£:inxqualis eft aliqua refpiratio,quemadmodum6!r pullus,tum circa motuuaggre> A.ibidc.c.ij, |
gationemjtum circa moffi vnum* Similiter aut & ordinata ac inordinata relpiratio fieri po i \

teft,yelut etiam pulfus*Etfane quotdlfe em ia sinx^^ sfeim pulfuum, tum circa vnum i • ■

tnotum,tum circa pluresconfiftentium exiftunt, totetiam lunr relpirationum* Verum quod in I

principio ftatim huius tradationis dixi, omnes penitus negligenter relpirationem tradauerunr, | '

atq3 huius negligentix caufam referam in progrelTu fermonis* Nunc quod inftat nobis abfoluen j ht
dum eftjab inxqualitate iuxta viiuinTHOTG«nmfioiado,propterea ^ fecundum naturam videri
poffit in medio pofita eftfe earum,qux exade fimplices,& qux ex confelTo co pofitx^xiftut* Co^j |

tendit itaque aliquando quilpiam mecum luper ipfa tanquamnon compofita: quod alias non fe- H
ciiret,nifi fimplicibus propinqua elfet: verum compofitam elTe inde per^icuum eft* Si quis incfi!
piens infpirare,velociter attrahit aere,circa finem vero tarde': aut viciffim ex tardo principio,in ve i ^ *

locem definit fineiptliSc fane'infpirationeneq3 velocem llmpliciternecp tarda effe dixerimus, led: ..
compofitam, vtpote qux alteram fui partem habeat velocem, alteram tardam* Eodem modo etia -

fi expiratio quomodocunque alteretur,fiue ex tarditate in velocitatemjfiue rurfus ex velocitate in
tarditatem motu tranleunte,conftare dicemus ex partibus contrario modo inter fe habentibus,ec:
ob id neque fimplicemfed compofitam exiftere* Similiter aut & cum celfatio aliqua Iciderit&rdif ^
i fecuerit alterum motum,fiue infpiratione,fiue expirationem, compofitam efle et tunc dicemus
qux dilfeda eft,vtra tandem ea exiftat* Vifum eft aut aliquando,raro tapien,non alteram tantum,

(ed ambas totius refpirationis partes, in vno & eodem homine ita habere, &r maxime hoc fieri, ,

ciim humorum copia in afperis arterqs coaceruata,homme fuffbcet ex pleuritide perniciola, aut
\ peripneumonianonexpurgata,autfuppurationeifticconfiftente:ita vt inhac parte relpiratio-'
nibus cum, pulfibus conueniat: Monlfiatum eft enim bC in illis propter obturationes organo^
rum, compreffiones%3 bC omnino coardationes,inxqualitatem fieri* Itaq3 fi quis ea qux de alijs
arterijspertptum animal dilperfisjin lecundo‘,depulluumcaufisdidalunt5probe'perdidiceritj ^ *

LIBER PRIMVS _

l^maiofem vtiq^ copiam flmilia diceSiHe alperis in pulmone appellatis arterijs habebit» Illas enitn ;
adinaequa}is^lfosg€tterationtnrcbar6:'ari’6pnfterrafpe^rasvefo"artenasadtnasqu^ i

^ fionis» Relatum etiam de ilIis>quo'dob facultatis debilitatem pulfuu inaequalitas fieri pofiit,cum !

prae impotentia arterias pro yna vice perfede dilatare non poffit: refiftunt enim interim dC con^>;
quieicunt, velut fenes circa viam perficiendam» Fieri autem poteft aliquando SC circa refpirati o^ :
tiem quxdam inaequalitas,tum ea quae iuxta vnam adfionem, tum quae circa plures contingit, dC. r
^— lyftematica a'gr^cisappeUaturjobquandam facultatis ipiameffidentis debilitatem» !

3 ,|T^ i^uiddifferatFrienotio exJlelpirationc aPr^rwtioneexPulfu:&^^u£ Caufefnt Iniequdlis

Jlejpirationis cum Insqmli Pttljft communes. cl/iP. i8.

I Vm vero haec animalis fit, vitalis vero ea quae pulfus operatur, fieri poteft qtnedam ad pra> :

. n ; notiones ex ipfis differentiajnimirum puUibus debilitatem facultatis iemper foi ipforum lae;

p j '"tJJfioni proportione refpondentem indicantibustreipirarieuHfeKsvse^o-fKwreefdeimnedojniftqaisEr-
etiam defcriba£aegrotatwisv'ol«acatem»Quamuis enim I temerariam reiponfionem at moderato ‘i
■ hoiefacftam malum effe Hippocrates dicat,veruntamen in ijs qui natura temerari) funt,no folum ^

^ non eiufmodi refponfioriem,fe^he^Tphtm adco“ddmum;qufcquam magflum pof tendere cen^ i
febis» Ita etia habet circa refpirationem: Foelices enim aerumnarum^? expertes,ac molIes,drca fin!
gulas adiories ingqualiter refpirabunt,€tia fi ni hil adeo magnum ip fqscogat: Qui vero ad labo^ |
tem induftrij dC generofa mente proditi funt, pnuiquam ade^remamdibilitatem eoru facultas :

^ redigatur, non vnqua ingqualiter refpirauerint» At vero in puliuum inxqualitate e adem preno--;

idoafFediotfiseft7fumlSi)sTqur-gen€r0fr,t'Umquipraua 5 C vitioiamente,praeditiexiftunt» Vt.n,;
Ad<v^ vniuerfahterSf in femmadfcam^ vbi voluntas nihil confert ad acftionem,ibi id quod fignificatur
squale eft omnibus; vbi vero aut totum aut plurimum,ibi amplius etiam infpicere oportet mo^ i
res ipfius ggri» C^eamdmodum autem differetia facultatum emcietium a(fliones,tum circa pul--'
- fos, tum circa refpirationes, differentes facit praenotiones: Sic etiam circa ipfam organorum na^ ;
^ turam, qi^dam indicationis diuerfitas erit» Pullus enim per laeues arterias: reipirationes vero no |

perfeHs alperas arteriasftunt ,1fedrion mirius quaM^f iplas^, iramoTdrtafffs”iSagis7pdTnii^^ *
iofum^ntwjypc enim eft quod primum animalis facultas mouet ad refpirationisgeneratione: :
y^to vero-^HiK thorax mo£us,iple rurfus pulmonem commouet eOjquo diximus in horum tra< '
c d/ ^atu,modo: pulmonis autem partes funt afperae arterix,in quas primum aer qui infpiratur, per^
uenit» (^emadmodum igitur harum affecliones tot ^ refpirati onem fgpe ingqualem reddunt,
C fic ^jiftediones mqfculorum; propterea fane' quod illg fpiritus lurifloci, mufculi vero primqm
dmotusiriftfumentum» Verum non eademaffedioin vtroq? organorum genere,inaequalemre<;

; lpirationemfecit,cumneq3V£ilitasipforumfimilisexiftat» Si quidem, igitur viiumquodq^ orga- ^
>, num in id ipfu m, per quod fanum exiftens adionem iuuit,etiam egrotas Ixditur, afperarum vti-
^ I que arteriaruSi laefiocoardaHdqu^dam eft: mufculorum vero, aberrans bC inordinatus motus:

L atq^ illarum quidem vt fpiritus locorum, horum vero vt motusdrganorumd^rifa eft» Et coar^
dationis quidem in afperis arterqs, mmores praeter naturam incauia effe dixi :aberranrium vero, ^
in mufculis motuu occafiones nuc referemus» Sunt igitur propriae mufculorum a^diones,con j'
iiulfiones,palpitationes 8c: tremores,quemadmodum in alio loco eft demoftratum» Verum q» hs ^
etiam aberrantes motus lunt, verbis noneget» Et fi quidem ambo haec infuntaffediombus,vt8C :
aberrantes motus fint,& mulculorum : atq? hxc ipla lunt quae qugrimus : finem vtiq? nobis hic ha ;
feebitinftitutus fermo :erit nanq? aliquando inxqualis relpiratio dC propter aliquam harum affe^ I
dionum»Queffladmodum enim ambulatio inxqualis fit, crurum mufculis aut trementibus,-au£ j
palpitantibus, a utcojiu ulfistita 8 C refpiratio aliquando inxqualis fit, propter thoracis mufculos ;

: (vt didum eft) offenlbs» Quare omnium inaequalitatum tum qu^ fecundu vnam adionem, tum ^
^ P quae circa plures ex ordine confiftunt, aut afperarum arteriarum coardatio, aut thoracis mulcu^ !

3 lorum aberrans motus,aut facultatis iplam efficientis debilitas,caufa fiet»

: S^um CiUtfe Propria fmt In&qualis Rffirdtionu. C^AP- 1 p»

S Criptum eft aut(vt dixi)diffufimme de omnibus inaequalitatibus in fecundo de puliuum cau
lis,&ob id quae coriimunla funt cum illo lermone, omnia relinquimus folummodo metione i
y svi^ipforum fada: qug vero propria funt refpirationi,in hoc libro explicabimus» Vtilitas itaqjCvelut ■

t C^etiam antea didum eft) cois vtriscg eft:afperarum etiam artertarum r atio ronfirmlis ad laeiip.s eftr :

. verum mufculorum genus proprium ^priuaritirdeftinaturelpirationibus eft, pr^ter pulfuum;
A b^^^ationem» Opifices aut ipforum facultates,partim quidem fimiliter,partim vero non ita habent:
Aim 1)3 ^^^tenus enim caulae effediuaefurtqearenusftrnfliter habent: quatenus vero voluntati permiF |
fum eft arbitrium fefpiratofiaefacutfaris, vitalis autemfkcifftaspnafem fijperiorem habet domi--!
_ num, fed libefa periKus exiftit, eatenusffiffifiTntdtgituf^“^imiSm quid ad irtxqualitatis gme:-1
A ^jarionem reipirario habebit,!! cum pulfibus eam contuleris: id quod non praetermittamus: eft au
5 '/tem id ipfum dupleXjpartim quidem ab ipfa animali facultate fola proficifeens, parrim a coplexu
I spllus ad dolores» Atq? modic5 quide dC cognitu difficile eft,quod a' fola facultate proficifcit: am

* “Vlilius vero dC manifeftius ac m^ts^rtumjqTOffppterdblm^nn deliri)s»n»fuperat quide raritas
^ ■ dCmdL'-

DIFEIGVL. RESE.

& fnagnittidojapparet autem quaedam mxqualitas 5 C ordinis perturbatio^fum iuxta plures
rationes,tum iuxta vnam aliquando fola: nimiru q) & phantafmata aliqn plus,aliqn minus ratio-.-
nem ab eo quod fecundum naturam eft,emoueant»In hmoi enim vifis, rationi confentaneum
eft, etiam refpiratione trafmutari ac aliquatenus variari ad inaequalitatis 8C permutationis ipfiu^-
ordinis generationem* Quin quantitas vtilitatisquadiu quidem parude&it a fingulis adio-j
nibuSjparua eft ab ep,quod fecundum naturam habet, immutatio :Qn vero defecfius ab eo, quodi ^
fecundum na€ataiiabet5e©nnnget:feis.multus,ttmcTieG€fe3»imiam33efeiiona quide quatitate^j
motuum vero non fplum quatitatem fed iam et qualitate alterari, atq? obid totam refpirationem
inaequalem inordinata reddi* Idem hoc 8C in doloribus accidere necelfarium eft*Neq3 enim et
in illis vtilitas expletur iuxta fingulas a(fliones,nam neq? velociter,necp denfe,neq3 plurimuni di>
ftendere thoracem polTunt: omnia enim haec ipfis molefta funq& praefertimmag-nitudo, deinde
velocitas, iam vero et denfitas: Dolentibus nancg minusmqlefem^p€rlq;^ius tempus, q per
breuius moueri* Obidigituranhagnitudirieqmnino.multum detrahut:a velocitate vero,mim'>
mum : a denfitate aGt auferunt quidem mhil,fed addut etiam quippiain, paruitatis ab eo quodfe--
eundum naturam habet,defecT;um per eam corrigentes*Non th adhuc tanta eft quod apponitur,
vf oem expleat defecftum. Quantum igitur deficit ad vtilitatis expletionem, hoc in multis dein- E; -
eeps adlionibus coaceruatur:&: cum parum abeftvt animal fuffoeetur, tunc voluntatem cogit-ld^r-^^
ad aliquod tepus,maioremfacere-r€fpiration€m, multo velociorem, & priore denfiorem*
rumcuminhmoiadionibusvtilitasquidem expleamr, animal vero doloribus offendatur :vo-
luntas rurfus a magnitudine & velocitate ac denfitate aufert, aliqn plus, aliquado minus: vtpote
quas confihj inops llt,& neqj fiftere acflionem poffit ob fuffocationis timorem, necg aliqua repe-
rire doloris medelam queat* Quare modo' ad hoc, modo' adaftud^nfindl^^idem, vt vtilita-
tem expleturum: hoc vero, vt dolorem mitigaturum* Curnvem^omnia quae vtilita tem explent,
exacerbentdolorestqux vero dolores.mitigant,augeant vtilitaiemjaK^nulla-CQmntunisvtrisqj
medelareperiaturrrnultiformiter ad omnia tranfit,ob confilrj in<apiam fempersegreferens quod-
prgfens elt* Atep hinctum inequalitas circa fingulas & omnes etiam deinceps refpirationes,tum
multiformis illa ordinis perturbatio, originem habet* Ex corrupricme.eninaparftitatisdnxquali^- / H
tatum-OFfmium«em%ordinis perturbarionumgeneratio oritunMonftratum nanqj & hoc in It
bris de pulfuum differentia, q> parilitas cofequenter habens,equalitas eft: parilitas vero iuxta cir-^

Guitusj ordo eft: & q> vbi confequenter-habe-ns parilitas corrumpituqinxqualitas i vbi vero iuxta
circuitus reuertens, ordinis perturbatio generatur* At vero quamuis multa inaequalitas, & mul- < ^
ta ordinis perturbatio,in eiufmodi aftedfionibus incidatifuperat tn idgenus refpirandi difficulta
iris, quodi^taparttitatem-& 4 enfitatem confiftit* Etenim fi etiam magnam aliqn refpirationem
pro vna vice faciant, veluti periculum facientes in eiufmodi refpiratione, defiftut tame eueftigio
propter dolorem: ac per multum tempus valde parum refpirant,donec ab aliqua vrgente vtilita>
te coadli ad aliam rurfus conuertunf experietiam magnae refpirationis* Affiduitas igitur ingqua^
litatis & inordinatg mutationis,in velocitate ac tarditate, & in defitatis permutationibus,maxime
: ipfis confiftit: cum nunquam quidem fimplicitcr rara refpiratio fiat,propter vrgetem vtilitatem:
minus th 3 C magis denia,atq3 in hoc fane' in^qualitatem acquirit* Quare denfus femper hoc mo-'
do difpofitis eft fpiritus, magnus aute raro, tardus vero nihil magis ^ velox propter repentinam*
ipforumin vtranq3 pai tem tranfitionem* Redte igitur anteadidium eft, q adonmiadolofeaffti.^ ^
dla-©rgana,quse circa refpirationes Gomouentur, paruus & denfus fpiritns confequaturt Et iuxta
eandem ratioftemfnddtfqs^nagnum&riSfrarum ipiritum: eria m h is velmaximeinpqua--

litas comes fit* Exuperate ni m in ipfi sraritas 6d magnitudo: magis enim SC minus rarus, & ma<
gis ac minus magnusjfpiritusin delirantibus redditur,paruus vero & denfus nunquam* Atque
hate quidem mihi fufficer e videntur de inaequalitatum cognitione, tum qugcirca vnam adlionell
tum quaeinpluribuscofiftunt:Di<ftafuntenim&:defjsqugratiopoftulatobfermoniscommu-'
nitatem:Et euidenter quidem hae conipofitae funt, multis omnino adtionibus ad generationem
& dinotionem indigentes: Quae vero, circa vnam acflionem confiftunt(velut etiam ante relatum
eft)fere' videri poffintalicui fimplices effe* Porro' non de coaceruatis tantum inaequalitatibus,fed
etiam de ordinis perturbationibus, hic trafegimus: funt enim fpecies quaedam inaequalitatum, ve
j lut etiam inlibris de pulfibuseftmonftratum*

I De Cmfts Diffcultamm Compoftdrum,qu£ circa SmguL-u ReJjiirdtionk

i partes feorjumconftjlmt, C^T?* to.

A d reliquas igitur compofitas dimeilis refpirationis fpecies regrediamur, Sd primum fane'
eas in manus fumamus, quae circa vnam aCftionem quancunque tandem confiftunt* Equi>

; dem infpiratio magna fimu% velox fit,fi vtilitas vrget, dC organa fimt prompta,8d facultas pro->

I priamconferuar integram fanitatem, aut certe parum immutatam* Demonftratione autem hic
: fermo non habet opus apud eos qui fuperius dicflorum meminerunt. Rurfus vero magna dC tar
tw da folis mente motis contingit, atque his non femper : dC confpicua vticp etiam hic eft caufae cori
i fideratio ex praediefiis; Queadmodum etiam quo'd paruam habent infpirationem dC tardams;

- 4 - ...^----- - - - - -lU-" ' ' ^

LIBER PRIMVS

‘ hi quihiis inOtus calor multum eft perfrigeratus* Que reflat autem adhuc coniugatio quarta,par

^ ceflario in doloribus refpirantrinexpleta autem manete vtilftatejtum ob hanc ipfam paruitatem, i

tum Q) alias per fe ipfam vtilitatem abudare fuppofuimus, non fatis eft folum denfari ipfas acflio^ |
nes/ed coguntur faepe conuulforie infpirare. Ad eundem porro' cum pr^dicSis modum etiam in 1
coniugationibus circa expirationem, ipfas affediones perfcrutari oportet. Nam St: in his aut fa^ ;

; cultatem,aut aliquod organum vitiatum,aut caloris modum immutatu inueniemus. Quae enim
velutfuliginofa,acfauiilofa,8^fumofarecrementaappeIIamusincaliditatis genere,ea omnia ter^
rea funt,& velut femicotfla cuminnatp calore, quemadmodum fumus cum igne: apparent enim
in hoc euidenter acria omnia St: calida et fumoft materiae recrementa, qftendentiajufceptam qui--
dem effe in fe ipfa ignis vim, non tamen adhuc penitus ab igne fefiiperata: flamma enini ita nata i"
f eflret,'&ridna®ircfomuse{reuQu:arefiquis,fumofacaliditateincorporibusanimantiumredun>' |
% ; dantejexpirationem magnam fimul% velocem fieri dicat, non vtiqjerrarinManifeftum eft aute i
B ^ St: facultatem integram efle tunc oportet,St: nullum ex organis vitiatum. Similiter aute St: ma- j
gnam fimulcj^ tardam in quibufdam delirantibus fieri, eodem modo quo contingit circa infpira»-, ’
tionem: Sic & paruam fimu% tardam fieri rjs quibus nullum fumofum recremetum eft coacer- i
«atum: Et paruam ac velocem,quibus eft congregatum fum ofum recrementum, 5 : dolent fimul |
aliquam particulam, quae circa refpirationes mouetur: femper enim huius memorem effe opor> i
tet,etiam fi aliquando in fermone omittatur, „,„3 „4*, i

jye Cmfis CompofiummRefpirationMDifficultatumquakRhythmopimmtur. C^P. %l* 1

A Tcp hae quidem funtquatuorrefpirandi difficultatis coniugationes, quae circa vtranq3 to,-;

tius refpirationis partem feorfim confiftunt, AHx autem circa rhythmum 8 C cofonantiam
spiius, non circa vtranqj feorfim partem fiunt. Cum enim infpirationemexpirationi c 5 ferimuSi
^ , ■ quemadmodum in pulfibus dilatationem contracftionijrhythmum hoc ipfum appellamus, Ma^

i^^Wlnifeftum aut qj eandem fpeculationem hic locus expetat, qua de pulfuum rhythmis Herophilus
confcripfinDitflaquidemetnobisde ipfis quteneceffariafunt in pulfuum tracftationibustdicet

C totius refpirationis partem, infpirationem dira S«: expirationem, in fuperiori fermone recenfuff !
mus,ea ipfa etiam nunc infpicere operaepretium exiftimo ciirca ipfbrum diffonantias, Velut ver- |
bi gratia (non enim malum foeritin vno quopiam velut exemplo demonftrare id quod dicitur) i
Sit equidem tardior &: minor g fecundum naturam infpiratio, velocior autem St: maior expira< i
liothisfane' qui ita difpofitifunt,dicemus calorem fecundum naturam,imminutum effe:audum j
vero effe,fumofum, Rurfus in altera diffonantia quae contrario modo habet,itavt infpiratio qui¬
dem fit magna bC velox,expiratio vero parua St: tarda: audlum naturalem calore dicemus, bi nui
ium effe fumofum recrementum. Duplicem enim femper intelligere iuxta genus opor tet calore,
alterum genuinum bL corpori innatum,alterum vero acquifititium ac fpurium. Palam igitur eft,
“X, q? huiufmodi coniugatio nihil euariat ab fjsquae in vtracp feorfim, hoc eft alterutra exiftuni, Si,n»

; infpiratio parua bC tarda forte fuerit,perfrigeratione fignificat caliditatis fedidum naturam,quo-

inodocunq3 habeat ipfa expiratio:fi verorexpiratioeodem rnodo fuerit difpofita,decalidttate prg
ter naturam idem indicabit,Nam St: fi magna aliqn ac velox fiat, redundantem fignificabitcalidl
' tatem prgter mtura,quomodocunq3 habeat ipfa infpiratio,Qn:are nihil amplius ad prenotiones,

; hmoi complexus docet, ^ ea quaeiam fingulatim de alterutra ipfarum funt cognita St: perfpeda*
I) Quyt Difficultatum Reffiratiom Comugdtionesad^ffe6immcognitionem~)ittlesfmt. C,AP, %%.
ir Taqs ad folas illas compofitas refpirandi difficultates animu intendere nos oportet, in quibus
m ift^iJiffimplices quidem, comm unes funt plurium affetTurinum, bi ob id nihil certi indicant: coniu-
' gatae vero alrfs quibufdarn,ad certuin ac rninime&la^difcrimen veniunt. Magnitudo enim re¬
fpirationis ipfa perffe refpirandi difficultas quaedam OTfimplex, verum nullius certae cognitionis
fignumeft:fiquidem8(:vrgentevtilitate,S<:Iaefamentefierifoiet:Atveroflcumdenfitate confi
ynvpn*- ftat, vrgentem vtilitatemtfi cum raritate,ddirium indicat,Similiter autem bi paruitas ipfa quide
M per fe ipfam,autdolore afflidam aliquam particulam,aut vtilitatem exolutam oftendit:itaq3 neqj
ipfa aliquid certi indicat: Qn vero componitur,cum denfitate quidem,dolorem: cum raritate ve>
rOjVtilitatis exolutionem portendit,Quin etiam fi ipfam denfitatem per fe folam,aut raritatem,in
«nanus fumas,ipfarum neutram per fe inueneris quic^ certi fignificantem,nifi hoc diferimen ac-
pi;p 7 S*'»*‘Cedat,vt viddicet cum altera quapiam refpiradi difficultatis fpecie copuletur: Defa enim finiul%
Y^Vv-.^agna,vtilitatisaugmentum indicattdenfa vero fimul^? parua,organi alicuius quod cum refpi-
rationibuscommouetur, dolorem, Ipfa etiam rara, quae ad deliria bi perfrigerationes confequi-
tur, fi quidem cum magnitudine fuerit copulata,priusex praedidistfi vero cum paruitate,pofte-
rius indicat,Et ob id fane' omnium compofitarum refpirandi di fficultatum,hmoi conjugationes

^ -- vtiiiflime

DE DIFFIC. RESP.

vtiliiTh-nx furitj vtpote & manifefl;e-&lcaiiflanter,vnamqua 9 aff^etflfonem tndicafite&^i-DeaGms E
qutdem.c3,parjui£afe,dojj±cerQjxiLmagnttUdinevet=0^t4katis augmeRtemrRarftas aut cum ma-
gnitudmejddmSreum pamiEa-Kjvttlitaris-exolutionein* Fiunt aut quatuor h ecoriiugationeSjdif
ferentqs adiomim iuxta magUitudinc & paruitate^ad ceflationum dfias permiftis.Due enim op
politiones inter fe permutat^ quatuor conftituut coniugia,Quare & hic perfpicuu iam fifj^iiec^ j
plures neq 5 paUeiores poffibile eft fieri ex his oppofitionibus

jiibliSjVna fola cohtingit oppofitio circa denfitatem & raritateiTirimaduMiBus^^^^Dnen
Dppofitio circa magnitudinem & paruitatem/ed etiam circa velocitatem dC tarditatem cotingit»
Qiiatiior itaq? et circa harum permutationes rtafcenfcdhiugatromesyprimaq ufde detifa & velox*
fecunda denfa fimuld3 £arda5tertfarara~Sdvtrlox',& quarta rara rhTiUlc|3 tarda» CaeterUm nullu Ger>
i tx Gbgfiirionis figniira, fimpliciter dd necefrario'exhibentjquemadmodum priores quatuor: ve^ I
, rum hoc modo diftinguere oportet» Si quidem multa ad delltate,pauca vero ad velocitateirijtra- j
I Stio fiat,tum doloris tum vtilitatis augmentum fignifleat: Sivero vice verfa ad velocitatem plus, i
: ad denOtaterri minuSiab eo quod fecundum naturam eft excedit, vtilitatem fola audam demoftra ’
bit»Concurrit aut ad hanc refpirandi difficultatem omnino et magnitudo,ad alteram autem ante
; tpfamrelatamjparuitas: quare neqjoino opus habebimus velocitatis meminifre»Si enim coniu-- E?

; gatio circa velocitatem et deiltate indiftinda nihil certi nobis indicat,vbi vero fub diftindionem
tuenerit,velocitate quidc abundate,ftatim et cum magnitudinefit: denfitate vero exuperante,ne
j teffario' coniequentem paruitate habet:denfa vtiq3 fimul^|3 magna iuxta alteram diftindionem:

I trit,denfa veto fimul% parua iuxta altera» Sic aut etia denfa ac tarda coniugatio demonftrabimn
I Abuitdailte enim deO tate, folus dolor indicabitur: vbi vero tantu ab eo quod fecun d a natura eft
I excedit, quantum fecuhdutardrtatf,compDfft 3 c^fp 6 rtfsFignum mc:hl~"^v«Titate imminutam
I effe oftedet, dC particufarn aliquam dolore afffigi» Sic'vero & ciim tarditas denfitatem fuperabit,
■flgnum erit difpolltionis iam didlg,fed minus th dolore affici oftedit ita habentes, magis vero ytt
iicatem effe iiiiminutam» Itaq3 neqg hac coniUgatione indigemus ad prenotiones: in primis enim
■quatuor quas vfiliffimas effe dicebamus, figna habemus SC doloris & vtilitatis imiiiut:? magna».

Quin & tertia Coniugatio ia didta,rara videlicet rimuiq 3 velox,nihii neceffario' indicabit: coinci.'
'dit aut fiue delirqs quibufdam.riue cum ipfts et vtilitatis augmeto» Relatum autant£a.cft,qjmen.-
±e motorum rara penitus eft 6C magna refpira^, velox dut nO omnino, vel ut neqi tarda: fft enim
vtruhq 3 ipforum inordinate inaequaliter: qh tamen coindderit bC vtilitatis augmmtu, tunc co
i guntur dC multo amplius rerpirare,g fi folum metitemoti efleilt, & iam et citius» Qijare rieq 3 hac ^

; coniUgatione ad pra:notiones indigemus,ea que per ipfam indicantur cu diftincubne iam in pri
; jmis quatuor coniugationibus habentes». Reflabat autem adhUc quarta fecudum hoc genus com
; pofita refpirandi difficultas,tarda videlicet fimuiq3 tara, qu^ etiam ipfa &delirijs quibufdam co-
I inciditjdC vtilitatis imminutionibus : itaq3 necp hac opUs habemus, nani & deliriunij BC imminU'
i tam vtilitatem ex primis quatuor Gomugationibus perfpeclam tenemus»
j QmpiiBoDijjicukatumHejpirationtsConnigationes\AdipfmscAufareferantur. : C.A P*.

P Orro' noti folum ex demfone, differentiam circa velocitate & tarditate non necefiariam ad
pratnotiones efle(nam necpfi folam accipias,neq3 fi cum alfjs copulesjcomoditas aliqua ex it
j lis fit manifefta) fed et ex ipfa rei natura apparet. Cum enim tria lint principalia caufarum genera
iipflus refpirationiSyV^ie^,&iffjasdtffiffffi3mc^ palam eft,qjilrepererimus ex quibus et quot
refpirandi difficultatibus affecffiones in ipfis cognofcantur, hte quidem nobis omm vtilifflmse ad
I prtenotiones eruntjreliquas vero oes ex fuperpondio confiderabimus» At vero reperta funt ma- i
i gnaqUide&denfa,vtiii£atisaugmenta:&contraparuaacrara,imminutionefignifieaKs de irq
I aut propria, magna ac rara: doioru,parua & denfa» AcCeflerut his forinfecus inxquales qhq3 mu
! fculofi generis attediones, qnq3 et affierarum arteriarum coaf eff ationes indicantes» Facul catis aut R
i segrotantiSjprimu quide nullu neceffario reperitur cognitionis figaum,ex vllaaliquaf efpirandi :

I difficultate,cu alitCr aerumnarum expertes,aliter laboris tolerares, refpirationem forment bi ^git
! ct fit quippiam inxquale &C inordinatu,minime confpicuueft» Et ipfas ingqualitates iteniq3 ordi-
I nis perturbationes generant imparilitates, quxcirca dcnfiutejdC raritate,& paruitate,ac mag ii-
! tudine conffftunt: vitra hoc q» per fexceta alia animalisfacultatis debilitas.cognofcatur ac innote-
fcat, vt nihil nobis hac parte refpirationenpus fit, quoru oportunifflma&plurima Hippocrates
in pnotiong tradidit feriptis: Si quid aute et relieff u eft,facillime ex pdieff is inUGhiri pot» Quod ft
quiSipfius refpiratorig facultatis ggrotatis3atq3 in coi omnis Eculratis aialis, propriaiigna liabei e
velit,Sf maxime perfrigerat^jisalaru nafi motu habebit, SC oium mufculoru circa fcapulas acffio-
coaceruatam tlioracis collapfione» C^»n»hic debilius g couenit mouetur,circa mfpiratio -
ptcs-quidcji^Es dUSuiuuatalenafijexterrtu aerem et ipfgfimul attraheres eodem nxOjquo p os.alt
quid attraherevxsfeate^labla contrahimtist rurfuavecQ drcajExpirationes, coaceruata , fit th ora-
ds colIaprio,non ^ulatim demiffiq»Di<ffum eft ajStdi& fx us in l ibris de mufculoru motu, quate |
nus differat collapfio pafticur^ a deniiffione & laxanone,nimiru qi alteraEeuItate Jggrotaie con- |
tingitjalterainmgra eadem valete. Contingit et amplius drca.expirationesjfjs qui egra hnt r©« ;

1 ^ - -dpiraix 5 riaiir"T^

I

liber segvndvs

£rp(4>4

fpiratoriam facultatem, tale quiddam* Thorax tenfioncm, quam antea circa infpirationes fimul) |
cum fepto tranfuerfo obtinuit,oem aceruatim deponit,tanq repete moriens* Relatum efi autem^ |
mcommentarifsderefpiratione,q)folumfeptumtranruerfum expirantium tenfionem exoluit, j
fed non eft idem paulatim exoluere, & aceruatim omnem deponere. Caeterum parum quid hu-- |
iufrnodi expirationibus cooperantur intercoftales mufculi,per quorum acfliones efflatus heri de^
j snoftrauimus. Talis fane^SC ob has caufasjrefpirationis fpes eft i)s,qui agram facultatem habent.^
De Vr&mtioneex Ce^dtiombmMotmminReJfirmone* C^P. Z4.

Orro' quod mihi adhuc deeffe vf ad expletionem huius primi fermonis,ia dicetur* Cum du
Ja pkx exiftat celTatio irt reipirationibus, vna ante infpiratione,altera ante expirationem,vter
fane motus offendatur,ceiTationem etiam ante ipfum,ab eo, quod fecundum naturam habet,im-
rnutat* Duplici igitur exiftente in motibus offenfione, ac duplici item in ceffationibus,vtilitatis
quidem defedlus femper diuturni tpis efficiunt ceffationes,redundantia vero breuis t pis* Quare
cum dixerimus denfam & magnam fieri refpirationem pras copia caliditatis in vtrocp motu, vz'
rus erit fermp* Abundantia nanq^ caloris fecundum naturam infpirationem magnam reddens,
fiatim et procedentem ipfam ceffationem breuis tgis efficit: Abundantia verQ_calQris.proter na<

‘ ^ reddit* Quare magnus & dmius penitus fit fpiritus, qn caliditatis redundarit genus, non tn necp
eandem refpirationis particulam in magnitudinem,neq5 eandem ceffationem in denfitate,tranfi
mutat* Sic et fi vtilitas inuninuta iit, ob caloris videlicetrminutionem,vbi quidem innatus calor
imminutus paruam infpirationern: reddit.et longa ceffatio prgcedit: Vbi vero calor proter natU'
ram d€perditur,paruaquidem expiratio,longa verbanteipfam ceffatio contingit* Sgpenumero
vero calor proter naturam autfius eftjcalor vero fecundum naturam imminutus efl::at(^ ita ceffa-
tio'ante infpirationem diutini temporis redditur, altera vero ante expirationem breuis* Vtruta
emm exmotibus ipla vtilitas vrgebit,is procedentem <xffationemcundtari non permittit*

Bpiloguseommqui£,de Pri£rMioneex RejhircthdiConiugmontbmdi6ictjunt, C^P. -

D Icftum igitur nunc de iplis quatum ad praeiens inftitutum commodum exiftit* Si quis vero
adhuc haeret circa differentiam caliditatum,hunc non eli nunc tempeftiuum de his edoceri,
fedad commentarios de innato calore remittemus* Opinor enim ipfum (nifi penitus contentio^
fus exiftat) omnis hofitationis fuoiftie remedia inuenturum* Quid igitur nunc demum reftat
quod addi quidem poffit, nihil,quod nonet prius fit relatum: verum vt prgdida in memoria re^

: uocemus idiam reftat,quo' videlicet quae deinceps referentur facile aflequaminijpaucis totam eo¬
rum fummam habentes* Porro' fummahaecab ipfius rei fubftantia procedit* Oportet enimiacuf
tatis, dC organorum,^ vtilitatis, affecftiones cognitas QC perfpedas habere: Moftrauimus autem
quot vniufcuiufq3 dieftorum fint affediones, & quo refpirandi difficultates earum cognitionem
exhibeant: Et q» neceffario quidemfint quatuor coniugationes,& fupra has inoqualitas quintat
Reliqua vero omnia quo refpirationibus accidunt, tum fimplicia,tUm compofita,ad quas caufas
confequantur, neceffarium eft difeere: minime vero conuenit exiftimare,ncceffario' ea aliquid iu
dicare,fed fi quid ex illis adprgnotionem contingit,velut corollarium habere taccuratiffimam au
tem bC conftantiffimam folam effe differentiam, quo in iam fope didis quatuor coniugijs conffi
ftit,atq3 adhuc etiam eam quae fit circa inoqualitatem.

GAL. PE DIFFIC VLTATE RESPIRATIONIS
L I B E R S E C V N D V S

) A R G V M E N T r M I. 1 E R I

ab Hippoc. primo & tertio libro de vuL morbis de Refpiratione ffripta fimt,
cum Rationibus fiiperiori libro traditis Gonuenirc.

PropofmmLibri,^ ^mdaBumftt Lib^oJitperiorL C^P. i.

I Ic equidem fermo expofitio eft eorum quo Hippocrates de refpirandi diffi
cultate dixit* Dida funt autem ab eo multa in multis locisi partim quidi in
libris ipfi cofcriptis,partim vero et incometarrjs* Plurimi^fimexl:feiRepi|
demiorum,fi non vticpoesymeritoquireomeatartaeffe eefuerit* Eft igitur
expofitio velut alicubi veterum quifpiam dixit explicatio obfcurcinterpre
tationis* Veru nos. non hoc folu prgftituros nos effepollicemurjfed er cp ve
ra fint oia,quo ab ipfo de refpirationis difficult ate feripta fant,teftaturos ef-
fejnon tn demonftraturos quicqua eorum in hocIibro,fed in procedentem
remiffuros effe, in quo nihil citra demonftrationem didu eft* Et vt nequis Hippocraticg farno ac
, nomini honore habito fledatur, ac citius didis fidem prob eat prius,^ per demonftration es c(>

gafufT^

DE DIFFICYL. RESPI.

I-Epid.co. 5

Ibi.t.i8. ii5.b

Ibidem.
Ibidem, c

gamr,primum fomonem feorfim dC; per fe confcripfimus* Poii^: yeroilk ipfe pum copuenien- i^.
ribus raaodnattombus ac fyllogirmis abfolutus eft: in hoc fane libro ipfum iliueiitorem ac velu^ |
i ti patrem dogmata venerabimur» Hoc eft enim iuftum fimul ^3 decens prxmiu eorum qui quod>
icunque tandem in vita bonum inuenerunq vc videlicet inuenta ipforum non occultentur^ neqjj
I hominibus Cnt ignota, ied tum ipfa appareant, tum ratio Qc methodus quae ipfa inuenit,, cogno.
j fcatur^ Sic enim &: pro dignitate ipfos in admiratione conflitui continget» , . ~ .

: . , Loctiprmoiib. de l/u[ga..moK Mentionemfecmt Hipfoc^ de Mdgm

■■■ . ;■ Hara MeJ^itratione* , ■ '

P Rimum igitur, quod femper obferuandum veritatis cultoribus cenfemus, vt nihil eorum
qu^ manifefte appar.entoccultetur, etiam fi caufte ratiocinationem $ maxime incertam ha>
beat, obidipitmi fane' Hippocratem, cum in alijs.omnibus,tum vero in fermonibus de. refpiradi
difficultate vel maxime laude dignum ducimus» l^rus enim,^magrms %iri tu s fe xc € i ttt sqggtia'
die deliris accidere videtur» Verum fophifce quieius- caufam reddere non poffunt (funt autem ff,
velutantea monftrauimus,qui refpirationem inuoluntarium naturale opus fuipiGantur)neq 3 l
fieriaiuntyllovn^temporetalemdifficilis re4)ifationisrp€ciem:attpprop.tereaquo'dcau4inQ'
pes funtjinde adeo fubftantiam rei fubuertere audent,cum no hanc,fed prauamipforum opinio^
nem fuhueriam oportuit, Sc ipfa argris acadentia obferuare; quod Hippor^rates fadebat» |HuiG
cnim,inquit, fpus ad hnem uelut reuocato, rarus,& magnus» huic Philifco yidelicet^ qui primum
foriptus eft pofi tres coniatntiones, in p"riiiio4emorbis popularibus» Num igitur huic foii fpijs
raru.S & magnus:aut etiam ahfs quibufoam,no huicfolum Hippocrates facium .vidit Cimmo
alifsmultis -, & ei qui demccpsforiptusieft: Sileni nomine» Enumeratis enim 5C de hoc omnibus
qu^ ipfi^grotati inctderunuiuxtaipftrm fermdnis finem htec ftribit: || Ab initio huic & ad .firfo
fpiritu^ rarus,magiius» Rurrus.auteminfequentikusaegrisy|lDr.omadae,.mquit,.YXQrem apartit
& omnibus alijs iuxta rationem iatfds, fecunda die rigor apprehendit» Deinde paululu progrefo
fus aitjjl Spiritus rarus magniis» Hoc igitur, fiatimin primis diebustta fcripfir» Rurfus aut de fex-
ta die difterens,lic fcnbit: jj Sexta mane' fuperriguit, cito reealfacla eft, fudauit per totum,-extrema
frigida, delirauit, fpiritus rarus , magnus».Equidem in primo de morbis popularibus quatuor dC
decem egrotos Hippocrates deicribenSjquatenrari & magni fpiritus mentionemiacere videturi
Atyeropraeclari illifophiftat, prorfus ne vidiffe quidem fe vllum aliquem aiunt magnum dC ra-:
rum fpiritum ducentem»JVerum h oc fortaffis iplts non immerito eredimus: neq? enirriaut hanc>
autaliamyllara, difpnce^.difterentiam viderunqcumneqs ipfo^ aegrotos videant, fedmtus defi- (jj;
dent!ftaudulentas'captiuncula3&fophifm.atacomp.QnenIes,;;. / ,

i. '?' Md.gnam&.IUrdm ReJpirdtionemJDelirijsconfeqtihdeHippoc. diBispatere.- . C.AP. .5.

N Vmhgitur amplius et alij nobis aegri adducendifurit, dequibus in alijs morborum popm
larium libris fcnpfit, vt magnum .& rarum ipiritum ducentibus C an ad id quod nuncipiD^
politum eft probandum harcfufficiut C Apparet enim Hippocrates confeffione ac fuffragio oiu
nium.medicorum,ad eorum q ux ugris accidunt obforuationemdihgetiffimus fuiile, SC multos
hoc modo req)irantes vidiffei»;:Verumin fequenti libro eriam aliorum ggrorum mentionem face

in Prog.co.i.t,

cum h^c ipia iam fit manifefta,fod ad aliarum quarundam quxftionum in ipfo de ^gris fermone
contetarum expofitionem» .Quare tunc et fides & probatio eius rei, q? videlicet multi fic refpirei^
obiter augebitur» Cuius igitur affedibnisjiuiufmodi fpirandi difficultas figmficationem exhi¬
bet f nullius alterius prxtefq deliri]: Ob.quam vero caufam, in piimo hbro clare eft demonftra-
tum» Commonitionis autem tantum gratia, etiam nuc paucis referetur» Re vera enim proprium
defipientiae fymptoma eft,magnam dC raranishoc eft per longum tempus, refpirationem facere» H
Quid enim plus infpirare oportebat, cum non pluri fpiritu Opus eflet t' aut per longum tempus,
cum liceret per breuiusf’Quod, vero non plun aere opus habeant qui magnum ararum fpiri- ;
tum infpirant,ipfa raritas oftendit.Omrimo enim frequentius infpirare vrgerentur,ri pluri indi- |
gerent:quo'd vero per longum tempus ceffenqfignu eftnonmulto opusefre:fed videntur am-
bxhaevrikitob^Fm^&gadieiiisaffetfius effe.Etehim immoderatamfacereipus attra(flionem,rur-
fumq? immoderatamu5tiie£ea%€4«s.dfoqmnet^ quando4efinere^b aefiione oporteat nouit, neqs
quandonffiusriicipere,fo4fo vtriftpmenfuram egreditur, ob ignoratiam conuenientis» C^em-
admodum ^itur defipientesJ^epoftxdata mattt Equrimgian.tjobliuifcutur interea: dC neqj iiiiti
guntjnifiquiscommonefaciat: Sicquandoquidem &^ refpiratio animale opus eft, ipfis autem ra-
tiolaefa eft, obfeioferesnimoircaaSfosesmim circa ipEruminterftitia fiunt» Ambo itaque :

[aclfones 5 &quietes in multo temporefacientes, hoc modo & magnitudinem & raritatem circa !
totam reipirationem faciunt» Num igitur nos quidem fic dicimus, Hippocrate.s vero aliter fen- :
fitr'autenam ille in prxnotionibus in hunc modum fcripfit 41 Spiritus magnus & permultum |
tempus, defipientiam fignificat» Quem enim in primo morboru popularium rarum nominauit, I
hunc in prgnotionibus,per multum tempus appellauit,mutans nomenin ratione» Atyerp Qc in |
--

liber segvndvs

64

^iIHs ipfis 2Egir^j quibus magnum &: rarum fpmtiim foiffe zit, praeter alta fymptomata etiam defi-;

: pientiam fcribit*Et in primo quidem omnium Phili{co,h oc modo: || Nodem inquieta tuiit, non:
i^ormiuit, penitus ddirauit» Sic quidem in tertiaediei riarratibne:In quintg \'ero rurfusj| Somni!

I parui, fermoiies, deliramenta. In fecundo autem tegrb Sileno dido,in fecuiidae diei enarratione,;
l |-ModieedeIirauit,inqUit :In tertia vero, I Sermones muIti,nTus,cantus,coliiberefe no potuir.Eti
I deinde fubiungens ait,Quarta per eadem. Et iane q> Phiiifcus 3C Silenus delirauerint, Oc memi-I
'««, Verum in Dromade vxore,narridC! hanc rarum & inagnum fpiritum habuilTe dixit,IiGc raO
do fcripfit: j|Qrea meridiem rriiiittim delirauifj&I rurius cito parumrefipuit; Sicequidein quim
ta die. Deinde inferti | Node dormiuit,delirautt. Eodem mOdo qug fexta die fada ftint defcrf-
•bens,mhtecyerbainquit:|Sumiria 2 -partes frigidae,delirauit. Sic quidem igitur in primo popula
rium morborum, vbi magni & rari fpiri tus-, ibidem etiam defipientig mentionem facit. Eodem!
prodo etiaim in fequeiitibus libris-nos commonefecit, nufqiia m magni & ra:ri ipiritus metionem i
IfedenSjVbinonetiafrimagnidelirii, - , . ^ w- . , , .

. Rarum Spiritum, Qmn'qncmefldeUrantiumproprm,Tdm - • ; i

- ■ . ; - nen tlits necelJarid euemre-. - - ' 4 . ■ ' ;

l : Vo'd igitur huiufmodi difpnceam in delirio fedatn Hippocrates faepe viderit circa t£gro> i

tos,St q? omnino deipfa.inpr^notibnibuspr6nunciarit,fetisiamdidum opinor,Confir> I
mabitur tamen nihilo mirius adhuc per ea quae deinceps referentur, Atqiii iuftum fue¬
rat non valde multa de ipfadicere; Verum propter eos qiii in rocinatioriibus de rejfpirationis na!
turaaberrarunt, fiue pra: contentionis ftudio impudenter quaedam protulerunt,coadi fumus £d |
'nos plura ou eonuenit dicere,fiquo modo queamus fpfOs vd nuric tandem ad meliorem menteni I
! reuoeare,Eft autem iriconfeffojq» nulia unduraadeo ineluibiliter imbuitunvt affedio ad vitiola:|
dogmata citra ratiocinationem :ncq 3 eriim vilis perfuafidnibus reuocaripofluntin ipfis conutri-1
i ti,vf qui neqj in demonftratiuis methodis exereitatifint,neque omnino aliquod veri St: falfi iudi-i
; dum fibi compararinttimmo pleriq^ipforum neque effe tales velint,St hanc fapientiamodio ha-
‘ beant. Ex horum Iane numero quifpiam ^grotS nobis dembnftrauit delirantem quide, ied ne-i
! que magnum,neq 3 rarum fpum ducentem: deridens itaq 3 ,iminb magis impudenterchachinnas, ‘

; 'dC tum Hippocrati,tum nobis illudens*abijr,neq 3 rationem relinquens,neque audire quic^ fuftri;

: nens,quauis docfkiros nos promitteremus,quod non pugnethoc vifumjneq^ cum noftris didis, i

fpiritum defipietix Ognum effe aifi:
ducere :atq 3 hoc ipfum etiam noftra i.
necp mtitemus ex i]s qua ille fcripfit, fed expofitiones;
tanmm ac demonftrationes apponamus. Si vero tibi bone vir,inquam,inuentum efi:,q> omnibus j
deliris rarus & magnus fpiritus fiat, pala'm indicas te mhil Hippocratis legiffe, quamuis hoc tibi I
i vendices ipfa eontenendo, tanq fane prius legiffes, Verum ille quidem abip priusq aliquid vttie i
didiciffet. Tu vero quifqUis tandem hos libros verfabis, fi quidem veritatem re vera amas, Hip>
i pocratem audias in tertio popularium morborum,in f groto quopiam nomine Pythionis fic fert
i bentem,in feptima: diei enarratione: |Node turbatio multa,delirauitj nihil dormiuit,Deinde in
bdaua die fic: jj Serorurfus excalfedus eff, delirauit. Et poftea rurfusin nona: | CireafoHs occa-^
fum inquietus erat,delirabat, Veluti igitur htec audiffi, fie rurfus audi,qualis'nam difphoe^ fpe-
cies huic Pythioni affuit, Gognofces enim cf necp rarum neq 3 magnum fpiritum duxit, quamuis
delirus effer. Mentionem igitur fecit Hippocrates difficilis refpirationis qute ipfi accidit, bis per
totam narrationem,tum circa fecundam tum circa odauam diem. Verum de odaua die prius ap
ponam, in qua dC deliraffe 6C difficulter refpiraffe hominem ait,fic fcribens: | Odaua mane qui¬
dem parudormiuit,fi:atim vero frigiditas, taciturnitas,fpiritus tenuis & imminutus:fero rurfus
E| excalfedus eftjdeiirauit, Gonfequenterigit haec ex ordine icripfit,&: qp fpus ipfi tehUis erat ac im£
nutus,qj in vna dC eade odaua die delirauin Num igitur iam per louem mantfeftum eft,q> non
in omni delirio Hippocrates rarumacmagnUm fpum fieri-ait r Nifi fane' putas bone vir,immfmi
itum nihil a'magrio differre: fi enim hoc putas, manifeftumeft q> netp imminuere quid fit nofti,
S>C idem effe piitas quod augere. Ne igitUr a' nobis talia difcas,fed ad eos qui primas literas ac ele¬
menta docent,eas,Caeterumvelut elementa non didicerat'ille, fignificationis verbi imminuere
sgnarus,fic neq 3 Hippocratis feripta legerat: omnino enim fexeenties in ipfis reperiffet, dC immi
nuere,8<^ imminui,& imminutionem,circa oes fere numeros dC genera 5C cafUs vfaiqj inclinata,
Contrarium verbo augere 8C augmento fignificantia. Quare etiam imminutus fpiritus contra¬
rius vtiq 3 fuerit audo. Queadmodum igitur audus magnus,fic imminutus paruus eft. Sic igitur
^ ciim diem fecundam enarrat Py thioni s, Breuifpir um ipfum appellat: Breui s enim fpiratio dC
adionem,&: quietem ipfem, breuem fieri indicat: quemadmodum longa fpiratio contra, ambo
effe produda. Atqui etiam fi alterum ipforum indicaretur,tamen etiam fic in confeffo effet, q> no
hmnibus delirantibus magnus Eranis fpiritusfieret. Rarus enim magnus iuxtaambo logus j
Cft,ec adionem videlicet dxL quietem: Breuis vero fpiratio omnino iUxta alterum ipforum breuis,
quemadmodum etiam tenuis imminutus fpiritusjbreuis omnino exiftiu • ' -:j

i.Epicl.c6. 5.)
18. j^m.a
Ibidem, b

Ibid.t, 19 e
Ibidem.

lbi.t.±S.iz$.c

Ibidem.

Ibidem.

ij.Epid. c6.j.t.
i 74-5*.I48S

jlbidcm.

! Ibidem.

D B DI BFIC y L. R E S E L

In Delirantibus Magnum & Rdrum Spmtum,&huicCmtrdyiHm,0* Vtvofjuej . lE
- Hippocratetefle,contigtfje, 5. ;

“r Pfe itaqj Hippocrates manifelte nquit no omnibus deliris neceflarium effe fpiritum magnum 1 . >
rarum* Nec vero pugnat hoc cum pronuciato de eiuimodifpirandi difficultate lato. Rarus
enim SC magnus fpiritus proprius eft deiirif > fi< propterea neceffarip ipium Ognificabit: Non ,tn 1 .
fi quisdeliratmeceflario' magnum & rarum fpiritu habet :necp enim infeparabilem, fed propriui
effec' ' . ^ . .- -V- rr . . O !

in Prog co‘i.t.

I I4.4^.i94.h

j.EpiAco.j.i

folijS^ obid propria ipfius effe dicunturjnon tn infep^abilia,quemadmodiirn eft fationaR-:

I Nequeeirtm^^^teqtailpfflpEtnmeft^tim etiam eft infeparabile. Quemadmodum,aut hsec no$
reprehenia ab ipfis diakcftica dQCuitj ficetiarn qj tftepronunciatumj Si magnumirarum fpgtn
, dudtjdelirat^neqj idem eftquod hoc. Si delirat, magnum bc rarum fpiritum hetjneq^ neceflarium
I eft ambo fimul effe vera: non enim reciprocant haec inter fe mutuo,fedfoIumTeuertunt.;SiGi|(:

I igitur nemo ©lympia vincere poteft, nifi prius multo tempore fkexerdtatus; fic neqj in verita-

■ tis fermonibus clarus euadet,qui non didicerit etiarh horum lu<fl:as.Et quemadmodum ne cadere

i quidem decenti habitu fduntludx penitus rudes, ied aliqn ad terram lupini proftrati, & tenent,:

’ bc ftrangulant,& noti dimittunt vidorern: Eodem modo artis lermocinandi rudes faepe manife^
fte wrpiffimo Cafu lapfi, tiii abeft vt verecundentur, vt etiam vicilfe fe exiftiment.Queadmodum

■ etiam hiCjqtu delirante nobis demonftrauit paruum fpum ducetem,atq 3 inde per hoc vilirrn Hip

i pocratis fenterttiam redarguiffe le exiftimauit. Hic itacp turpiffimq Cafu lapfus, putauit tn fe nos
Iproftrauifle. Q3o.n.non turpiffimus hic lapfus eft c' aim fimul inueniretur nihil ex fcriptis,Hip
^ pocratids legiffe, dC ob id putaffe illius feripta vana effe C fimul^jj nihilintelligeret ex illius dieftis,
iled obaudiret,idem effe putaret,magnum & rarum fpum delirq effe flgnu, ad delirium om^

ininq didam dyfpnozam fequicDdnde quidmiri eft in curandi ratiocinationibus , cxcutire eos
Lqui tam parua non cggnofcuntc'Verum litec parua ex alrjsitidem paruis dependet, quorum itent
inihil penfi habuerunp Etenim igntorare qute fecultas refpirationis adionem gubernet, princi-' i
jpium eft hmoi errorum: Ignoratum eft autem illud,propterea q? ante ignoratum fuit, vnde pro.-:
pofitiones exquirere oporteat ad dcffloilftrationes,Qui enim cirmhocluctx genus aut inexerd>r !
itanfueiinnampenftasfrudes, eiufmodicafus incurrunt. Demoftratum etiam nobis in alijs eft:, ^ i
maximein fecundo de motu mufculoruni, q? hi qui relpirationem inuoluntarium opus efie di- '
[eunt,exeoq^nonpotueninta'fubftantiaipfi,USXdpropofitiones ad demonftrationem exquire-^
ire: fed alia vt contingentia & aeddentia prout occurrerut,fecuti funt: in.errorem ineiderunt. Ve j
■rum Hippocrates iplam rerum naturum Coiituitusj&ralijs vt contingentibus contemptis,in vni
luerfura coiiftailter pronunciauif in prgnotionibus, | Spiritus maghus,6c; per multu tempuSjdelft
irium fignificat. Particulatim vero per apparentia in morbis,fermonem extremis ad rei cerntudk
inem experientqs fadis^ examinauit ac approbauit: quas opinor admirabitur qui didis animum
aduertere veliuDicet enim q» omnibus delirqs magnus dC rarus fpus iuxta propriam ipforum tZf
tionem eome& eft,non tamen omnibus deliris, fed illis tantum qui non per aliam 'quandam aftd
dionem delirio maiorem,rcfpirationem habent aliter alteratam. Concedatur aute mihi,vt prius
Ivnius tegrotae foeminae apponam enarrationem,qux in tertio morborum popularium eft conferi
pta, ad iam relata demonftranda, di ad ea quae nuimpropqfita funnnuenienda. Auipicatur itaq?
ide ipla fermonem hoc modo: j In Thafo Dealds vxoitcm, que in Leio deeBbebat,febriseurn hor
irore acuta ex moerore corripuit. Ab initio autem contegebatur, dC ad finem femper filens palpa^
ibatjvellebatjfculpebat, pilos legebattlaehrym^, d:^rurfumrifus:non dormiebat:a' ventre irita.-
Itio,nihil prodibat: parum comonira bibebat: vrinae paucp,tenues,nihil fubftans habentestfebres
ad manum tenues, extremarum partium frigiditas.Nona multa delirabat, dC rurfus fedata eft fi- H
ilcns. Quod igitur ab initio&adfinemhecipfadefipuerit,didicimus:nequeenim vnadefipien-

Ibidem.

Ibidem.

Ibidem.

ibreuifpira. Hic equidem rurftts manifefte per oppofitionem dida eft breuifpira, adeam quaema
gnum Si rarum fpum habebat. Et nullus lane' amplius, etiaui fi omni no finiftimus nobis fit, du--
bitauerit de eo q? no omnibus deliris Hippocrates raram Si magnam refpirationem fieri dixerit*
Itacp in vna & eadem foemina vtriulq? dimcultatis fpirandi ex ordine commeminit, paululuiq
progreffus amplius fic feribit: || Vigefima fermones multi,& rurfus,fedata eft, taciturna, breuilpi
ra. Deinde vbi dixit, | Vigcfimaprima mortua eft, ad fipem totius fermonis hate addit: | Huic a4
finem fpiritusrarusmagnus,omninonihil fentiebat,fcmper contegebatur.

Qmd Hdi Voces apud Hip. fignificent,p^Tempm,& ad Fmem. C.ydP, 6, ,

M Anifeftum igitur eft ex omnibus quae retuiimus,cp Hippocrates aliqn magnum & rarum
fpum deliris fieri nouit, aliqn vero ipfius contrarium, aliqn vtrosqp in eodem homine fin-r
gulatim incidere. Et fane" me tibi demonftraturum effe confido, fi modo mentem adhibu eris, dC

_ LIBE R SEC V N D VS _ _ Ai __

A A non quafi ftrjsfnaattr^ m ipfis quos dcfcripfit aegris fingularum prxdi

(fbrum difFeretiamm caufam ab ipfo effe indicata. Initium autem faciam a poftrema nobis adierim
pta aegrota Dealcis vxore in qua omni completo fermone,deinde,veIut confueuitjbreiiiter coten
« ta capita recolligens hxc feribit : | Huic ad finem fpiritus rarus,magnus,j: omnino nihil fentiebat. J -Epid-cs.
Etenim quod dicir/omnino nihil/etiam refpirationis vtiiitatem comprehedit,}-cuius itidem diu ' i *

tius negligens erat,propterea q> nihil fentiebat:et cum per hoc magna quies ac cellatio perficere- t aisw hic m
tur, rarus fpiritus reddebatur, nimirum tunc primum ad adfionem voluntate concitata, quando
prope perniciem 8 C fuffbcationem peruenit. Quemadmodum autem haec fcemina,non fufBcien de

ter bibebat (parum enim,inquit, comonita bibebarific neq3 refpirabat priusq a violentia circa fuf
focationem admoneretur,multo vehementius pungente aclfimulante S>C ad acftionem excitante,

§ i| qtii ad bibendum conimonent.'Vbi vero iamrefpirarejca^&tjEeaeeabafesAilo-minus om mum infinjilii
iieniprioremdefe(Sum'permagnftsdta^^ionis,fimilttervt ij quiinmcerore&ludfu fuipi-' lis erat: prg~
fant. Verum illi quidem ob duplicem caufam hoc faciunt,tum q» circa curam^ob quam triftantur, pterhoc.n. uti-
eonuerfantur,& ob id rarius ac minus relpirantes per multas ex ordine acffionesjdeinde a'defeiffu e-

eoacSiomnem ipiiim femel explere coguntur :tum.ampiius etiam proptereaq» circa mcerores,6^ >'‘it ct,cr ma-
fpiritus & calor intus monetur. In eiufmodi vero difpofitionibus, latenter dC paulatim multus ca
iorin alto coaceruatus vbi primumbominem moleftarit, necelfeeft amplius refpirare. Verum in
biFecftionibus deiirantiuffljneceffitas quidema-primacaufa confimilis eft: aiecunda vero non iti> ^gAdTdl'”'

; dem exiftitmeq? enim intro magis,^ extrahis calor mouetur,nifi fortuito aliud quoddafympto>

;ina fiat. Differunt aut QC febricitad-adeliri ab ijs quialia's mcerore affedli funt. Atqui & ipfe Hip jpiratioms,
ipoerates reperitur iiripfis reuocationis vocabulo effe vfus,quemadmddum alibi & de Philifco lo
« ‘ quens,| Huic fpiriuis ad finem velutreuocato.Quidigiturtademefl: quod ait, pertempusrnam i.Epid.c6.j.t.

:certe&hociuftumefl-exponere.fSiueeniradeefi;'murtam-/vtid^Erpiod-j»pra2a0tiontb»sdi-- i.b
« nSum eftt |Spiriius magmr£&pf^mtdtniirfempasdefi|»e£femfignificat.verum fi Hoc ef^ bis co

tfequenter idem didium fuerit,tum in Dealcis vxore,tum in adoleicente in Melibcea: feribit enim > *ndtHnf>

« rin vtrifqjcolImiliterjSpmtus rarus,magnus,p6rtempus: Siue/multu/apponatur, quod dieftum pot per ti':

reft tale fiet: Spiritus-rataiSjmagftusj^peRm«itg^teinpus,;&bisdrcetur=vtiqt rarasr|s$eq«a^gftrix_/’^» tw
^partfatram/malsBEia^tfeeffe putaffldSejftrautcerte nonfic deficere velut nunc diximus,ied aliter ST' t.

'luxtaaliummodum,vtfitquod didium efttale: SpiritusmagnuSjSdraruSjnoncontinenter, netp
ex ordine coniequenter,fed per longius tempus. Si enim continenter S^confequen ter oesrefpb ^^Lsis^itkp,
iC; rationescontingeretfieri magnas 8 c raras, non apponere oporteret huiufmodi refpirationibus
i/per tempus/fed fimpliciter feribere/fpiritus magnus et rarus. Si vero plures quide refpirationes
pon fieret magnae 8 C rarg: coincideretaute aliquae paucae huiufcemodfi tuncfane' non fimpliciter
fpiritum rarum & magnu dicere oportcrei5,fed/p'ertp^^app0nere: Aut et cum hoc pugnat quod
|in Dealcis vxore didfum eft in fine totius ferraonis :Huic enim,inquit, fpiritus ad finem rarus,
magnus. Atqui fuperius dixeratin decimaquarta die. Spiritus rarus,& magnus,per tps. Mande- .
i fie enim quod riunc/per terapus/hoc in feqUentibus/ad fine/dixit. Quid df igitur ad finef id vi-
I delicetquod viqj ad finem per oem morbum contingit. Verum ca hoc pugnare videbitur,quod ;
i in dedmaquartadie efidi< 5 hinitSpmtus rarus,& magp iis.per tps, &^ ru rfus breuiipira. Quomo- i
i-cb enim fi per omn€tempusmagnus-6s?fartiyerat-fpiritus4,6iii:utfiiSrbreuifpifa 3 adlcriptum eft C |

Si quidem enim oino aliquod tempus fuit,in quo breuifpira erat, non penitus longifpira erat. Atj
veroqj penitus velitipfamlongifoiramfa(flamefre,tametfijionperhxcverbaindecimaquaria^
diei verum in fine vticp,cum ait/ad finem/manifeftum redditur: ac oes hoc ipium cofitebutur, qui |
Hippocratis didionem audire funt afrueti.Neq3 enim femel aut iterum,ied valde frequeter, repe> j
■ ritur apud ipfum/ad finem/necp in alio vllo vfurpatu ^ vbi per omne tepus indicare veUt.Quare j
I) hoc dubium penitus manet, fiue hoc ipfum/ad finem/per multum tepus fignificare fuipicemur, |
fiue aliud quicqiIramofane'necpdubmeft,fedfi:uftra nos ipfoscalQniamur.Non enim diffecat id l
quod raro ineidit,in vllo aliquo eoru quae fic dicuntur, fententiam in jvniuerfum prolata : quem- j
«dmodum fi etiam fic diceremus: Huic foeminaeiperomtieqpadem. tempus n3:^n±i&fi6raim.erati.
fpiritus:incidebattam€naIiq 5 iarenterfpiraiiQ.hreuis.Qiradverohmoi iermo ipfrHfppocrattj
fitferniliaris, cum ex alijs libris oftendere licet, tum ex ipfo tertio popularium morborum, in quo i .

' « etiamhaecaegrotaconfcriptaeft. Peftilenteenimcoftitutionem enarras,ficfaneincepit:llAnnusj j,Epid.c6.'j.t,
« auftrinus,pluuibfus,fine:natibus adfinem.Etpaululuprogreflusait: j[Btefi'aeparuidiiperfimfpi-i
rarunt. Verum ob hocipfum fine flatibus anuum dixit, q? neq? alfj quidam ventfneqj qui Etellae j
appellant,continenter &C memorabiliter fpirauerunc,fed parui dC diiperfim, Rurfus porro' Apol- i
Ionium in A,bderis decimumtertium ah hac conftiturione icribens, poftg de omnibus circa mor-;

: bum ipfius diebus receniuit,ad caudam totius iermoiiis appofuit, | Delirus ad finem. Atqui paulo j ibid.t.84.151.6
<c ■; fupra de ipfo fcripierathgc verba ; | Circa vigefimamquartam per lenitudinem alia quidem in eo-i ibideoi.

« dern ftatu, parum autem refipiebat. Verum non iufficiens erat ipfum parum refipuifle, ad hoc vt I
totam de aegroto prolatam fententiam fubuerteret; pb, id redie dixit/deKrusiadrfiiK^hoe^ft-vfj

que adfinem,quodidem_v^etquod,per..totum morb um. ___|_,j__

: Tertia Cfaffis. ' i ii

DE DIF EIC- RES PIR.

QmdeCdupiMrmf^ Spiritm,^liqmhsfempcr delirantibus,^li^uibui nunquam,^liqui^ifS- ■

(idiiiiqmdtempuscGnungat:iic de Dijferentid. ScriptorumHi^poc.&Thucydidi. . C\AP. /

I Am igitur tandem jfinein Termoni imponere oportet,cpypeEtEn:^Si/ffiHiidem«flq«o4/ad &|
nemA Et quadoquidem: hoc monftratum eft,caufam deinceps referemus, ob quam aliquibus
deliris rarus & magnus pei omnem morbum fit fpiritus,aliquibus vero nunq: et quibufdam per I
longius tempus, raro intercidente aut fimpliciter diuerfo, aut 'etiam contrario: quibufdam vero;
vice verfa, raro quidem magnus rarus, fepe vero autcontrariusjaut quoquo modo diuerfus: i
quiburdam vero exxquo vterque. In memoriamitaque hic reuocemusea qu^in primo libro

funt demonftrata/de fimpiicibus afledlionibus» Dolorem etenim folumj in aliqua particula quae
circa refpirationes mouetur fadium, paruam denfam efficere vniuerEra refpirattonem moni;
Itrabatur tDelifxsmtvessdcdiEm contrariam-illiiprijParam videlicet magnamtAugmetum ati
temcaioriSjmagnam SC-dettfamcELeoaa-ariamipfifrigiditatemjparuam etrarani* Si igitur a'fb^i
lo delirio refpirarionis ornatus et integritas confuriditUAmagnusSCrarus ertcfpiritus perpetuo': |
Si vero a' folo dolore, paruus denfus: Si vero ambo concurrant , dolor vehementer fup.eret, ■
obfcura omnino alteratio ex delirio erit: Siveromoderatusfueritdolor, aut plus quidem ex do-^j
lore, minus vero ex delirio,refpirationem alterari continget, aut vice verfa, aut aequaliter .iuxta jF
vtrunqj. Neq3 enim delirium valde perfedie demoliri poteft alterationem quaeiit ex dolore, prx-1
terg fi ipfum valde Ot magnum SC vehemens,dolor vero paratis dC obfcurus^ Ai vero dolor vbij
fortis fuerit, perfecfteeuincit refpirationis difficultatem quae ex delirio induceretur, vt in totum |
ne compareat quidem; Sic etiam fl cum alia quapiam affedtionedelirium complexurri fiqrefpira?-
tionisfpeciem intEdum aham efficieqfecundum quod aut fuperat aut fuperaiur: autaequa potet!
-tia prodita flint,autnune quidem(ri ita contingat) fuperat r rurfusveroin alitrtemporemorbi-fit--
peratun Monftrabimus igitur quodetiam hocipfom in libris morborum jpopularium doceXjper
conferiptos in ipris:xgrotos* Monftrabitur autem euidenter & manifefte,vbi prius parum quid^ , ;
dam de Hippocratis voluntateac propofito praefati fuerimus» Exiftiraant enim veteres onanial
qu^ aegris contingunt ipfum conferibere, velut Thucydiden: verum fes non ita habet ,fed hoc!
ipfum eft in quo vel maxime cotraria funt Hippocratis & Thucydidis fcripta»Thucydides enim I
omnia feribit etiam idiotis nota,nihil ipforum penituspreterihiitens: Hippocrates vero paUcaex |
ijs quae ad totam affecflione pertineat,circa quampgrotus eft periclitatus: multa 'vero alia ab idio>
'tfsquidem neglecta-artificiofam vero dCexadiam cognitionem exhibentia^ SC qu^e etiam opti^
mos medicos faepe latere poffunt» Hic velox in interpretando, nihil quod nojrmagnopere iu>
uet feribendum libi ducens, videbitur tibi rurliis propria mente emoueri, quando etiam qux pe^
nitus non funt facfla fgro feribit, hocipfum infuper indicansq> non fint fadta: Hic vero etiam ex
iadtf s plurima relinquens, minime videbitur in no facflis tempus terendo delirare» Verum fi me>
■ditatus flieris ob eandem caufam, tum illa relinqui, tum h^c fcribftunc fane' opinor teipfurti eflEe
admiraturum: Necp enim vulgaria,neq3 qug quilibet medicus affequi queat,hic fcripftt» Demon
ftratum eft autem de his nobis,tum in aiijs multis libris, tum in rjs qui ftmt de Hfppoaratis diffe>
iftione fcnpti, ncc minus ciiam in ifsqui de Thucydidis pefte»' Horum igitur memor, haud diffi¬
culter mteihges ea qux diceittur; Monftrabo enim(quamuis prxter opinionem hoc effe.videbiV
tuOmuirosdifficulrerfpiEanteseffeiirmorbis-popularibusconfcriproSjverumHippocratenihil
dedcfficiliipforurn iTrpiraaoixeidixifli,,q3mpterea cp manifefta erat dC omnibus medicis confpi-
cua» Si erarn aut pecT:us,autcoftas,aut locos circa dauiculas,autfauc€S'alicui ihftamari contingatt
& ob id paruus ac denfus fpus neceffarid fequaf,velut in priore'fermone eft comonftratumi Hfp
pocrates neqj difficilis refpirationis fpeciem,neq5 prorfus q difficulter fpirans Edus eft, feribere
dignatus eft. Multam enim SC frequentem huiuimodi difpnceae fpeciem quotidie fere videre eft
in penpntumonms, 8 C pleuriticis,& in angina,aG fimpliciter in omnibus quibus aliquid drca]|f
thoracemacpulniqaem eft inflammatum» Q_uin&ad hepar inflammatum,& prgfertim gibbam
eius partem; & ad fprenem inflammatum,& ipfiustapUtfircm^3 peritbngum:eiufmodi

difficilis fpirationis fpecies confequitur»Immo etiam quibus venter inflamatuseft,&^ magis fi os
&ftomachus ipfius, ^quibus pellicula aliqua, autmufculus circa praecordia, aut ipfum adeofe>
ptLim tranfuerfum, his omnibus paruus 5 C denfus fit fpirirus. Saepe vero etia inteftinum aliquod
gracile,& maxime quae iuxta ieiunu funt,&^ fupernae eoli partes,maiori inflammatione correpta,
'adeo difficilem fpirationem induxerunt. Per inflammationem autem nunc intefligendus eft du¬
rus, & calidus, & dolens tumor,quemadmodum SiTErafiftratus vocare confuetudinem habetjSi!
recen tiores medici omnes; quandoquide q veteres Graeci phlogolin id nqminauerint,quod ho- ;
die phlcgmonejhoc eft.inflammationem dicimus,nemo fereignorat. Monfffatum eft autem ihli |
bro hunc praecedente , ob quid hydropicis dC ijs qui fe aut potu aut cibis fupra modumexpleue- |
runt,£<: pregnantibus,6<: qui prominentem yentrem ha^nt,paruus 8 C denfus fiatfpfritus,&: vni |
uerfim loquedo,omnibus quibus aliquod refpiratoriuurorganumTdardtatuf» Sic enim 8 C anhe-
fofiSj6ir pulmonari|'s3& fuppuratis,& quibus fpina dorfi magnopere diftorta eft,aut alius quifpia
tumor memorabilis in quacunquepraedidia particula exiftit, neceffarium eft pariium & denfum
--^----- ^------

t

U

LIBE R rO C V N D V S

66

Jifpmtam dncere, Hi' h
fori

forum, ad quas neceff:

dyfpnoeaeemdens efi:,&plen'% tantum non quotidie con m^tt. Verum q> Hi ppocrates nihiley j
tam manifeftis,'foibat/£epe demonftraturneft^TiiiHdiaese^idem^x^^^ «gros conttngSy

'‘v 3 un 3 iota^otiscdnforipffirHR^pocratSvEpvtarti'foxarfi 1 fia^^ I

^ 0^ Mosp:nbendi tJippocrdW in Proprijs(& legitimis libris Epidemicis^acCtir in aliqui- -\

bm £grom Rej^irdndi Speciemtdcmrit. . C^P, 8 . |

D icamus Igitur iam etiamipfos difficulter fpirantes xgrotos, in quibus non dignatus eft no
folum no fpeciem difficilis refpirationis,fed neq^ ipfum hoc folum fimpliciter dicere, q> dif-,
ficulter fpirauerinn Quoniam vero fepten^unt ex toto morborum popuIariumlibri,etex his fo
b ^ manifefie fpurius efle oibus \ndetur, immo dC recentior ac iubornatus: Quintus vero na

' L " inagUi Hippocratis Heraclida hli|,fcd iimiorisfilt) Draconis: Secundus vero ac quartus, dC fex>

£us,ab aliquibus Hippocratis filij, ab ahjs vero ipfius Hippoaratiseffeputanf, non tamen vt cori i
2 —rr- foripti libri,neqiievt graecis inuulgandi,fod c6mmThfafi| potius efletQuibu^m vero qui mihi •
VwH^i-fexadlius librorum vimexpendifle videntur, a Theflalo conferipti efle quinqj libri videntur: ve^,
y lBruduoefleiBagniHippocratis,.|&obidfane'inlcriptiiIlieire,Libriexparuatabella,Theiralivi'r! t Caiaber'ita '
delicet,qui omnia quae pater ipllus fcripferat,in idem coaceruare ftudio habuit, quo' nihil deperi-;
ret:folos autem reliquos ex: Ins ieptem libris, Hippocratis magni efle fere' omnibus cofelTum eft, os flb nomine :
riempepfimunrS^fertium: Proinde rationi Gohfentaneum mihi vifumeft,primum eos xgrotos I Hippocratis,;
qui in his libris conforipti font, in manus fumere:pofteaVero et eos qui in.ah|s morborum popu i i,

lafium libris proditi funt,ipfis fi:aurii:arinecfrere,prout fermonis progreffus hoc ipfum fibi pecu- i us rcnpferatin I
liariter poftulauerit,immo et quaecunq3 inalds ipfius foriptis dereipirandidifficultate funt diifta» Itabaiis.
Et iane primi orum Anaxionis mentionem faciemus,quem velutipie ait,Febris acuta apprehe
ditjiateris dextri dolor continens,tuffiuitaridas,necpeXpuit primis diebus» Et primum vtic^ hoc
ipfum moftftrabimus, cur tandem cum breuiloquus fit Hippocrates, licuiffet^j ipll per vni 5 no-
men,q) pleuriticus erat Ariaxionjdicerejftc relatis fymptomatibus qux ad hunc morbum coinci- \ffLrea^$iyhi
dere foleht,per illa ipia magis dignatus fit facere de ipfo enarrationem^Neqj enim aiia's hunemo Ide parua tabd
f em habet^fed penitus contrarium,vt videlicet ad vnum nomen & caput, partialia femper redu-
cat» Neqj^vero veriiimik eft nunc eu fortuito fic feribere, qui neqj vnum aliquod temere feribat» |

Quae eft igitur caufa y Singulorum morborum fymptomata partim neceflTario', partim vt pluri-
' Cmum exiftut» Eorum quae neceflario' exiftuntjplures funtdifterentiae^Qugdam fgpiffime vident,
dC ob id naturae morbi propria effe credatur»Quadam valde raro,& propter aliquod prgcipuum .
quod priuatim coincidit» Hippocrates igitur cum confuet^ {pedes fymptornatu extiterint, tunc
fane' folo vniuerl^i morbi nomine co tentus eft: cum vero aliquid ex raris incidit, poft vniuerfa-
leru dC communem totius morbi appellationem, ftatim illud ipfum diferiminat» (^©'d fiplures
aliquando confpiciat affetftionum fpecies, quae fingulae fupra commune & coufuetam naturam

parui

ftiidiiitaccrua ,
rcinid^vcni-
jhil periret. viS
Iet ca.i.libri ter :
tij-ndeee

accedit&iaterisdolor,atquefaicxtinTMiE^&IrelpirandrdffficuItas,&:tuffis:neq3enim poffibilc
eft pleuriticum efle, cui non omnia haec adlint» Verum efterri quicg ex inflammationis partibus
vnacum tuffi, non quidem neceflarium eft, vt plurimum tamen co tingit» Sic vero etiam eorum
iqux efferuntur fpecies fubrubra,aut fubflaua,aut fpumofa exiftit»Quemadmodum autem iniam
didis,aliudconfuetum,aliud peregrinum eft: Sic etiam in ipfis qux,neceflrario' coincidunt,aIiqug
fpecies faepiffimejaliqugraro videntur» Hippocrates itaq^in propofitonuncxgroto Anaxione,
[pofi^particularesaftecftionesdifcriminationeindigebant, vtquaerariorisfpeciei eflent,quibus
P ipflsffiftindis, pleuriticus concurfus manifefte cognobilis redderetur, fuperuacaneum exiftima-

uitfcribcre,quod omnino citra conferiptionem erat intelligibile» || Febris enim, inquit, acuta ap- j.Epid.c6. j, t.
prehendit,dextri lateris dolor continens,tuffiuit aridas,tufficulas videlicet» Non folum igi-: 79 -f-i so.b
tur Q) febris fuit,fed etiam qualisffiam didicifti: acuta enim,inquit: Et non folum cp lateris dolor,
fed etia qualis, nempe continens :Et non folum q» tufles,fed etiam qug 5 C quales,nimirum arid^,
neqj quicq expuentes» Jn eodem aute hoc ferinone didicifti pleuriticus fuerit hic homo: in nui
i io eriim ex omnibus morbis pratdidarum affedionu concurfus adeft, praeter^ in pleuritide» Per
I Vnum itaqs ierfflonem,6!l,q) cum pleuritide conflidatus fit homo, SC qualis hec ipE fuerit, often-
ifumeft» C^ando-verorefpirandidifficultas neceflario'pleuritkkmfoqBfta^fo^^erei^uit,q>,
iagrefpirauithic homo» Si quidem enim & de hac quic^ peregrinum ac rarum quod diceret ha
buiflet,non vtiq3 taGuiflret:aim vero,velut veriOmile eft,conruetam fpeciem feruaret, rationabi-
j liter eam reliquit» Quemadmodum aute hxc reliquit, fic alia adfcripfk, quae neq j neceflario pleu¬
riticis adfunt,neq3 vt plurimumjnecp ex didis intelligi poflTunt» Inquit enim, Siticulofus, vigilas, i
vrinae autem coloratae, multae, tenues» deinde inferens, Sexta delirus, ad calfadoria vero nihil re- j
»leuriticis adeft, necp vt plurimu» Si vero & feptimx diei'
tiuscognoicesvolutatemvirftHabetautemhoc modo: |
TertiaQaffis» iii ij ' ~ SeptiT^^ ^

D E DIF FI a VL. R E S PI.

j.Epld.c6 . mJ I Septima doIofofajfebfisienimfeextendi't,8^-’doIdPes no femifemiit,tuffes%infeftaba!i% ac dfffijg
79‘}^.iie.h culter rpirans erat* Hic (ane'c£'ffidli'sfpirafioms mentionem fecitjcu hominem male affligi colle «

xflionem faceretjinter alia etiam ipiam recenfensjquse a' principio quidem ipfl coinciderant j non
ceflauerunt tamen, neq? remiferunnFebrCs enim etia infoper fe extendilTe ait: Reliqua vero tria
mala(quatuor enim funt coperta quse pleuriticum concurfum perflciunt)in eode flatu permane;
re ait,dolores videlicet,tuffes^^, ac difficilem fpirationemi,ab ipfa morbi fubflantia colligens ac ra
tiocinationem facies homine dolorofe habere ac affligi* Si enim ex aftedtionibusipfum morbum!
Conflituentibiis, quatuor numero exiftentibus, tres quidem eodem mpdo habentes permanent,
quarta vero etia peior redditur,omnibus manifeftum efl q> homo male habuit* Quare paiam vi-'
des qj difficilis reipirationis metione propterea fecit,q? ea opus fueritad coftitutionis morbi prae-
; iiotionemjalias ipfius haudquaq mentione fadurus* Et ob id primu hunc ggrUm ex omnibus in
maniis iumpfijVtoflenda q> non male nuncjdifficilis reipirationis mentione feciat,de qua in priri
cipio nihil dixit, qh neq3 in totum ea opus erat. Si enim mentem adhibueris ad ipiam didionem,
■inuenies ipfam hoc indicarem* Septimajinqufedolorofa, nam 8 c febris fe extendit, inquit,& do-
; Ibres non remiferunt,tufles% infeftabat, ac difficulter fpiras erat* Hic enim, velut dixi,vna quide:

I malum extenfum elfe oftenditjreliqua vero manerein eodem flatu* Nam quod oflendit per hoc P
quod/no remifefunt/dixit,id ipfum etiam in reliquis,tufficulis videlicet difficih'ipiratione, ex

i c6mumintelligereoportet,cufemiIiariffimafiteiufinodiinterpretationon Hippocrati iblu,fed
! dr alifs veteribus ferme omnibus* Sicut enim dolores nihil remiferunt,fic etiam tulTes infeftabaty
: eodem md fcilicet,nihil remittentest Si: difficulter ipirans erat,eode videlicet modo, nihil remitte
: te difficili ipiratione* Quin & ipfevox^erati^mdicat fimiliter vt prius* Necp enim difficulter ipi-
i rans flebat dixit, quauis dicere potuilTet: 8 C magis vtiep g omnia alia dixilfet, fi circa feptima tan-
j demhatcaffedioinfuperacceffiffetj&priusnonfuifletirednecaccedebatvideliGetjOinoenima'
i principio ipfam cum alifscofiflere oportebat* Redeitac^ Hippocrates docuit, in principio qui-
! dem enarratiomsipiam relinquens,poflea vero eius mentionem fectens* At vero i,n altjs multis
' aegrotis ficut in principio reliquit, fic neqj in^pgreflu fermonis difficilis Ipirationis mentionefa-1
cere videtunCgteru oes ipfos deinceps adferibam,tum qui in primo morboru populariiSjVt dixi,:
tum qui in tertio funt coferipti, vbi prius appofuero quae deflint adhuc expolitioni in pferiptum
egrotum* Qpemadmodu igit q» difficulter Ipirans erat,ex mfa morbi natura cognouiflemusjet 11 ;
no poflea ab ipfo Hippocrate didum eflet: Sic etiam difficilis fpirationis fpecies ipii parua ac j
denfafuerit, non obfcurum efl, d II Hippocrates non feribat* Velut enim q> pleuritici difficulter Q
fpirant apparet, fic etia q> parua ac denfam fpirationem habent* Diximus autem antea q) Hippo :
crates nihil eorum quae et alr)s manifefle cognolcuntur,lcribat* Atqui et delirauit hic homo,dicit ■

I Ibidem. igitur fic de ipfo: | Sexta delirus*Sed hoc quide,nd vtffymp torna natura flia animu perGelIes,fed |

; f Calaber d vtaffedusacceiroriusadfortespleuritidas,nonfanealterationcexdoloreluperatuw«iierat, neqj
i detlegt^e-vo- perfeipfum difficilis refpirationis fpem formaturu;verumdolorin laterefordsexiflenspfeipf;
i ffi)yLa, Jicit-n. flim oino refpiratione alteraturus erat. Si aut iuxta materia dolor obfcurus crat,delirium yeroyc
arritudo. et iu bcmens,omnino fane'aut perfededelirium dolore flipalTet, aut certe vt plurima : atqj ita perbm<
morbum talis xgrotus magnum QC rarum ipiritum duxilfet, aut plurimu quidem huc,
fUurms ‘neclf rarenter aut paruum & denfum: & hoc Hippocrates penitus lignificaffet, velut in adolefcente in
ftrib efl mor- Melibga: huic enim diftetio qugdS fubmollis circa iliiim erat,fed bC magnopere deflpiebat* Scri-
hm ci delino, bit itaqj de diftentione quidem fic :J Ilij diftentiofubmolIis,oblonga ex vtrilqj* De defipientia ve »
^Hypochon- ro fic: |In decimadiedelirainEfe-nfim,in decimaquarta diemultSdelirabat, in vigefimafunebatjt ^
driu.& fic dcin inquit* SoJaitaq^vax 40 ^^ ,,f.-fiiEiebat,iuffieies Gft ad deliri) magnitudineindreanda* Sed & q>
ceps. moderatus eflet actaerturnUs adofefefs, non parum magnitudine deliri) auget: liquide lane' etin

Ibi.j.g7.15 i*g pxxdibiionvini libro, relponfiones temerarias, nedu deliria ipla, malas elTeaitinmoderans:neq^l f
enim alterius rei gf a in decimx diei enarratione,ea quas ad mores adolefcentis pertinet adferiplit*' ,,
Vtveroneputarcmus,proptereaqjlcriptum eft/delirauitfenlim/fimpIexquoddam&vulgare
elfe delirium, ob id fane' infert/erat aut moderatus bC tzcitmnns/ptv quae omnia vehemetiam de¬
liri) indicauit* At vero diftetionc circa iliu ex vtrilqj lateribus,fortaffis putauerit aliquis paruunt
i ac denfum fpiritum efficere* Verum per ea qug de ipfa fcriplit,rationabiliter oftendit ipfam a' de-
I iirio vida efle: neqj enim fimpliciter dixit/erat aut circa ilium diftentio/fed appofuit/lubmollis/

I oflendens q? non fuerit cu magno tumore*Molle,n*quod hocloco HippoGratesJtnp^sa-dixfl^
i vacuum fignificat* Ex eo vero ^/oblonga/dixit, contrarium oftendit ei quod ipfefgpedicit/ilio
j reuullb* Cum enim a fepto tranluerfo tendif, tunc quidem reuellif, ac totu occultatur,ad thorace
I tradum:cum vero ab aliqfia infra fita particula, tunc fene'oblonga ipfa tenfio apparet:non efl |

I enim quic^ ante fitum quod iplam occultet, velut in thca-ace funt tum eofte lpurig,tum ipfeni pe |

I cfhis* No folum igitur ex his pala'm eft,qj parua omnino fuerit affedio circa ilium ad difficilis re -1
i fpirationis generationem,fed & ex eo q? Hippocrates de ipfiiis dolore nihil adlcriplit, non tacitu |
rus,li quidem dolorofum fuilfet, cu hic ipfi mos fit,vt nihil eiuflnodi rerum negligentef ptereat* I
Si quidem igithatcipfa omo erant par ua,necp enim tumor aliquis magnus erat in ipfo, neqj dp->j
-^ , -----ioi7^i-

T LIBER SE C VS 67 ___

AlorTneqs fepfum tranfoerfum premebat^ fed fecundum ventrem^otum extedebatur: delmo vero
contra nihil deerat quo minus dC maximum ^ grauiffimum elTet: pro ratione vtiqjab ipfo peni i

tus fuperata eft aff ectio circa ilium, y t ob id per omnem morbum relpirat/o rara magna fit fa-
<fia.Et propterea Hippocrates y triuiqj fimul meminit, nepe 3 C fpedei difficilis fpirationis, & af- :

tt fe(fh'onis circa iliu*Habet autem didio ipfius hoc modo: f Spiritus.rarus,-msagnus:,-per tpsj^ififdi- . 4 -Epid^^j.t. ’
tt ftentio fubmollis, Vt ne quis negligenter praetereat fermonem/ed ex ordine conlequentes inter 15 »-s

fe duas legens afiediones contrariam difficilis relpirationis fpeciem operari foIitaSjCdfideret cau
fam,cur perfede quidem fuperet.delirium,yf neatur autem diftentio circa ilium» Verum nos fane
caufam diximus,^ mentem ac fententiam yirijexporuimus: dC oportet iam tranfitione fada,reli^
quam propofiti fermonis partem explicare. Qn enim.deliriu perfecfce vicerit cotrariam afFedio^
nem,ipfum folum per propria yim relpirationem alterat ,velut in pr;*lcripto didu eft adolefcen-
tulo,qm' in tertio morborum popularium vitimus rccenfetur. At vero q? etia dolore perfede exu
perante,nihil appareat praeterea ex difficultate fpirandi quam delirium inducere folet,in Anaxio
ne monftratum eft, qui dC ipie in tertio populatum morborum icriptus eft odauus a' peftilenri
coftitutione. In ipla autem Dealcis yxore,cuius etiam antea mentionem fecimus, odaua ab hoc,

: B decimaquinta poft peftilentem conftitutionem. ferip ta,vt plurimum quidem delirium exuperati
rarenter vero exuperatur: verum verba paulo anteaqn exponebam quid fignificet/per tempus/
adlcripfi:Nunc vero affediones iplas pugnantes referam, fecuturus 8 C hiciermones ab Hippo»
crate prolatos. Nulla itacpdolorofa affedio huic mulierculg accidifle videtur,prxualuit aute per-
<e frigeratio,marceft:enteinfitacaliditate;exeoenimquodfcriptumeftdeipla,|Febf€sadff^U'te ibiUtsc.d
tt nues, extre m ar mttp artfum frigiditas. hoc oftenditur , 8 Ccxeo q> per omnem morbum contege^
tt batur: eum enimdixftief, Afiinitio autem cotegebatunpofteain fine totius narrationis^ Semper
« cotegebaf, ainQuin dC ex moerore initium fumpfifle, his edfentit.Inquit enim,Febris horrida ex.
moerore corripuit. Sed & ipfa febris horridaiuxta eandem cauEm fadaeft.Et lane etiam hoc,«
potus ventrem penetrent ac percurrant,necp paruo tempore confiftentes, maximum fignum eft
innatam caliditatem extingui. Quin dC cutis arida nihil aliud eft ^ reficcata. Deperit aut vna' cu
c- eiufmodificcitatibus innatus calor.At vero'qj hgec omnia in ipfa fadafint,ipla didionumfeque»
tt la oftendit. |Decimafeptima enim, inquit, intationes a ventre turb.ulentaf,poftea vero ipfi potus ibidem. i
« percurrebant,nec^ confiftebant,omnino nihil fentiebat,cutis aridae dreuntenfio. Rationabiliter
« igiturp er omnemmorbummagnus &:rarus rpiritus praeualuit:intercedebat autem aliquando
« ©etiam breuis,ad perfrigerationes cofequens. Mentionem autemEciam etiam nunc ipfius didio»

« nis,velut antea iam adlcripfi: |Decimaquartafpiritusrarus,magnus>periemptrsierrurfusbreui^ lbidem.c
« lpira.Vigefimaj(a'mones multi,rurlusledataeft; taciturna, breuifpira.Vigefima prima mortua
« elLHuic ad finem Ipiritus rarus, magnus. Hic igitur delirium perfrigeratione fuperabat, dC pro»,
ptereararo quidem breuilpira, per omnem, vero morbum logilpira obfouata eft. Vice verfa por
ro' in Py thione cuius iam antea meminfibreuis IpiratiO per totum quidem morbum erat, raro au.
temquandocplongalpiratiocontingebat: Atcpidiuxtarationem:duf enimopponebanturdeli
- rioafedionesbreuis^irationis€aufae,-dQior&peffi^eEaim,q.xiae.asmaepafaam-re^tta£ioneiti4 j

' facere fblent: verum dolor cura.denfitatejperfeigEtaEkKaeesBSCTifrarftate-Quoditaqjdelirauit, |

fepe Icriptum eft apertis verbis ab ipfo Hippocrate,vt hoc quide neminem latere pomt:led neqj
« dolor circa aluum,nam & hic aperte fic ferip tus eft : j| Iuxta aluum grauitas cum dolore. Quo'd ve Ibidem.t.74:

« ro perfirigeratus fuerit,& infitus calor cotabelceret, clarum ex his fit: | Secunda circa medium die ibidem. 14*. g;

« frigiditas extremarum partium,verum magis circa manus 8 C caput. Deinde confequenter in ter»

« tte diei enarratione: Sero circa Solis occafumfubfrigefadus eft parum. In quarta autem die non
« folumfrigiditasjfedetiamqjrecalfadusfit poft tempus, adferip tum eft. Clarius autem adhuc de
fc E ► odaua die narrans: Mane quidem dormiuit,inquit,parum: Statim autem frigiditas,fero excalla»;
et dus eft rurlus. Ite in decima diCjRurfus multa frigiditas,ait. Ex his igitur manifeftum eft.q^ &i^fri ‘
giditas erat,no folum dolor dC delirium,in Pythione. Quo'd vero prgualuerit quidem breuis fpi»!
ratio,fuerit autem St^qugdam longa fpiratiOjperfpicuum ex fecundg diei enarratione redditur,fic j ’

It enim ferip tum eft: j|Breuilpirus ad tempus multum. Hoc enim quod ait/ad tempus multum/in» | ibidem..
dicatnonlblumeflebreuemfpirationem,fediplamlongamfpirationem ab illafuperari.Porro'i
hic Pythion in tertio morborum popularium icriptus eft tertius poft peftilentem conftitutione,!

Quare licet vnicuiqj per fe diutius in ipfius fenis lermonibus immorari ac conuerlari,ne nos om» ! -

nes iplbs adfcribendo,longum fermonem faciamus.

Nihil Superioribm capitibus omitti,cjuodGalem Sententi£dduerfiretffr. • ,

C ”"\/Eterum q> nullam didionem,quas his qux nobis dicuntur contraria fit, volentes prgteriui»

^mus,maxime vtique credibile fiet huic, qui ad ipfoslibros legendosacceflerit. Atep eagra» 1
tia indicamus nos, tum in quo libro xger, de quocunque tandem nobis fingulatimdifferentibus
fermo contingit,icriptus eft: tum quotus eft,aut a' principio aut a' conftitutione numerandi exor»
dio fado: vtnequis cundetur obhtec Sc circa inuentionem pigreicat,atque aut citra experimen» 1
rum nobis credat, quodminimeexpetimus, aut nos fuipedos habeat tan^ qui perperam adferP i
- - Tdtia Clalirs, ifT iif bamusTi'

i.EoH.€6 . jii

DE DIFFIC. RESP.

%

A Ibide, t. zo.

B ibia.t.ti.c
CIbi.t.zi.£g
DIbi.i.j,ii3.»
Elbid. ti4.d
t'*Ifiterps iier

bu

TTApcKppO -

vitv confundit
cu ‘^a.iJtyeiV
utruq;.n.ispiP
fime, delirare
uertit, cum tfi
Gai.ex Hippo¬
cratis filia alte
rfiab altero di
ftinguati Mi¬
nus.n. malum
€,Ta,pa-Keynv
c^aS.TO.peKppo-

VHi/.videet Ii.

}. de reipiradi
diffic.ca.xj. iP-
pe fine,vbi dif-
fuf.etGal.hoc
tradat. Anti¬
qua translatio
TCrbu 'S-ttpAKi
ynv ad uerbu
uerriti^rcrloa,
•jrttpojpp^vetv
Tcrodeupcrc.

bamus .quod multi expofitores fecerunt* Verum illi propterea libros filent,ac vbfentes c^Iafttex
quibus iingulatim adicribant didtiones: Nos vero non ipfos folum libros, ied Sclocos ac capita
indicamus, quo quifqi quod velitfacilius reperire queat: Scimus enim q? firmiorem fidem Iiabe>
bmit eorum quae didmus,qui totum libri locum legerunt, ex quo didionem adrcribimus* Cxte>
rum praedidorum agrorum mentionem nasdacB^fefirosms^ea^uela^coegfi^ainiyelkmus.oliea.j
dere,iux£aqusnimadim3ialiqu^i®fekHm^mtianfptrandi dfficultatem operetur,contraria affe'
dione fuperata; quandocp vero penitus fuperatum etia ipfum,exile reddatur, Bt aliquando qui>
dem vt plurimum exiiperapraro intercidcte diucrfa fpirandi difficultate: aliquando vero exupei
ratur,atcpipfum adeo fuam difficilis fpirationis fpeciem interlabentem oftendit. Etiam fane per--
ipicuum eft id quod a principio dicebamus, nempe ^ cui magnus S)C rarus eft (piritus, huic om>
nino etiam delirium: Cui vero deImum,hmG non omnino magnus %C rarus eft: ipiritus,
QmdinSmgulis£gromprimilibrtdeVuLmor.Omniciijs,qtt£antedi 6 iii

funt dflipulentun . C^P. lo. ;j

P Orro' quod ex propofitisadhuc deeft,id fermoni addamus,omnium aegrorum qui in primo I
dC tertio morborumicripti funt cenfiira facta,a primo vfcp ad vltimum oiomjeodem ordine!
iermonem facientes,que ipie in fcribedo obferuauit. Primus itacp oium PhiIiiGus,q> quidem de- pt
lirarit, ac magnum & rarum fpiritum habuerit, iuperioribus fermonibus monftrauiiftus, Quo^d |
o neq? dolor quifpiam ipfi fuerit circa vllam aliquam partem,ex quibus affedis paraa ac den-j
1 fieri refpirationem dicebamus,nuc oftendemus, ipfa etiam hic Veteris didione in memoria^j
reuocatajquae fic habet:| Splen eleuaitis^ftoffifafergibbQfitate^Minime enim etiS alias dolo-
roliim eft vifcus iplen,neq5 feptum tranftierfonvpremit fimiliter vt hepar & venter,nifi maxima
fane habeat tumorem circa caput, quod in Philifto non erat: SC ob id fplen ipfe fufficies minime'^
erat,vt fpirandi difficultatem ex delirio indutftatn ftiperaret, cum neq? dolorofus eflct,neq3 feptu
cranfuerfum premeret. At vero Silenus qui deinceps fcriptus eftjcuius item in fuperibribus fer¬
monibus poft Philifcum mentionemfeeimus,q> rarum &: magnum etiamipfe habuerit fpiritum^

& qj delirarit, illic oftendimus: Quo'd vero nulla affedionem habuerit,quf dehriumiuperare po
tuerit, hoc loco demoftrabitur, Etemm temx diei mfius morbi enarratiofiicfcriptu habet: || Iltj di
ftentio ex vtriiq? obloga ad vmbilicum fubmollis. Igitur & ad vmbilicum fecedebat diftentio,
necp dolor quifpiam neqj tumor memorabilis erat. Quin quod in fine didu eft, Ilij palpitatio,
necp ipfum fufficies eft difficile ex delirio refpirationem alterare : Didum enim fexcenties ia eft,
aut dolorem efte oportere circa aliquaparteraiquae per refpirationes mouetur, aut aliquod ex re-(
fpiratorfjs organis coardari,vt paruus &denlus fpiritus fiat.Igitur.necp Silenus hiCjneqite prior
Philifcus aliqua aliam affedionS habuit,refpirationem alterare potentem, praeterq deliriu, Neq?
enim dolor,necp copreffio organorum refpirationis, imo neqj perfrigeratio aliqua aderat, quali
in tertio morborum popuIarium,PythioniScDealcis vxorifadam effe oftendimus, Casteru tres
deinceps hisjftrriptos, Herophontem videlicet & Philini vxorem irem^3 Epicratisreperias, fi di¬
ligenter enarrationesdeipfis perlegeris, minus delirium habere,.g vtiuxta hoc refpiratio ipfa al¬
terari poffit. Immo fderophontf i| fplen eleuatus eft^ &^iltj,ait,difientio, neqs apponens fubmot | 3
Iis,necp obionga,neq3 ad vmbilicum. Quare huic partes circa feptum trarifuerfirm inflamatx fiie- 1 ,»
runt,quod ipfum feptum primum & principaliiTimu refpiradohUorganS effe,nobis in comenta i
rtjs de caufis refpiratiois eft moftratum. At vero, Philini vxor ^ | dolebat,inquit,cor & ilium dex | 4
trum, Epicratis vero vxoro n folum‘=|cor doIebat,fed SC^PateriSjaitjfiniftri grauitatem cudolo- i f
te habuit* Ob id igitur neq3 adfcripfit vili horum paruum & denfum fpiritum, fed penitus obti-!

{cuit,morem hunc habens,velut etiam antea indicauimus,vt qu^ omnibus manifefte cognofcun;
tur,relinquat,Manifeftiffima aut Sc omnibus nota erat,velut item of^dimus,refpirandi difficul- >
tasiuxta paruitatem aC delitatem,qua neceflario' prajfcripti tres aegri habebant. Quin Clea jq
nadides qui poft fcriptaxeft^ttfdem neceflario' limiliter difficulter fpirabat,ob finiftri lateris dolo^
rem. Verum neq3 in hoc quicg Icriptum eft de difficilis fpirationis fpecie, vt quae citra fcriptionej
intelligi poffit: neq3 vero delirauit hic Cleanadides, Qui vero poft eum fcriptus eft j| Meton,ne; 7
que qug dolorem inferre poflet,neq3 quf aliquod refpirandi organum coardare valeret,affedio-!
nem habuit,immo neq3 delirfj vllam morbofam hypothefim: Verum quid prgter opinionem,&
quod occurrere non valde foleat,'ipfi accidit, Quinta,n,die (anguine ex naribus effufo, dC fudorq
exclufo, perfede iudicatus eft. Sanguine igitur effundebat adhuc et poft iudicationem,vigilans!
exiftes: immo dC f delirabat,inquit,quamuis ante iudicationcm penitus non deliraret: 6 c ob id etj
nos diximus nulla morbofam afficftionem deliri) ipfi affuifle. Verum fic delirabat,velut ebrtjs ejd
capitisrepletione.cotingit:ob hocautem,S:: 7rctp^X^y^v*udelir2hat, vocem Hippocrates fcripfitj
vt oftenderetfimilitudineadebrietatemipfi facfta, ex capitis repletione, Peruenit enim non pad
ca fanguinis copia ad ipfius caput, velut ex his quae contigerunt coniedare licet, ob quam fane?
totus morbus eft iudicatus, fufcipiente nimirum capite omnem ipfius affedionem. Verum es)
hoc fanguine non parum,ftadm in quinta die impetuofe excretum.eft cu fudore: multo vero md
gis q euacuatum eft, in capite remanfii, quod ipfum grauauit, dC homine delirare coegit. Vndc

_ ' ' '' LIBER SECV NDVS '~ 68 .

’ji fzni Hippocrates pofl^ dixiflet^Elalneiscirca caput vfus efl. Sanguinem ex naribus %pe pojft lu |

; dicationem fundebat,aiuC^iarein hoc non folu nullum difficilis refpirationis modu fcripfif, fed |
i neqs an prorfus difficulter fpirariuNeqj enim quocuqa delirantibus,aut ebrijs, fed folis defipien-1
] tibus magnus dC rarus fitfpiritus; ate^ hoc eft quod in prxnotionibus ait, j| Spiritus-tna^uis,^ Bc p jin Prog.cS. i.t.
8 ^ multum tempus^ifipietiam^nfftcatt Caeterum aegrotus qui poftipiumferiptuseiiErafinus,
i rieceffario' difficulter ipirabat: relicfta aute eft difficilis fpirationis fpecies,ob fepe dicftam caufam, i
I Nufquam enim vllam aliqua dolorofam aftecftionem, autrefpirandi organa premetem, prgdixif |

I fe ipfum apparet,atq3 deinceps fequentem difficilem fpirationem adfcripfiflejfed vbiqj velut om i
5* I nibus nota reliquifle* Quo'd vero fuerit eiufmodi affedtio ipfi Erafino, clarum fecit cu dixit, |Ilia: i.Epid-co.^. t.
i fublimia, diftentio cCc dolore* Magnitudine enim inflamationis declarat, ob quam tametfi homol ii.4.£

delirabat,non tndifficilem fpirationem deliriopropriamhabebatiaut certe huius,omo mentio^ |
nem Hippocrates feciflet* C^emadmodum*n*paruam dC deniam in doloribus contingente ipfe i
femper relinquere reperitur,propferea^^^^^&mamfefeira^cum eam quaeinsdpfeEf&coritingit no |

P ritambiguam,nufquamrelinquit3necpindefinitamprfterit. Equidem quae inf Critone poft eu \ibid.t.i 6 g
confequenter icripto acciderunt,manifefta cauiam habent* Ciim enim fecuda die mortuus fit ino | ' >

i pinatiffime, velut ex ipfa narratione difeere licet,merito de refpirationis difficultate quicg dicere:
Hippocrates reliquit,aut q> qualis ea fuerit non obferuauit,aut q? metionem eius facere non eft di ;
gnatus:utruq3enimrationiconfentaneumexiftit:Qu6dnoobferuauitquidem,ti3obmortis ve i
locitatenistum propter fymptomatum perterrefacftionem: necp enim paruum miraculum eft, ho I
minem obambulantem,&:confueta vitat munia obeuntem,deinde magnum pedis digitum vehe I
menterdolentem,prima diepashdu3mfiffi^^a^|gm!d6;foq^tf deinde mortuum effe* Cum igi-1
turnullamorainterimE!dafit,fed vclociterhomomorticonceflerit,nonautemfimpliciterdefi> i
: puerit,fed,vtait,furierit,impoffibiieerat©bfeua*6:qHQ«^a£aaerft*Etenim furiofosneprope!
quidem accedere fuftinemus, verum elongamur omnimodo, formidantes ne quid mali etiam j
' ■ nobis affficent* Aut igitur non obferuauitjVt diximus : aut no dignatus eft fpeciei diffidlisrefpi^ I
rationis mentionem facere, propter inopinatum totfymptomatum concurfum, ad quem folum I
nos mentem adhibere conuenit, dC non circunduci ac diftrahi ad ea qua: per alios atgrotos inue- j
loniripoffunt* ConfequenterporrtfClaKo»6m8md€ferifeft,-|-qufcapur&:collum aclumbos,vt \j.Ud.t.t7.h
inquit,a'principiodoIebat:verumh£ecnonfufficiebantadfpiritumparuumacdenfumefficien^ i
dum,nifi de coUo fane' hoc dicere velimus, veru de hoc in progreffu fermonis determinabimuis: |

Oat veroiliumcumtumoreeleuatum,fufficienserat* Quaretanietfihic defipuit, non tameprb -1
. - . priam defipientiat refpirationis fpeciem habuit, cum nimirum prgdidlg dolorofe affecftiones exu I

11 perarent* Catterum Dromadjevxorqux poft hunc iequif,qua etiaftatim a principio huius fer-|

monis appofui,non folu defipuit,fed 6^ magnum dC rarum fpum habebat, cum neqp circa thora- !
cem,ne® circa ilium, vlla aftecftio eflet,qu^ paruam 8 C denfam fpirationem efficere ex natura fua '
pdflet* (Jb idigitur dC Hippocrams c&queimdferaiiamjpfiniapprehenderatexadk defmbes^, I
A « I Circa ilium, inquit,-fdolereccepit^J-^nxia,implacida* vitiatis videlicet humoribus iftic os vetris 'lb;.r.i8.iis.W
mordentibus, no tn vlla inflammatione exift€n£e,neq3 etiam aliqua alia affecftione, a'qua paruus I
6 C denfus fpus produci folet*iEt fane'iriftac narratione paululum pgreflus Hippocrates,vbi feri- I
:: pfit/ilq dolor/vocem/anxia/appofuit* Et deinde rurfus/anxia fiticulofa* Neqa igitur quicg eoru |
quae circa ilium aut thoracem fiebant, fufficiens erat delirium exuperare. Sed neqj calor innatus I
extinguebatur,quemadmodum alijsfic contigifle oftendimus*Quare pro rone, cij nulla affetftio;
ex ffs qux delirio oppofitae fimt, refpirationem alterare poffet, magnus 8 C rarus fpus huic foemi-1
nae fiebat* Quando vero adferiptum eft dC hoc/ftatim reuulfus/hoc ipfum adhuc me indicare ac |
adnotarenunc oportet, ne quis fufpicetur nos id fegniter praeterituros fuifre*Verum nunc fane',

P id exponere non eft tempeftiuum,explicabitur autem in fequentilibro vna cum aliis que fimiii-i
ter funt di(fta* Caeterum in prxfenti fermone reliquos adhuc tres aegros in manus fumemus, qui I
quidem dC ipfi defipuerunt, non tamen propriam delirio, difficilis refpirationis fpeciem habue-1 '

tz H runt* Obidinprimoquidemfcriptijeft:||lli)dextridolor,inflamatiofubmollisex interna par-Iibid.t.i9.cl
13« te,ex ea videlicet quae ad feptS tranfuerfum vergit* In fecudo vero, j[ Circa ilium tumor eleuatus i ibidem, t. 3 o.e
« cum dolorc*& paulo poft, jj Ilij doIor*& rurfus deinceps, jj Circa clauicula fim'ftra dolor permane- j ibidem.

14 ce bat* In tertio autem aegroto (muliercula vero erat haec velut etiam praecedens) | Capitis, inquit,| ibid.t. j i.g
«e colli Sepedioris dolor fortis*&r paulo poft, II Dolores permanebant* jlbidem.Ii

; .u.Exfm^ulis^€^otistertijlib^^VuLmor.TeJiimmid,quxfiperiord \

qrai : . • : . GdLdiBdconfirmant. C.AP* II.

A Tque hi qui quidem funtquatuordecim aegrori ex primo libro morboru popularium, eo j
orffine ab Hippocrate,quo etiam nosipforum mentionem fecimus, coferipti* Porro libro j
tertio morboirum popularium duodecim funt ante peftilentem conftitutionem egroti,fex Se de-i
cem vero poft eam,qui omnes confentiunt cum ijs quae a' principio, vt conftanter pronundata!
Cippofuimus; pfo comperto autem habeo,quo'd fi relinquam ipfos BC permittam ffs qui volunt i

in omnibuscoaifenfum intueri, vt priuarim & per fmpfqs narrationesa fene co nferip tas Iegant,|_^_!

; Terti^CEffis. ^ ilT Tiif non ? i

DE DIFFIC-- RESP.

non proptereavtlongiores vitem fermones, hocfacere videbor,fed quo'd non poffim proiiun- E.

; data a prindpio fuppofita per totum fermonem conferuare ac tueri. Si vero omnes deincepslre.-
i cenfeam,nugator SC loquaculus effe videbor,vt qui ea qute quiiq3 per fefe expendere fuffidebat,

: ipfefruitraadfcribam. At vero fi penitus me alterum abfurdum incurrere oportet,>aut videlicet ■
jfufpitionemfalfidogmatis,autloquadtatem;reperioauteraIoquacitatisaliquafoiatia,furpicio>': ..

{nisVero nulla thoneltiusvtiqa fuerit de omnibus dicere. Qiif igitur funt loquacitatis folatiac' Prt
i mum vt paucis percurram ipfos atgros, neq3 amplius fimiliter immorer fingulis, fed nuda folum ^

; feciam mentionem. Alterum vero vt adhorter eos qui neqj tam pauca fuftinent audire, quo ea
, i tranfgrediantur,&: nefcripta quidem effe putent. Quemadmodum enim in fplendida epulatio.- r

. - . - i ne cum multa fintapparata,a1iusaliudeligit,hoc quidem vtfuaue,aliud vero vt profuturumific

: f-ctamiermoniim. appararnm n pinaru nvefc opi^regeledidnem aurem in vtentibiis.

: Ordo ^e^orumtmijlibnEpid. ante Peslilentemconflitutmnern.

P Rimusitacp omnium ^grotusnoiePythion,exipfanarrationemanifeftus fit Q) nulla diffici: i
Iis refpirationis hypoxhefim habuerit. Secudus vero Hermocrates,|| Caput,ingqdolerein-- s> rx
5.3-130-n i cepit lumbos, ilij difietio fubmolIis.non tn q? infra bC ad vmbilicum ipla tenfioprocel&rit, aut
I <p oblonga fuerit,adicripfit: ex quo clarum fit cf a' fepto trafuerfofnflamatoilium reuellebatunet E
I ob id etiam fubraoile apparebat, vt quod nullam propriam haberet inflammationem.Hicigitur
i etiam fi delirabat,tn ipfum delirium ab alio maiore affecfiu fuperabatur: quemadmodum etiam int
tertio et quarto quinto^53 ac fexto. Etenim I tertio,^ j| ilij dextri difietio fubmollisfcriptaeft. In 5 4 ;
quarto ver 0*^1 ilium dextrum difietum fuit,& ad interna procellit. In quinto autem‘^|| collum do 5

lorofum habebat. Verum infextoatgroto (eratautemhxcmuliercula) praefatus Hippocrates, 6

Haec indpiete. morbo dokbat fauces,SC ad finem rubore habebat,gurgulio reuulfus,fluxiones »
multe,tenues,parue,acres,tuffiebat,maturumautnihilefterebat. paulo pofi aiti^l Eratautem& »

, quid innatum tabidofum. C^are manifefia etiam in hac fit affecfiio praedominas,in refpiratorijs
I organis confiftens. At vero.eaquk inde fequitur enarrans aegrotam,hocmo aufpicatur:*| Mu 7

jlieranginofa circa Bitonis, progreflus aut, inquit, I Spiritus fiiblfmistTquodipfum etiam in pro- ii
greffuiermonis6xponemus.Nucveroquod^politueftabfoluamus. In odauo vero deinceps ; 8
kgrotofcriptumeft: lllijdiftdiofubmollisexvtrifcp. Innono vero, | Dolores circa ilia.. Veru I».! cy
Ihfclane muliercula non defipuit. jjQug v.eroiequuntur duaemuIiercuIg,exeorruptionefcetu® i lO H
imale habuiffe ait. Afiecfiiones vero quas recefet de ipfis, vt vniuerfim pronunciemus, vterorum ;
iinflammationes funt; particulatim vero qua^ ad eiuimodi affecfiiones etiam alias coniequuntur. ; ■
ibid.t.9.i4o.b I Pofeemamveroqu^adhucreftat,ljcordoluiffe ait,nonapponensvocem,anxia.Quin &fi:i-Gii
jgidumfudaffe,&per Gmnemmorbumhorndamfuiffe3aGmagnopereperfrigeratam,vtvixre' 1 r
jcaifien potuerit, aut penitus non recalfadla fit. Quare manifeftum eft etiam hanc omnino iecun- ;

Idum vtrafcpaffe(fiiones,tum dolorisjtum perfrigerationis,breuifpira fuiffemon tamen dignatus i

iefi:inhacHippocratesdifficilisfpirationismentionemfacere,vtqutevaldeeffetmamfefta..

Ordo Aegrorum tertijitln'i Epidem,poflPejiilentemconiiitiitionem, - . c; -.•*

C Onfequenter autem lequimrpefiilensc6fiitutio,pofi^rurfus,primum quide aegrum Pa- 1

riu icnbiqin quo drca fine fermonis , vbi quae in toto corpore cotinenterperrhanferint feri:
bit,habetur bC. hoc:^|| Cii doloribus vigilans. Secudu vero in Thaib de quo aiti^^ lTuffesautcd %

tinentes,hamidae,mult^. Tertius,eft|''IVthio, quemia antea explicauimus. Et quartus^ ||phre- ;
niticus.. Etquitus® |cul lepentedex-erS Kmur'dole£Ednixpit,'& a^nfcxio -ia-partes circa caput- i
conicMerEi,fi^xn::qHi^^^ir2^,SE^iatitonortuusefl:,fimiliter vtisquiinprimomorboru i
populadttmd£forejci£C3iiBagHffi!5:p£d£&ffi^fiB4>berto, fecuda diie mortuus eft. Quafein-hisde'
difficili.rerpiratione penitus nihil fcripfit ob caufas, quas in illo ipfo fa ante retulimus^; f j| Sextus
deinceps neq^ defipuiqneqj aliam quandam affecfiionem fpirationem egram inducentem habuit, f
Septimus autem egrotus^ | virgucula eft,^qu§ obianguinfs multitudinem fic circa caputinfefta H

B Ibi. C.Z. t'
135 .C

! C lbidg.t.i.e
D Ibide.t. 5 .f
E Ibidem.

F Ibidem.t. 4 .

Ibicl.t.5. iJ7-e

lbidc.t.7.&8.

; ' ii 9 .b.e

: het wof

ho.

' A Ibi.c. j.t.71-
I ■ i47-f
: B Ibide t..73-

a 4
5

j c lbide.t.74.
j Dlb,t. 75 .i 49 .<

I E lbid.t 76.

I F Ibid.t 77 -h

! G ibide.t.7S.lx itaeft,velutmprimomorborumpopularium feptimusitem exordine^ger, cuiianguisexnarf
i ibi.t.79.i5o.b !|3|Tsprofluxit.,Quarequeiamdeiilodiximus,eaetiamhuGtransferantur. jlO(fiauusporro'fgro- ----S:

1 _ibidem.t.8o.dnys Anaxionefi,de quo in fuperioribusegimus. (jNonusairttumvvirgunculg, tumilii iiiprimO ; - -

: ' , I libro mprborupopulanu,cui ex naribus fanguis ^fluxit,cpnfimile,totius morbi hypothefim ha> ■ >

ibidem.t.5 i,f buit. Decimus vero qui eft in Abderis Nicodemus, | delirauitquide femel in fbi:ta,die,die vigefi i?o( .t
: ma per fudoremiudicatus,cum vifuseffet fine febrieffe,rurfus febrijt, &rurfus paululum delira-
i uit. Scribi t de ipfo et hate: Exacerbationes autem bC dolores huic ad fine. Verum quf na dolores, »>

I i qugfierit fortaffis aliquis: cordis equidem- dolore ipfum ftatim in principio impetitu fuiffe dixit.

I Paululum aut inde progreffus,dolores oium,fcripfit,Ob id igitur ^ delirii 3 ,quod exiguum et per
modicum omnino durans tempus illi fa<ftum effe dixit, refpirafionemnmimterauit. Deinceps: it
i Ibf t.8i.f porro'confequenter eft muliercula quae ex mozrore in morbum incidit, in qua faibit: I Dolores ;«

i imagni,continui. Quin &conuulfiones multe,ait. Caeteruminaphorifinis de conuulfionibus »

; 4 ^Aph.( 58 .Er. ihocmodo fcribit: 1 Infebribusipiritus-offendens,malum, conuulfionem enim' fignificat.Itaque

I ord. 3 4. g ifpecies difficilfs refphationis huic muliercula:, partim iuxta dolores, partim iuxta conuUl fiones _

fiSbant.

LIBER TERTLVS

69

I Ibidem. 1,84.

; H

fiebant ObMigitqiiamtiis deliLadeSet^

f alrjs dnabus fortioribus-afrccfiiGnibus fuperatus elfet Pofiea vero | virgo in LarilTa {equitur, quae
duodecima poft peftilentem conftitutionem ab Hippo<7rate efi conicripta,&: ob ianguinis multi¬
tudinem aegrotauit,&: per fluxum fanguinis ex naribus iudicata eft3item^3 per iudores,&: fluxum,
menftruorum tunc primu m confpeclorum: qux ipfa etiam nullam vilius alicuius difficilis reipi- i
rationis ftrutfturam habuit At vero Appollonio in Abderis, qui indeiequitur, |!Ilq dextri, in-,
quit, eleuatio cum dol ore* Quin 3 c q> femper fuerit magnis viiceribus praedi tus, & qj dolor circa
i ilium ipfiextiteritfamiliarisjhociprumfane'in principio narrationis feriptu eft. Nihil igit miri!

■ efi: ipfum quamuis delirauerit,non tamen refpirationis fpeciem delirio propriam habuifle, cum i
: videlicet ita affecflionem dolorofam magnam in ilio poffideret* Deinceps ab hoc fequit mulier, j
i qusein Cyzico gemellas puellas pepcn't,de qua lic fcripfit: | Capitis 8 C colli grauitas cum dolore» I Ibidem. t85, c
i quare etiam fpirandi difficultas fecundum hanc ipfam affuit Reftant poft hac duo adhuc aegro
Ij j ti in tertio morborum popularium libro, fvxor videlicetDeakis,& |adoIefcensinMeliboea,qui.|ibidem.t.8ff.d

' ambo & delirauerunt,^ magnum ac rarum fpiritum habuerunt : de quibus in fuperioribus fuffi-! Et t.87, g
cieter diximus. Cxtenim emn hic liber iam ad iuftam magnitudinem peruenerit, de reliquis om!

^ nibus,quae de diffidii Ipiratione a'fene tradita funt,in fequenti libro videbimus»

GAL. DE DIFFIC vetate respirationis
liber t e r ti V s
laiio Cornario medieo interpreto i

argvmentvmlieri j

ceteris libris Epidemicis qui Hippoci-ati alcripti funt,contincntur, j

ijs quse primo Iib.'deDilfire^.often{aiunt,aftipulaj:i. i

Qmd Superiorthmlibifis <A6iiimfit,Qmdhoc agendam,aede ^uthoribiis i

ItbyommEptdemicemm. C^Pt. i. ;■

Niuerfo de difficultate fpirandi fermone in duplicem dotflrinae modu a' np
bis diuifq,in primo equidem libro,qu« medicum de ipfa cc^nofeere opor¬
tet vna cum proprijs demonftrationibus oftendimus: In farudovero qui
hunc procedit, & hocipfo tertiOjOmiiimqtiter^iSppoerafede-fpirandi dif¬
ficultate ditffa flint in omnibuxipfiusforptisj^pofitionem fadmus* Quare
qui ipforum tm artis operu ftudiofi funt,nihil^3 de veterum didtis airiofius
inueftigandum (vdut ipfi aiunt) cenfent,omnia quae cupiutex primo libro,
fufficienter habebut: QlJf vero et Hippocratis fniam de his dikere expetut
fimul^poffunt, ex his fane'libris eam colligent ac aflfequent Appetelfeitaq3cognofcerGea qug
ab optiraisdida fun^cammune eft onmiu natura hoTKftatLsftadfofonim* Verum pofle et ipfa di
( icere,Iongiore tepore indiget3neq3fimiliter omnibus expofitumexiftit:pleriq3 enim prte multi¬
tudine negociorum,odo ad optima profequenda priuantur» Hgc fane'cum nos non lateant,ea q
maxime ad artis opera pertinent,in primo horum commentariorum explicauimus: veru Hippo
cratis fniam per reliquos duos libros exponimus,quorum alter fecundus eft, alter tertium locum
. 1 ' occupauit ordinis a' principio conftiruti»Et oportet fane' eum qui ea quae in hoc ipfo dicunt affe-
' qui velit,prius diligenter fecundum librum verfaffe,in quo primum totam metem iplius Hippo¬
cratis ofl:edimus,qj nihil vulgare5neq3 eoru q vulgus medicoru nouit,fcribere dignet: Deinde ve
ro dC particuiatim oes ex primo &: tertio morborum popularia 8egrotos recenfuimus,demonfl:ra
tesq> in multis,quamms difficulter fpirare necefle eratipfos aegros, tn non adrcripfit,quemadmo-

'mquifpiaab
tjhtecnonpu
plis narrationibus

[de aEgrotis adfcribit,quando aut non neceflfario' fequitur aegrotos,aut non promptum erat cogno
I fci ab qs qui ipfius feripta legunt. His igitur fcopis etiam nunc adherentes & intenti, poftquam
' primum & tertium morborum popularium tn fuperioribus expofuimus, rurfus a lecundo initiu
laciemus,ipfi%etiam reliqua Hippocratis feripta conneclemus» Quemadmodum autem primus
Tj^&tertiusjnonfolum ab Hippocrate compofiti el^ videntur ijs qui optime de his fentiunt ac iu- j
' dicant,fed etiam ob fpeculationis femiliaritatem mutuo inter fe connexi, eodem modo, opinor,
i hkbent ea quae in fecundo 8 C quarto ac fexto habentur. In confelTo eft enim iam, etiam hos Thef- i
I felumHippocratisfiIiumcompofuiffe,vt quiinparentistabuIis autchartisfiue pellibus &mem I
H ^ branis!

DE DIFFICVL. RESP.

fcranis qmbufdatft commentarios repererit^ipre^ etiam aliqna^ea^ non pauca, de fiio addiderit. ^
At vero quintum 8C Teptimum morborum popularium,non videtur mihi quiipia genuina Hip^
bocratis docflrina dignos cenrere,6C vt ego fentiOjneque quartum, quamuis quidam etiam hunc
,a Theffaiocompolicumeffeputent» Cseterumpr^notionuliber,&aphorifmi, 8 C liberdeaquis
piocis^j ac aerejamplius^i^ liber de vicflu in morbis acutis,quem aliqui ad Gnidias iententias inierim
jbunpnon prxrer rationem Hippocratis feripta effe creditum eft.Horum igitur vbi vfus poftula.-
|rit,mentionem faciemus:itemcp aliorum,qiii partim ipfi Hippocrati,partim Euryphoti Sc Thef
jfalo ac Polybo, vt autoribus deferuntur.

I ConiugcitionesDifficiltum Rej^ircutonum ex fecundo & fextolib.de Vnlg. morbis. C.AP. %.

O Rdiamuritacp iam expolitionem a' didione in fecundo morbonim populariu feripta, qu»
hoc modo habet: j| Spiritus paruus denfusjmagnus rarus,paruusrarus, extra magnus intra
; parsus,alius quidem extendens,alius vero vrgens,dupla intra reuocatio velut fuperinfpimtibus.

IJ

pularium defideratur,non ipfius autoris, vt mihi videtur, culpa, cum perfpicuum Iit ipfum non
ex€xperimm£aq[Uopiam & memoria,multitudinemfpirationum dimciliunTeoacEruaff^ fed ex p
rarianalidiuifione^Nequaquamigiturreliduruserat aliquam difficilis Ipirationis ipeciem,ve-
I rum in hoc quilpiam ex veteribus deferiproribus libroru peccauit,atq3 ita poflea habens liber in-
' uulgatus eft, feruatus^j eft hic error vlq^ huc merito fane', cum aliqui negligenter plane' veterum
libros verfentjVt neqj an deficiat quippiam,necp an in alio libro didum ut fciat: quida vero etia li
fciant,tamen quod deeft apponere non audenhNeque enim fimiliter noftri aeui hominibus prio
res faciles erant nec^ prompti ad adforibedum veterem didionem,quae eodem modo in omnibus
exemplaribus icripta effet:fed fignificationem folum facere contenti erantjq? hiC quide defeduo^
fejin fexto vero morborum popularium perfede', diuifio difficilium refpirationumfcriptaeffet,
tum quae lecundum magnitudinem ac paruitatem fit,tum qux iuxta raritatem ac denfitatem»Has
enim duas oppofitiones,eam videlicet qu« iuxta magnitudinem ac paruitatem fit,SC eam q iuxta
raritatem 3 c denfitatem,Hippocrates manifefte inter fefe complicat,& coiugationes diffialis f^i^
rationis quatuor facit: vnam in qua minor fimul^3 denfior ^ naturalis,refpiratio fit:alteram,cum
maior 8 C rarior praeter has aliam tertiam,in qua minor rarior: 8 C fopra has quartam, quam

irrfecundo morborum popularium defiderari dC relidam effe diximus,in qua maior fimul% den
fiorfit» Offenfumenimmihifepeeft, etiam fi hoc citra oftenfionem omnibus manifeliumfit,<|r
quo'd duaeoppofitionesinter fefe complicatx,quatuorconiugationes faciant» Ceterum dieffio '
Hippocratis in fexto morborum popularium,non folum in hoc differt ab ea qux in fecundo Ita-
betur,fed&fineoquo'dinfequentibus, quandoinfpirationis magnitudinem confert cumma^
gnitudine expirationis,altera cpmugatio penitus reHda eft in fecundo libro,indicante 8 C hic ip-
fo librorum deferiptore extremam fecordiam,aut fedulitatem» Si enim integras didiones trafgref
fus eft,extreme fecors erat: Si vero fimiles inter fe,nefcius quatenus differunt,vnum 8 C ide vtrafqj
fignificare putauit, deinde alteram fuftulit, ad fummam vtique fedulitatem progreffus eft, cofre-
dorem foriptorum Hippocratis, non miniftrum,fe ipfum offendens» Hoc equidem vtileeff: cir¬
ca plerafque obfcur^s didiones meminiffe,in quibus aut relidum quid efie credibile eft,aut adferi
ptum» Nihil enim vetat iuxta illas,aut quoddeeft apponendo, aut quod delidum eft corrigen»-
do, perfedum ac verum reddere 8 C abfoluere fermonem» Quemadmodtnff^nmf trarifeibefe^
muiafeWtdesdicliohes temerarium efinfic velutferiptumieft conferuare ,&paudsd^uib^^^^^
appefeis autunmutatis dubifatibnes diffeluere;, bonorum expofitorum opus eft» Verum de his
opinor me paulo poft per ipfa opera monftraturum effe quae facere oporteat: non enim fimplici,
ter,neque prout contigit,hoc ipfum faciendum eff:,fedcum oftenfione veritatis rerum,amplius%^
oftendendo prius ipfam fenis fententiam llc habere,& vtrafque confentire, didionis tranfmuta-^
tioneconuenientifeda» . '

Explicatio SententU Hip.lib, 6. fSiione.z. de Vulg.morb.de Coniugdtionibtis

Dijfcilium Rejpirationum. C.y4P*^,.

C JEtetn ad propofitum iam progreffi,6C perfediori didione appofita,quae in fexto morborS
popularium habeatur,videamus qualis^nam fententia ipfa fit»Quo'd enim ex ranonali diui-'
lione inuenire conetur oes difficilis fpirationis diffdretias, hoc ipfum et qs qui libros ipfius expo^
fuerunt vf,dC coniedare omnibus facile effe opinor: An vero rede diuidat, dC an nulla relida fit
difficilis fpirationis fpeciesjhoc non et oibus inuenire facile efhfed qui de his iudicaturus eft, eum
& diuidendi methodi expertum effe oportet,SC circa Hippocratis dogmata non inexercitatu»Et
methodus fane' ad id quod diuidit refpicere oportere erit, qualis naturx exiftat» Si»n»fimplex fuc^
rit,ea qux iuxta fubftantiae ipfius ronem funt,qupt fimt,^ qug,ac quah'a,confiderare oportet,atq3
ex his diuidere: Si vero cpmpofitu,vtranqp aut fingulas partes diuidere,vt didu eft, oportet,totij
vero ex modo copipofitionis^yerum quae eft Hippocratis fentetia decompofitione, nobis alibi ,
fufiffime didu eftirelatum eft et in fuperioribus»Quare nihil vetaud hos fcopos intentioneac rc |

-fpedu—r

LIBER TERXIVS

70

"'I ^ fpedtti haisitOjipfam morborum popularium didionem tueri,quae ficbabet: f Spmtus parui deii j ^.Epid.c6,i
J fi,magnirari,parui rari,magHf dm: e-gf ra magnuynrf ra pariTiTs^ inf ta-m3ga^»s-^j£iy3q>artiiiRialiii5£j-x^-J^<i^-
^ extendens,aIiusvrgens:dupIai'ntrareu0easo-veIut.fuperii^srantibus:caIidus,frigidus.Quo'd|

Igitur non quarta folum coniugatio drca denfiim dC magnum confiftens, in fecundo morborum
: popularium relida eft,fed 8 C ex fequentibus duabus in quibus expirationem cu infpiratione con
^ fert,altera fcripta quidem efi: in prgienti iam prOpofito fermone,reIida eft autem in fecundo mor
, borum popularium,palam videre eft: Neque enim in illo libro fcriptum eft. Intra magnus, extra
. i pamus: ied altera fola difficilis fpirationis fpecies oftenditur, in qua magnus fpiritus expiratur,
d paruus vero infpiraturJn multis igitiir codicibus reperire licet hunc defecftum adfcriptum, ve--
4 ium in plurimis dC fide digniffimis exemplaribus relicflus eft: Atque hoc fane' nihil ad prxfens
refert: propofitum eft enim nobis perfecftiorem locutionem confiderare, eam videlicet quanunc
^ eft adfcripta. Quod itaque ex fpiritus intra 8 C extra meatu, totius refpirationis acftio compofita
eft; quo'd altera eius pars infpiratio, altera expiratio appellatur tdidium quidem eft in primo
fibro ftatim in principio, verum etiam fi a nobis dicftum non eflet,nemo fere ignorat. Quo'd ve*
rO nullius alterius rei quam motus propria fint velocitas 8 C tarditas, dicftum quidem & hoc iam
£ eft,fed etiam nunc in memoriam reuocetur. Magnitudo quidem SC paruitas velut non funt mo>

, tui propria, fic omnino infepkabilia funt ab eo quod per fpatium aliquod aut diftatiam localem |
fertur,Et ob idiuxtavtranque refpirationis pariemydu^difermte&oppofitiones fient, alteraiux
ta velodtatem actarditatem, altra-iaam magmtutfiuem-Sdparuitatem, Quod vero totius, refpi*.
ratioms adhuc alia oppofitio fitruxta denfitatem ac rarimemGonfifteaSj-idipfitmetiarnanteaLne^^
latum eft: qj h^ec oppofitio non fit refpirationis veluti motus, fed vtcompofitae rei ex diftan*,

* tijs conflata:. Quare in his tribus generibus omnes refpirationis differenaaseffenecefle efttin ve

magnitudine verone paruitat^ proptereaqucuiuiotus^org^noiunrre^iuattottis per diftantiam
fit: Denfitas autem 8 C raritas tertium ex prtedicftis genus, neutrius propriarum ac primarum re>;
fpirationispartium proprium,autinfeparabileeft:verumtotiHS 3 B^jft:^ 4 onisp»rs:fitperacdd&:
']uoddam:quandoquidemxompofitaireseft,exduobaseonfrai^mofibus^«k£ediffirE 5 SK:con>

!:ans,Ha£ igitur funt prima: differentix-totius refpirationis* Cxtenim cum refpiratio res fit quae
8 C facere aliquid,& pati poffit,aliud vtiep fuerit differentiarum genus in ipfa,vtraq3 videlicet par*
te aequaliter aut ingqualiter perfecfta: At vero ^dC rurfus aliud, ipfius totius vt compofit^,partibus
G inter fe mutuo collaris. Haec cum ita habeat,fciendum primas quatuor difficilis refpirationis dif
ferentias in propollta Hippocratis ditffione feriptas, totiiis refpiratioms efre,Neutrius enim par*
tis eft denfitas & raritas, fi fane' meminimus eorum quae ftatim a' principio primi libri dicfta font*

Sic vero etiam fequentes duas, nam dC in his duae totius refpirationis partes conferuntur,&r ob id

tis ipfius refpirationis proprias efle putandum eft, quem fane^ iuxta fubftantiam efle vel maxime
ipfius refpirarionis diximus-Extendens enim tardus eft, vrgens aut velox: tarditas autem & velo;
citas ab omni motu infeparabiiia funt* (^od vero deinceps habet: j| Dupla intig r euocat io velut

1 > ti^, Verum ego fane' etiam fi id quod nunc deinfpirari one fcriptum eft, in totum faiptu non ef*
fetjdefcribentis magis peccatum effe ^ ipfius Hippocratis,dicere audeam,Rarionem aut vtiqj ali
quam fic haberent hi quibus ad peiora animus inclinat. At vero' cum Sdinfpirationis fpecie adeo
manifefte indicauerit,vt non folum dixerit,duplam intra fieri fpiritus reuocationem, fed 8 C velut
fuperinfpirantibus appofuerit,quo tandem aliquis adhuc fufpicari queatipfum expirationis effe
’ oblitu c" De his igit et rurfus agemus* Deinceps aut alia adhuc difficilis rei^irarionis fpecieru op
» pofirio appofita eft in fine totius fermonis fic habens: [| Calidus]frig'idfts;WVid€liGef&hic fijB
diamus/fpiririis/^oce: Quemadmodum*n*magnus dC paruus, 3 C denfus ac rarus,fic et calidus
frigidus fpiritus expirat*Quanquam ^ hic decepti quidam,propterea q> ipfi non intelligant, cor.
riguntjSC didrionem immutare audent,non/calidus,frigidus/velut nunc di diu eft, feribetes, fed
ipfa cum praedidio connedientes,atque hoc modo legentes /velut fuperinfpirantibus calidu fri-;
gidum* Hi quidem igit fupra hoc q? ipfam didiionem nullam fentcnriam referentem efficiunt, et
palam produnt,qjneq3 fenis libros legerunt: oraninoiBumeminiffent eorum quae in alfjslods ab
' ipfo funt fcripta de calida 8d frigida expiratione: qu^ quama rone aut in illis ab ipfo fcripta funt,
aut hic relidia,non habent quod dicannSi.n.non putauit ex difficilium .fpirationum genere efle
; calidam dC frigidam expiratione,non rite in alijslodsipfarum v eluri difficiliu refpirationum me

inProg c6'i.t.

IbMcm.

Ibidem.

DE DlFFIC. RESPIR.

mimttfi vero in iIHs rite iplaruincommemirnt,nuncfane'nonrede'fpfasreliquit. Verum Iisec E
nomta habent.Nam dC hic rede in difficilium refpirationum diuifione continentur.Quid vero
indicentjinalijslocisredeabipfodicfhimefi:,

i Proponuntur. Q^jlionef quA ex libro Pr£,notiomm Htp.de Difficili , ; .

I pe/piratione oriuntur. . , . , • , ' C.HP. 4 .

R Elidis igitur iam his qui fic ab Hippocratis mente aberrant, omnia magis ^ fententiarn
iplius intelliguntjipfi per nos ipfos infpiciamus,quid nam in prtenotionum libro de diffici
I li refpiratione in hunc modum fcribat: \\ Spiritus denius exiftes, dolOrem aut indammationem fi w
i gnificat in locis fuper feptum tranfuerfum.Magnus autem per multum tem pifs, defipientiam »
; oftendinFrigidus vero ex naribus dC ore prodics, valde iara pemiciofus eft. Apparet enim in hoc v
I libro,harum trium tantum difficilium fpirationum ipfum mentionem fecifle. Atqui fi tot folum
i funt,qaid tandem midto pluresipfe in popularium morborumlibris icripfitc^.Si vero, adeo muL
j tat runt,cur pauctffi marum in praenotionum libro mentionem fecit C An numerum quidem ipia
i rumnofle,commodumexiftimauit,quid vero fingulat indicent,non vtileeireputauitt'Authse
folae indicant,reliquae vero nihil: fed poffibile eft quandocp praeter naturam refpirare, nullam ve^
ro aff edi onem in animali prxter naturam effe r' Aut in tatum hoc verum efle oportet, vtpenitus F.
neceffarium flt ipfam affedionem in animali prgter naturam fieri difficilis refpirationis caufam f
Si quidem igitur caufe rationern habet affedio ad difficilem refpirationem,fuerit vtique hoc mo
do,& tempore,& ord!ne,6t[ facultate prior.Quomodo igitur Hippocrates in pr^notionu libro,
tantum difficilium refpirationum numerum relinquere videtur f Equidem ea gratia volebam ip
fos expofitores inter feconferre,& quxrere,acroluere,vmimeius reifaciendxnulla eft facultas:
etenim expofitorum cur quis tandem mentionem faciat t Eorum vero qui ante nos vixerunt,8d
quorum commentaria ad noftram xtatem feruantur,multas & longas nugas conferiptas inueni<
re eft: quivero fic alicuius momenti ftint,penitusabipfis rdida funt. Verum nos fane inquiri¬

mus ipia,etiamfinullam viam habeamus adinueniendumab illis prpcmonftratanuDidum qiride
a nobis eft, &C in ijs quae de optima feda funt,& in curandi methodi fcriptis, quomodo talia om¬
nia inquirere 5 C inuenire oporteanlmmo & in primo horum commentariorum duplicem viam
oftendi ad eiufmodi inuenienda,alteram ex differentqs difficilis ipirationis procedetem, alteram
ex affedionibus in organis refpirationis, quam endm faciliorem Sf mmifefliorem effe dicebam.

Et quifquis illa fcripta diligenter verEuit, haud indigebit multis rationibus ad prsfentium folu
tionem, Si vero negligenter illa tradauit,aut alias ad difcendum hebes eft: Qui quidem negiigen i *
ter tradauit, rurfus ipla relegens,identidem eadem repetat: Quivero hebes ad difcendu eft, aliud
quidagat,ac fciat q? parute natura magni viri fententiarn adfequi impoffibile eft,quaiis. fane' ipfe
Hippocrates eran.C^at igitur nemo priorum aut propofuit, aut dubia putauit, aut quaefiuit, aut
inuenit,ego & proponam, & dubia Eciam, &: quomodo qu:erere oporteat dicam, & drjs voleh- . >
tibus inuenturum me fpero. At vero ipfum problema etiam paulo ante' a'me relatum eft,Cut
nam tot difficilium relpirationum fpecies Hippocrates in praenotionum libro reliquit. Dubita¬
tio vero nunc dicetur, vbi qux: in primo fermone fcripta lunt, prius in memoriam reuocauero^-
Omnes enim difficilium relpirationum differentias,inillis ferraonibuSjinquinque ex toto tu af „
fecftionum tum difficilium refpirationum genera reduxi.Quare adhuc magis dubium conftitui.f
tur problema,fpe etiam quae fola reftabat fublata.In eiufmodi enim omnibus, in quibus cuiufcun
que tandem rei differentiae plures quidem ab altero quopiam,fiue virO,fiue fcrip to: pauciores ve.?
ro rurfus ab aliquo altero dicuntur : vna fola fupereft conlenfus fpes,fi quis monftrare queat alte¬
rum in primis diuifioms partibus rem iplam extendiffe, alterum vero contraxiffe,Hac igitur fpe
nobis fublata (monftratum eft enim in primo libro neqp affe<ftionum,neq3 difficilium refpiratio¬
num g-enera,in minorem numerum reduci poffe.) quae amplius ars foluendi ea qug nunc qu^ra-11
tur inueniri poffit t Cum ob alia enim, tum ob id quo'd quaedam prima genera relidla funt, am-
plius^j diuulla, 5 c male diftindiim mutuo oppofita,ac oblcure' enarrata in prtenotionum libro,re¬
prehendere quis merito poffit, quamuis fi quis afius Hippoaatis liber, is ipfe perfpicuus exiftat.
Atqui obfcurumfimuI% indeterminatum eft quod liatim inprincipio ditfiionis didlum eft: | Spt »
ritus denfus exiftens dolorem aut intiammationem fignificat in locis fuper feptum tranfuerfum. «
Si enim non duplex effet fpiritus denfus,alter quidem cum magnitudine,alter vero cum paruita- r
te: aut fi non ex diuerfa affetftione vterqj ipforu generaret: recfte' vticg Hippocrates aut indiuilum
I ipfum reliquiffet,aut differentiam eius quod per vtrunque fignificatur non indicaffet.Qn vero ip
I fe manifefte in morborum popularium libris,alterum denfum fimulds paruum, alterum denfum
■^magnum ftatuit:& nos monftrauimushosex prima ipforum differentia effe: male vtiqj in-
Idiuifo relido denfo,fimpliciter fic dicere contentus fuit: jj Spiritus denfus exiftens dolorem aut »

I inflammationem fignificat in locis fuper feptum tranfuerfum. atque hoc fane' vnum dubiu exi- »
j ftit. Conlequenter vero tertise differentia: mentionem Eciens fic: Magnus autem & per raultu «

I tempus delirium fignificat. Et hanc folam ex primis differenttjs manifefte prolocutus, appofita:
lipfi fpirandi difficultatis,quae rarum dC paruum fpiritum oftendit, nullam omnino mentionem

- --Hfecttr-

LIBER TERTIVS

c

____ 7 i

4 fecit: quaquam (aiie velutdeafusipiritiJs duplex erai^fnagoitudijtie pafuitatediftindluSjOc
rarus neceffano duplex eftjmagnftudine ac paruitate diftincfius. Veru m alterius fclius in pr^no<-
tionibusmeminifjvhi ait: |Magnusautem ^permultum tenjpus,delirium fignificaualterum vej
ro rarum fimul & paruum relidum effe appareuQuare ex quatitor coniugationibuSjquas in mor
bis popularibus fcripfltjprimx duae indifoiminatim 8 d obfcure ac confuie didxfunt: Sola vero
tertia, vt diximuSjtum ipla,tum quod per eam figniftcatur, ambo manifefte (cripta funt. CxterEl
nonin hisfolum oblcurus &indiftindus5&qui plura relinquat, fermo efle videri poteft, (ed 8 C
ex eis,quae deinceps inferens ait: jjFrigidus vero ex naribus'& ore prodiens,valde perniciodrs eft.
Cur enim tandem,fi differentias iuxia calidum 8 C frigidum recenfee fiatueratjfrigid* tantii men
tionem fecit C Et amplius,Cur nam aliarum duarum,tum eius quam indilcriminatim fpiritu den
Eim nominat,aim quam diftinde rarum ,dC magnum,afiecfdones iplas folas adlcripfit, no tamen |
in quid finiantfignificauit,dolorem quidem 5 C inflammationem a' denla, delirium autem a' rara
8 C magna (pirationis difficultate indicari dicens : In differentia vero iuxta frigidum, jn quid deli¬
nat dicit, inquit enim pemiciofum valde eflfehuiufmodi fpiritum: affecfiionem vero obquam
ita difficulter fpirant oblcuriorem exiff:entem,non etiam dicitr' cum tamen prafiarett n omnibus
difficilibus refpirationibus,tumipfasaffe(ffionesdicere3quacunque tandem hteflnt, tum altera-
tionis ipiarum modum adlcribere, manluetas a' malignis diftinguendo ♦ Non igitur ita fedt, ve-;
riim in prioribus fpirandi difficultatibus affedtiones, in vltima alterationis modum folum offen¬
dit. Et quod crimen omnium minime effugere poteff, quod videlicet nihil penitus de inaquali
fpirationis difficultate dixit, id ipllrm fane' etiam iam lermoni apponatur.Extdfideiis emm
gensipiritus,6trextra magnus intraparuus, &intra magnus extraparuus, nequeipfiquidem
in prxnotionum libro relati funt: Verum ex his qux nos in primo libro explicauimus, in qua-
tuor difficilium fpirationum coniugationibus comprehenfi reperiuntun At vero quintam inae-
qualem,cuius dimidiam partem in morbis quidem popularibus fcripfit, | duplam intra (inquies)
reuocationem,in prxnotionum vero libro penitus reliquit,fub nulla quatuor coiugationu iuxta
vffum aliquem modum comprehefam inuenire licen Atep tot quidem ac tales funt dubitationes»

i^mViiiiicrdtionePropofitxQmftiontsexpliciiriquexnt* C^P. f.

Portet aut hinc nos non fimiliteqvt multi faciuntjqui Hippocrati contradicunt,dubitatio-
V ./nes quidem facile reperire.infolurionibus vero ipiarum hatrere: verum primum quidem
viam quandam facultatis inuenire, deinceps vero per demonftrationem, ea quat per ipiam viam
inuenta funt confirmare» Quae eft igitur via facultatis r' oportetenim-in^initiumiumere» Vna
quidem communis illa omnibus veteribmr,fanff^fi£-biegffdquentia:-AlaeraverQ,pecHh'arisilla .
HippncratisaaiimLaltitudotMonftratum enim nobis eft quam grauis fit fiepenumero hic vir, vt j
I qui ea quae ahf s medicis nota funt praetereat, velut qux a' nemine eorum qui artem ingenue exer¬
cent ignorari queant: quae vero talibus ignota funt,omnia diligenter fimuldj perfpicue exponat
Si vero hicipfi mos eft,quod mirum eft ambiguam ac oblcuram apud plerolq ue differentiam dif
ficilis relpirationis, eam videlicet quae fi't iuxta magnitudinem 3 C raritatem, tu per.alia feripta de-
monftrare conatum eflfe, y t qux defipientiae propria fit, tum in praenotionum libro manifeftaria;
docftrina dignam cenfiiifle: verum differentias denfitatis,vtqu^e medicis ignota: efle non queat,
vna fumma comprehenlas breuibusindicaffe d In pleuritide»m6^ peripneumonif s^angnris^?, 8 C
iorthopneeis, denius &q>aruus fit ipiritus:Etfi|pieurittsartotffit jfdlusautem d©ior.circacoftas
cxtet,denfus 6:1 paruus fit (piritus: Quemadmodum etiam fi circa os ventris, aut ftomachum, aut.
Iplenis caput,aut hepatis gibbantpartemtNam 8 C in his locis fi quis fit dolor,neceflarium eft par-
J uum dC denfum fieri ipiritum,& multo magis fi fit drea fepmmtmnfnerfmtL^&Lpznem dus qux
M coniungicur dC cohaeret peritonteo,item^3 mufculos illic circufitos» Atqui etiam fi non iftic folc^
fed longe inferius peritonseu fuerit affe(flu,& offenlam ipfius percipiat ieptum tranfuerium, itide
paruum ac denfum ipiritum efficit Quin & ventris ipfius maiores affecfliones, quae cum dolore
liunt & tumore: (plenis item ac hepatis infernae partes: non minus denlum ac paruum effidut fpt
ritum» Et in vniuer(um,fiue tumor quis fit premens ac coardans quodcunque tandem relpirato
rium organum:fiue dolor circa quamcunq3 partem,fic appropinquaremreqjiratorqs organis,yt,
ipfls motis fimul moueandenfus ac paruus erit fpiritus» Reliquas porroffiorucauEsinprimoIt
bro recenfuimus»Quemadmodum (ane' & 9 caliditate multa in relpiratorif s organis coaceruata,

Ibidem.

, Epid.(ed.j®
& S.Epid.cS.i,

I pocrates folu,fed omnes fere' alij qui ante Eraliftratum fiieruntjphlegmone nominarint,non a no
bis tm,fed ab omnibus Hippocratis expofitoribus-e- ofteium» His itaq3ficftatibus,mhil amplius
mirum eft,prt^t^te=ambas:^EEenna-sHippa££6ffiartvaafHHM»a-oft&ere,vbi ait: | Spiritus^d^
(us exiftens dolorem autmftammanQnem-tfgnificaFinlodsiuper (eptum tranfuer(um»tanquam
Ene' nos intelligerepolIimus,qj cum paruitatE-dolorem fignificet,cum magnitudine veroinflam:
matione» Apponit aute rationabiliter/in locis fuper fepta tranfuerftim fiue reipiratorgV ta n^im j
. .. " r 'modicae

DE DIFEIG. RESPIR.

j modicae caliditatis partium infra feptum tranfuerfumjrelpirationem in magnitudinem ac denfita E
I temeleuarenon queant»

• ' ■ '1 Exaliqmlock Hip.monJlramrffrmdiclaMjJe Spiritus DenftConmgationes. , C^P. 6. ...

\ A Tque via quidem inuentionisqusefitorum circa primas differentias hxceft» Verum demo--
I ftrationem et quandam ad fermonem apponere neceffarium eft*Nunc»n;q) non impoffibi-
I ieeftjhanerententiam Hippocfatem.vfurpaffeiOftenfumeft^Monftrabitur autem confequenter
q> penitus hoc modo habet Cuf»n»fandem in vtriiqjmorboru popularium libris iecudoac fex-
tOjhas duas fpirandi difficultatis differentias primas omnium diftinguere reperitf priorem qui- ,,
dem paruumdc' denfum fpiritumjalteram vero denfum 8 C magnum:in propofito autem prxno-
tionum libro ipfas ignorare videtur/upra hoc q? poftea ftatim fcribat rarum 8 C magnumRarg
igitur dif magnum fpiritum nouitdenfem verO'&-parUum ignorat Et lane' etiam fi quifqua eo¬
rum quibus animus in peiorem partem inclirtatjdicere queat,^ quf nam fit denfus ac paruus (piri
tuSjGognofeerequidem Hippocrat es potue rift quai vero fit affediOjqux ipfum efficiat, no potue
rit cognofeere:at certe cum dicat, ]Z 5 enfusfpirifusdoIofemfignificat,aut inflammationem in lo-
cis fuper feptum tranfuerfum» palam fit q) & affedtiones fcribat, dC neiitram relinquat.Immb dC ^

eundem ordinem oftedit, quem et in duobus morborum popularium libris fecit» Perfpicuir itaqj g
efl; q» dehfo dt pariio doTorem,denfo vero Qc magno inflammationem coniungatNecp enim dice
re licet, q) in popularium quidem morborum libris dUobus,parui 8 ^ denfijdi:! magni ac denfi fpiri
tus,mentionem fecitjin alqs vero nufquam: Nam dii in illis ipfis fgpe,& in libro de diaetafeu vi<fiu
in morbis acutis,quem etiam de ptifana infcribunt,ftatim in principio librijnon tantum huiufmo
di difficilis spirationis fpeciem palam nominat,fed 8 C ipi&m affedlionem in qua fit,8C modum ip-
fius iuxta quem ludere folet» Atqui nullus eorum qui ex contentionis ftiidio multos Hippocratis
libros velut non genuinos refcindunt, hunc 2 fbrum detruncare ac Hippocrati auferre auiiis eft;
Equidem qiise in fineiuntpbfl: balnei vfum,pleriqnollunt: qu^ vero eo,u% habentur, omnes co
ieruant» SiigitUrnofoiuminhoClibromOnflrabimus,fedetiaminalijsfimiliterinuenitur,q)tu
differen tias,tum affediones denfi fpiritus Cognofcat,quid adhuc deeffe videbit ad demonftratip-
nem. C Si vero etiam in ipfo praenotionum libro paulo inferius inueniri poteft, quod dC differen¬
tias non ignoreqdC affecffiohes ipfas fciat,non ne credes adhuc amplius id quod propofitum eft fa
tis effedemonftratum f' At vero quo'd haecita habeant ^ necp mentiamur, ex ipfis verbis videre li
ceuincipiam aut a' libro de vicfiu in morbis acutis» In hOC libro ftatim in principio,de morbis circa
de via. rat ift pulmonem ac th oracem verba faciens,hoc modo ait : f Quibufcunq^ enim Cibus ftatim conclufus (5 >»
morb.acut.fc6 eft,ff quisnon fubeuacuatis forbitioncm praebeat,dolocempr»fottQnvtiq^ux^er-bauerit,dC non »
i.t.ji.7.115, prtefentem-ftarim induxerit,dCfpiritus denftorreddeter»-Malus aUtem hic eft, reficcat enim pul »
monem:&ilia, aCpecftinem,dCfeptum tranfuerfum dolorefefigat» Inhocfermonepfimttm qui¬
dem , quo'd propter dolorem denfos fit fpirittrs oftendit, nobis opinor relinquens meditandum

senerationismodum, quem in primo horum commentariorum me diflelume mahifefte puto*
Quemadmodum emm doieHtibttsmrunbus,multum progredi nequimus r eodem modo, vbi
quoddam organum ex ijs quae iff refptratiombiis-t^juenturdolue-rit, parum refpirare cogi- 1
inur,dCcitius defiftere cupimus»Quando enim fimul cumtemrporiyr^pirationiEs-longitudine
extenditur dolor, qufcttfffscohibelmotum refpiratortorum organorum,citiUs dolore liberaturi
Verum quanto citiusquam oportuit cohibetur, tanto ipfum animal defeduofius inipiratione
participauit» Quemadmodum igitfi qUis pauciores CibOs qUam ex V-fufit accipiathic cito alio¬
rum ciborum opus habebit: fic fi quis minus^amtx-vfo eflinipirauerit ,hic citiiuamfpiratione
indigeH tiSclnftoelpirnfi ipfum denfari continget»Quo enim temp ore inter adlionesmedio or¬
gana relpirationis cCflantia requierunt,eo ipfo nunc requiefecre animal ipfis non permittit: tan-
quam enim fingulas rcfpitationes defeduofe refpirans,femper etiam magis prope ad fliffocatio-11
nem acceditHuius autem ipfius affecftionis timOre,citius refpirare vrgetur,d: refpirationis orga^
na citius quam oportet mouet,non permittens ipfis quiefcere,in quantum quiefCebant, quando
fecundum naturamffiabebanr» Q^ndo igirurH^pocrates obdoferem^fpmimn denfiorem fieri
dicit, videtur autem per mediam paruitatem dentitas ipfa generar^ oiunibus^fene manifeftum
eft, quod etiam paruitatem nouit» Quisenim tertium a' primo noffe queat,fi medium ignoret , dC
praefertim fi ipfum tertio generationis caufa exiftat c" Et fane' paululum progreffus, ipfis fois
Ibidem, tjg. proprqs verbis aperte, paruitatem denfitatis caufam efle tradit, fic feribens: j|Etenim ipfum i^u- **
“4c , tiini intra retentum prohibet quidem fpiritum intra ferri,Cogit autem cito extra ferri» Hic alteram *»

rurfus caufam docet generationis denfi fpiritus: appellaui autem ipfam in fuperioribus fermoni-
bus refpiiutorlorum organorum coardlationem» Quod igitur in dolore nobis intelligendum !
Ibidem. relinquebat ,ffiocipfumhic ipfeexpofuit» Quid eft autem hoc ipfum l|Multo,inquit,fputocir- «

ca arterias, pulmonis videlicet, contento, fpiritus ipfius regionem pr<eoccupante,fpiritus circa
infpirationis acftionem intra accedere prohibetur»Num igitur aliud quid eft qua'mparua infpi- »
ratio id quod nunc dicitur t' Non certe,fi quidem iuxta copiam fubftantise quai infpiratur, magni
tudinem refpirationis metiri oportet, velutin primo libro eft demonftratum: verum fi ob aliam
- - - - quandam

.tl-BEK'. XERTiyV;:S

72

Ca^

“Vl-V.:.;

;A]quandam caufam cogi.fpi'ritum cito exrra'fem ob inrpirationis paruitatem.Non efi aut t Caiaber.

jq> hocdicamus,}«aim ipfa dicfuonisierfes fichabeat:Etenimipfum fpuruiri intra' retentum proi>i
ihibetquidemfpiritumintra'fern',cogtta«tdt6 extra' ferri. Propterea enim qj latione fpiritusadi ipfrationis,cc-
jj'nternapriuatumeli: animaI,quiefcerenon p.ermittit,vtquoddefuffoeationepericIitet 3 Ctrinhoci que hoc et cit
• {denfus fpiritus generatun Neque enim coriuenitiplas nominum fyiiabas audire y;dle:, ru m in te.- aicendum.
Igrila-monesperfpicuedfcanturjnequealiudqmddameffeputafiejXttoad^phaaonetrKGoneita^-^ - ‘ — - ■
iri,qua'nidenle;reipira e & aliud quiddam proliihemmfpiratiaaemfufric^enrcrfierij qipaiuam
[efle r^fpirationeni. V erum'mc quidem ipfe Hippocrates mamfefteexpofuirjquomodojn deten.-
ItofpuiddenfusfitipirituSjpermediamparuitate: Indoloreveroreliquit,vtopmorypropterea q» .= s
[niuitisloa'sipredixeritia(ftiojnesorganorum.a;doloreimpedin,cumpollimusxios.etiamriexilloi
Fnoiiaudiamus,ex manifefte apparennbusinuenire. Supra hoc igitur qj ambo haecnos nianifefte:
knhocfermQnedocet,qj&rdo^or365i locomm CDarcfiatiOyparuameffiaemiarefpirationeur, ftanm
Ict dehfam reddunt: amplius h ocedocepcp non hae folumfunt denfi fpintus caufe Primum qm
!^em in eo quod dicit, Dicftum e h aut fic indolore^ hoc ipiiim manifehum facit, q? ob alia caufam |

I fpiritus iam denfus exiftatjdenfiorem fieri dices ob doIorem,iaii^ vt opinor dt;hic noSiratiocina>i
J^ripolTimus/ebrilemcahduatemipiuraomniaodenfumefficere Secundo aut ineo quod dicit,;

' quo'd a'denfo (3i multo fpiiItu,velunam didtum eftjiputum crudo modo vifcofum redditu, alcen
fiim &exitum fieri prohiberDenfi emm fpiiitusdolorcaufeeP muH autem nohiqfed Cdlorfe
brilis.Ctetenimhic valdelapiencer non magni Ipmtusdixiqfedmuki Magnus eram quantitate
cireafingulas relpirationes mdicatur Multum vero pofiTibile efi ahqn exmukisparuiscoacerua-
•ri.Etapparetfanehocmamfcfiefien mpkuriticis quLmagnumquidcfflfpmta feird diiceie-obj
doldreninon. poirunnquaaBuispluri aere oh febrem opus habeant rob continuitatem vero acftio |
nis,' 3 e qualemm «fafeidmem fpintus magnisrerpirationibus£oaceruant:Quod;eram,pauc 2 e ma-^ ' ' '

gn^;,hoc mulcq3aru^ poffunfEodcm modo 8c in penpneumoniasmuko quidemlpintuopus 1^'.:
;elf,verum oblocoram craarclaabnen^^ infpiratunEtiam hicigitur denfitas/multas paruas ’, . -V,

relpirationeselKGiens,adsequaIitatcmcumpauciS;&magnisredigit. . , i..

'NQmindipldI)ijjicilmmRelj}iraionum,&^.Mamt.&Dmfi.isptritm.Comugmoms^

■ ; ' : . /diquotltbrortimHippocrdm:lom:explicm .yC.AR^

N Vm igiturindigebimusadhuc inquifitione fyllabarumiplbrum nominujin hoc libro coni"!

lcriptarulicccnfequenterdeparua;6^;magnarefpiratione,non contenti rebus ipfis adeo!'-»-^t
: manifefte oftenfis t'Atqui hocjion erat quad:itu:m,an Hippocrates paruse ac magna: refpirationis,' ^ ^ J'

nomen nofcatireperitinitum in morborum populariu libris fcfipm,tum rurlusinpnotionumli-- i
brOjvbi inquit:|Magiius fpfritHS^&Sper-muimdps defipictia figmficar veru an duplicem nouerit
denfum fpiritum,&: alteru iplbriraMolore fieri'dicat,aiieru a caliditate multa m refpu-atiarqs orga*'
niscoaceruata. Quando igiturhfcmonfirataluntjfuperuacaneum eftadhucaudiredefiderarenD
minu fyllabas.Qtiandoquidem&fecunduhuncipfumyque inprxnoaonibusdixitfGrmonede
delipientia,cuipiam dicere licet,non raru & magnit ditftum efte fpiritu qui ipfam deripientia m in
dicet,& dicftionem proferre hoc modo habentem r Spiritus magnus & per multu tps defipientii
fign^'cat,tan^’ fane' non idem fit,aut rarudieere,aut per multu tps,aut q» nosnunc nomina veire%
mur,& non res ipfas qu^ramus, Catteru m qn lane quidairiin tmad rem adfequeiida rudes funCj
vt et fpfa nomina audire velint,reuocabiraus et ipfis in memoriam duas quafdaiftdi<flioneS,ex ip
fo de vitftu in morbis acutis libro fic habentes 1 ® | Spiritus ofiendens in furlum latione denius aut
magnus*HiC quidem habes,li quidemdefideras, nomen ipfum raagnusirurfus auter paruus,yBi
ait:^ j|Et fpirirus paruusySLieuuifio fpiritusdenfa ac viole’" taacced t Rurfum' aut in, ipfo praeno
tionum libro,‘=|diffi'Guker ferre morbum inquiqSfipiritam-rnagnum ac denlum efeHanc qui^
ij)dem igitur pala'm ipfomomine proiatOjmagnurrt&kknftrirrfGrrp^u Paruumvmj^f denfimtfur
fusin lermonedeangma,vbiait:‘* iPIurimumcjjdolorem exhibet&l orthopnoeam, hoceftretfta
lpirafione,Quo'd.n.iri orthopnoeis paruus & denfus fiatlpiritus ob coarcfatiane refpirarionis or
ganoru,haud fcio an quifg ignoret. Atqui etiam fi talia ab ipfo Hippocratedilcere velimus,in hV
Ero quide de vi(ftuin morbis zcutis,in verbis quae paulo ante adlcripli, docuit nosjquo paruus 8C
denfus fpiritus fiat,iuxta fputorum cohibitionem.In libro vero de articulls.ftaa'm in principio fer
monis de fpina dorli enarrans luxationes in pofteriorem partem,in locis fupra feptum tranfuer-
iumrextumoribus aut morbis fa(fl:as,hoc modo ait (opinor.n.pr^abiIius elTe vt totus fermo ip-
fius adferibat) |j Quibus fupra ftptu tranliierfum fuerit in pofteriore partem luxatio, his & coftac
non voluntin latitudine augerffed in anteriorem partenr.*:^ pedtas acutum fitjledjio latu :ipli ^5
difficulter fpirantes fiunt, & ftertordfi, miriorem enim amplitudinem habent vetriculi fpiritum
fufeipientes & emittentes.Nam cogunt circa magnum ventricuium,colIum habere in anterio
rem partem luxatum,vt ne pronum fit ipfis caput. Coarelationem igitur multam feucibus hoc
exhibeticui accedit qi ad internam par tenr repit: nam 8d redlianatura difficilem refpiratione hoc |
os exhibet,fi intro repat donec repreffum fuerit.Ob hanc igitur rem huiufmodi homines eminen |
tls gutturis magis apparentqu ^ fani: Tuberculofi^; vt plurim um tales circa pukrionem iun i

in Prog.c6.r.ti

jramor.aci3.c6^

39 b

: iaProg.co/
D Ibidem.co/

|deArfic.c6.j.t
| 7 . 7 '^i 69 .C '

I DE DIFFIC. RESPIR.

i - i cx duris tuberculis ac cmdi's»Etemmoccafio luxationis mpofteriorempartenij& diftentfo, pluriJE
cotottioHes. mis ob eiufmodi cdlledliones fiunt, quibus iane vicini nerui comunicauerint. In hoc toto fermo^ «
i ^ ^^ ^ i I ne luxationem in pofteriorem partem,ob tubercula in pulmone cruda & dura fieri dicittdifficul-
. . .. I tatemverorefpiracionisobcoarcflationemlocorumiappellauitauthuiufinodi ipfiusdifferetiam
i * j -fier tdrofam* At vero in libro de vicfiu in morbis acutis,quando eorum quibus in paruitate dC den

de Viit. rat in| fitatem rerpiratio vertitur meminit,etiam hoc ipfum j| orthopnoeas nomen appofu/t,&: ftertereip^

: ibsdixiuC^areetiamciiminHbroiprienotionumjdeanginanarrans dixit, ||P}urimum%dolore |

■ ; exhibent&:orthopnoeammonaliamquandamdifficilisreipirationisfpeciem gparua &de^m, i
j iQProg.c6.3.t.| ficappellauit»Omnes*n*qialobcQaBSariQ3ae£ruionrufficienterinfpirarepoirunt,defiifibcatione|

; i<-4^2-o9>a I periditantj£ 4 ecfibaat-:^ob hoc tiimthoraeem'-tbtum,tum collum, redtum habereeosroportet^ ,

! I vtpoteafm non;pamuauxiIiuipfisexhuaufmodifiguraaccedat*Amplioraenim fimul^logio^

I I ra onlniaarefpiratipnis organa fiuntipartirh quidem per recfiam figuram in direcftumextentaj par

i j tim verominusmieieGoncidereprbhibita&impedita.ManifeftumeftautetiamipfiimHippo-'^

I cratemjfife vt nos nunc dicimus,deipiisfensereacpronunciare per haec verba exlibro dearticit'

' dcArticiil, c6. Iis iam anterelata:|Ipf%difficttk€Efpirantes finnt:&'ffertorori»Minorem enim amplitudinem ^’*
j j.t.?. 7 ^x69.c ventricult ipiritum fufcipierttes & emittentes»Ommbus igitur qui ob coarclationemio>;F

I eorum feu organorum difficulter refpirant,etiamparuus£c:fpifmis-y8d ex neceffitatefequuntur

I j duo fymptomata fiueaccefforia'ftertorofavidelicetrefpiranois fpeciesjquefane'appel- v

I latur,6dpauloanredicfiaorthopneEa3fiueipiratiore(3:a,Etfane'velutde indunna-ip^Ltecans,^

; akerumin’praenotionum libro icribitjperniciofis anginis iprumadeffe dicens,? kcrui.a veroinh--

bro de artiMisiIn prxnotionuquidelibro,orthopnoeam, in libro vero de art euhs, itertorofam
rerpirationem.Porro' in libro devidiu in morbis aCufis,ambo in idem coegit Hippocrates, fic fcri
deVia. rat.in bensi.ljPartim veroaborchopncea&rftertorefuffocatfiQuod.n inhbro de aincu{is’{;-;i«j6;^i?aF,ik
toor.acu, c 5 .1. hoc in loco norhinaum%it’ aut&alibi in iuis fc ripns vtuicg nOirmiDus vCiUt idem

arArLuTce indicarepDtentibus»Qnquidemigituradeo diligenterinlibrodeviflrfinacutisniQrbiSjdeo nm j
denfifpmtusgenerauoneenarrauiqnihil mirum efi fi c^uttih&^rummamjonusiermonis la
praenotionulibro confcripfinQuo''dverootaexa( 9 :etradideii£aefpii.mrd£ib,nmiiampliasopjs!
habeo.pluribus ofiendere, verum vbi hoc folum in memoriam reduxero, q? aut cb dolorem. aut |
i ilocorum coarxflationem,autcaliditaris multitudinem, denius fi t fpiritus, Oemceps totum^ fermo^

jlbi<lein,t.5i.uf|nemipfiusHippocratisadfGribahocmodohabentem: IQuibuficuncpn.abusfiatimcocIurus e, !

S e ad 3 9 - {{quis rionfiibeuacuatis forbitionem prxbeat,dolorem praefentem vaqp exacerbauent, dC no prae G n

,&iJ4<a- -c induxerit^i& fpiritusdenfior reddetur.Malusaut hiceifi reficcatenim pulmonem :& i »

!ilia,ac pe(flinem,acfeptum trattfuerfum doloreEtigat* At vero amplius dolprelatensxGtinenter i »
i ‘ i , ; iexiftente,Sd ad calfacfioria non remittente,ac fputo non exeunte, ied & crudo ac viieofo permane »
ite,fi quis doloremmon foluat aut aluumemolliendo^aut venam fecando,vtru tandem ex his con- »

; itulerit,verum ptiianas fichabentibusexhibeat ,'hor.um repentina mors continget,Ob has igitur » >

j caufas,at(p alias huiufmodi adhuc amplius , !) quitota pnfanavtuntunfepttmo die aut eria citius
moriuntur,partimquideinmentemoti,parrim veroaborthopnoeaacftertorefufFocati^Tblales ve^ w
ro veteresfyderatoseireputabati,ob hoc maxime,non minus aut q).&: mortuorum latus IiuTdu re> »
perit,fimilitudine quadaadplagamvGuiusreiGauiaeft, qpante folutudolore moriunt:cito enim »
anhelofi fiunt. Adenfo vero ac multo fpirituvelut iam dicfiumeftjfputum crudo modo viicofum
i ... redditum afcenfum & exitum fieri prohibet,fed ftertorefacit,in carrilaginofis pulmonis partibus »

jdetetum t& cu ad hoc res ipfaperueneritimortalevtplurimuexiftit.Etenim ipfum fputum intra' »
jmentum prohibet quidem fpiritumintrdferrijcogitaut cito extra'ferri,atq3 fic ad perniciem mu ;*>
ituofefeaffligunt.Sputumenimretentum,rpiritumdenfumfacit:fpiritusverodenius,vifcoium »
|fputum facipac lubricum fieri elabi impedit. Si quis hanc didtionem diligenti animaduerfio-] ^
jnp inanimiimadfurriatjipiam^jfepeTelegatjfperoequidefacileeumperfuaiumiri exhis quae di- >
Idfe funt.Quo'd enim non magnaiapientia indigeat denll fpiritus ifi fuas differentias fedio, q>
lipiamperfe(fteinhoclibroanteaconfcripierat,obidfane'inpr£Enotionibusvaldebreuiterper-
jilrinxitjtanquam qui iam ad fcientes rem omnem vdut compendium quoddam iermonis faciat,

' j , Parmm&ilamm Spirmfn} Calidam ReJpirattanemjOmilJk i

i i. ab Hippocrate nonfuijje. C^P. S:.- |

3 riJSLe&^a&mtginn:iam.iiQlris£i3flitigatrones difficilium refpirationum inuentx funt.Deeft i
[ autem adhuc quarta, in qua par uus&lrams fit fpiritus. Cur igitur tandem ipfarelicfia, frigi-i -
m expirationem fcripfk f An quo'dnon alia eft parua fimul% rara, aha vero frigida t' Manife -1 . -
iftumautemhocefl:.Contrarjamenimipfimagnam6<:denfam,eximmoderatocaloreinrefpira- -
itorrjs organis coaceruato generari demonftrauimus. Neceifario' igitur parua SkT rara his ipfis or^; i -
ganis perfrigeratis erit. Et Ene'duo nobis dubia folutafunt, nempe'quo'd neqj quarta difficilis >

1 irefpirationfr Goniugatio, parua videlicet & rara,reli(fia fit,neque irem calida. Calidam enim in al-; . .

tera denfi fpiritus parte, quae a' principio relata efi:, comprehenEm habebimus, eadem eft enim -.
cumdenfa-&magna:raramvero;S^ paruamin frigida, namrara d^parua a' frigida nihil diftert»; »

^ - - ---■ -Gur-t'“'" 7 '

LIBER TERTIVS

75

A Cur igCtuf tandem noti raram &:paruani, feci firigidam ipfam fcripfit^ primum quidem quod aS
r. [ cuidentiore fymptomate ipfani oftendere voluit,deinde quo' oftenderet caufam ob qua ipiam per
: siiciofamdicit,8<Iterridq»ficgceIerri£neTO2s inteHetfhireJSeffe fu^icatuseftjeandem hanc nihila'

' rara 8^' pasua difierrej& contrariamipfieaffdanrnrhiTdiff®ffea^enfa&!: magna. Frigidus enim
i lpiritus'omnttto rarus eft-S^ paruus,velut etia in iecundo oftenfum eft Iib£ 0 »^De-nfiim aut & ma>-
gnum,€um qui inflammatione rerpiratOTiorBiaofgaao^^^Hedicatjhaudquag quis dixerit, nifi;-
etiam calidus effletur. At vero 6C in eo quod apponit ad folu frigidum fpiritum, q? valde iam per.-
niciofos eftjmanifelie oftendit quam fententiam de prioribus tribus refpirandi difficultatibus ha^

Ium,Perfrigerari,n,reipiratorijs organis palam pernicioiumefficuntifBefin^or fitum Ci, quod':
principium Scffontoinfittealorisefliicimus, Veriim inflammatione multam efle in ipfis, aut do
iorem,autdefipietiam,n6 omnino perniciofum eft,Eiuimodi,n.caliditas in multis acutis febribus
coincidit. Quot autem dC quibus morbis dolor adfit, praeditfium efl,^-At.viri:d,&;ipfa;dettpi€HEia:
n6 neceflario' perniciofa eft. Quo'd vero ita de ipfis ientiat,manifefte oftendit per confequenrem
dicftionem vbi inquit. | Facilem verd fpirationem valde magnam vim ad falute habere putandum Progn.com,

eft,in omnibus acutis morbis,qui cfi febribus funt,&: in quadraginta diebus iudicantur, Si.n, ma- ‘ '•^5 -4'•rj+.li
gnam vim ad falu tem habere putauitfacilem fpiratibnem^cmi^off ex^Tap^^kultm^-femperidif- i
ficiles fpirationcs opinatus eft. Quar^alise quidem omn^refpirandidifficultates hoc folum ha-;
fcent,q?noextrapericulumfint:poftmmaautemomniumrelata,fuprahocq>& periculofaeft,S::
perniciofa,non procul a mprtejiominem effe annunciat: ob id|igitur no fimpliciter perniciofam ^
ipfam elfe dixit,fed etiam,valde,appoTuit,Et necp hoc rurfus contentus,in tulit.lam,tang propin-:
quam mortem folahaecfpirandi difficultas annunciet. Adeo.n.perniciofaeft,vt mihi videatur,<y
neqj quicg de ipfa icripfiflet Hippocrates,nifi omnem modum de^efpirandi difficultatibus rece^ i
iere voIuiflet,Qux.n.iamm'6rientibusffunt,ea nullum magnum mpmenTurh in prgnotionibus
habent, Eft autem bonorum medicorum opus, non quae idiotis iam apparent prf fagire,fed qux i
ipfoslatent,8£rcumnihilmaIiaegerhabereputetur,apparent,Verumcumomnesex ordine diffi!
cilis fpirationis fpecies fcribere vellet, videtur mihi etiam huius meminifle, 6 C amplias adhuc pro r
pter magn^ dC denfaeoppofitionem.Hxcigitur tandemhicfinem habeant.

Cur mpri£notwmfM libro imqualtirejpirdtio&plurma^quaadpriedicendum
,X| facmnt,ab Hippocrate omittantur. , C.AP. p. -

C Vr igitur nihil in praenotionu libro de difficultate refpirationis inaequali fcripfit f quamuis ,
cognofcat ipiam non folum in iecundo & fexto morborum popuiariu, fed etiam in prirno '
ac terti03& amplius in libro de vicftu in morbis acutis,6C aphorifmis, dC alijs multis fcriptoru fuo- :
rum locis.In fecundo.n,&: fexto morborum popularium, iuxta praefcriptam ditftionem meminit; ,

ipfius,vbi ait,* | Dupla intramtomiervelarfuperinfpiratibus.Et amplius in fecudo morborum
popularium,vbi enarrat qux Lyciae acciderut, Spiritus intra duplicabatur,adfcripfit.Hbc.n,ni | Epid. co'

ilii differt ab eo quod dixitjdupla intra' reuocatio velut fuperfpirantibus. In fexto vero, Si vero' i i.tio.p.i6i.d
ipirirusintusrelinquaturjait.Nam&hocidemeftcumeoquodinlibrodcvicfiuin acutis dixit, js i.Epi.fec.i®
jj Spititus offendens in iurfum latione. Quemadmodu.n.quidainfpirates non femel hoc faciut, poftme

iedperceffationemipfamacftionedsfrecanr,fimilftervt.pti6rieitrlantes:ficetiam expirates. Quin
& in his quae in eodem libro poftfermonem de balneis habemunfpjp.tuijmprotenfiones dixit»
a<ftionemdiire(ftamoftendens.lnprimovcro'morborumpopularuiimPhilifcojhocniodQ ait.

*| Huic fpiritus, ad finem velut reuocato. Similiter.n,vt,dupla intra reuocatio,etiam hic di<ftu eft, j morb.acut.c6!
reuocato.Rurfus autem in Dromadaevxore: Spiritusrarus,magnus,ftatim reuulfusjinquit. Na i
}I^8(^hocfimiliterdidtumeft. In aphorifmis vero etiam quid fignificet huiufmodifpiritus edocet, jE i.Epid.c.5.
ficicribens.^||In febribusipiritusoffendea%malus:c6uulfionem enim iignificat, Secudum ratio'b
nem igitur in morborum popularium loco paulo ante citato,Tromadae vxorem conuulfam mor i f 4*. Aph.fig.
tuam efle d!cit,in qua praedixerat. Spiritum magn«m,f£ttum,ftatim,reauirum, Vbi fane-Sd maxi- j Ext.or<i.34.g
ine'mirari licet, quomodo vtraquedifficilisfpirationis fpecies, propriam ipfiusaffedionem in.-1
dicauit,Non,n.foium conuulfa eft hfc muliercula,fed etiam delirauit, vt quae non folum propria
conuulfionibus fpirandi difficultatem haberet,fed etiam eam quae eft defipientiae. Quare q> hanc,
inaequalem refpirationis difficultatem Hippocrates nouerit,manifefte' eft demonftratum, Quo'd i
vero' etiam in pr^notionum libro eam rationabiliter reliquerit, velut etiam multa praenotionis fi |
gna,confequenter fuerit dicendum: vbi prius in fumma^iusmentionem fecerimus, qjneqj de fi- i
gnis circa aetates,aut regiones,aut horas,aut populares coniti tutiones, in prf notionum libro quic '
quamfcripfittSdquidemintegrolibrodeaere,locis,&:aquisabip(ofcripto,&in aphorifmis his
omnibus in compendio relatis; Immo neque de vrinarum iudicijs,qu'<ecunquein aphorifmis feri!
i pfit, in prf notionibus recenfuit; 5 ^necpquxcunc^ ad mulieres pertinent in aphorifmis fcripta,

‘ adlibrum praenotionum tranftulit; quang 5 C h3ec,&: alia multa in aphorifmis relata, pnotorif me j”. ApLj.Ext.
didax partis exiftant,velut ipfe fuis ipfius verbis indicat.In eo enim quod dicit, jj Si vero borealis or(l.xo.c _

; ' TerWCliftisr kkk fuerit,

7.}‘U6|.C '

i D de Viia.rat,j

^=*.Aph.6

Oid.io.c

3^ Aph, II.
Ext.oid.io.h

4^ Aph. 69.
£xt.oid.34.h
4®. Aph. 70.
lixt.ord.j5.a
4-\ Aph- 71.
Ext.ord, 35.C

4”* Aph. iz.
Ext. ord. z9.l
4^. Aph. z4.
Ej^t.ord, 49.h
4?. Aph, z:7. •
Ext ord. 30. c

A inProg.co.

1. t.5.4M90.gj
B in Eode, c6.
3.t.}4.4^iJi-fi
C in Eode,c6,

2. t.i. I.97- ®

D inEod^co.
i.t. 25 .i 3 » 4 '“

E inEode,c6.
l,t.zd.I?5.c

F mEode,c6.

G in Eode,c6.

3 . £. 38 ..iiz.a

DE DIFFTCVLT: RESPIRA.

faerit,tui[rcs,{auccs3aIuidursc5cmittend?evrm6EdiffiGulfates,horror€s,Iaterum doIorcs,etpe( 5 on's,®i.
quando hic praeualueritjtalia in morbis expedare oportet.Et in eo quod ait.|| Cum xftas fit ven fi)( j>
miliSjfudores in ffbribus multos expedare oportet tmanifeftumieipiiim facit,q> talia prenotorijs | »
artis partiseflfe iudicenExpedare enim et fperare ac timere, &: omniahuxufcemodi verba,pr^no i
tionis propria funt.Etfane' etiam ineo quod dicit. | Siquidem hyems fqualida & boreahs fuerit, i »
verautem pluuiofum 6 i:auftrinum,necefreeft£eftate febres acutas, & lippitudines, & dyrentenas" »
fieri: manifefte hoc idem indicat. Et multd fane magis,cum de vrinis fcribitin huc modum. IQui.-i «
bus vring cra%,grumofae,pauGae,non fine febribus,muItitudo veniens ex his tenuis prodeft: ma .>7
x'ime'verc> tales veniunt, quibus a principio,aurbreui,fedimen ineft.Etrurfus. | Quibus vrin^. j>
conturbatae vefut iumenris,his capitis dolores aut adfunt,aut aderunt.Et rurfus. j| Quibus in feptt ■ 5 >
ma die judicantur,his nubeculam habet vrinain quarta die rubram, & alia iuxta rationem. Simi- - 5?
liter verd SC quae veficae ac renum affediones fndieant,in aphorifmis fcripta funr,in prgnotionu;
verdlibrorelida,item^jaliaomninomulta,quemadmodumS^-huiufmodi.j|Morbisquibufcuqj^ »
incipientibus,fi bilis atra aut furfum aut infra' fubierit,mortale. | Dyienteria fi a' bile atra incipiat, »
mortale,| Quibus in febribus fanguinis multitudo vndeGuncperuperit, hisin refedionibus alui >»
humedantur.Eiufmodiitaque&aliamultainaphonfmis fcripta inuenirelicet,ipnus prgnoto- B ■?>
riae artis partis exiftentia. Cur igitur nihil hbruman pranotionu libro recenfuit G Propterea fane
q? de acutis morbis in illo docere ppofuit,velut ipfe tum in principio,tu in fine libri dixit. In prin-
i Ci pio quidem vbi ai t.*| Conilderare autem fi c oportet in acutis morbis,In fine ver<> vbi h^c verba »
adrcripfit^jj Haec vero' de acutis morbis dieo,&^ his.qui ex ipGs nalcutur.Qui vero' fint qui ex ipfis »

pfotndem ma
gis acutarum ,
tjuam chro-
mcarum pro¬
pria "Vtique:.
cum fine
febre f,ant

2.Epid.leifi.3’.,
Et 6.Epj..cpm.
z^fex-io-i".

16 lA.'

bus acutis morbis,qui' cum febribus funt StT in qtiadragir

rum ex tranfmutatione mentionem facit, velut,in libjris deiudicialibus diebus demonftrauimus.:
Quin & in alifs multis locis eius libri fignificauit,qj aut de acutis morbis,aut de his qui ex ipGs na-.;
Icuntur, ferroonem faciat. Velut etiam hoc loco.®| Sudores optimi quidem funt in acutis morbis'
omnibus,qui in diebus iudicialibus fiunt.Et quid multis verbis opus eft C cum ipfe manifefte' in-:
illo libro offendat,q?multa prgnotoria figna volens relinquat,alicubi quidem fle dicens.*^^jiNe deci
piat aut te,fi ipfa vefica aliquem morbij habens,eiufmpdi quandam vrinam reddat.Non. nuotius,,.
fed ipflus fecundii feiplam fignu efl:.Nec vero' apponitfigna ea in prgnotiotium libro,fed in apho
rifrois ipfaicribit.Rurfus aut fle ait.®j|Oportet aut et impetum morborum pe»paiaFiu Gitd.aaimad < jV?
uertere,&temporisjs0jitfiinitionemuionignorare:nectnde;hoi:-quicquainpraenotionum libro
nos docens. PropoGtum.hv€ft ipfijVtdixijfoIu eaqu^ aeurorummorbom propria funt reeenie^
re: quae verd diuturnis propria funt,omnia relinquere. Quare rationabiliter etiam inxqualem re>;
fpirationis difficultatem, ex alio morborum genere exiflentem, hic reliquit. Si etenim conuulfis
refpiratorijs organis fit, fuerit vric^ dC diuturnorum morborum eomes hic afFecflus, 1 hac fane
ratione nullfflue acuto,fiue diuturno proprius. Fuerit aut vtiqj & eorum qui citra febrem fiunt,
velut etiam conuulfiones.}- Veriim ipfl propofitum eftin prxnotionibus,de his qui proprieacu
ti nominantur,facere fermonem. Sunt autem tales qui omnino cu febribus continuis fiunt, velut
jipfe in libro de vidu acutorum offendit fl'cfcribens.Suntitaq3 hi acuti,quales veteres nominaue-
|runt,pleuritin, &pen'pneumoniam, & phrenitin, Sxl caufon flue febrem gftuantem: dCzVq qui-
cunqj his confimiles,quorum febres omnino funt cotinug. Nequaquam igitur conuulfiones hu--
Ius morborum generis funt,vnde necp .ppriam ipforum refpirationis difficultatem fimul cum his
recenfuit, quemadmodum neqj de vrinis, aut egeffionibus, aut alifs omnibus, qu^ in aphorifmis
fcripfit,propterea cp acutorum morborum propria non erant, Cur vero neqp de talibus difficilis
irefpirationis fpeciebus in prjenotionibus docuerit,in quibus aut fola infpiratio,aut fola expiratio jF
;eff magna,fuperuacaneum puto nunc explicare, vt qui manifeffeih primo horum comentario-
rum demonftrauerim;,qudd ad has quinq^ difficilis refpirationis differentias, de quibus nunc di-
I cei e delino,omnes reliqu» comode reduci poflimt. Neq^ enim aut velocis aut tardae refpirationis
;inprxnotionum libro mentionem fecit,iuxtaeandem rationem:offendimus enim quo'd omnes
jaliae differenti» in praedrefis contineantur.Quare Hippocrates vtrunqjipforum rede fecifle vide
jturjin morbis quidem popularibus diuifionem in omnes particulares fpirandi difficultatespo-
iiiens:in praenotionibus vero' dC aphorifmis,quantum vfui erateommodumjae neceffarium .

Locus explicatur fecundi&fexti libri de hulgaribus morbis de longa & breui
i • " refpiratione. C^P. IO.-'

Q Vando igitur haec nobis iam fufficienterfunt demonffrata, reliquum fuerit fane adhuc,
etiam alios reffantes fermones ex omnibus ipflus feriptis exponere, initio rurfus a' feccn-
do &: fexto morborum popularium fumpto ♦ In vtrifque enim his libris, eonfequen>
ter ad primam omnium relatam didionem, in qua omnes difficilis refpirationis differentias do-j
eet;hoc modoferiptum eft.|| Sanatorium continuarum ofeitationumfpiratiolonga,inabhorren-i
ribus a' potUj 6 ^: vixbibentibus,lpiratio breuis.Quo'd fane liicper longaipirationem, fpirituspen

tbngum T”

LIBER-TERTIVS

74

—tempusfa^as>ftoc cft ramsjinfuper ^3 magnus indicetur, in fecundo libro efirm6rtftra>
tum: quemadmodum etiam per breuem fpirationemjis qui permodicum tempus fit,hoc eftden-
jfos iniuper ^3 paruus.Sanatorium igitur aut fignum aut Caufam continuarum ofci'taiionum,fierl
tnagnum & rarum fpiritum,vtrunquefane monftrari poteft: fignum quidem, vt affedionis in
fcontrarium mutatae:caufam vero quo'dcontrariorum contraria fintremedia. OfciDnt enim 52
;cum hiatu diftenduntur continenter, oh vaporofurrrquendam &r crafiurnfpirfflmrsFmufeuIofo
Igenere contentum, velut in altjs locis efl: oftenfum. Quibus vero hoc contigit,ftatim etiam contio

f ■ ;tc) quisnonita continue,fed perlongum tempus expirationes faciat, manifeftum eft quod prae.?
lexiftentes in ipfo afiediones ce{rarunt:atque itaf^num
o jrvH i erit» Atqui longam fpirationem etiam velut cauiam fanantem connnuas ofeitationes intelligere
, ^■^^^;Iicet,atquehocipfumnonlongofermonemihiindigerc videtur. Reipirationem enim ad pluria
mutti tempus cohibere, quod ipfum fpiri tus detentio nomiuamivquaLt^mtaefis^Bttas-ianar^e^-'
|demet&nofeiTais3nes ianabit.Equidemfaciunthocetiamin exercitrfs omnes Athletae, per vim
i expellere conantesquicquid fiue humprum,fiue vaporum,in tenuibus circa cutem meatibus de>-
^jtinetur.Ob hsecigitur fpiratio longa continuarum ofeitationura, aut fignum, aut caufa medica.'
itoriaexiftit. Cfterum, in abhorrentibus a potu & vix'bibentibus fpiratio breuis, hoc ipfum
;lane nonita manifefl:e,fed “ conieduraiiter didum efi. An videlicet phreniticos ab ipfo nunc itidi
u C 3 xi putandum fit, propterea quod alio loco dixit,*’ || Phrenitici paucibibi,ftrepitus facile fentien^
ites,tremuli.^t atqj hoc magis quam}- quibus partes circa pulmonem 8^ cor perfrigeratae funt,vt 11
Imul, & per longum tempus refpirent, & frigidum expirent. Breuis eniiit4tti2taj3:v»i%«tduda
j&natoriumifgnum efirtnperfngeratfffvertfno^bfiffn fignum, fed etiam caufa.Quemadmodum
Icn/mfpirttusdetentio id bane tn-finguftientibus, Sd multum ofci>

tantibus, 8 C cum hiatu ie diftendentibus, & continue fe excrcitantibus,affumimus:ficcQimnens
refpiratio ventilare fimurSC excalfacereperfrigeratapotcrif. luxta hanc igitur ratione eriam in fe^
eundo morborum popularium confuiuit diligentiamadhibendam effe, vt excandefcentiaindu>
catur,&r coloris reparandi, & fanguinis in vala fubter cuticulam colligendi gratia, tanquam fand
£)C excandefcentia innatum calorem excitare queat. At vero quo'd denfiorem omnino reddat re-
fpirationem ipfa animi excandefcentia,nemo ignorat. AlTumemus igitur ipfam in perfrigeratis,
&decoloratis3acpracilibus,ex quibufdam interuallis,6(! temporibus opportunis: non fane ita co
tinenter, vt valde facultatem onendamus, fed velut exercitationes innatum calorem corroborant
tes, non immoderatas facere iubemus, fed tum opportune, tum moderate' alfumimus. Sic etiam
breuem fpirationem,fiue per fe fiue cum excandeicentia procuramus, non fine opportunitate dC
modo affumemus. Porro hk diligenter animaduerteread fermonem ipfum oportet,&i non puta
re eandem afledionem clfe cum ea qute nunc a' nobis ofienditur, eam quam in praenotionum ii^
« bro recenfuit: de qua dixit, | Spiritus frigidus ex naribus 6 C ore prodiens, valde iam pemiciofus
« eft. In acutis enim morbis dequibus inillolibro fermonem facitihuiuiinodifpirandidifficultas
Imortem port€ndit:inalijs veromorbk..quic«afi£tfefflConBftttat?fr^idttasrorum animalis ha>

I bitum apprehenditiSd accidit quidem necabis extra perieuIumjiTafamen penitus perniciofa. Es
/Tfiis autem eft ftrangulatio vteri appellataj&l omnino omnes apncex,i. fpiritus interceptiones,
•v quae mulieribus quidem affidue, & praefertim viduis accidunt, raro' autem aliquando & viris. In
huiufmodi enim omnibus afFedionibus prae multitudine materi» frigid» innata caliditas graua>

; tur,ad fimilitudinem flamm»,quae pr» multis humidis lignis fuffbcatur . Quare etiam accendere
■ quandoq3 polTibile eft hanc, vbi materiam exuperauerit:in quibus autem confumpta materia ne
I ceflarid etia ipfa limulextinguitur, quemadmodum in ijs qui in acutis morbis fieexpirant, nulla j
ib fpes falutis relinquitur. Horu itac^ meminifle oportet,et amplius q? in interceptionibus fpiritus, j
; omnem refpirationem perfede peril|fle neq^ fufpicari poffibile eft,necp fic habereapparet, fi quis |
I quod contingit diligenter confideret. Minimus aut fimui ^3 per longiffimum tempus ipfis fit fpi j
I ritus,atq3hacrationepleroiq3latetac falIit: veru 11 quis diligenter animaduertat, aut etiam dtgitui
I quepiam naribus aegri admoueat,percipiet vtiep refpirationem. Quod fi quis etia prg naribus pi- j
Ium,aut tenuem lana fiifpendat diligenter ac probe' concerptam,videbit,q» etiam haec ipfa mouean |

breue tempus,quem videlicet etiam denfum fpiritum appellamus, caufa fimui ^j3 fignum fanato^'
riumexifiit. luxta eandem vero rationem continuarum ofcitationum,nonfolum refpiratio per
longum tempuSjhoc eft rara,fignum fimu% caufa fanatoriaexiftit, fed etiam magna. Vocatur.n*
h»c& in fecundo libro fpiratio Ionga.Primarid €tei»ah^qtifperteiigtimt^usfit,hGceff rara,
faocnomenpaftidettfecuttdarwverdetiammagna. Atqp de his quidem fic habet.

Locd enarrantur 'vbi Hippocrates de anhelofis,de duplicato,de jitblimi,de fubdenfo,ac de

A alijsjpiritibus,mentionemfeciu C^P, it. -

Pponamus porro &: alia vniuerfa ab ipfo de fpirandi difficultate conferipta. In fecundo
equidem morborum po pula rium, in Antigenis vxore p r »fatus,qudd anhelofa fuerit ant e
Tertia Ciafiis. kkk ij partum, |

j A *

'learepoK, -
jB I. Prorrjiet,,

jCom.i.

Ng

|CtCg.laberan

j“ 3 S'«cgs.

Progn.com.

D E D lEFIC VET. R E S PIR A.

£ ilre‘ 3 ^- partUjpoft haec infert | Pofteafimul cum partu pus reuomuitQuare & hpccu his qugi nobis.d^ll^
monftrata funtjConfentitiahhelofi enimfuntqui denfiim ipmtumhabent, &rflmul thoracem ;
multum diftedunt Contingit autem hoc,ah'qus^t).qmdemiffi 2 fe 3 irmtbus=muIta infpiratiQne j
, indigentibus58^ profedd etiam a' curfu,autal^Sr^q«emed©eun^vehemen:ti exercitatione fadaji : £
i eiufmodi fpiritusaccidit, dC omnibus ardentibusftbTifeus. Htetiam, vtmonftratum ed, quan>
db obturatio, aut compreffio, aut coarcfiatio quxdam in refpiratorijs organis exiftit* Tale yerd i ^
quiddam apparet accidifle etiam Antigenis vxori^ quemadmodum pus indicauit. Huius equide
primte in fecundo morborum popularium fpirandi difEcultatis meminit Poft hanc vero'eius .
quae Lydae accidit, de qhavelut antea dixi, fcripOt [j Spiritus intra duplicabatur, non taroenma , »'
gnus,atq3 hoc fecundum rationem* AfFecfium enim erat in ipfa neruofum organorum genus, vt ?,

! etiam abfoluta vrinarum fuppreflio fieretSi: ob hoc iane' duplicatus fpiritus fiebat Cur aute non .
i niagnusf'Anquo'deratperfrigeratac'II Contegebatur itaqpj inquit ♦Monliratum eft aute quo'd :

Ibidei».

Ibidem.

hac voce in perfrigeratis iuxta innatum calorem vtatur* Confequenter vero' dC de anginofis tunc ,

; facftis differens fic fcribit. || Spiritus his non valde fublimis: tanquam videlicet vt plurimum fubli..»
nffs fpiritus anginofis fiat* Sic autem vocare ipfi mos efl:paruum,8Cvelut alicui videri poffit, eo
I loci vfque ad fauces ingredientem, non autem ad thoracis profunditatem defcendentera. Quo'd ff. ]
i verbeiufmodi fpiritus neceflario' exiftat in his^ui quodcunque tandem refpiratorium organum :

I dolent,antea dictum eft. igitur cauia.efijob quam anginofis fpiritus no valde fublimis erat/

i An quo'dneq3 anginae fpeciesipfisconfuetb more faclia erat/1 Primum enim, inquit, fauces non .
inflammatae,verum tacentes. Deinde ficait* || Non fuffocabaturpiurimijnifi cum dcglutire cupie ,
bant: SC omnino tota narratio de angina tunc fada illgfas permanfiffe oftedit ipfas fauces, verum ,=»
vicinas his partes verticulis colli continuas aflecfias fuiffe. Nam 8 C ipfa verticula luxata difceffiffe ;,
ait,partim intra foIum,partim vero' in obliqua* Cu'm igitur neqj aliud aliquod refpiratorium or^ ,.
ganumipfls fuerit affedum,neq3 fauces ipfe iuxta propriam rationem,fed ob comuiiitatem tan-- |
tum pofitionis ex affectionibus participantis,meritb no valde fublimis ipfis fpiritus erat * Etenim '
fi penitus nonfuiffentfaucesinfeftatse, nequaquam fane'fpiritus fublimisfuiffet. Quando vero 1.
{per confenfum ex vicinis infeftabanturj mediam praedictorum conftitutionem accepit, modera^ j
ke denfatus. Deinceps porre? ab hac conftitutione, alterius meminit in Perintho faerJ^, hoc mo^ •

Epi. I do narrationem incipiens, |j In Perinthum circa folffitium fere' aeffiuum venimus* Deinde recen j

pnncipium. morborum fpeciem,acaufo ardenti febris genere exorfam, verum vomitoriam factami

I ^ ad plurimum tempusinueteratam. Quin & quod citra vomitus,caufi febres his factg funt, & G
iquo'd venter ipfis multa egefferit,appofuit:vt tum ex his, tum exahjsomnibus m^nifeffumfit , !,

; eius conftiturionis caufam in-pamitis-putpefixniffmskbtam-eff^tasft relpfrsDCOria organa iltefa ,
'pefmanrerint,itemc^ipfumpsx^€BnaKrverumexmferforibus patribus4nitiuffl=M0petUsrui fum>, '
perint ardentes febres. Merite? igituripfis neqj magnus fpiritus factus eft,quemadmodura his fit
I quibus in pulmone & corde febrilis caloris, multitudo congregata eft: BC paruiis fane non erat. j;
omnino,vtpote'qui non dolerent, neque perfrigerari effenn Siquidemigiiurparuus&fidbiimis J
nihil diuerfum fignifteant,iuxta rationem vtiqafublimes fpiritus ipfis Eetos effe dicit, non tamen ,, ,

: valde. Poft hanc vero conftitutionem nullius deinceps difficilis refpirationis Hippocrates men-;

: tionemfecitjvf^ ad illam dieftionem quam primam omniuminprincipio huius libri appofui,cu ,
ius initium hoc eft. || Spiritusparuiderifi,magni rari*Hanc vere? tota iam antea expofui. Tempe^ = ?
; fiiuum igitur iam fuerit mentionem facere difficilis rcfpirationis,ab ipfo in tegroto quodam con<:,
j fequenter conferiptee,cuius nomen non expreffitHabet autem fenis dictionis feries hoc modo:! ;
‘ i II Spiritus fubdenrus,ilia dolebat,& refpirans, 8 C cum verteretur* Apparet autem 6/ hic aeger tefti:

, monium praebere tjs quxmultotiesa nobisfunt dicta. Quando enim ilia liue praecordia cum re-- !

I fpifatorijs organis cC?niuncta funt,ob idipfum fane dolentibus ipfis,iubdenfus fpiritus erat* Atcg H
4.Epid.non Io b^ecquidcm difficilis ipirationis genera in fecudo morboru popularium feripfit* Iri quarto verci ,
oe a principio i p^imum meminit vxoris Nicoftrati in Cranone,quae || paruum & denfiim fpiritum habuit* Dein <

j Jn eodem,

I ta medium.

I de vxoris Antigenis || anhelofaenon niTperfactae,feda principio' exiftenris,vt &tuffiret fem,-
, per:: & de hac fane'nulla quxftio fuerit. Verum de vxore Nicoftrati in Cranone, ob id mihi vide
: tur paruum & denfum fpiritum appofuifle,quc?d delirauit. Didum enim iamfaepe eft quod con,-
I trariusjhoceft rarus & magnus fpiritus ,delirr]'proprius exiftit* Quare qusftioneomnino dff
j gnrim eft,cur hic quidem njon fiebat, veriim ipficontrarius,quidolorumpropriuseft:,paruus
, i videlicet dC denfus * Neep enim in narratione aegritudinis vilius particulae dolorem aliquem fa<

ctum effe appofuit,r€dnecip tumorem notabilem circa ilium,aut thoracem « Quid igitur eft quod
: re vera illa habuit mali c" Mihi equidem videtur duplex morbi fpecies circa hanc mulierculam a
i duplici principio conftitiffe * In eo enim qucid defipuit, d/ collum ,SC os , dC nafijm conuuffa
* hji^othe/s, I habuit: manifeftum fit quc?d in capite caufa aliqua ipfius morbi extiterit.Ex eo verc^ quo'd cf
i bus intra conclufus erat vfque ad decimani diem,6/ in vrina reies eruinam fpeciem prje fe ferebat,

; nonparuam inhepatefacftam efleinflaraniarionem exiftimo, perquam fuperna affeclio vicfta^
_______ I non potuerit fecundum feipfam rerpirationis ipeeiem effingere . Dieftum enim eft &: iamame

^ ^ —---^^---^^pe^ ’

LIBER TEETIYS

7 f

Af^pe,quc?^ ftixta pf^al?tein affectionem ipfa difficilis refpfratjonis fpecies formamrv|ndkat au I
teni non minimi ipfius deliri) paruitatem:,< 3 <: ipfa adeo fenis didiio^delirare enim ipfam dixit. So- '*
letautemlauiufmodi verbo vtijvbiparuam latfionem indicare velit: quemadmodum &: hoc fatpe
dernonftratum eft* Nihil igitur miri eft, cum ipia parum quidem deflpueritjfortem vero' inflam¬
mationem circa hepar habuerit, non ipfius defipientiae, fed inflammationi propriam reipirandi
difficultatem euenifle. Atq3 ita fane de his habet.

Q^mddpudHipffrvoxpneumatodes^dcderdiquhf^irdndidif^cultmhus^ex . . ’

^ qumo&cjumoltb*de'yu!g,morh. C^P.

Q Vid vero cum pneumatodem aliquem factum eflfe dicat, intelligere oportet f Num eum ^
quem in libro de vitfiu acutorum pneumatiam vocauir,ita vt pneumatodes dC pneumatias
idem fignificentc' An per vocem pneumatodes is qui ventrem inflatus efi;,figniftcaturf
'i At vero quis fit pneumatias,in libro de vidu acutorum ipie manifeftiflTime' expofuit: cum prxdi-
« xifletenim.|.Cito' pneumatiae,-[hQC efl: anhelofiJ-iiuntjftattm connedens infert. || A denfo verp ;

*c acmulto fpiritu. Atque hoc fane' etiam ftatim in principio huius libri expofui. Cxtenim quod in ■

quarto morborum popularium habetur confiderandum efl:, ipfa dicTiione fubfcripta, qua’ hoc j ibiciera;

« 5 modo habet. I Vir metallicus, ilium dextrum intentum, fplen magnus, aluus intentafubdura, '< d-cc&
pneumatodes, decOlor. Poffibile efi: enirfi vtrunq3,& difficulter fpirantem ipfum fadum eile, ob : medium,
iliorum affe(fliones, 5 d ventrem item inflatum fuifle: multo' vero' magis obfcurus efi: qui deinceps I
'« ifequitur ^grotus,fic habens. || Tema^nei filius habuit quid fpiritus,vr viridatis palloris eilet.Nam i ibidem.

I & huic quaedam valde mala hepatis affedio aderatjOb quam SC difficulter fpirare ipfum poffibile '

I erat,8d ventrem item inflari.CoIor enim viridatis palIoris,maIe' affedi hepatis fignumefi:. Porro'

« quod deinceps ab eo dicitur hoc modo. |j Maritus Lechus apud Sitodocum.arquato morbo infe-
« jfiatus,adquem leptimadieingreflusfum, odauamoriebatur:nequeraingens,neq3egerens, ilia
, magna 6 cdura, 5 dfpiritusdenfus: nihil quxftione dignum habet. Duris enimnon moderate', dC
magnis iii)s fadis,rationabiliter denfus ipfis fpiritus erat. Verum penitas obicurum efi: quod con
« tinenter deinceps in ipfius Lechus morbo didum eft, hoc modo, jj Definente autem febre, fpiri'
tus non eft folutus . Qualem enim difficilis refpirationis fpeeiem. habuerit, neque ipfe manifefte'
indicauit, neque aliud quoddam eiufmodi fymptomafcripftt,ex quo quis conieduram face-
repoffit dcafledione ipfi fada. Atqui SC pofthancpauiulum progrefius,in hunc mqdura nar>

« rare incipit.| Tem^nci pneumatodes. Poteft.enmardiffinjh£c:£pfensrintelh'gi, poteft etiam
,C quemadmodum plurimi ex enarratoribus huius iociputant,rius»^«flatadici. Verum mi-
hi fane' videtur melius efle, &fortaffis nece(rarium, f diffi^

culter fpirantem: -£ paululum itaque in narratione progreflus.Et quodammodo facilius fpirans,
inquit, tanquam qui iam pr^dixilfet de ipfa quo'd difficulter fpiraffet. Quo'd vero' pneumatodes
appellare foleateos, quibus denfus eft fpiritus, didum quidem in fuperioribus eft, fed dC nunc
manifeftum eft. Rurfus enim in peiusmutabantur huius muliercute, fymp tornata,& circa deci¬
mam fextam diem ipfam mortuam efieait, denfum fpiritiim habentem. Quin dC quod poft hanc
confcriptus xgcr , etiam ipfe denfum fpiritutn habuerit,ob iliorum affedionem, ipfa didio ma-
u nifeftum facit, hoc modo habens.. || Filius erat xtiulleris ipfius Apc^mami f0^:0EHi%ifemagna, 8 C
« 'jfplen,fpiritus,egeftio amare bilis. Qtiemadmodum enimqnreinxrarcKfes^hoe eft anhelofos^ aii>

I quando vocat,eos,qui denfum fpiritum habeiit: fic quandoqjeriam fimpliciter ^fp^mus^feribiE*

■ ! Nihil vero' miri eft,fi magnis exiftentibus iii{s,fpmms denfus fiebat. Nam etiam rurfus progref-

«* fus in ipfo,denuo'inquit. II Ilia vero intenta erat,& fane' erat etfatufficula modice'ficca. In vniuer
fum enim, velun' diximus, quando aut tumor.autdolor quifpiam in partibus iuxta ifia conftite-
rit,paruus 8 C denfus neceflario' fitfpiritus. Quarenec^ hoc mirabilecuipiamvideri debet,qj etiam
jC in ijs qux poft haec iequuniur,cum zme2.jihd(detMum fabmolle: apponatpaeumatodes, hoc eft
anhelofi non valde. Si enim LaparGn Gr^is-vaetmms^m^ey hypoiaparon autem fubuacuum ;
^fubmolle fignificat,intantumfane'difficulter fpirabunt, in quantum partes circa ilium ipfis i
male' habuerint.Moderate itaqjipfis affedis, moderate' difficulter ipirabunt.Quemadmodum j
«c rurfusinferius in eodem libro vbi in hunc modum fcribit. |j Faniute,quam recens emptam vidi, |ibi<Je viaa me
«c duriciesindextris eratmagna,nonvaldedoiorofa:rationabiIiter infert,&non vaIdedifficuirer
fpirans. Siquidem enim duricies non valde dolorofa erat, certe neq3 valdedifficulfer fpirantem j
« ipfam efle verifimile erat.Sic vero' etiam in fine iam libri,de feniore narrans,atcp praefatus. || Men- I Wdem circa
te motus eft moderate, intuIit,noh valde difficulter fpirabat. Semper enim iuxta magnitudinem '

I caufte difficilem refpirationem facientis,etiam ipia difficilis refpirationis magnitudo producitur. !

: Verumhaec quidem in quarto morborum popularium fcriprafunt,quxomriiai)squaja'nobis ;
de difficili refpiratione demonftrata funt, abunde' teftimonium prsbent. Porro' in quinto mor- ;
borum popularium, decimus quartus aegrotus hoc modo fcriptus eft. j| In Lariffa Hippofthenes
«« peripneumoniaapprelienfuseffemedicis videbatur: eratautemnequaquam, veriim principio |6ge a priaci-
« , lucflans, in duro loco cecidit fupinus, aduerfario ipfi illapfo, bC lauatus efi frigida, & ccenauit, dC
« ! grauibr fadus efle fibi videbatur. Sequenti autem febiicitauit, SC tuffis apprehendit ficcior, dC \

I _ Tertia Clalfis. hkk iq . fpiritus ^

Ibidem,

fbidem, paulo
infra.

tame ■
yertmtydipp-
cdier
potius

tnflatdWntX”
taiUit dtct.

DE biFFIC VLT: R LIB. IIL __

'prindpio ! cfenfus. Deinde paululum progreffus, | Quando vero' tuffiebat^inquitjdofebatpedusStT B'

■ I dorfum. Nihilitaqa mirum eft, ficaffedispartibus thoraciSjdenfumfpiritum fadum elTe♦ Ca:te- «

e«>' jrumquod infinciermonis habetur,|Necpfl:ertoremhabuit,addemonftrationemdicftumeftyqj »3
I nonfuerit per/pneumonicus hic homo. Teftimonium autem praebet hoc ipfum,i)s quaefiatim a ^
^ I principio in hoc libro a nobis dida funtjquando hanc didionem ex libro de vidai acutorum ex>
lotL^acut' posuimus: | Partim vero'ab orthopnoea dC ftertorefufFocati.Nonusdeinceps dC triceflmus aegrot
.i.t. 54,-j^ 1 tus in quinto morborum popularium fcriptus eft,itidem ipfe denfumfpirituni habens. Adfcri
a bam autem & hic ipfam didionem hoc modo habentem: | Puer a mulo percuffusventrem dC he »

«d. vitra par^mortuuseA: quarta die, fpiritumdenfum habuitj& nonintelligebatquicquamj&febrisrcorrt »

* puit. Non obfcurumeft in hoc,StT peritonaeum, item ^3 feptum tranfuerfum, vna cum ventre

hepate inflammata fuifle, 8^ obid etiam puerum deliralTe. Verum iuxta delirium non habebat
difficilis fpirationis fpeciem, maior enim affedio circa ilium,iuxta fefejipfam relpirationisipe^
ciemefformauitiminorverdpenituseftfuperata.Haecquideminquintolibromorborumpopu-'
larium habentur* ^ ,

Jleliqm de Difficultate rclpirdtiompxtohbyodel^filffdribiismorbii continentur, ,

cjUdiante diSlajunt ^concordare, • CkAF-. 15.

K Vrfusveroad fextum tranfgreffi, cuius etiam iam antea communem ad iecundum librum.

didionemexpofuimus,reIiquasfenrentiashuc pertinentes recenfeamus . Surit autem fere
omnes ex iam pr^didis manifeto ♦ Etenim fpiritum folum fimpliciter feribens, iri morborum
concurfibus^pro difficili refpiratione fcribere monftratum eft, ea videlicet in qua denfus fpiritus
redditur:Eundem vero'amplius.deniatum,afthma idefl:,anheIatioriem in confuetudine habet;
id.com.i. Quare in fexto morborum populariu vbi inquf t, | Si fpiritus intus relinquatur,refpiradi difficul> »
f.x 6 yc denlltateintenigemus* Similiter autem & in muliercula in Cranone,in qua fieferibit: »

id.com.}. I Splen natura magnus,febris ardens, rubieunda,fpiritus. pr^dida difficilis fpirationis fpecies ac »
'.17 i.b cipienda eft,in qua ^iritus denfatur.Quemadmodum etiam inftlia Agafis puella* Quod vero' dif
c Epi4.fotn-4- ferat denfus fpiritus ab anhelatione,manifefie indicauit: habet autem ipfa didio hoc modo: | Fi>-
h'a Agafis pueHa exiftensjdf^fprituserat:mulier vero' fada, ex partu nonfta diu dolorofa exi<
fiensIeuiter,magnum onus fufl:ulit,& itatfm quidem firepuiffe cirea pedus videbatur: fequeriti 53
“• vero arihelaiRffiBandiahumBddextrum coxendicem doluit*Deindeconfequenter, |j Spuebat fpu 53

mofum,inquit,ab initio autem erant florida. Equidem ex toto accefforiorum malorum concut-- n
fu manifeftum fit,quod tuberculo in refpiratorijs organis inueterato dC fgre' concodili rupto,hec« jr^^>
expuerit: 5 <^ quod ob haec tubercula denfi fpiritus fuerit* Porro' inferius in eodem libro circa con- »

«j.Epi.feay^ ftitutionem,quam hocmodoincepit: | Tuifes coeperunt circa folftitium hyber^, |Qmb^dami m
Ibidem infra, vero' & fpfrftus limul fublimis fiebat,inquit* Et fane quddfulfems^iMtwsdf^^S^eenfus, »
infuperioribusexplicauimus.Etprofedo' etiam anginas circa illam conflitutionem fadas effe »
ait. Male itaque fentiunt qui fublimem pro magno didum effe putant, proptera quo'd hic thora.^
Ibidem paulo cem fublimem 8 C eleuatum facit,ipfum plurimum diflrendens* Progreffus aute paululum, |i pneu
jnferms . matias nominat quofdam : et didunt etiam de hoc eii antea,quo'd aut inflatos,aut anhelofos fic vq

cat. At vero' qui deinceps feribitur, Spiritus obfcurus,paruus eft,& propterea non apparens,qua> ,,

Ibids inferius- damvultetiamexipfadidioneindicare,quaefichabet: ||EtlpiritustabE£(xntibusobfcurfmaii,8€ »
nonparient&us^S^-quicunquealrj tales ab eadem confi:uutione.Multeresetenim non parientes, «
- ( / (funt autem hx omnino qu^ non probe'purgantur) maxime'dipiritus intercEp®feffibus appre.- «
^ hendunim,t5aem3d»mdumfaiiretianrq«aediutiusmaritisfuntviduai3e.C^arefpmtusquinon
^ inanifefte'mfignesfunt,nequenobispatentes,eosobicurosappeIIauit*Exhis igitur progreffus
quifpiam inueniet,& citra meam vlteriorem opem, omnia alia de difficili ipiratione dida, tumin [f
genuinis,tuminfpurqsHippocrati infcriptis libris :quanquam nos ferme omnes genuinos in
hoc fermone locos recenfuerimus* At vero, quandoquidem 8 C hi qui ad Theffalum filium ij>fius
referuntur, qui ad Polybum generum,itidem artis JHippocraticjefunt*Etnonprocdlab
hisabfunt ea, quae Euryphoniis effe videntur, feruntur autem inter Hippocratica :s
fcripta* Si mihi ocium contiger it aliqu ando mafus,alium adhuc quartum ^ ,

adijciamlibrum,fnquoexponamea qudin reliquis Hfp--

pocrati infcriptis libris continentur, de reipira^' "" ' t

tionis difficuItate.Nunc vero'alt)s re-
* , bus inflantibus ac vrgen-

tibusjad illa non

iranfibo, : 1

GAL ENI LIBER DE PL ENIT VDINE

V i<3:ore T rincauelio interpreto

A R G V M E N T V M L I B R I

Empiricorum Indicia, quitus Plen itudinem comprehendi
arbitrabantur, ac vera Ratio explicatur Plenitii^ .

- : . dinis intelligendx:»

Q^mconfuJemedidquiGdtnit€mpeJiAte‘yixermtydeFlemtudtne loattijlnti

(& qui mnilpjoyum A Galeno increpandi, C^P. I*

Icuri nullum eft, quod noRra tempeftate m ore omnium fere' medico''
m crebrius.verfetur,g plenitudinis vocabulum: ita nec aliud facile in-
aenias,quod ab illis magis ignoretur. In his enim fi qui ad expofcenr
dam,atq3 etiam reddendam rationem idonei font, quum ab aliquo in¬
terrogantur,quid tandem ipO plenitudinem appellent:, refpondent eq
rum qua'm pluresnomen id, quem admodum etiam multum et parum,
ex comparatione ad alterum dicij&f proinde neq^ menfura aliqua defi¬
niri pofie: quod enim cum altero collatu multum eft, hoc alterius com
paratione,non nunquam parum erit. Sed fi mox ab illis petas, vt rem
eam explicent,cuius collatione dicatur plenitudo, eorum quidam fta-
tim niinus-vocaigs qu^m pilees redduntur: ah) vero vlque adeo multa, dC ea abfurda garriunt,vt
quid ipfi velint,minime poflis intelligentia confequi. Reperiuntur tamen aliqui quamuis rariffi
mi,qui aiunt,multum dC paru inteiligi viriu coparatione: e' quibus fi rurfum fcilciteris,quid ipfi vi
res vocitent, ne reljpodent quidc no nulli: alrj vero,fi th aliquid pronuntiare audet, ita refpodent,
vt alter alteri nunqua corilentiat.Quin Si eoru plurimiqcuncp potiusalia interpretatur,q vires. Si
quis tn inter illos reperiatur,qui eoufq) fapiat, vt vires dicat efe-e&dhrtcefuljflann^aut^ecfirrce^
caufam :&mox ipfum,fi fit aliqua huiufcemodifubftatia q animal gubernet,primij roges,8i dein
de vt exponat quid tande ea fit: is adhanc qonemnerefpondet quide,fedaut oino filet,aut adeo
lira oratione aberrat, vt qnque illum tacuiflTe fatius fuerit. Quo'd fi in his quocp aliq ue ed prouedlu
difciplinf inueniasjvt licet qug na fit viriu fubftantia proferre nequeat,ex fundionibus tn coiedia
■ ra falte eas effe affequatur, is fubinde interrogatus,nu ea q ab Afclepiade,et ab eius et fedatoribus,
pterea a MethodiciSideeo quod nullazfint vires,literis tradita funt,vnqua perpenderit ae difibf
uerit, ne noUiffe quide ipfe videf,fi aliquis vnqua hae de re ab lilis fermo luerir habitus. Porro', q?
liqcuncp nullas efle vires corendunt,negct illariS coparatione plenitudine inteiligi,aut cofiftere pof
ie, fatis cofpicuu eft: qppe qui 5 fieri nequeat, vt plenitudo ex,collatione ad ea re aut inteiiigatur aut
coftituatur,q nufqua cofiftat.Credunt fiquide hiex folavaibru capacitate haberi,q> aliquid mul-
tu aut paru effe dicatur :immo qnque ne nominant quide inter initia pienitudine,necalig ab ipfa
cuacuationis indicationedepromut,fed a' fola c6ftipafione(ea'grgce dicunt) qua nec oes

deinde (vt alibi moftrauimus) eode mo exponut. Eft fane 5 C alius quida tertius chorus,g neqj no-
uit fi aliqua fit facultas nec'ne,atq3 ctfe (daliog pquirere no ^fitef: vtpote qd fibi ex fignis gbufda
manifefto circa ggrotates exiftetibus loga experietia obferuatis,inuenra fuiffe euacuadi rone affe-
j rat:q mox interrogati quf Aaea figna lint, vaforu inquiunt diftentione,rubore,grauifate vniuer-
' fi eorporis,pigritia ad motu,mebrorum ^3 tdione;addidere pterea exipfis no nulli laffitudinis.et
I cuiufda quafi vicerofi affedus renfum,& priore vitSin otiu,& copiofioribus alimetis tralada, fup
preffasg^folitas vacuation€S.Nimiruinhacfyndrome(fic.n.iIlifymptomati 5 conuentu appellat)
obferuatueffe amtc6ferre,fi vena fecet.Iftiigitur nda' feipfismOjfeda' qbufcunq3 etalljs mortali I
i bus,aufcrut ronem: profitentur fiquide ex experientia oia reperiri. Ali) vero (vt m odo a nobis di- |
(ftueff) ronem fibi gdem pterea ex vfu effe amtieorfr in quida nullas oino effe vires; qdaeasfane '

! effe volutjfed nolutillaru fubftanti^cagnofci; vt tande rariffi mi fint,q vel q? vires fint, vel qug'na |
-|-—---Tenia Clafffs;-- liij demum 1'

DE PLENITVDINE

j demaeafufitfubfiStia^ntitiare audeSt i imo neqj i) eundenumeru,vel eade earS^feratfabftat^, E
I Quin iliorum qui nobiscommetariareliqueriejalij facillime feexpediunqdevnica femper, quae
i animal gubernatdifferentesjnullam ^53 ad id rationem vnquam aftdfunt:ali| vero demoniiratione
I quidem adducere con 3 tur,fed mox contendunt non effe eas plures quam vna.Quicunq? ergo fia-
i tuerit in corpore laborantis confiftere plenitudinem: necelTum habet vta medicis qui Empirici 3
: qui % Methodici dicuntur defcifcatjatque dicat plenitudinemjaut vafarelpicere aut vires»

I \yid}ierJkseos(jm'Plemmdim‘m,aHtplagr'amtate^aut'y4jorumtenfione

I metiebantun • C^P. x* ■

I VarenosquocpdirputationecumEmpiricisacMethodicis differamus^dc: ad eos noftram

i V^^conuertamus orationejqui fe arte aiunt ratione pertracflare. Sunt tamen in hiSjqui hoc no--
; —ftroaeuoflorentjquidaviqjadeoaudaceSjvtafedisfibinominaimponant, quitamene
liouere quide quid ad eas attineat.Hos igitur faepeaudiasjquu tegrotantes adeSt, dicentesy plemtS
hichomo,eft,6^ proinde vena illi fecanda: qui vbi de ratione aliqua fit habita mentio, fiatim fe vel
Methodicos effe vei Empiricos aiunt. At nos (vt modo diximus) eos aggrediamur qui analogiff
mo vtuntur,primum cu illis differamus,qui ex ipfis tantumodo viribus plenitudine metiutur:
quippe hi videntur nunqua vtres vel culeos prf ter modu repletos vidiffe,nec fe etia plus,^ par ef- F
fet, vnqua impleuiffe cibo,ita vt inde ventriculus difiendereturjriecpvel in vefica Idtiu copiofius q
ipriusratioexigeret,velinaIuoftercuscogefriffe. In hiriufcemodi etenim corporis flatibus om--
nibuSjCorn inftrumentoru vnumquodque ita apertediftenditur,vt nifi cito quod fuperfluu eft,ex
cernatur: homini no paru afferat moleftig. Veru enimuerOjnecp res eunde fenfum excitat qui 5 gra
uis eftjvel quu mordet, vel quu alia aliqua qualitate infefta efi:,q nulla exprimi oratioe poffit. Vn-
defepeyulgareshocipfum abfq^vlla ex dogmate quopia pertinacia interpretares audimus: qui
feno nunqoa ex cibis quos moderate etia ingeff6re3premi,& grauanVno nunqua vero morderi,et
erodi affirmatjfepe^duidqnod^pflsacciditexade narrarenefeiut/efaflidioquoda teneri ai 3 t:na
neqj iftoru fenfuSjin hoibus cu eo quivmtrtaffopTenimia ciborujaopiaimentoatqjetia diffento
oboritur: ide eft. In his fiquidejflatibusffe periculufubire aiunt,ne rupatur ventriculus, qppe que
jios etia diflentu videmus: fleuti cotradlS quu fe grauafi dicunt. Nec fecus pterea veflee euenit, in
qua alia nimiruaffedio eft , quu illa humorfe plurima:alia vero quu eius paru continet,quum
grauaf’:dum*n.ex plenitudinediftenta eft,facile videas plurimu illius excremeti excerni: ybf vero
grauaturjpauciffimu quide,frequetiffime th, vtpote q neqp tandiu,donec repIeatur,expe<ftarepof
li£: fed cotinuo quod noxia eft ei|cere cupit,quemadmodu & quu a' mordaci illius qualitate ftimu < x
iaturjaffidua gppe tuc quoq3 fit excretio.Nimiru vbi illa a re eontenta,quaG quoda grauatur one¬
re : haud quiSj^ fi no diftendatur illius tunica,rede hoc dicat: nepe q> illa male quide fe habet,atta
me id quod ea aggrauat,minime multu eft.Porrd hgc ita aiut illi qui in hae opinioe primarif funt>
■gbus altj aduerfantur qui cotra fentiut.Nos vero ex vtrife^ Icifcitabimur, nu eade^ fit moleftia qua
velica afficitur,quu fic eft vndequaq3 diftenta, vt difruptionis pericul 5 imminere videatur,nec ain
piius id quo referta eft,fuftinere poffit: & quu fentit aligd fibi effe oneri,aut mordicare, Illi nanqj
g vaforu amplitudine femp plenitudine exiftimat,rurfus hac etia parte his fatis propte affentiunt,
At,g ex ipflus viribus: fead has interrogationes difficiles redduqnec no & varijs fubirafcutur mo
diSjfufcp deq3 his obflftere conantes,qui nequaqua admittere hanc quoq3 effe plenitudine velint»
Nos ergo cupietes iftoru cotentiones dirimere,vtrofl^ adcocordia inuitauimus: dC illos qui nolut
vnqua plenitudine dici ex rei cotinetis capacitate,gbuscu etia primu difputatione inftitueramus,
hortati fumus vt memores q> mebra,du nimis repleta difteduntur,dolet: veritati tande aegefeant»
Eos aut qui hac trh rone plenitudinecofiftere putat:vt cocedat id qtiod graueeft alicui, effe et illi,
du grauatjmiiltu. Atq3 rurfus et vtf ofep monitos volumus,qi ipli his aduerfant,q liquido apparet:
priuatim vero illis qui ad ipfas tantumodo vires plenitudine inielligi dicut, tu peritonaea prg cibO 11 ,
rS copia rupi aut dilatari: tu vero exterius idipfum vtres ac veftcas pati ofl:edemus,immo 6^ dolia,
quu plena fuerint re flatuofa,autdliog violeta. Sed dC hoc ex illis pcuntabimur.Nu hi g fanguine
e pulmone,rupto vafe aliquo ret|ciut,citra th idu alique,aut casu,aut externa alia huiufcemodi oc-
caftone: videant iliis in eu affedu ob nimia q fupra modu vas diftMerit,plenitudine Icidiffe c' Seor
fum autjSt^ alios c6monebimus,no poffe pufillu infante onus aliquod ferre,quod iuuenis boni ha¬
bitus vel facillime geftabit:leuiffimu gppe id erit adoiefceti,quod infanti (vt ego quide arbitror)
futuru eft grauiffimu.NuJgitur id quod quis nequit portare,no appellabimus onus C vel id quod ,
ita graueeft non appellabimus multum c" vel onus quidem appellabimus, graue^}3,muftu autem
nequaquam r" Sed fi fic,non erit amplius de re, fed potius de vocabulis contentio ♦ Alioqui enim
ne homo quidem ille habendus effeqqui nunquam fe grauari diceret, quam uis illi,vel viginti ta¬
lenta humeris iponas. Ac t]s quide qui temperanter fe gerere volunt&hgcfatis fint:nihil vero
vnquam inuenias,quod illis fatisfacere poffit,qui feruili cuipiam dogmati fe addixere ♦

i^otuplex fit Plenitudo,ac del/i contenrriceaduerfus Stoicos ^.Herpphileos. C^P,

Vapipter illos miffos faciamus,imo(fi vera fari opus fit)eos a nobis facefferexubeamus: ige-
nuos vero dC veritatis amicosj^Ioquamur Jtacj fubiecimusduas effe tu notiones,Iu relatiov
-— —:-^-^---^ “

DE ELENITVDINE

multitudinis: al

JZ2_

V/>

h%c ipfa {upponamus3& {ubinde,q fint vniuerlW animantis vires,atq3 etiajquomodo plenitudc^^ i
Im earum vnamquanque confidere poteft,& curanda & agnofcendafit, perfcrutemurj* infug
I vero quot fint eorS humorfi fpecies,qui vel vires aggrauet, vel ab ipfis vafls fuftineri nequeat. In '

; Ilis nanq3 operacpretiu eft diligente 5 C eximiu medicu verfari^no aut in cotcnendiseuidentibus ta \

: buSjqutecuiuslibet demoftratiois initia funt. Sed nii fortafle miru eft,fi hocipfum ab iftis ignorer,

J qui nuquade demoftratione aliquid vel qugfterint,vel inuenerint,vel didicerintjaut exercitatione :
i aliqua ei adhibuerint, Vnde adeo inepti sutjVtfiquiseoru his cometari|s occurrerit: ftatim fperet ■

! meprimueaoiain hocoperedem6ftra{fe,qu^euolnonouiireopusfit,quiexa(ftedeplenitudine i
i difquirere inftituerit,6i fefubinde et cuiufcunqa plenitudinis ta cognofcedg, quam curadg ronem j
j fauenturu: ignarus,quoM fi res vfq3 adeo magna ea haberet natura,vt pofset vnico opere moftraV;
ri:vtiq3 ars nequaquSloga foret, la aut nos in qs libris, quos de Platonis Hippocratis £]3 decretis i
edidimus/atis m6ftrauimus quo'd alia ea vis-fing in venis c6fiftit,& alia ea q in arterqs,aut in ner- :

venarujiecur. At in libro de Elemedsiuxta Hipp oc.oftedimus f ubftantiaeoru oIum,qua genera
jtioni dC interitui obnoxia funt,a quatuor qualitatibus immutari per tota: humore, inqu3,& ficct-; i

viriuear2,quacorpusnoftrugubernant,conftare:quippe^anofitnifiipfius teperameti quae^.

“ ! dSpfbpnmsf^anobis^inlibrodenaturalibusfacultatibusmoftra£ue,&feorfuminalioquo |
i da cometario; in pluribus vero ac varqs alqs libris nos fapiftime figna cognofcenda plenitudinis
quaeadea vera genera attinet,^ deinde et vniufcuiu^eorufigiiiatimjquae in illis vtriftp generi^ ;
bus coprehenfa funt,explicauimus. Vtrunq3 aut dixi,id inqua^uod viriu comparatione aftimaf^ j
& id quod illius coparatt€>ttequQfeQ£ant,^ y; Krt^,quaO mfuftrm dixeris: fic .n, ipfi appellant id I
plenitudinis genus,quod exioci cotinemiseapacitate^neftfeafs Idwre^iewa me^n- animantibus i
reperitur: veru nihilominus in rebus quoq3 inanimis,queadmodu in veftibus, vinculis, pellibus, |
vafis’ ^3 m tfi<fi;ihbusy& aneisjtu ferreis, tu vero in oibus aiijs qua vel ex ^re,vel ex argento, vel et ex |
; ftano conficiunt:rumpunf fiquide hac oia quum multa replent fiatuofa fubftantia. Nifi quis for,-
tafle fit,qui velit afterere,huiulcegeneris plenitudinem vim contentricerefpicere,oblitus fenten.?
tia illius,cuius in ter initia,quantu ad viriu nomen fpe<flat,nos meminimus, vbi diximus, vim effe
caufameffecftrice.Quafiue tfpas-^KiirgracedixeriSjfiue^iTo/jjrijjjiyjnihilhocreferre puto,ficudne
^ que aduerfabimur,fi gs no eftecftrice cam,fed fubftantia ipiam facultate dicere voluerit: quia id tfh
in hoc fermone feruari volumus,vim effe effetftrtce tantumod6,non aut materiale,aut
cas mo vt iubetjVel cam, vel fubftantia. Etenim fi hoc ieruauerimus, conflabit profecfto quod vis
, ^ fitcaaIicuiusa<ftionis,quammoxneGe|[feeft efremqt«mab,agenjc.in-idqubdpatitur:ficuti dCzi'
fetftus qui in patiente eft, motuserit,ab agente in re patiente. Vnde vires fua quide ex alterius co>-
: paratione notione hnticffe vero ex relatione ad alteru. Quo'daut quippia in ieipfum aut agat,au£
aliquid efficiat: omne mentis captu excedit,ficuti et quo'd fe ipfum aliquid contineat. Na Stoici,

; qui quammaxime cptentrice vim introducere nixi funt,pofuere alteru effe id quod continet, alte
; iu vero quod corinet. Spirituolam etentnrfSiafittaii^iio^SfeefcmaterialSjquoiieonnnet,.
effevolunt.Etpromdeaere&ignecontinereauramaticontineriautaquaSiterra. Nonnullith,: i
qut fe Herophileos appellari volunt,ne fomniantes quide hac vnquam intellexere : 5 f mde con
sentrice vi fubinde pronuntiare audent. Nimiru fatentur fe ignorare ii fit aer,aut ignis,aut vtrun>

: que id quod iapides,iigna, catera ^3 huiufce generiscontineatiid th affirmant qi omnino aliqua
I vis fit,qua hac oia contineaudilaberentur etenim,ac diffluerent,nifi aliquid effet quod ea contine
I ret,&copefeeret. Qui mox interrogati num huiulcemodi proloquio,oia inqua re cotinete egere,

' Ipipfi in fuisfermonibus vti audeant,vel nelidipfum propteftatim affirmant, interrogationi c|5 af-.

' fentiunf. Sed fi deinde ad aliquod abfurdum deducant: id omne in ea refteiunt,qua a nobis affe> |

; runt:quin& cotra eos qui ipfos fic interrogarutjindignan^perinde ac fi importuni nimis fint |

I & fophifta. Is .n.mos inter medicoshacipfa tepeftate in primis inualuitjVt de decretis maximis |
I audacfter ftatuant. quu vero redarguutur,molefte ferant,eos,a' quibus fuerint,redarguti, fophiftas 1
j appellantes.Atnosquaroneinabfurdainducendifintilli,quipofuerit re qualibet aliqua egere ;
I ca,a qua contineat,ia exponemus. Caufa cotentrix,quacuncp iila fit (na Herophilei fe ilia ignora |
re fatenf,) aut res quapiaerit,vel nihil prorfus. Si dixerint iila nihil effe: admirabilis fane eft hac i
iftofu fapientia,qui velintrc vnaquanq3 eo egere vt cofiftat,quod nihil prorftisfit. Sed fi cam ca i
tentrice in rebus ponant: id ftatim meminerint,q? ipfi primu affirmarut re qualibet,vt fit,ca coten
j trice egere. Quo deinde fit,vt fit neceffe3& illa cam altera egere ca,ex qua cofiftat,6f mox hanc et
i quapia altera, vt res tade fit in infinita abitura.Qy o'd fi dixerint reru alias gde aliqua alia ca,vt fint,

I egere,alias vero ex feipfis hoc habere. Primu quide fciuerint ipfiVfe no amplius decretu id feruare,

: quod inter initia ftamere,q uod (}3 veriffimu effe praedicabat,re nimiru vnaquanq3, vt effe habeat,

I indigere cotetriceca* Mox vero quo d illis logifTima opus fit oratioe,vt explicet cur hac ea egeat,

I ilia vero fecus; ac deinde quodna fit id quod vi 1 his, vel illis annumerandu fit. Na no modo multi
! ex Heropliileis/ed 8 C ex Stoicisiumoresjnui^aafferut demofti'a tione, a d ofterideds,q? fpiricusad

Ignis

DE PLENITVDINE

6.Epi6,feQ:. x
lcx.6.5^l55.|

ignis&ferc, 3 ^ alia et cotineat: terra v'ero & aqua alio cotmete mdigcat. Pr/mo etenim afpedlUj
Iquod duru e renites^ dC defum^potius cotinere videri poflet: cotra vero,quod molle cedes raru^j
cft,altero indigere a quo codneret. Hi tn no fol 5 nulla allata huiufce rei demofiratione, Tuo decre
ito fide haberi volunt: veru nec animaduertunt fe ea ftatuere q ipfa iecu pugnet. Illa fiquide maxi^
me volut vim cotinedi habere q renuifllma 8 C molfiffima funt,aere inqua & igne,& hgc eade prg
I terea in ca efie cur tu aqua,tu terra dura folida ^3 rint,quari pofii t gdpia alteri ea aut vim, aut natu^
[ra,aut a<ftione,aut qualitate impartiri,cuius ipium fit exps.Nos et apte videmus, ita nihil ab igne
jcotinerijVt magis ab eo oia difloluanfi Quu vero cotra Stoicoru fuppofitione alias plenius dilfe.'
ruerimus,ad Herophileos redeamus: vt tn hic et nobis fatis fore putemus fi tefi:emur,q? ille qde ^
fecfte eofu author extititjCOtra g par effetjfe geffit: gppe g imultis,vbi i proptu sut demfones, du
ibius fuit: ea vero ipfepmulgauitgbus nulla poteratafferri demfo, q^3 no nili faifo ftatui poterat*.

Quibus inpmthuspromptaftt 1/cldtjftctlh^Plenimdmisfacultatemgrauantts dignatio, C<^P,- 4»-

Vare his quoq3,reIicflis,vh diucrtimus redeamu%&: dicamus, q? quotiefcuq3 p multitudine

quu vero grauafjad fenfimcefacultate, NSae%id 4 p®o*ao’ad w fpedat: natura •. ^ ^

|4es.ri7vires-alj:fe0eaffeditt-,gr-auar-i-aimirualien* funtv Itaq3 fi redle a nobis i cometarijs de naturali B Vi
bus facultatib us-demofe-atu eft,inter eas vna efle q ea attrahat q fibi idonea fintjaltera vero q ha:c
ipia alteret, tertia, q cotineat,quarta q eorU expultrix eft q alienafunt talia funt inquireda indicia
ad cogn©fe^#PfeRsm^dfaep'vriaquaq3 ex Bus viribus.na neq3 grauitas in his fufficere pot, Imbe>
ciliis liquide uetriculus vi ienfitrice maxiapdituse,quaea fentit q grauia fibi funt .‘arteriae vero,
accp venae fenfu retinet,fed aiiu» In neruisqucf^aEE^ifdegeneris fenfus reperiatvel cuiufpia alte
riustlogioread id exponedu,6(r illi fidefacieaiegeret oratione* Porro'g 5 us fignis fcieter coprehe
di pofii t arteriaru pienitudo,qexcdlIationeadearu vires coftattin cometarqs de pulfibus expo-r
fuimus. Horu quoqg oium,ignari funt ij,g ita facile quotidie nome plenitudinis in ore hnt* Vena
ru vero nec ego fignu aliquod vnqua,quO id ex feietia haberi pofiit,neq3 ab alio quopia literis ma
datu reperire potui.na neq3 quifpiS nobis prior de ipfis viribus fcieter difleruit* Sane Philippus
atq3 et Archigenes earu coteplationeparuper attigere,fed corunemo reipfam abfolui t:ratio attn
huiufcepfentis fermonis expofeere vf,vt no mo hxcipfa difquirant,veruet vt de Plenitudineaga
tur,q figillatim quaicuncp particulas occupat: iecur inqua,cor ^: di renes, & craflum inteftinul
0'ebru,dipterea ofla* Horuitaq3quaecjaq3.vel4»aruientiunt,velomo fenfus fumexgtiai nequag
pare cu vetriculo,aut vefica excrementoru,q in ipfis cogefta funt,fenfinnretinet: fed aut orno exi
guu,aut peni tus xuillu.exiguu quide vbi maxima fuerit plenitudo: nullu vero, quu illa no multa
fuerit. Na jLnpulmqne,ieccrre ^3,atq3 et in renibus aliquis nonung oborit alicuius poderis fenfus.

In pfiH^us quoq3 ndjiulfiqnq^::grauttatisfenfum,pcepere,qui tn adraodu obfcurus fit. At f m cere
'brunon fubgfcuru-mSncd pergminifefiuetnonunquafuifenfum grauitas excitat. In partibus
autfehfu vacuis,nullus potriedu grauicatis,fed nec atfefius et fymptomatis fehfus haberi, Senfii
vero carere vident ofla no nuila.adeps quoq3,Si gladufe qda, 5 i oes prf terea meduIJe fenius exper
les funtteerebru tn acet medulla fpinat dorfi no nulli in ientientibus particulis colIocat,Tutius tn
poterit quifpia de carne qua gibba iecinoris pars coftat,qaa no nulli medicf^^^;g^^_quafi in
fufionedixen^^ppellat,airercreq>ab%viIofitfen'fu:quippequuiiIin'ulIus vlla ex parte neruus
iferat. De parte aSt illius caua^ile pot aliqua fuboriri dubitatio, Nerui.n,illi,qui iecori iuxta por
tas diftribuuntjCG eiot^ furtt, vt fbla ipfius mebrana videantcotcxere,Nec minus praeterea aliqua
offertde renibus liene ^3 dubitadioccafioSt loge et magis de pulmone: quu ille fenfus poderis,
qui in h is vifccribus no nunqua exorif,in mebrana dC tunica,qua ea inuoluta funt, potius referri
poflTit g in ipfa viicera,id cp in pulmone praefertim SC iecinore.hae,n*partes quafi fufpeik pendet,
nec flabili loco fuffuItxhaeret. Etfanequi fmeavifcera laborant,fkpiflimefupiora ad ciauiculal|l
v% difiedi manifefte fentiut,ficuti quu iecur tumore aliquo,aut grauedmiHenet: adeo.n, ff equen
ter is affecius oes fere hoies inuadit,vt fcelixadmoduille videri pofii t,qui totoTug vitae curriculo
illius nunqua ienfum habuerit. Sed Hippocrates ait, J Grauis dolor ad renes puenies.Quin QC
pulmo,(vt oes fere' medici praedicat) grauitate tentat,fiquis tumor idipfum vifcus occupet. Medi
coru tn quapluresde Plenitudine ita praepoftere j3nuntiat,vt de his nihil coquirere velint, immo
no nulli necp id quide inueftigat,q> qhq3 per vniuerfum corpus,qnq3 iecundu vnam quampiam
vel etiam fecundum plures partes plenitudo confiftere poteit. Veru operg pretiu fortafiis fuerit,
vt ab his oibus difficultatibus (fi tn fic tibi libeat) nos cotineamus rebus ^3 facilioribus verfemur*
Qmratione Plenitudinis mfmgultsparttbusnotdimumienddt. C,AP, ‘y.

P Orro' nihil facilior ea vi^f, vt a' grauitate rurfum exordiamur,ea figde euidetifimu fignu eft
plenitudinis illius, q ad vi ienfitfice fpecfiat, Vbi primu inquiredu e,nu grauitas ex necefii tate
m ul ti tudi ne cofequaf, vel illa potius antecedat: na necp eade ratio efl:,Q>poduspcedat,vel qj fubfe-

a4:

^derit,.ibteiJiumoruinuIritudo cogefia erit : quu vis fi imbecillior fiatjpoffit ex ipfismet folidio
ribus mebris grau3ri,qB^ra,odu in corporibus refolu tis euenire folet: prg tdolmidc,n.ibecil\iog
■ ■ , .fiBus'

DE PLENITYDINE

78

A: fibus favflis mufcuIiSjquoru ea erat fundfOjVt mebr 3 id refolutu moueret 8 C trasferret: (entit ille g
refolutusejin motu grauitate:itatn vt idquodinfirmuefibiipfigraueminime fit:mufculus ni^ ^
mirS aut neruus,aut Qcqd fit tade id,q 3 primu mebra mouetJs figde affedus g grauedo appellat, :
canatucacoi[?ativtSOiBl 3 fero 78 na^^ gignanpotnepeipfei^ruus,auttedo,autmufculus,aut,

i gegd illud fit qd nos mouet,fieri feipfoiualidfus ibecilliusgjrvtverofibi ipfi graue fit, fieri fano i
; nequmPorro' idfi robuftius fiat,validioresg anteafundioes edet:fi vero imbeciiIius,Iaguidiores: j
i queadmodu mufculus (fi is tn fit g crus moueat) qun bene valet, valide ea illius mebri pte,cui a na j
i tura infertus e,attrahet: fi pterea in optimo fuerit coftitutus habitu,munus id validifTime obibit t j
morbidus vero fadus,iualide amo fi viresrofefcuai^ribueritjlaguide. Quod fi no mufculus, fed I
tieruus fit,g mufeuluipfu moueatjis et pro fui valetudine, vel hiorbo, bono habitu, dC infirmitate, i >
illa eadein mouedo mebru aget,q de mufculq mo diximus: nec fecus et fi dixerimus fpiritu effe id ;
IqaprimSJmouetipsueruSjbseCiH^adein-ipfamerfitreferedat Ageigif,maioris pfpicuitatis gra^ j
! tia,ponamus nuc ex fpiritu p neruu delam mufculu m oue ri, ex mufculo vero, tibia primu,cui is in '
ierin^qua mota,articulus in genu vbi crus vhiuersu comittif,fubinde et moueat* His gppe fic po^ |

^ I fitis,vere poterit quifep afferere,& mufculu inualido fpiritui effe oneri,atcp et totu ipsu mebru, ti-
^ biainquS. Sed fi pterea ponamus neruua fpiritu moueri,8<: a neruo mufculu,a' quo deinde tibiat
ab his oibus imbecillis fpiritus grauabit.Ex his itaqa id ia apertu reddif,minime poffe exquifite di
/ ^ignofeigdidfit,qdprimugrauet,quod^j3primugpue^ni^pr£QsfEraf,fdqdpTimuin nobisvnS
i quaqg mouet particula; hoc tn ahas exadius difquiremus. Nuc,n*volumus id de quo is ifiitutus e
i fermOjgtradare; vbi, vtnoftra oratio clarior euadat,totahac re exfuppofitione trafigemus.Quare
fotuamus nuc mufculu effe id quod tu feipsu, tu et os tibifpfimum0ueaa:ripfoqOTdefibi;ipfi5necp-
il veHualidifrimusfit,grauiseflenequat,fediIIitiblapQtiusgrauisell* An veroidilii taturnoquu
mouere iecat,eueniat,vel et du quiefeit: ad alia GOt^feti0ne,qgd€ no ita leuis e attinet: & ea" nos i
iibro de Motu mufculor 3 coplexifumus, 5 t: fane citra ea nu^ poterit^quu grautetis fenfus adefi)
vel affedio ipfa exade CGprehedi,vel locus et afiedus* Na, vt fktim hoc exponamus, ho' hulli sut,
quibus vel mebru aliquod,vel vniuersu et corpus,quu id mouere volut,graue videat: qui fi quie>
fcat,nuliu vilius grauitatis fensu hnt. Sut Ss: alif g prius et g moueri aggrediat, fe grauari aiut. At
; nequit hsec vtroruq3 affedio vng cognofci,m prius repis,q ee finfi vhiuerfo erure paraes,qad^Q
. uendu natae funt,q ^3 vt moueanf «Quia fi neruora fibrx g

qu!bus'cu fubinde mebraneu venofuirt%:&am£iafiim.geaus:m©aet,o£prer€aiigamen,ta:ah his
C;ipfis,&: a' ceteris quocp partibus oibus qfn hoc mebro fitae funt, grauitatis fenfus excitabit. Nos
vero gpedamus atep definiamus,qn moto mebro fuas ^3 fundiones obeute grauedo oborit,8f qn
eo et gefcete. Porro fi ligametoru quo'qfin-eo genu&va-a-eurcame mouet (ex hisfiquid? oibus ip--
fa mufcuH fubftatia coftat) ex nullo iftoru grauitatis fenfus.vBqua.|)dire poterit, fed vd ex venis,
vei ex 3rteri)s,vel ex adipe,vel ex offibus,aut exeroru aliqufbasvvel exrfpfis Qibus,Qu:ddfi in hmuf
cemodi partitionibus Dmifsu a' noHs efret,ex aliquibus,vel ex oibu£,j'pfe qui leget poterit fupple
re: coiucliSes eteni no difi 3 diue,fed potius coiudiue hoc loco tenet.Ex his igif q expofi ta fuat,
fatiscoft apq fi gs velit partis illius q p plenitudine laborat,cognitor euadererillu opus efl: fcietia

^duerjus Erafijiratum de Plenitudinis notis.

/

C.AP. 6*
fallat,gbus'cu ver

i , , negotio primum

Erafiflrati falubriulibr3legere:neq3.n,ille vfpia alibi figna plenitudinis explicare tencauit. Eius
, itac^ verba attedamus* Primu quide vbi q na iit plethorasfita.mipfe venaru repletione appellat)
?p origo aperuit: mox vero vbi et figna quibus ea cognofeas exponinH^Gitai^ilii-eeius generatio»
Quu alimenta difiribuunpnec pterea aut apponunt,aut vnftfeusufq^ moreelabnraaf, aut aiiogn
excernunf,necefire eft vafa tu cocodionis,tu difiributionis repkri,& adiones q in ipfis sedunt-im..
pediri: mox vero,quu id alimeti qd prius in vafis fuerat nulla alia rone cofumaf, fed alio ite ab i]s
iq ingerunt,accedente,vafa in corpore magis diftedunf: q vbi ad id venerint vt amplius diftedi ne
queat,alijs infuper alimetis ex verriculoiugiter delatis:illa q pcefferatjin vafa fpiritus irruut Jtaq?
tu ex his patet,g) ipfe de ea plenitudine verba fadt,qu« infufione refpicit, ve!,vtipfegr^ce
'td Trapi-y^v/eeet: tu vero quia plethora nominat: na id nomeqjpriehuic tm affedui cogruit, mink
me vero illi qu/ ex viriu coparatione ^ftimaf* Sed mox vbi paucula qda de ea dignofceda tetigit,
h§c iteru feribinOportet igit,ficuti dC infugioribus a nobis dictu e, dare opera vt plethor» aifectu
cognofeamus: inter ini tia quippe du vafa moderate fuerint repleta,vident tj validiores reddi r o^
bufiiores (j3 g ipfi effe foleat: qp^i maior pterea repletio accefrerit,brachia3tibig,manusiq3 pleniores
vident,pinde ac illis qui ab exercitio partes eas diftetas hnt. Sed adhuc repletioe fubinde adauefia,
ia vlcerofo affedu teneri vident,tardiores bC ad motu ineptiores funt,& vniuersu et ifioru cor-
pus tensu Sflafiitudine opprefsu vf. Hac aut corporis afFedione,nifi quis comode perite£j3 folue |
re iftuuerit: morbus ftatimfubfequet. In his .pfecfio Erafiftratus pienitudinu q genere euanlt, no '
tas cofundit,pter id qd no nulla infup q no erat neceffaria interm ifeet ; queadm odu fi rede filius

verBF"

DE PLENITVDINE

yerba attederevoluerimus,ftadabinitiofmfermonismteIIigemus:ftatim,n4n?erim'tfaaitjQti«E?i

vafa moderate repleta fuerint^vident ij validioresreddi robuftiores tp cp ipG effe foleat, Nulla lane' »
' is fermo alioqui vel ex affecflus ad figna, vel fignoru ad afFetfiu collatione neceflaria vf habereco
i fequutione,neq^-mneceflecquuvalamoderatefueritipleta,eos validiores robuftiorescjjreddiine
j qs fi robuftiores validioresq? videat,vafa m oderate elfe repleta,qua fieri poftit,vt aliqui,quis no ni
! fi modice repleti fint, ibecilliores tn videanf, aut faltein neutra parte cofpicue inclinet; robur inq
j aut ibecillitate» Quo'd fi robuftiores quocp g antea efficiant: poterit hoc no mo nulla in eis humo
j ru copia adaucfta fieri: veru 3 C ea potius qnq? imminuta & qhq3 eade penitus q prius aderatjferua-
I taquantitate,Vtruuis,n.fuppofueris:ft:atimtriai!laquodcunq3eoru primu ptuleris,cofequent»
Quia fi ponas aucfios efle hurhores, viriu poterit maior imbecilliras,poterit & earu robur maius le;
qui g prius eflet; poteriit illae et i eifde terminis cotineri. Nec minus et polito q? folito robuftiores
fadti fint: pnt &au(fii efle,& imminuti humores: pnt fuu ieruafle modu. In pfentiaru vero fiue
■| humoresdixetimusjfiuefanguinejpeodehabeaftfuo.n» loco hxc diftinguent.Erafiftratus itaq;!
haec ita fimpliciter ^tulit,nulla dicftis fuis afferes demronem.lSIos vero no fic,fed necelfarrjs demo
ftratioibus fide his q nuper a' nobis dicTta funt,aftruamus,fumpto tn rurfus ab ipfis Erafiftrati ver i
bis initio» Num igit du ait robuftiores 8^ fortiores vident,aliud quid fignificat idqd robuftioresib
ait,ab eo q 5 fortiores: & duo fint moderatxplenitudinis,q nos edocet figna, vel vnu id fignu eft, j
qd duobus vocabulis ab eo explTum fit. Nepe ego nulla penitus in horum fignificato dfiam inue-
nio.nec^ f m genus,neq3 fm fpecie,neq3 p maioris minoris ve ratione,fed ab vtrocp ide fignificari
puto. A t finge,fi ita I ubet,alterum alterius coparatione intetione ac incremetum infinuare quod>
cunq3 mo illud fit,fiue id qd p fortiores fignificat,fiue id qd per robuftiores. Sed tuc vtriufc^ figtii
ficatu erit penitus vniurmodi:etem vbi eade pmanete forma icremetiS accidit:nulla ibieft daor 3
in fignificando difciplina. Porro fatis qoftat Erafiftratualterius generis plenitudinis q uires refpi
I cit,omo ne meminiffe quide,neq3 in hoc libro,necp ef in libro de Febribus: plethora fiquide(^t ip
fe arbitrat) intercidetis,feu (vt ipfe grsce dixit) TrapifjLTrTcoa-im-s vn 6C inflamationes ortu fint, &
febris pdit,in ca e. Ipfe vero cofpicuepdicftis verbis plethors generatione expofiiit.qua corpis va
fa onere imodico grauari plurimu^3 tedi dicebat: huiulcemodi.n. vocabulis ipfe vfus e, ficuti etia
quu ait, Du amplius ea farcina ferre nequeut: incidut in arterias fucci fupffuetes: ea.n.q nimis ve? »
nas replet,impetu quo inferant inde hnt. Sed hoc et loco aliquid diuifioni defuit: na nec^ fer,> »

I mone ita abibluto erat dicedu: qdu vens amplius id onus fufferre nequeut,in vafa fpiritus Trapiii
j tT-TOiT/Vji.irtcidentia fieri fupfiuetis fucci: veru potius pftabat ut dicereqoportere vt alterum ex hls Q
j duobus,prsdida repletione lequat: nepe vel tunicx illius ruptura, vel transfufione ianguinis in
j vafa fpiritus. Putare vero fanguinem ob id neceflario transfundi q? a venis cotineri nequeat,hois
I cft qui oblitus fit vafa qnq3 pr^ copia diif upi: ut id et prxterea,q> abfcp vlla huiufcemodi transfu^
i fione fiepe fit,vtin ampla inteftinoru,aut ventris,aut ftomachi,aut oris aut Eucium fpatia aperian
I tur vaforum ora. Atdiuifionisin fermonibus defe( 5 j:um,non modo in hoc ipfo libro,verum ia j

I ali)s etiam omnibus fibi peculiarem habuit Erafiftratus. j . I

j ■ Ex tncremmto~yel decrementofcino;Mms'yiresneq; augeri necej^avib^neq; minui. j

N Os'''vero rurfus quo fe habeat difquiramus quod dixit, nimirum fi modi€z&plemiudo,ro^ i A.l.r.f4. ^ ^
buftiore&g^eranmdeBgfedo Erafiftrate erit ne,nulla et corpori facfta virium acceffione, vei i
viribus pariter ipfis adaucflisc' Ego fane affirmauerim q? fi acftiones valentiores xdendx fin t,g ne.-
celfariuth fore fimul &Svmumrobur augeri. Qudd fi' tu putes,foloadautfco Enguine, non adau.-
diis autem viribus,a(ftibnes validiores euadere; videberis Ene' Afclepiadis potius fententias euer.-
tere,quam facultatis ftatum aftruere.Nam nufqua ipfeabfolute ficprotulit,illum qui pluri fangui
iie praeditus fi c: robuftiorem et fore: qui vero pauciori,inualidiorem ex neceffitate.Ipfum etenim,

! eifiputaritnullasinnobiseffevires,nonvitaleni.nonanimaIem:aliquastameneis^a£pa^ntco tf

' feniienfesdiftindionesafferentem jnuenias:quorda etenim uideinus,'qui robuftiores g prius
i eilent, 2 d pariter magis Enguinei facfti funt: aIids'^o qm rdBuffiores quidejfedmlnus^sagUinei. i
I ^apfopter quum nulla cogat neceffitas, vires auda Enguinis copia increfcere,vel ea imminuta j
I imminui: exiftimandum eft ha:c quocpab Erafiftrato negligentius fuiffe tradiata,vtpote qui neq?,
haec ipE que nunc a' nobis tradita funt, fi a quopiam monitus fuiiTet,negalTet quideadrionuinquS j
I fdffftudmepolfusvn^^ fanguinisiequiinerementu. Qua renos fermpneillius (ad> ;

I dita ea parte q dee rat) abfolutiore reddemus', vt cande hoc fe habeat mo: Sanguinevna cu virlutn *
r robore^daudto^ecelTe eft adlionum fortitudne augeri. Atqui fi ita loquamur,erit quide verum ■
i id quod a nobis fuerit proIatum,fed nihil hoc poftea ad inftitutum noftru fec ^it. Siquide ve m^^

I aerii egsq^uibus pariter Enguis robur fuerit audlu,fieri valentiores: vt no ita tnrnbxs^irSIIi ijs ‘ ^
j qui valenitoreseualerinihaecetvtraq3increuifle.Neq3.fi".rdbrir vmrcQ'a'udb fengume erefcir:
i quu fieri poffitvtfole augeantur vires. Siquis.mqui ^alicuius pituitofi Enguinis copia ex ocio|
COgeflrerit3& viribus pr^terea imbecillis fit,optimo cuipia gymnafte offerat: huc ille pa uio poft va .

Jaitiore qUide,non aut pluri',g quando ilium fufc€perit,fanguineabundantereddet.iraq3 vt nuif; :

|a eft neceffitas,illis qui in fuis obeundis fundionifaus valetiores g prius foretjeffedfi funt, hurao^

resaccreuiflerita pernecefianum vtfi qui validiores adioneshabeanf^eis virium robur aceeflerit*

. ---- ^ '^orfb '-

DE PLENITVDINE

79

A Po^ro' non modo ab adlionnm fortitudine fumpto mitio ad virium robur, verum, 8 ^ ab ipGs vm
bus,ad adionu fortitudine neceflar io pe^u e niens: isimvalecior in i liis adiionibus exiftit, qui viri-
^^'^"tmsrobuftiore:vtSbohgcmutuofeiecoiequantj-fortitudanimiru adioni5,virifirobur:robur■
viriu,acflionfi fortitudine: his fiquidevtruuispoiuerisi ftatim&ralterErprgftomtiVt nulla tnflta'
sSguinis multitudine futura coiequutio neceffaria :quu neqj 0 is iit maiori copia g antea, validior

_^ neceflario fit ho futurus: neqj fi minori,imbeciI]ior,ficuti ne<^ fi gqualisfit neceife eft illij viribus ;

code fe hab^e mo. Et jjinde ex his ia didiis fane liquet,adiiones validas propria effe acinieparabi ;

•Vi W viriu^genfiunotajfanguinis vero audii nequag* Id aut quod mox ab Erafiftrato aliatu eft, no ;

eftpldthorf fign 5 propriu,efttnabeainfeparabiIc,quodimpIeri vocat Erafiftratus. Sed clarius, :
tendijdixiflet: na gymnaftae quidiligentiores funt,quu aiunt laffitudine alia elfe vicer ofam,aIia
tenfiua,alia phlegmonofam: nil aliudinfinuant,nifi in tenfiua lafti tudine mebra efle repleta: tunc ,
♦n.quacunqp particula in eis repleta efle inquiunt,quu in ie tenflone quanda fentiunt. Sentiut pr:e X
f i teirea & in inflammatione tenflo ne, verum iila aut femper,aut frequentius fecum pulfum queda p , \

ter natura habetTVinaffitudmepi^atile poflet ea quis appellare,fi re hanc apertius exponere vel'

I let. Qui vero praeter ea tenflone nihil aliud patiunturjhisneqjtenfa particula inflammata eft,neqj
^ itcxnecefiitate plethorica eft. Sed duorS alteru,vel laffitudine laborat, vel plethorica eft. At fi laf /
fitudine tenet :ex nimio labore id habuit, Vbi vero nullus prgceflerit labor: no amplius ex labore
lafla eft ea particula,fed ex alia occafibne,vt tade vere affirmare poffimus,q) vbi adeft tcflois sefus,
nec tn exercitatio prjeceflerit: ibi necefle fit plethora efle congefta, Quo'd fi hoc loqu amur mo ,f i -
gnu idpprium reddit^?(tSi&infeparabiIe.tec etenim vtracpyiciffimiefecoiequent:&; tenfionem
A '4 quae nulli exerdttf comes fit,prgcedit pIethora,eius.n.fignum ab illa infeparabile euadit, vtpote q» .
'''^--•-^^^^~r::racaplethoffSaguisaut'ati^us5^i0ntheoytven2eadhuctenfefint,nondap!ethoraabfof , ■
mt. Sed ecquid Erafiftratus in fudierraonebrachiorS,tibiarij, manuu ^3 memmitC quum nihilo
minus in coiloet&^dorfo,Iumbis,thorace,atcpetinfuminehgchuiufcemodi tenOocoilftere pof-
; fit. Atquemadmodumhorummembforumfuperuacaneememinit Erafiftratus:italonge prae .

I tereamagis vicerofiienfus,quum isexacrifaus potilis gignatur humoribusg q? Dlethoraeindicia '
i fii:tal&.n.isienruseft,quaiisinexuiceratis excitatur partibus,quumtadlu,autquum purulento ,

I quopiam humore,acriue medicamento irritatui^immb ex folis qhqj motionibus prouenit. Pro-
IfedtovttenfiocopiachumorUmeaaquibi^eoniinentuf diftendentiumiaffinis eftrita vlcerofus .
i fenfusademftquituTquaIitat€m,Hpf6^^^^ in multis nonnunquam per vnmerfum fuboritur
€i;corpus,nemoderatam quidem fanguinismenfuraimnedum plethoram haberitibas;^ —^

^ninJo[ofinguinePlemtudoconfflat,anexmole/ha^te»ftone,&‘C(Steris . '

Empiricorum indicijsl>ere percipienda fit. - . C^APi.. S.

j /Ecfi ita fe habeant,ficutinimirumfe hhtroperaepretium iane'erit,iam nonnulla ex his,^d 3 '
examinaremus figna ab Erafiftrato defcripta,in hunc locS diftuIimus;definiamus,Satius ia f J
ne fuiflet diftinguere,nS plenitudo tam ea q virium cdparationejg et ea q ad capacitatem reriini ^
continentiuintelligitin iblopoflitfanguine,velinaltjset oibus humoribus confiftere, quumid
apfum quoc^ illi indefinitum reliquerint. Porro ''''quum no mo afledlus q ipfos arripiat humores,; '
nepecopia&defedtus,verum6^praua qualitas:oesequide medicos intdrogaui tum eos qui ex :
viribusjtumeoset quiexhumoruincrementoplenitudine £eftimant,an folo.f.fanguine eous^j ,
adaudto vtferri nopoffitamplius,venas extedi cotingatran verofiin quapiapterea particula,vd
in ipfis et venisjpituita,^:: cu hac aut fine hac et bilis aliqua, vel alius qmdS puruletus hiim6r(grat-,'
d Vocat) vel flatuofus fpiritus,adeo excrefcant, vt capi amplius vbi cotinebaf, nequeat; hic ; '

• et ab ammante tenlione ientiri necefle fit. Et iane,quum particula q tenditur particeps fenilis fue i '
ritrneceffum eft vt quxcunqj fuerit ea res,q eo' ipiam d/ftedit vt capi nequeat: tenfionis fenfum in
© animante excitet,&: is affecflus qui tunc mebra occupat,tenfio appdlatur:q fi plurimum augeat, j
erit et neceflarium,vt id quod tendit,rumpatur. Et mihi quidem hoc cum his que quotidie appa- i
Tenr,conf 6ntire vr. Videmus fiquidem no mo herubs ac funes, fed dC dolia quo<p prae mufto ex;

^^fktuoIb^ifitutmgSiTe^vimfionisdiftuin Nugetenim vasftaneum itamedicarnetoexvigis

quo plenuerat,inflatu eft: vt Si^coriu quo iuoIutff erat,&funiculus quo erat deuicfmm,rupta fint,;

I ^incuruatumfueri€operculu,Neminemptereaeflereor,qui,fieaqquotidiein hisqui segrotat,

; cofpicimus,ftudiofeobferuareSt: perpendere voluerit,no nouerit,ex flatuofofpiritu in animatiiS ,
mcbris intercepto,di:: prxfertim in craffiore inteftino aliquos fepe vehemetiffimis doloribus dete
tos fuifle. Quare pftiterit iane arbitr ari ex qu acuqa fubftantia humida 5 C flatuofa poflTe tefiuo aflc
«ftu particulas occupari,^^isfolum ex oibus humoribus ianguinem confequatur. Ab his itaqj
rurfus ad eos redeamus qui plenitudine femper virium coparatione conftituenda putant,ab il.'

; lis hoc ipfum,quod maxime in proptu e, fcifci temur,fi in antea loco exempli, huiufcemodi quada
hypotheiim^pofuerimus. Sint duo hdles qui onera humeris impofita ferat, & alter quidelignix
quodpia,vellapide,autgrauiflfimaaIiaquadafarcina:aiterverdipinaspaudffimas&acutiffimas, .
Hoc igif gpofito fpe(ftacuIo,ab eis,qui plenitudine virium femper coparatione intelligunt,qug^
aramus nupaucasillas ipin asonus;appeIIent:an potiusiarcinaquidevtraq^ commune hoc habet
--' fymp torna.

deFrac. fe£l.i.

DE PLENITVDINE

fymptottiajqeiod illts hoibus non parua tnolefttam afferat^vt tamen no eadem fit,'immo prarimsiST^
differens illius moieftiae fpeeies ;is.n.abfq3 vlla pudione grauat,at ille fine vllagraiiedine pungitl
;-Vn fiquis pungi,vel morderi,vel quxcunq? aliaq moleftiae eire.poffunt,onus,atcp et multitudini
appellauerit:is tande coget BC fimplice aliqua fpina,8i tcnuifTim^ qnq^ acu,onus vocare; quo nei
fcio? an pofii t aliquid aliud magis; ridicula excogitari* Porro hxc abfurda iunt,&: pter coem oiuni
bpium fntam tnoftru vero inftitutu e vt ferueinusfto aut euertamus coes oium fentetias. Id igituif
quodaggrauat,multu: quod vero pugitjaut mordet,autvtcuncp quis nominare voluerit,moleffi*
appellabimus. Plures aut reperiri humores mordaees,qui partimin nobis gignant,partim extrin
fecus inferantur,ia oibus hoc copertu eft.Quoru quatuor penes magis &C minus extant dfiae.q.ni
modice mordetjpruritumlei^r^triHIa:quivero magis, rodunt, queadmodu cepa: na fi noftri S
corpus alteri cuipiahuiufcemodi naturae corpori occurreril^i diutius hafreat,exulcerabit. Sed i
aliqua prseterea adliuc his fuerint acriora,hofroreexcitab 3 t, in primis vero fi particulis viceratis
adhibeanfiprogatoveroatqjaudo. horrorefymptomailludrigor appellat. Aigin nobis quom
mordaces gignunt fucci eade rone per has quatuor ideas diffindi ;eoru.n, pruriginofi illi func^ g
modiceacres funt: vicerofum vero fenfumpariut,qui hisfunimordaciores:gaut hos quoq3m0F
dacitate fuperat,horrore:ficuti qui ptereaiamordaeiffimifuntjhirigoreinferut.DehisinmuInsf
librisiermo eff: anobis habirus;pnttn ea q a' nobis tui libro de Caufis Symptomatu,tuinquarrq
libro de Tueda valetudine funt expofitajilli fatis eife qui voluerit horu aliquodhabere copendiffl
Sed fi quis ronenaturaeacriu reru fcieter tenere magis voluerit, is habebit libros de Facultatibus
rnedicametoru,& de Teperametis,qui hos etpcedunt,quGslegar. Vetu bona medicoru pars pin ^
d.eaffedi funt,acilli,de quibus nnemimtHippoc. | nepe qui in fraduris, altjs q3 humfccmodi affej I
;dionibus, n©laf ea^fecereqmedicLiubet.qmppe illi, & fi cupiat fani tate recuperare, ira tir labor^

curatio,nis,vt ifti difciplrrra^tergiuerianf^e nequt^errvt^cel illi itaftati hac tantum o roneg) cu?_

-piat voti fui fieri copotes,fani euadat: vel ifli fiat dodi,ni via illa vniuersa, qua m6Ifinuaui,CGfiree^^;^
rint. Cognofc6t.n»fi mdTvelintjvlcerofum in vniuerfo corporeienfura, fiue mo is ex multa pter
cofuctudine exercitatione,fiue et abfqj hac fubortat, a mordaci fucco gigni. Et pinde gymnaftxj
eosc[ui^ pter mod .g ^ere exercitati,o leo copiofiorecurat, atq3 et mollibus fridioniBus, & balneis
Hulc^quaru calidis exade teperatis,vt mordaaores fucci difcutiantjqui eliquatis tu adi pe, tu mol
liori carne,vel ipfis eti noftro corpore humoribus nimis ex maiori q par effet exercitatione excai-
fadiSigignunf. Vn fi quis tancifper fuflinere voluerit,donec horudemonftrationes addifcat fo
lusispoteritiibifirraiterperfuadefe,vlcerosaaffediOLaeox;fuccmni0rd^ibiisg!gin vmvero grap
uitas eff,adntHtitH^neip:vxriiB^^)arafumeraf=6aq-:cft cutenfionesip^ quoorhmaaiSjji^niudTT
nefequiturinoquidcpcrcoffationeadvites<c©tinentmcorporu,fed trh ad fpanu quo illi counefj
[lErafiftratus aut in primo^ialubriu libro plethorae ganitura explicans,tertia nae afredione aptati-
me e tribus illis edocet: mox vero vbi fermone ad figna conuertrt,non ea magis q iflius, q q aliar 3
funtjprofert.Ad hacqu/ppetefiotantumo.pertinetjqcf ipfe adimpleri vocat: vlcerofus vero fen.-
iiis necp nuper didf plenitudinis ^pria nota,e,neq3 illius et q vires refpicic: atq3 Si id loge minus
qj. nimiru fe; tu^rauiores tu ad motu difficiliores fentiat; efl:.n.& hoc illius plenitudinis indiciu, q
viribus gftimat. Parum igit abfuit quin vniuerfam nobis epiricorum fyndrome defcripferit. Sed
^ quanda illius notationis parte,q ab Herophileis introduda ej&T grtece rpi^povov, quafi tritepo>
ranea dicas,appellat,no fecus ac empirici afcripfit,dum ita inquit: Alimento quod diff ribuifsneq3
appofito,neq3 de more vniufcuiuiq3 elaborato,neq3 alioqn excreto. Na nec quic^ intereft fi ita lo
quaris,vel fi vt ilii dicas vita in otio tranfada excreraentoru tjs fblitoru fuppreflione. Quu.n.airi
no de more vniufcuiufq3 elaborato,vita otiosa: quu vero aitjneq3 alioquin excreto, fuppreflione
inlinuat ex crementoru .Plenitudinis vero denotatio ex tepore defumpta,qpterituquide tepusre
fpicitjOtidsu copleduuf viduvnd cu fuppreffis excrementis :q aut pfens^clim pleri;^ vicerosu ien
fum,pigritie ad motu,corporis £|3 vniuerfi grauitate,&^ qugcuncp prteterea alta hmoi hi addidere;'
q vero futuru,qj fi if,qui eo fe hnt mo, vacuent,illis probe cofertjid quod ab Erafiffratofuerat pter
miffum: quod in teftimoniu eff: redg tu dignotionis, tu curationis, ita vt dignotionis, vel (vr ilh'
aiunt) notationis,ne vila quide pars fuerit,fi affedus quide p notatione denotari volumus,vt inde
f.opportuna curadironeinueniamus:nafifieripofretutaliunderedaaffequeremur curandi ra--
tione, fuperuacanea fane notatio foret. At vero quupfentis teporis meminit,rubore, vaforum
praetermifit diftenfione: q ab oibus Empiricis,& a pluribus Dogmaticis,ficut&alia quaeda (vt ia
diximus) addita funt. Et profedo no ab re,quatenus plethorae generatio in folo fubtjcif fanguine,
cius dignotioni rubor additus eft,vafora %dtftetio. Adhuc fane magis,quatenus ipfe ait brachia
dC manus tibias ^3 impleri,-id no magis plenitudinis qug carnes & vniuerfos mufculos,q qux ve>
nas teneat,indiciu ftatuet,fi proprias fequi hypothefiis voluen't.Quod tn fi pofuerimus,mox erit
necefredupliceetinfiiiueredignotiorie,alteraillius plenitudinis qug hafce fenfiles venas oibus
fioibus c6fpicuas,refpiciat: altera vero ea,qua folus ipfe vf fuiffe ituitus. Ia ergo (vt egde arbitror) |
palam his qui arfimu huic rei adhibuerint,raeffu e,no effe re parui negottj plenitudinecognofeere. |
Qn.n.ne^ fermone facilis efl dignotionis eius expIicatiOjimo plurimu potius difficilisiquo. mo ^

.f : ■ : ■ - - - - —- - - - - — .- poterir i

PE PEENITVDINE

8o

f A pc^tetifdeinde ab hisita tumultuarie, cafu quodam res hf c in ipfis operibus rede tranfigic' g priu*
iiccdecaquicquamve!cogitauerint6£r vnquamvelrepereririt» :

^duerfusplethorkem Syndrumen Empiricorum. C.AP..^,

S Edrurfum ab Empiricis noftru de plenitudinefermonem exordiamur,pofteaqipfi caute ad-^
modu has omnes difficultates euadere videnmr,du fatentur nihil fe prorfusex his fcire,qad
cflentiam plenitudinis pertinentifed ex obferuatione,aiunt fe id habuiffe qj ntmiru fanguinis de^
«radio in ea fyndrome femg ^fuerit,qua plethorica appellam us.lllis*moibus m vnu col[edis,q ^ :
Dogmaticisgbufcuqa^ferunqputantieex hisiftorueuafurosdifficultates. Sedfigs eis alum ad-^
xiertat,q ab illis dhr,loge et ex his ipGs magis couicunf. Veru pftabit forfitan ea rurfus oia ab exor

vniuerfa otio tranfada: fit vero in prarienti totius corporis tefio, aut ialte partium quarunda,Gt et
tu ad motiones pigritia,tu ad adiones infirmitas,& grauitatis pterea atqj et vlcerofae cuiufda aff e-^
ciionis fenfus,no line venarum tumore: accedat quocp,fi lubet,rubor,poftg & hoc addut nonulli,
fed Ssf totius corporis tiimor dT inaequalitas qugda aclaffitudo,na haec quoq? addideregda. Tunc
E ergo ex illis ea erunt fcifcitanda,q ego puer adhuc Empiricu pceptore iterrogaba,quo tpe primS
me illehaec docere coepit* Nepe num ea oia q mo narrata funt,necefle fit fimul cogredi,ad recorda |
tione (vtipliaiut) euacuatiom's:autpotius,livelvnumexeis trhcofpexerint,ftatimlintfangui>
nem miiruri,Ille vero proptus admodum prirag huic interrogationi refpodit,oxa opus elfeytconi 1
ueniant.tale*n.gppia fyndrome eft,quafl conuentu dicas,coliedio ing eorum oium quibus ea com¬
plent* At vero quu illi in memoria duos reuocallem gbus ipfe paulo ante fecari vena iuffilfetjalte <
rum qui valida oculorum inflammatione tenebatur: alterum vero qui e' curru ceciderat,a quo Io-
ris implicitus tradus fuit ita, vt membra quaedam illi contrita fuerint. Eo vero mox flkntium /■*
agente: tertium etiam praeterea quendammeminifle volui, cui ille quoqj ianguinem detrahi fe- ''
icit,quu neqj pter modu febricitaret,fed doloris f m caput elfet impaties: & aliu fubinde,g etfi pleu .
riticus eet: no aderat tn vniuerfa ea fyndrome *i.c6uentus* Vh ille quid refpoderet plurimu haefi- ;
;tabar* Ego aut vlterius alios quocp no nullos illi pariter recefebS. Sed QC ipsir illud moneba, q) hisj ;
Iquos mo dixi, vena ipfe fecuit. qui tn eo aberat ab hoc,vt illis vniuerfa ea fyndrome adelfet, vt ego
'affirmauerim me neq3 meminine in his hoibus vel duo exiliis qu^ ad eam fpedarent afRiilfe.Na j
ille qui e vehiculo delapfus eftjquotidie exercebatur,foiita excremeta excernebat, moderate come i
Cidebaqnobifcum et tota fere' die verfabaturj&neqj illi neq3 alteri cuipia vlia alioqui videbatur ege I
:re vacuatione,quum th ex cafu aliqua illi membra fuilfent attrita,^ quauis necp rubore aliquo,ne> i

;q3 vaforum tumore,necp tande alio quoqua ex illis quibus ea fyndrome coftatj iple fuerit detdus, ;
fed folum qj illis partibus qux attritte erant,doleret: venam fecandam cenfuit. Pari et mo & lippie |

ti,atq3ilh' qui capitis dolore vexabat,6<: fi nullu eorum q in plethorica illa fyndrome complexi fu>
i mus,ipfl tenerent,venam: th caedi voluit:&alios praeterea qua plures (inquam) noui, quibus vqs ;

: vena incidifi:is,qui vel oibus illis q nos fyndrome plethorica coprehendi diximus,carebant,uei fal;

' tem non ea oia habebant.Nunc*n.(ing ego) dum oes quibus vos fanguinem detraxiftis in memo i
riam reuoco: ne vnum quide habeo,quepfera,cui ea oia fymptomata affuerint, quibus ea conflat;
fyndrome:redalt) q>laffitudineefletdetentus,necalia re praeterea laboraret fanguinem mififli: j '
alif,^ valida febre,uel oculorum capitis ve dolore afflieflaretur, vel q> marifearum ttuxus,aut qjmu i
:Iiebresmenfeseflenrfuppreffi:nunquaai 3 tea oia aderat,q vos in plethoricam fyndrome coire ;
i vultis* Quare fi eos omnes affecflusvbiobieruatum fit expedire fanguinem mitti, tu fyndromas |

; plethoricas nominandas cenfes: iam SC lippitudinemjS:: pleuritin1,8^ vehementem dolore, 5 C ca- 1
ilim e curru,alia ^3 innumera,plethoricas fyndromas appellabimus* At fi nullum horuad fyndro-
limen plethoricam attirietjquippequx potius eorum fymptomatum quxmodorecenfuimus coi- '

: lecflio fit:non erit fane' alicui vena fed[da,nifi ea adfint omnia* Quo autem modo ad hiecille mox ;
reiponderit,atcp etiam quam nihil vnquam quod rem hanc deceret attulerittmaiori elfet otio ex-
:ponendum,&prxtereaneq3ad praeiens inftitutum hoclatis pertinere videtur* At vero quum no
; multum mihi nunc ad nugandum oti| relinquatur: flatui no hic,fed in libro de vena fecanda oes ,
i «ftiusremedtj fcopos expedire, quos nullus vnquam exadedt: dearticulate delcripfit* i

<d^pu6lotenfio,<^tumor'yniuerfi corporisl/encirumq; 3 (idindtcand(im~)/elnon

indicandum P lenitudinem fefe habeant. .C.AP. lo* '

Elidis itaq3 Empiricis,denuo ad rationales redeamus,& figillat/m fymptomata q ab his sut 1 N
literis tradira.difquiramus.Ex illis nancp alia ad plenitudine fpedant q vires refpicit, alia ad
cam qug infufione,iIli, iy^v/a.a. dicunt: no nulla pterea non funt oino plenitudinis notae, fed hu-
iulce plenitudinis*quaedam vero nullius quide plenitudinis fed humoru potius prauitatis St: cor- |
ruptionis figna funt,aut viriu imbecillii 5 ,aut tumoris folidiorum corporu*Tu vero,fi his q dicent i
attenderis: facile pdifces ifla in hunc le habere mgd 5 ^ Ifla^itacp affedio q cu teniione efl,nili"cxcf- i ’
citationis comes fit: plurima,omo fubftantia in corpore quod fehfu pditum fit, cotineri infinuat>
th,quod ad id quide folu fpedat,tedi inqua,neq3 quae nam ea fir,neq3 quie fit illius fpecies indi- i
^ ci^«^j£hcoe fiquide idipfum cuiufcunqa fubflantiteeft,tam tenuis,geralfg,quam et media: confiftcti^

- ^ - —— -—^ .

A-ri.£i.d. I.
'•S.fol.is.d

DE PLENlTyDINE

vel flatuofse,atq^ et tam ca!i'die,g; fr/gidae,vd mediOCTis/ed altjs ad horu diicrctidne ©pus-efi mdi'- !E.d
■ ttjs.ImbedllitasveroquaemacfiionibusefledeprehenditjVires miialidtores oftendit, dii id qijodi
mouet impeditur: queadmodu fit in languidiori manuu motu, id quod plures ftatus confequi po
teft* Nam fi in aliquo carneum ac adipofum particularu genus,viribus tn eofde fines feruantibus,
adaugeatur: neceffe fuerit motiones fieri imbecilliores,moto fiquideau(fio,mouente vero f quali!

! pmanente. Sed fiautvnusquirpiaexhumoribus,autoes dfimulexcreicant,nec vires alioquin;
i vna augeatur: fic quoc^necme &it^Si&i^&^mwlidz^Yeddi ; nec fecus fi ambo creuerintjhumoresf
" nimirum atqj ea q'77-a/j4^;:^mfiCTttdidafiint,nul!oaute in viribus cremento facfio» At hxe fi pari>!

^ ter fe habuerint, vires vero imbecilliores euadcnt. Fieri et pofiet vt htec vtraqj fimul conueniant
i nepevtQLdcvmumrohoredemztm,SChumoresvnzcn7rct,piy;ivfXa/rivd plm€sfimt,ve\ pau-f
; ciores: horum vero v truuis eueniat,vires inualidiores ea propter euadent,fiue modo id fm vnumi
j iftorum accidat,fiue fm duOjfiuefm-plufa,vel etiam omnia* Nam arbitrari qj ex folidorum cor>|

\ potum nutritionem)nonnunquamimbedllioredipoffitmotioho

I minis efl:,qui ignoret facultates per vniuerfafolidiora corpora gmeare,ita tamen, vt fpiritui ta ar^
j terfe quam nerui,fiftularum & canalium officium prgfient* Si vis autem huiufce opinionis defe^

I dium nofietcum alios multos ex noftris,tum vero de decretisJHippocratis 8^ Platonis, atqj de na--
- ruralibus facultatibus librosjlegere potes. Solidorum itaqfcorporuivTTriss^^pEaprieadFonuha--
I bitumattinet,fieutiade.2aa5iiimdfi£^m€£imiii^a:afzia.8d-'3-iMAyiTa/)xfa:pIurimum vero Sdadeps
^ j feruata cius proportione augetur,quandocp tn magis adeps quam caro augetur,vel folus etiam
I adeps* Sed de his a nobis in libris de temperamctis iermo habitus eft. A t vero queadmodu in car '
j nis ratione & ivcrctpxtct eft,quafi carnis bonum dicas ftatum,&: TfoAua-apxiaM fi carnis exuberan.-1
J i tiam dicas: fic etiam in fanguine dixeris eVs^^i^quafi Bonum ianguinis ftatum,8i!f TroAysM^Jarjid |

I eft fanguinis affluentia. Eft vero fatis apertum,quod dd euaj/btiavpcttinetjVtfmguis exquifitefua;

I feruet rationem,tamquodadquantitatemfpecftat,qua'mquodadqualitatem:in ris-.oAvcu/u.'ia auti
I redfa carnis in qualitate ratio feruatur,in quatitate no omnino culpa vacat,quum maior adfit eius i
i copia g fuapte natura dC ex fuis generationis exordijs fibi debeatur,vel (altem quam virium ratio I
j cxpofcat:fit*n*quandoq3 vt fimul hgc vtraqj pari ratione vitra quam generationis eoru ratio exF!

I gatjaugeantur: quemadmodum inathlemrum habitu bono qhc^ videmus,in quibus pariter hu.« |

I mores & carneae partes atq^ etiam vires,eadem fe'ruatapfopoftibne,augentur. Ia igitur plene co^ ! pAa/ji h,.
i ftatq>higfnterplethoricainditia,corporistumoremreponunt,minimeveracesfint:venar 3 ete v
\ nim tumor poterit forfitan effe plethoricu fignum: at carnis adipis moles eorundem fane indi- <b’

I ciibit mu}titudinem,non th illius plenitudinis,qua'm nos hac parte inquirimus, fignum vtiqgerit,:
nempe quae plethora appellatur. Sermone.n,de eiufce generis plenitudine,q f.euacuationem in^ j
dicat,inftituto : non nulli mox aeq uiuocationibus decepti,eo' aberrauerunt, vt ad plenitudinem tu :
carnis,tum adipis delati fint* Sic itacp perperam corporis tumOr inter plenitudinis notas pofitus
' / 'feft. Venaru veroTumbrTeas forfi taffquas t u' mehtes vid emus,plenas elfemlmuaBIt: nulla tn necef
^ ; fitas propterea cogit,Wallg etiam~^ae in profundo latet^penae fint: quum fieri poffit, vtfgpe illis
quK exterius in propatulo funt d!ftenfis,non teque deinde aliae quje interius latent,diftendantur:
quemadmodum frigore inuakfcente fanguis ad interiora repellitur,& ita exteriores venae fangui
ne redduntur vacuK,vt vix illae confpicux fint:at ingruente calore, vel fiquis et (e lauerit, fanguis
contra,corporis internis parnbus relidis,ad externas dC ad cute effdtun fi praeterea ardens q uoqj
febris adfit,cfFeruere,ac quafi vri fanguinem neceffe eft,& proinde fundi ac in flatum verti. Sic d-
I go venarum tumorno erit fane' infeparabile plenitudinis humorum indicium,nifi quum corpus
i ita primum (ehabuerit,vtnecpinterna externis,neqjhaecillisjcaleantmagistmox vero neqjcalor
immodicus vniuerfum corpus animalis detineat* Si res hoc pado definiatur, erit quippe venaru
tumor fanguineae plenitudinis lignum, vt tamen fanguis (ecundum ddrnmatidikm mcelhgatu H
na neque fieri alioqui pot,vt adeo fincerus in venis reperiatur fanguis, quin illi aliquid,aut bilis,
aut pituitg,aut ferofi humoris permixtum fit. Vnde dC ego fuperius cenfebam hoc eodem modo;
femper audiendum,quotiefcuncp aut fanguinem,aut cg teros humores abudare dicerem: fincerus,
fiquidem afialiofiumore saguis dC impermixtus nulquamvejtjis habetur* Nos etenim alibi mon:
ftrauimus nihil oino referre, fi humores,vel fi fanguineappellestquotiefcunqjtniscum ait]'sfue> i
ritnon vtcunq? permixtus,fed definita quadam proportione feruata,in fjs nimirum animantibus
qua: itafe habeant,vt ipfa eorum natura pqfiulare videturrNamrqxJumteimoresomnes intra fua;
ex natur^laMeytam-jmeaforam^reueFfHtjtdcmtune fignificat (anguinis dominantis ac h umo¬
rum nomen:neq3.n*quicquam^ffert affirmareliumores augeri,acipfumfanguine:is*n*fermo ^

iftoru qui ita ioquuntur,hoc ip(um infinuaf,nempe eum intra antiquam proportionem omnino •

f crefcere*^’c itaqa fic a' nobis fint definita: iteru vero ad inftitutum noftrum redeamus* Porro ve
narum mrodrtafigQiftis^quideplenftudinem mdicar,fi tamen is a'nulla gignatur externa confli-'
tutione qninino inuale(c€nte,aut ex fufione,veI ebunitione:cauendum erit et ne ea particula fue¬
rit decliuis,aut ne paulo antea illa cgterisvehemetius mota ftierit* Has aut oes particulares defini-, - _

f tiones facile gs poterit vna quapia ratione c6pledi,ex tumore venaru (anguinis tuc idicari pleni-
I tudine dicens, quu oes corporis particulae eundem fiatu obtinuerint cum mediocri etiam cabre*.

:| - -. ^^Nara '

DE PL ENI TVDI NE

8i

4 fi pariter oes p in^ noderato calo re ferue^funduntinde Ininr^^ ita venae iii tumorg

I tolIunturj& proinde exhocBatuoia potiusg fanguinea infinuatur plenitudo:fiumoresTh. cocal^ -
^ fad^i vertunt in flatu« Vnde d^illi g ^pnuntiauere venaru tumore e 0 e plenitudi nis fignu:re d:egde ^

■ dixiffe videri poterut,ri mo gs huic iftoru fermoni addatud efie intelligedu #m eas venasgbus hoc i

ipimcotigerit.NeceireriquideeftjVtearubllatiaqtuniorevenisinfertjritcopioriorg anteafuerit: ■

attn nondu ppterea innotefeit cuius^nSgeneris ea fit plenitudo: quia tumor qui pter naturS cft, ad I \

quancunqj mbftantia,dumodo multa fit,pertinere poffif, llueis' fincerus languis fit, fiuebilipfusj i
fiue ferofusjfiue pituitofus,fiue flatuofus.Sed et venaru tefio no fecus ac tftud cuiufcuncpdifFerctig ,

pIemtudinisc6eeft:gppeq&:ipiapien/tudinisquatitatepotius,^particuIaresfequit{j3ecificas^3 . :

difFerctiasttaigittumorjgtefionisienfusnihiloniagiscumipiahumoriSjgfiatus prefefert muiti-',^

^ I ludine.Quares fiquisfi'c proferat,Neceffenimiiuir^i^vtvbiien{fonisfeifakel^fiteLpienitudo:is }
vero no aberrabit. Sed nec ille et mendax erit,qui autumabit plenitudine q in parriculis iehfu
] ditiscdduiafit,tehfii3msfenfum"excitare.Atfipofthabitdcoi,authumoru,autplehitudiriisnomii2

ne,fanguinein fuoTermonepferat:minime n€ceflum-amplius-erit.hunc,Qm0.veraceeffe,obeas, i ' :

quasm6expofuimuscauras.At veroqjneq 3 fimpIiciterpienitudinis,redipfi'usmagisdifferetig,q . i

B ^ pluris aut minoris rone effe het, proprius fit tumor,aut tefionis ienfos: ex his q paulopofl; dice>; i

.mus palam fiet.Porro'nulla violeter dritendatur. rg fi in__ |

^ tumoreattoiiatur,idverovioleternequagfiat:nond2parseadiftenditur,Quaprdptert‘Umorille;

quicurierifioTreeti^^maiorT^leSpI^ludiriSmin^ eft.Sed qfo cur ergo nullus j

\ inter initia tumor in venis apparet,qn t h tefionis fenfus plurimus eft T tenfiua etenim afFedione
fpopUscfTnTaxImiFHIecopulatatumoribus.Anideii^.quiaqncptumorinternasvenasqin^fun I

■ do funt occupas,partes eas difiedit f f Si tn plenitudo ea de qua nuc a nobisfermO inftitutus efi, p

i coparationeadaiterudkit:naveladcapacitat€yaforu,quodetplenitudineappeliamus,notn ita exepkriifJsaa i
; vtilla tedantur adhuc: vel ad tunicaedifiefibnCjtumor venaru increlcitquufanguisaucflus puene ifenteiniae inte*

: rit in ea mulatudine,q naturale vniufcuiulq3 moduexcedat; ita vt eius coparatione multus dicat; 8 ““'^ « 1 « efle. ■
at quu tedunt.runicgjinfinuat exceflunipter ea menifoS. q il li s debe pguunud no fit fi bi ex natura^ I

eas nepe diftedi* lam igit vtrun^ multuefi^allianguis pter naturale Tymmeirii crefcatjg fi ad ten ’ i

: fione viq3 tunicaru.Et Erafiftratus gde horu vtroruq3 meminit,no th ita diftindie neq3 apte ficuti; I

« :nosfecirnus,fed€dfaltedeuemf,vtindicaretduplicceereiifl:iusnatura.du.n.ait,Interinitiaigitre |

« ; pletis moderate vafis,robuftiores fe ipfis & validiores redduntur pter eoru more; infinuat fangui ^ |

et G nis immoderationem,qiium id quodkx natura cuiq3 debetur,fuperat.Quum aut fubinde intuliti : I

i;Quo'dfiviterius plenioresfi'ant,brachiaAmanusfur^^3implentur;eam tetigilTevidetur,qugtu- ; '

^^<fnicasfanguinec 6 tinehtesrefpicit;vttandemduofintterminilangurhisvrtfanaturalem menrura i

laudi: alteri fi venaru nJnickrepIete5inmaioremcleu6turtumorem,gyniurcUiurqi,ratio naturalis ; ;

ifiatusexigat:alter,fipraJteridjeisinfupettenfioaccedatrqBCtfirtammneutruinea plenitudine^

: viriu coparatione jEftimanda efticonfpidtur.Hiec vero latis nobis fint,quant 5 ad haec ipfa ptinet* I ,

I)erubQredcc£termndieijS(^utbtisplethora^yiciumhumorum,dcmultitudinvsfj}ectesfignt{icantur.C^P.n. ! - I

A.Li.Ei.d.}. 1*^ TErurubor,cuiusetifl:imeminere,noeiiqdep}em'tudiiiisinvBi«erfem;iedTanguinegindi-'

' tiu:ealdc£his«,qaastumor,exigitdiftind:iones'rquupolfitexairquaexterna6ccafionefab^-i

oriri, vtpoteex Sole, vel balneo,vel exercitatione,vel itinere,vel (vtyno verbo abfolua) ex calorci
''' 5^*" J^oex iraiverecudia alps q his funt fimilia,m que ordine 6^acut» febres referedae funt»

--itaq; ^qualiter corpus vndequacp fuerit afFedu,necp quicg ex his q mo recefuimus,affuerit:eri£

fane rubor ia nota fanguineg p tota aial diftributje plenitudinis; at fi fecus,falte ea parte vbi ille c6-1
fpiciendu fe ofFerat.Na bC eas inflamationes,q vel in fumma cute,vel in mufculis coftiterin t, gppe
qua & ipfe plethorici morbi lintris color cofequif. Nos vero in alio libro,vbi de tumoribus ptef |

I?naturaioquuti fumus,abundedeinflamationibustradauimus:ibi.n.mofirauimuseosoesex ha ,

moru multitudine alia's in alias partes deeubemiu cofiftere.Nunc vero no de his a'nobis in pfenri:
fermoinltitutusefl::feddeeaplenitudine(vtiadiximus)qplethoraappeliataeft,&exfiumoraaf , ;

fluentia inyniuerfo corpore ortu habet.Nonita th ea multitudine corpus vniuerfum tenere dixi, ^
tnus,vtvtraq3Corppru genera inde labantur: varorGinqua&! carnis: contingit fiquide no nung . ^
m eoru akerutm: queadmodu fi'vtramuis ex illis partibusdetineat,necinvnaparucula vel duabus 1 '

tfs sdacddat,veruautin,atali vniuerfo,aut in pluribus-illius parriculis, 3 ^ in illis q maxime principes

font-Portb£umorequalisnafitexquirere,hoinisvidetureffequilaris,abunde^3inliilcerebusdi |

• ^ gnoicedis exef aratus fuerit Jn genere itaq3 carnofo,aIter quide tumor eft qui ad eas ipfa s carnes a, )

y/4/r*^ tinet,aiterVero ad ipfoshumores,nepequu caro perinde aefpogia vel lana rupfiuente ^uopiaha |
lnoreiriiplet,& huiufce generis in carne plenitudo,illi ex pportione refpoder, q iuxta in

: altera vero ei q vires refpicitjveTqug non fine grauitate confiftit,vt th fn memineri ( j

‘ ^ *|?;^ntus,nihil referre, fi de copofita carne, vel fi de muftulo fit noftra difgfitio ; atq37ct q> quQriefcuricp

iermo fuerit dcplentmdine inftitutus q in carnibus eft,id de mulculis audiendu eft,n6 aut de fim-
j/ plicieacarneqanonuilis^i-a^oT')r;:(/o^aappelIarifolitaeft.Quippeinarterr}s&venis,plenitudoq \ j

«r-OQ- viresrerpicit,n6gqueealaboraribussefupcepta,imononifiabhisgfuaptenaturavegeriorifen- ^

^ / iupdirifunt;foIiset£nihisfubobft:tiragda,6cin^fondGappamrcorpcgrauitas;yhfit vtaliaia I '

I Tcrm-CMls» TTl ^ifehda i

f

DE PLENITVDINE

i grenda fint huiufce plenitudinis ma:nifeftiora inditia* At vero quu medicorS qplures rSjhac fegni ]|

; tertradauerimjeorumenimaltjnullatnillicoflderationemadhibuerejalijautemfatisimperfe^e; |

; nullum repertum eft OgniJ motu arteriarucertius^de quo nos in libris de pulfibus plene egimus» 1
i Plurimum.mvengcijarterijsjObeorum vaforummutuaeonfluentiajquafepiusalibi oftendimusrl
plethorafimularripiuniur:quandocptamencraffisetglutino{ishumoribusmveniscolledisjno -
ita facilis fit ab ipfis in arterias transfufio: fedid fane rarum eft: nam femper trarisffuiintjniil quam^
' maxime humores craffi atq3 tenaces fint» In huiufcemodi itaq^ affedibus nulla euides in venis Co-- -;
geftgplenitudinis nota ex arteriaru motu haberi poieft,8C fi id quammaxime NicarchOjPraxago^

I rx 6|3 videaturjquantumlibet illi artertjs minime fanguinem impertiantur» At in caeteris pkthorae;

: affedionibus fides fignis ex pulfu defumptis adhibenda efi^de quibus priuatim in alio opere huic r

-i refdkatOjfcripfimus. Plenitudinis aute fpeciesjquum ea in vniuerfum corpus pariter diftributa ;

f.

eftjin hunc modudifpartienda: erunt.Rubo| fanguinef plenitudini atteftatur:color vero fubpak
liduSjfiaux bili: quu aute pituita nimis excreuerirfin albu magis g ex natura conueniat, color ver^. I

git^queadmoduin atru/i bilis atra. Sed opus-profedofueritiVt GU-vnqquoq3 iflQr,u,,{imul fanguis ;
augeatur : alioqufin. fi iola exuberauerit bilis pallida vel flaua dicffa, queadmodu his euenit qui re^ j i: 3 floz p
gio morbo impliciti funt: is affedus no amplius pleriitudoj aut plethora appellari meretur/ed po' '

tius vitioforum humoru copia,grgce vero cacocliymiai: & idipfum de bile atra ac pituita dicenda
efl:.Qudd 11,vt ia prius diximus,grauitas,vel tumor praeter naturae moduadfitterit fane ea affedio I
plethorica nuncupada,veru humoris vincetis fpecies ex colore erit dignofcenda. Sola attamen bi j
Iis neutru ex fymptomatibus illis,quae nunquaa' plenitudinefeiungi polfiint, afferre valet,nepe
necp tumorcjnecp pondus: nam anteaqua ita ea increfcat,alia illi fuperuetura eft affedio. Cgteru fi
fola pituita augeatur, haec vero non oino,fed folu in eaaque intercutis fpecie, qug leucophlegma-^
tia grgce diciturrpoteft forlitan per vniuerfum corpus exuberare.Manifeftu prgterea eft, eum hu^
more, qui crudus appellatur,inter pituitte fpecies in hoc fermone efle ponendutna fi alioquin illu
ab hac effe diuerfum ftatuerimustiftis quas modo retulimusjdifferehtifs plenitudinis, ea etia adt|> *
cienda erit,qug ex iftiufmodi humore ^'dit: eft vero is huhaor g alia pituita fit,craffior,ae minus fla
tuofus tcuiufmodi ille eft, qui in vrinis fubfidet prgfertim in illis,gbus prx nimia voracitate pluri..^ ^
mu illius redundat fedimenti,quod elixa faba imitatur: fapenumero etia per aluuis humor ab illis'
corporibus confertim deijcitur quae relidis exerdfatfonibus,lefe crapulae dediderunt,nec a balneis
poftcibu ie continent. Veruenimuero iftius humoris,ficut ^ pituit3e,comes eft corporis totius al
bicas quf da decoloratio» Sunt autem alig fpecies pituitg,dulcis ncpe vna, alia acida, alia vero falfa ♦ (/
Ex dulci fomnolenti fiunt:ex acida,quu redundat,famelici: quemadmodu fiticulofi ex falfa: ex ea ^ ^
verogua modo diximus,cruda inqualaffiTtfiturappetentia, At vero quod fomnu fpedat: aliae pi- jmjil ,
tuitae paulo maiore g ex natura coueniat,fomnu cociliant: crudus aute humor,vt dulcis etia pitui>-
ta,ia manifeftefomnoletos reddit.Alibim.a nobis monftratu eft, q? fi humefcat ac refrigefcat fen- ^
tiendi principia: ftatim foporofa affedio (graeci appellant) oboritur equemadmodu fi ficco

fcat ac incaleicatjin vigilias illabitur: & perinde oes biliofi ex vtraq3 bile,ihibmnesdeg0t:id m pe ,
ciiliare habent qui atra bile tenentur,q) difficiles funt,atq3 prf ter oem ratione funt triftes ♦ Qudd fi
non in vniuerfo corpore,fed f m vnam quampiam particula praedidi humores colligantur: tumo
res in corporibus prgter natura pariunt,de quibus alias difputauimus; At ea iftoru fymptomata,q
nunc recenfuimus,prgier decoloratione: tunc maxime fiunt,quuilli vel cerebru occupant, vel ven
triculu:vigili 3 eetenimetfomnicaufamin cerebrohabcnt,appetetiaveroat£^ eiufde defedusex
ftomacho alia^m modo affedo proueniunuPatet aut ftomachu hpc loco os ipllus ventriculi ap
pellari: vbi fi pitui ta colligatur,appetitiones excitat: fi vero biliofi humores,& bilis ea flaua fuerit,
lltim dC cibi faftidiu pariet,&: praeterea os illis erit amarulenta: at fi atra,morofi & triftes, 8^ fine fi
tijfaliua f}3 plurimu illis fcatet: nec ita tamen oes cibu £aftidiunt,immo eoru nonnulli fatis famelici
funt,in gbus nimirQ atra ftitis acida qualTtace fuerit affeda: quod fit vbi ea malignior re ddat» Por-’ _
ro du ea veluti fex fanguinis pmanet,neq3 exade adhuc acida fada eft,fatius forfita fit,n6ndume>
lancholia feu atra bile nominare: fed (vt nos folemus) melancholicu potius humore : qn prope ac
ceffit,vt inmelancholia vertatur»'Veru no eft is fermo a nobis inftitutus,vt de differenti] s vitiofo
ru humoru differeremus: quu neqj eos plenitudinis vocabulo coprehendi dixerimus» Nos autep .

pofueramus no quencunq3 quoquo modo exuberante humore inueftigare,fed de plenitudine dif
quirere t^copixeft humo^ru in t^uerfsWsHsdbfpdreX^are ne!q3 tumoru particularim, Jie^etia^
vitiofor u humoru fpecies in hoc libro vllus fperetfe a nobis audituru: fed quu vd besprioriierua
la pfopdftidhdaudflu^ : vel vniis alios gdem.paru tn alios fuperauent»Et fane' in pleihoricis
coftiturionibus pot fanguis alios oes logo excedere interuallo,veru no ita alioru humoru gfpia:
id nanq3 ia in cacochymia,a' vitio humoru fic dida,trafit,nec amplius plenitudo neq3 plethora erit
vocitada» Vnde dC pulfus in cacochyrarjs exgfite cu humoru natura cdgruentes funt: in illis vero
quas mo diximus pknitudinibus,no eque cofpicue eas feruat differetias: gppe humor ille fup>’
flues femp plurimu fanguine fecu habeat: fi tn nimis fuperet,8<; fit flaua bilis, tales neceffe eft puk
fus reddfquaks fieri diximus,qua cor calefit ac exiccaf: q> fi atra bilis, rurfus tales quales diximus
fieri,quu refrigefcit & exiccatur16;: eodc mo,fi pituita fupra alios excreuerit, pulfusilli editur g fo
' ' . 7 Ierit

f

L

DE PLENITVDINE

S2

naturam habuc<»

__^ j paTtt<»^pulfiiS:_

aUeranturivti etiam {rqurfm ipfc effet,aut calidior feretjaut frigidior. At vero iam hgc omnia di-
ilinxirtius ift, iiHris 4 e^pjiHibus. In pratfentia vero nobis tantum dixifle fufFecerit, quo'd ex ocio
atcphumidovidufenguiSjexcrcmentisineoaqupQsredundantibuSjhumidiorfeipfq redditur: '
cx ira autem,exercitationCjaeftUjfridionc,medicamento alimento^ calfacientibus,& meraciori vi;
no atq 3 yctuftiorijcalidior efficitur: qucmadmodum'frigidior,ex recenti frigore. Si etiam quifpia
alimentis temperaturae ficcioris diutius vtatur,qua: tamen alia nulla teneatur intemperie: fanguis ;,'
ineo ficd#r euadet. Atqui 8 ^fecundum varias cpmplicationes,fimuf&frigidior 8 : humidior, vei.
frigidior dC ficcior,vei calidior & humidior vel calidior 8 t: ficcior,pro caufis ia didis fine vllo etia
alio in eo exuperante humore effidetur.QucM fi ob eorum quoqj mixtura in intemperiem iliaba
tur: ea quidem intemperies non fine cacochymia coftarc poterit: quf adhuc dicetur quod fangu^;
ne frigidiori & ficciori confiat,vel frigidiori 8 r humidiori,& ita fecundum alias fex intemperatu-;
rasjodo etenim ill§vniuerfffuni:alioattamerimodo,qua'mquadoilIefolus 8 :p€rfefuerittalis.;
Pro horum vero odo intemperamentorum diffcrenttjs, pulfus talem obtinebunt formam, qua^ 1

k B lem nos in libris de pulfibus expofuimus. Sed mox an folius fanguihi&flt,an.veraalterius humo ^
ris illiintermixti,ex vniuerfi corporis colore dii&mendum.eiati.veletiam.ex-alt)s fymptomatibus;

' y recenfuimus, nempe qua:de fbmno 8 fvfgilia-diximus,de ^3 cibrappetentia 8 : eius de ;

' Yedu: et de altj s prxterea que modo a nobis relatafunt: mfiiper^x priori&-vida&fatiDne,ab exerci ^

tationibus,^ ijs quf f grotanti accidereconfueuere: nec non 8: ex anni tempore, regione na

. turali corporis tum denfitate tum raritate. Sic enim prf ftiterit potius ex omnibus fidem dignotio ;
/if r^^^Si^furnerequam ex yno tantum,ycl duobus:quum probe nouermusquo'^hocipfum in hac
euA^ yAirU ex cohiedura plurima dcprompfit,vrimerfa inquam artis pars, qug dignotrix el^8: non folu i

•“•'«a qux in dighofcenda plenitudine aut cacochymia verfatur, de qua nos nunc difquirere infiitui
vk qug ad adiones, vel morEbffcaufas pertinent,qug % ad curandi rationes, magis feien

^iyftvs^ftercognoiei poffunt. Sed de his alibi plenius egimus, erit ^3 nobis fatis nunc,pofteaquam plene |

__ quod ruerat propofitum definiuimus; hic etiam huic libro finem imponere. Is vero fermo fuffi^ i

poterit, fi exemplo fuerit abundeexplicatus.Poriamus igitur homini,qui omni febre vacuus 1
fit,venas in maiorem tumorem attolli,totum etiam corpus rubicundius euadere tftatim ergo ani- 1
madueriendum, num illi caufae aliquae occurrerint ex illis quae vim calfaciendi habent:& fi forte t
iChoc videatur, praeftabit huiufce rei dignotionem tantifper differre,donec motio ab illis in corpo- 1
: re vniuerfo exci tata conquieuerit: nec^ enim eum qui ira excanduerit, vel qui lauetur,lotus've fit,
vel qui exercitatus fit,aut vinu nuper ingwgirauerit, aut qui quouis alio modo incaluerit,in hoc ■;
iudicium adducere oportet, fed eum,qmafromni externa motioneISm quieucrit: qui fi tunc talis ; ’
videatur,fanguinem fane in hoc homine abundare iudicandum erit.Mox vero dC alia confideran i
da erunt,& ea primum qute vim habent maximamjfubinde autem 8^ alia: huiufmodi vero often |
dimus effegrauitatemitehlionemjS^ pigritiam ad motum,poftea pulfus, vigiliam 6|3 SC fomnum,'

M j.Ci, 4}.

fW^o^Cci „ ^ * -

citatio negleda, atq 3 num plura vel quf plurimum nutriant alimenta ing eftafi m, vel fi pofi|iib 2
jfe prseter morem lauerittinfuper etiam fi folitus fit ille plethoricis mofbis arripi; prteterea vem^id
denda funt ea quxadanni tempus dC regionem pertinent,8: fi quid aliud in eodem cum iftis ofd^
ne fitjita tamen vt non fit his omnibus gqualis caufg ratio attribuenda; quod dC in altj s huiufce aif
ftMx partibus obferuatur. Sunt etenim inter haec indicia qugdam fcienafica,vtpote tenlio, grauitas 3

^; tumor venarum,pigrities in motu,color,atep etiam pumium motus,atraamicqaafcuaqueexteir.

tumor venarum,pigrmesin . , ^ ...

Pnas motiones. Sunt 8 CqufeaI> his deficiunt, in quo ordine funt fuppreflg excrctiones^, ociofa
^bi & qui plurimum aiant,bdn^^nfuetae poft cibum: haec tamen fi omnia
ia vnum cdeant,prope'fdentifica accedunt inditia. Tertium vero ab his ordihetn
3 , obtinentjfi fit folitus is vir plethorids teneri morbis; demam auteqa

fcgionis 8 temporis ratio accedat, quf haec omnia fere coa.

txjrtv
TV^ A

IcfEfpgfafis, maior colligitur plenitudo; tni
norvero,locis et temporibus calidis ^
8 ^ ficds: 8 ^ ita etiam qm denfa
funt cuti fre#mtius eam \

colligunt; qui ean- /

demraram ha¬
bent taritts.

Tertia Clafiis.

lll q

Galeni i

G A L E N r D ET V M O R I B V S

PRAETER NAT VRAM LIBER.

p Horado Limanb interprete^

A;R G V M E N T V M t I B R-1 , '

Quxcaufefint&nomendaturastixmorumpmer naturam,

Q^idfit tumorpri&ter ndtUMm. !

.■ X his qux corporibus acciduntjid vnucftjadqgio^dindto onci ^_4

cabulovtuntur: fle enim Graeci fpatium -in longitudine ,Jatitudf nem]
dC prdlunditafem hominaruttti^Larini tumorem zpjpdhmyimeidi^^^
etiam qubd eft fupta id^quod efliecundanaturamjincrementiijOncod
dicunt : -{iumoreffl latino fermone> qusE res non aegrotis folu in par> , .
te qualibet,fed etipfis fanisinefb Na & obefi aucfriiurit fupra id quodE <?/<«/ /
eflfecundum naturam in profunditatem S^latitudincmi nondum tfi; J ,
prxter naturam fehabent:vt.n.ikpedi<!Jumefl:,tertiaquxdamconfligi i

tutto eft ea quae eft corporum non natura difpofitorum: quae eft med^ G
.. Illi inter ea corpora quae fe habent fecundum naturamj&: ea quxie habent,

pr^ter riatura,Obefusi^tur aut tenu^no pra^naturS eft, fedtm alter quide eft iupraid quod
eft fecundum naturam,alter vero eft infra,vrercp autem non natura difpofitus eft. iQuem; verd tu^
mor ex aqua intercure occupat,aut quem tenuitas ex tabe,ambo praeter naturam difpoffti funt.
^■jrNuncautin prgfenti libello propofitu eft confiderare de tumoribus praeter naturam,qui&: totum !■;. •

corpus 0ccupant,8>^ qualibet eius partem :Eo tn etiam determinato, qjEexcelfus difpouuonjS quae
non natura funtjpraeter naturam funtitxflqvefSa^liofureftterminUsexceffirs earum. Seddetu
moribus his longiori oratione noneftopus^Omnesenimhominescognofeuhtjhonfolumipfi
medici,Q) plus carnis 5 C adipis g iuftum eft eos tumores generat: Alios auie quicuhqj fecundum
/ diipofitionem ipforum corporum,non foliim fecundum quantitatem primam ab eo quod eft fe^ t

- ciindumnaturam excedunt,iam ,confideremus,a phlegmonea.inflammatione incipientes,
'Demf.dmmd.tione, ^ . ’ r

S Olent Gr«ci nomen hoc dicere de partibus qux in maiori tumore funt,carnofis,intentis,re>
niteritibus,pufeitf 3 olpre^Ietibus 5 ;^ calido,&r rubetibus^Quae vero cauia eftiolb quam haec
' fymptomata fiant,non mpdo'no multitudini hominu,fed ne ipfis quide naedicis omnibus cogni-: U
tum eft.Plure5.n.eorum via aliqua inquifitione ipiam no faciunt,fed quod ipfisrvideturdd flmpH"
citerenunciat.GofideratiO vero'fieretsfi quisviahacprocedat.Tumor'■'maiornungcirca corpus •A.l.i.f.
vllum fieret,nifi eius fubftatia ex duabus rebus altera affetfta fit, vel vt a' ,multo calore veluti infer-
uefeens fundaturjaUt foris aliqUamoua fubftantiaaftumat. Gura.n.funditur,in ipiritus vertitur, 8 C
refrigerata priftinu tumorem refumitfacile tfpiritu aut in partibus inflamatis non videmus coten
tum vt in alijs tumoribus multis: 8 C eaede inflammationes refrigerata necp ftatim neq| femper ad [
priftina conftitutione redeunt. Manifeftu eft aStex incifione 9 fpiritus no continetur ♦ Si,n. inci> ^
datur pars inflammata,apparet fanguis multuseftufus,& totus locus euidenter fenguine plenus, I
queadmodu fpongif madefacftae: fpiritus verd necp ftatim excidens,ne£p poft. S'ed color qubquc 1
fanguinisfolusppriusfimul 8C infeparabiliseftipartiu.nxorporis velhumorunihilaliud eft:ru>
brum praeter carne & ianguine. Sed neqj multitudo carnis eft affecftus inflamationis: & fi et mul
, tirudo carnis in corpore coftituatupfola fine fanguinis multitudine, tumor quide maior ftt ^ pro ^
i modonaturXjColOf aut in terminis (alubribusgmanet,necp priftina natura euariat.Iii nulla.n.re ^

I qu^ fearadTTfubfbntiaaxrgctur,mtendif priftinus color : fic,n.6t^ nix magis alba fieret, & pix ma^ it

gis nigra,auru magis flauum Jncrementu igitur fubfiatiae diuerfa res aperte eft ab alteratione:

_ _ D E T V M O RIB V S Sj

A ftam augctui* fecundum quant}tatem,alteratur vero fecudum'qualitatem.Eft autem SC color quo^
CoUt indicium qualis fubfta ntiae no quanta: hanc ob re multitudo carnis,diuerfa res eft ab inflama

0f tione.Eandemquo(^ob re exift^aretquisinipfa abundare humore fanguinis» Sed&cuvlceri>

jUiJ quoq3 maximae inflamationes interdum fxurrt,6c: apparet qugdam effluens lanies (ichorem ap

pellant) aquofa St^ tenuis ipfo loco circu cruento apparente.Neceffe eft igitur in hoc denfitatecar
fqua in terminis vulneris fibi ipli aftumpfit,in eam mediocritate venire,vt ipias fanies excidere
cocedatjfanguine vero' eius intus includat.Et fanies q uato' tenuior eft (anguine, tantd autjetia ma
: gis crafliior eft fpiritu* Qtiare 11 caro vulneris ipias lanies excidere concedit,& ipfum fpiritu certe
cdceiriffet.Eoautfemel euacuato, defifteret inflamationis tumor. Profecflo' llc fieri apparet in Ijs
partibusjin quibus fpiritus vere eft aggregatus; diftTediis.n.ipfiSjftatim colidet ois tumor. Sed ge
neratio q uoq3 inflamationis quat in vulneribus fit, teftis eft.ln principio.n.recetibus adhuc vulne :
ribusmultitudofanguinisexcidit:fuppnmitaut ftatim aut nobisrefiigeratibus,autfpontea'con i
tincti refrigeratus. Sed coprimetibus quoq3 nobis manibus,aut deligatibus,phibitus effluere reti> !
net. Dein in oris difletftoru vaforu retentus dC occlufuSjCogifSi' concrefcit,non feciis ac grumus; !
prgter^ q) grumus eft aggregata cocretio ienfibilisfanguinis:q 3 vero' in vlceribusfit, ndaggre.- i
^ gatim,led in paruis & multis oris diITetfioru vaforu fiftit,& craflum reddit fanguine. Cu igitur hic |
craifior eft,Vaforu vero org anguftiores,fanguis iam retinetur,fanies vero' excidit, Hse oes conie^ I
tfturae maximaefunt,q>inflamatg partes fanguine abundannCalidior quidem eft q pro modo na.- i
turtCjin ijs quajinflamatafunt: non tn ea tenus caIidior,vtfola fullone tm tumore efficiar. Multae |

" aut tibi huius quocp rei coniedlurx fint. Prima quide exardentiffimae febres: quantd,n, vehemca | i

tior eft in his calor eo qui in par tibus infl 5 matfSjefl:,ianTo'tqmore maior e elTe oporteret. Secunda 1 1
coniedura eft, ex ipfa fangui nis fubftatiafhon.n.vt pIxrHma^^ cera a frigore cocreuit,fed iem ;
per Sc natufalSiiffiof 3 fMs”d 5 lcarefiunt,adcontrari 3 efttfahfrhuta vero' natura ca¬

lido tumor quidem paulo' maior fieret,non tn tanto',quato' inflamationes partesaffedas attollut.
Pix quoq3SCrefina cera iruin calore venientia,iri quantuveniut ea qua: inflamatafunt, parum
fup principium augenf.Non exigua qiiocp pratter ea quae dida funt, hac tibi alia coniedura eft, ?
q> tUmor partiu inflammataru propter fola fufione non fit: alteratio fanguinis exigua quide eft in ;
calorejtumor vei o non paulo' maior eft. Id vero quod apparet,tibi fit idonea coiedura. No enim i
vt felina & pix cera vehemetius incalefcetia,ad plurimufulionis vcniut, fic (anguis quoq3, fed
(eruat quis in igne coquat,priftinum tumore,aut in nulla aut omnino in minima magnitudinem i
€ elatum. Didu eft a' me fupra quoq3, q? refrigeratis inflamationibus no femper defiftere contigit:
|vigentc.n.& magna in qua impadu s eft fl uor, 5 C fi vehementius refrigeras, tumore non tolles j i
I fed liuida frigidam ^3 efficies partem, dC in Icirrhum mutabis affedu. Facillime' vero antequa im- |

; padus fit fluor,refrigeratibus adftringentibus repellit, 3 <r maxime'cum exiguus eft, Tenaciter j
i vero ante' im padus nihil ab adftringentibus iuuatur,euacuatione vero' eget, Inuentum igitur eft ^

! a medicis tum non modo calfacientibus difeutere, fed etiam aliquid ipfius fanguinis fenlibiliter ;
euacuarefcariffcatidnibusincutefadis, Omniaigiturhaecmagnaindiciafunt,q» inflamatapars |

^ humore fanguineo plena eft. Immodice' autem «lida non ftatim ab initio fed tempore fit,reten- |

: ta propter obftrudionem omnium foraminum pfiftina perfpiratione, Necelle igitur eft dC fan- I
I g uinem moram trahentem put refcere t quae mui rcal ida dr HumjdacofpoTacalid^^ congre^]
;^ataftint,omniafaciIe putrefeunt,fi nequeeuacuenturneq3 fefri^rentur:quarequae ex putredi- ;

: ne eius eft caliditaSjCi fuperuenit quam ant<^ habebat.Quod igitur per partes inflammatas in ipfis i
i vafis plus fanguinis aggregatum eft,tumoribus earum coniedandum eft.Nihilo minus eo quocp ;

I quoM venae prius ob paruitatem vifum effugientes,apparent,non fane' in inflammatione genitae^ :
j fed ep£uo'd fanguine repletae' funt,in tantum magnitudinis elatae, vt fenfibiles fiant, Maxime'au-
P tem in ocultiaradefe hor^detur, 3 fp«le^ mammis. Quo'd verd omnis quo;^ caro, cuius iam ;
i maxime ^3 affedio eft inflammatio,repleri fluore ianguineovideatur,et color 8C tumor ipfeoften ;
dittob id vero& humida omnis&made{censvtlanad:fpongia,apparet.Huius rei teftis eft qu» ;
effluit fanies,cum inflammatiobftiolumliabet. lure autem arbitror,&ipla cutis,vna' cum tumori |
bus eorum quae fubiacent,attollitur Sc circuntenditur.Et interpofito tempore 6c ipfa de fluore ali '
quid accipit, vevaforum tunicae quocp: iic quoqa dC ipCx quae in inflammata parte funt, membra¬
nae: quin etiam ipfineruiSc tendines,tempore procedente ipfius inflammationis participant:in- i
iterdum tamen vulneratis ipfis aut aliter affedis,ex illis ipfis primo ipfum malum incipit. Vniuer ’
faliter verd nihil inflammatae partffecundum naturam exade' fe habere pefieuerat,cu m mora in- ^
fiammatfonieft,fedomniacumcarnedefluorefruuntur:vtnonnunquamipfaquoqueoffaattin 1
gat,quemadmodum ex ipfi s pro mouetur interdum primo affedis. Cum igitur fecundum natu-
ram fe habet,laxa cutis eft non obefis quidem :& locus qui intereft,vacuus eft,cui ipfainfidet.Eo- '
dem modo loca quae in carne funt,de quibus in anatomicis aggreffionibus abunde didum eft, ina
nia omnia funt,maxime' quae circum arterias in circulo earum dilatationibus difpofita funt,In in-'
flammationibus autem omnia fanguine replentur,ex vafis quidem ipfis per tunicas refudante,iii
omni verd carnis particula more roris permifto. _

III itj

De ^hfcej^ibm

DE TVMORIBVS

De ^bcepbui & Empyemath

Cj 4 P, ^ M

C Vm^^autcmipfo procedentetgevmdtcimdenatufajCocflusvercjjlt ois fluor & fadlu^pus,
extfacarne expHlitur a virtute qu^in ea eft depultrix reru aliena^j^, Vbiigitur vel foramen
i naturale confpicuiJ eft,vtriuus effluetibus excrementis paratus, vel ipfe locus ibi rarus eft: ex pure.
' pars expiratjpars fenfibiliter effluit. Vbi vero circufidet cutis denfa & dura,qualis eft quf extrinfe
i cu,s nobis eft,ibi retinetur pus,6£: afubiedla carne ea abducit: poft 8 C acrimonia perrodit,&: exit fb 1

r ras,nfti quiseafcarfticarepuertan Vicfta aut a fluore natura,non in pus,fed in aliena quanda muta:
I tione afiasaliadeuenit fanguis»C6muniter vero oia ha^c a pluribus medicis Ap&fterhata i, Abfcef

j fus vocantur,& maxime'^ qua intus in profundo funnNon nulli verd non oia fic appellada putat, i
: ied ea folu que ipfam akeratione non in confuetu dC bonu pus,ied in corruptione alia quanda ha ‘
i fcent, Vt luppurantia omnia alq quide Empyemata vocant,alq verd Diapyematarqueadrnodum
^ iprum Empyifc«n,& Diaphyilcein.No nulli verd non fiCjfed cu in vifcere tale aliquid fadtu eft,id i
folu Empyema nominat,& g fic afledi funt,Empyus * Rurfus gda altj medici eos folos Empyus |
nominare rede putat,quibusTnter'thorace & pulmonem pus aggregatum eft«No min a igitur(id L, --v
quod a me fem per didum eft) eatenuscmareoportet7vtdiTucida'figmficatxrei interpretatio, fit: I
ipfasautresde quibus oratio habetutjinuenire fic ftudedu eft, vt nihil ex his lateat: oes enim hg ad |E
curandi methodu prgparatione afferunt,qua methodo difpofitionibusipfis non earu nominibus I ’
tnedemunHuiusigiturreifempermemores,adeasqua!exipfisrefausreliquaefunt,eundumeft» !

De fimbm eorum curatione quando cdlloft fuerint C^P. .4*.

Vm corpora pus excoriat,abducitdj dC diducit ipfa afubiedis cotinentia,dein euacuato quo I
quomodopur^nequeunt qusediftanrprrfttnftonftituri0nemjreapere,affi£dusnominatur
Sinus.Nifi verd quis celeriter eum curet,callum contrahitis^ durus efficitur fpatio temporis, nec |
fubiedis agglutinari poteft*Coercetur tn ficcatus a medicamentis & ratione vidus,vt habere fant I
tate irreprehenfibile pars v /^eatur. Si quidem perpetuo' quis accurato vidu vtens,falubre verd bC |
fuperfluitatibus vacans corpus habet,cohibitus manet finus: Superfluitate verd aliqua fubnutri^ |
ta,rurfus replctur,rurfus ^ fit qui ab initio fuit abrceftus: iterum^3 vt couenit medentibus euacua
tur,ficcatur ^}3,8<: coercetur, S^iemper loge' faciliora ei hxc omnia fiunt,g ijs qu^rimo abfcedut.

Neqi enim q: diuellunturdolent partesteteramiamdiffimt,celer-ri«^%repfeur,fadlrfiuGTem fti
fcipiete finu.Quin 8d celeriter eOaeuatur,viaipfis effluxionibus fada: vt fiaggluti natae partes fue¬

rint,rurfus doleantjCum rumpitur abfcelfus. Nonlolumvero^ inflamatidne generatioaBIceEP
bus eft,fed etiam ftatim ab initio non nung propter alium aliquem humorem fpatio tpis exeorian ljs-
tem,Sd c 4 )ducente a' fubiedis ea quae continent. Igitur dC incili omnigenam fpeciem h umidorum
folidorum %corporuintushabentesappareuEtenim cano,6<: vrinae,Sdgrumo,6dfuccomellito,

SC muccofojd^ offibuSjS^ lapidibus, vhguibus ^3,8 C pilisjin aBiceffibusbnueniutur fi milia corpo- -“

ra.Quih & animaha^p£inuentafunt,oibus fere' ex putredine generatione habentibus fimilia.

D^FTimaf^theromam, Steatomatis MeUkeridibus * , = £\AP.. q.

Wf

E St verd Sl quae^ffiiftula nominatur,anguftus & longus finus,quacfiGUtaltj finus CQercetur, 5 (f
rurfusabfcedit ob influxum fuperfluitatum,quemadmodu illi*Atheromata verd, & Steato-
mata,& Melicerides altj quidem inter abfceffiis re ponun t,altj ver^ajJ aliudgenus referunt» Patet
aut &L natura horu ex ipfis nomini bus .Pulticulae»n»aliquid finftlein ipfis atheromatis inuenitur:;
melli verd in ipfis meliceridibus: feuo aut in ipfis fteatomatis» Vt plurimd vefdluhica quaeda itie j
branofa omnia haec cotinet»Hi igitur oes praeter natura tumores funt.Prgter hos.quocp carbuncu |
ii,gangrenae,8^ herpetes,Si eryfipelata,fcirrhi ^3,8^ oedemata,Si cancri,^ inflationes,qux neque j
ipla ignorari a medico oportet,fed diligerer cofiderari ZL finguloru generatione Si fubftantiam ♦ ]
De Carbunculis* : d. |

fM 57 .g

ftis,febrem ^3 acutiffima afFerunt,8i periculu de vita propinquu» Nigra verd vbicp Si cinerulenfa i
apparet carbunculormnvTcefiscrufia: non tamen vt in alijs,inflammationis quae circum eft,coloE j
ruber eftjfed ad nigrius declinat aliter,^ quae fanguine funufa funt, aut quae jlgorefrigent.Nori |
enim vehemeter liuidus, vt in illis,tumor eft,fed habet a!igd fpl€ndens,vt bitumen & pix: talis au;
tem eft exada bilis atra.Malignitas igitur vlcerum quae in carbunculis funt, inde eft: par eft enim I
aut ab initio ftatim,autper^flaTum ihipld feruorefanguinem melancholicum fieri j

DeCancr k* C^^P. 7* \

I Pia "verd finefduofeatraBifis Cacfos efficit,eos% cu vicere,fi acrior iit.HSc ob rem nigriores :

colores funt ijs q inflamata funt,et minime cflidi.Impl gnt aut venae in his StTintedunt magis,g |
ininflamationibus:minus*n,excidite' vafis in circuieda carne obcraflitudinehumoris g cacros
gignit: no tn rubrg quoq3, vt in inflamatioibus,vengfunt:fed hoc quocp p rone infeftatis huorisv
DeGan^maquiepoflmaonas inflammationes exoritur* C*AP.. S.

S Equitur aut magnas inflamationes quae Gangraena, vocaf,qu» A:: mortificatio elfafledx par¬
tis,Sd nifi gs ei celeriter medeat,facile moruficat quxficaffeda pars eft , qug ^scontinua fune
— -— -:-—— -_-apprehendi^—

c.J5-45^'S

DE TVMORIBVS

84

jf^ji^iipptchmdityhomih intcrficftCum mim validrobftrada fuat per maxiimas faflammatl^

' ms^SC ora vaforum 8 ^ foramina omnia quae cutis funt,naturali perfptratione priuata, qu«e fic lab e»

Di

fenfumortifieato.lnicparabilisautemabmflammattonemagnapulfuselt:licaute nominare v.
j^^‘^'deiiturantiquim0tomart€mmmipfilabaraati4^filein,6«e4ncdolQrefiue cum eodefiat. Qua
reininflamationisfymptomatispulfui quidam addunt hocjcum dolore. Hxc in nomine quidem
controuerfiam habent: melius autem eft generationem eorum fcirejappellaaone negleda. In
^ fbquidemiecundumnaturam,motusarteriaruminfenfibilisnobiseft:iniprisvero inflammatiQ

nibuSjfenfibifiscutndblbre.Percutitcnim arteria,cum dilataturjquaecircum corpora funt,8^ per-
cullione dolemus propter inflammSidnem. Cum verd ipfa quo(^ iam tfinica inflammata eft, p.er
cutiens fimul dC quae percutitur,dolorem geminat. Dehis quidem latis didtum eft.

De Sryfijjelate, Hebete,Oedmdte,&‘Scjyryho.

Icendum deinceps de biiiofis fluoribus. Vicit enim riefeio quo medicoru mos, vtfiue bilem ■
'nominemus fimpliciter/iue biliofum humore, audiamus pallidam amaram non acidam

B 5 ^ nigra:illam.n.femper c 2 adie<fiionenominant,appeilationi humoris colore adiungentes. CS
' igif biliofus fluor decubuerit, g exatfius quide eft,'cufe^ 3 ^rat: qui vero' aquofa fanie fanguine've
miftus,minus eft acer^magis % in tumore attollit partem,^ vicerat; hoc quidem Eryfipelas nomi
A.!. ^ £ j. 1. 1 . natur : alterum,Herpes. Humorem verd qui fecit, 8C color dC calor a&dionum, in dicat.(^ *aut e
c.«.fo 45 |.g^ rurrusaceripie,alterquidemminustalis,aItervcr()magis,lcienduexacriore| FKrpeitemlBfthio- 5 , Aph. tu
f{erf<y menon conftitui,ficcnim ipfom nominauit Hippocrates;ab altero verd alterujcui non nulli poft Ext. ord .}9 d.

v/rf«^^;Hippqcr^^^iiarisnomenpofue|m^^miri}Tfimilesenunehtiaseffieitincute.Mihi quide
zf^ST^talis fluor pitmta miftus videtur:al£^verd^xa<ftg bilis effe;hanc ob rem cucorrolionefit, ipfum j 5 acun.°*'* ^
cutis continuum femper^apptefienefente afledu, vnde ei nomen eft. /Equali vero' inguine bili
mifto,inmedio amborum eryfipelat!s& inflammationis aff’ecfcionifpeciesS£rnaturaeft.Sivero'
alterumultumfuperat,abipfofupcran£eappeliatioaffeduieft;prajdicatur vero' quod ei miftum
cft.Eryfipeias '^igitur inflammatoriu ex flaua fuperante, Inflamatio verd eryfipelaris, ftnguine fa
perante didtur.bimilis cajteraru quoqj miftionum interpretatio eft.Inflamatio fcirrhofa, dC Scir-^
rhus inflamatorius; Oedema^ inflammatoriu, 8 <:.cedempfaInflam 3 iio.Quatuor.n,hi funt qui fre
; quenter Rut affedus propter influxu humoru,Eryfipeias & Oedema Inflammatio ^3 & Scirrhus.

A. ibidem c. (j Eryfipelas igitur,vt didu eft,biliofo fluore fuperate; Inflamatio vero,fanguineo: Oedema 'ftenui

. cofti£utionepi£uita;vtcraflaquide 8 ^glutinofa,aiterafcirrhorumgenus. Alterum.ti.fisx fangui_/* 4 » - t
effiat. Eftaut ipfa quoq 3 duplex, altera quide fpecies, quam Hippocrates n igra v ocat; altera -

/ verd 8c ipfa quide nigra eft,propriam verd appellationem habet; ndminatur.n. atra bilis. Huiuf ^

D quide Cancri:alterius verd nigrat vnaquaedatn Scirrhorum fpecies effedueft.Diftinguitur verd**
ab alte ra pi tuitofa,colore: Comunia vero' ambarufunt,ma!or^ pro ratione naturje tumor, idcqsj
' ^finedolorc,&durus.Etvtriufqigeneratiointerdumquidem ab initio,aliquando verdexlapfuj
|autmflammationis,autery^elatis,autoedcmatis,cumiramodeftius rejfrigeratafint-

. DeE^fisO'Ni^roribue. C^P. lO.

A.ibidem. C.4,
fol. 45 a ^

: nigra: maxime ^3 fenibus fiunt hate propter leues oecafiones. Non nulla vero' rubri nigri % in
medio, quxpemSSi^t^i^vocaLmat. Omnia autem haeefiunt fanguinee' venis effulo,nune
^ I quidem per tunicas contufas,nunc vero'mfiHffius felefat^.

J pe^neuryfmate,(& Syderatione* ^ ^ . C^P. Ih

aut in artmrfedd,a^fid 7 Sneuryfma vocat. Fit aut vulnerataca;cuadrckatricedeue.if
V-/ nerit q ei adiacet cutis: manet verd arrerix vlcus,ea neq 3 cdglutinata, neq 3 ad cicatrice fimul
A*tA4 f 12 duda,necp a' carne obftruda.Dignofcutur verd tales affediones pulflbus,quos arteri^ feceruntt
^ et cum premuntur, deiitefeit omnis tumor,recurrente in arterias fubftantia quat eS efficit,qu 5

' 4 enuefimul flauum ^3 fanguine effe tenui multo ^3 fpiritui comraiftum alibi monftrauimus.PIa-
■ ne verd calidior quoc^ eft fenguis hic eo qui venaru eft, vulneratum ^3 aneuryfma eiaculatur fan-
i guine, vt vix contineri poffit.Cedit igit in oedematis quocpmateria premeribus digitisjfoueam ^3
recipit: verum i^q 3 pulfus eft in hoc affedUi albidior % eft color: oedema ^multd* " '
m^%aneuryfmatee,niugrumus'gs ingenitus ex aneuryfmate Sphaceloi.Syderatione
voco corruptione folidoru corporu oem,vt ipfis quGCjoffibus infit, neducn^^tTs
; fis've.Gagraena verd mortificatio ipfa quoqp eft folidoru corporujfei^ecdlfibus'ineft^agnas q?
infIamationesfequitur:quxIyderatidrm^cles^fiEdaeii 7 propna ^3 &:feleda appellationem Iu I
pracoem affecuta eft.Hatc iatis diffinita funt. Et iam tps eft vt de melacholicis fluoribus dicamus.

De ^tr^Bihs decubitu* C*AP.\%* J

Vm verd in carne bilis atra decubuerit,cu mordax eft, dreuieda cutem perrodit, vicus ^3 effi ;
j ' *^!^cit:cSv€:rdmodeftioreft,efficitcancrji,quifinevIcerationeeft,Diduautanteaeft,abhocffla
— g ab infiamatioiiibus venas attolIiVcam cjg qu alis foes colorisj llt% r>Io fol 5 ,aut cScrofuin vicus >

- Tertia ClaffisT IlTiTfj ~j(^

acianSi? I
[uid^a^

: ; 0 M T V M O R tB

fed alia quoqj multacu tamofibus corporii eos Go rinent iu coftituutur: oia mali humoris aul bilio
fi cuiufda^aut rnelaeholici,aut aliter quoq[5vSuiftipfam'^3 ex eorrupiioe maiorifubnutriti efFetfia*;

DePhdved£nis,Jcabie,&Lepr(ii C^P^: 15^.'.. i

I Vg vero' depafcutur,attingut ^3 q circu funtjipfum continfe fanu corpus perrodentia, lixc r
' ciaphagedaenicavocatur.ExambobusautcopofitaXvicereipfo&cireumietfto tumore,*

c. 3 - 457 -a

tibeft. _ , . „ *

vicera fUguacuu eft. Sat.n.eft omnia coiter Cacoethe umaligna appellare* Scabies quoqfSt lepra
melacholici afFecflus funt folius cutis: vtjfi quide in venis quoq3 6e carne fiant,cancer nominatur *

' De Elephdnte. . ■ ' C./^P*14*;. :

M EIanchoIica af&dlto & ipie Elephas efl:,prima quide generatione ex fanguine melacholico
habens:fpatio verd tpis ipfius nigrg plus fanguinefitjCum male' olen tes funt,Se moIefi:i vi i
iu.Horu non nullis vicera contingunt.Hancaffe( 3 ionem,cuincipit,Satyri^monnomfnant,qm
■ fatyri&fimiksfiunt vultu raliqui vefdqugin temporibus funt olTex eminentig fic vocantJn alqs
- partibus quoq3 tales oflTiu fiunt eminentiae:eas ^3 vocant aliqui Exoftof«s : vt naturales quoq3 pu
b dendorumdiftentionesnondefiftenteSjSatyriafmum aliquivocanf^aliquivero^prfapifeum. R
De\Achmbus,Cerijs,Myrmecijs,JicrochoMonibus^Pfydr(U:thus,Efiny6lidthus^

F.uriincuh,tuberculu,Bubohtbus,Sfmmts,&Ramice.C.APi l?»

E StS^ Achorquoqs vIcusparuiSincutecapitiSjGoiedares autid pituitaefalfenitrofe efFecftu; ' ■"

ee.Ex eo igit fanies qda effluit neqa aquofa limpFr,neq3 ia craffa vt mei,ceu inijs q Ceria i*faui
nominant.Etenim haec c2 tumore quoda foraminibus ^3 pluribus fiut, mellito humore effluere*
paruus&horutut»or^fednotm,quaflMqadrorisdf*(^inechisminorestumores pternatu--
f a in cute fiut Myrmecif ^3 & Acrochordones et Pfydraces & Epinycflides,oibus notg affecflioesi i
, Elotusfflo minime & Dothie i.furSculus eft,mitis qde cp inipfafGla<ute-c6ftitui£,malig-misverd
I cualte' exorifePItymatienim i^tuberculoficfifis eft,fola^duritieatuberculo talis furunculus di^
j ftat*Amboautaffe(flusinflSmabundifunt,quosptert€rtiusquo{^ipl€Babo;quartusq3 queno> :

I iTiinatnonulliPfiygethlG,calorefimuI&celerirategnatiQnisabali)stubercuIis diftinguetes* Sut
; quoq3 g dicSt in inguinibus & alis folis phygethla fieri,q adenu g ibi funt,iflamationes finuHi cu
i iduraii ilint affecftusChecrasi. Struma noiat,vt ipfis quocp tefticulis iduratiSjnome morbo Sarco i
i celen pofuerutjqueadmoducu aquofus humor in tunicis q circa tefticulu sut,aggregat, Hydroce^

; len vocat,&Epiplocelen,atcg Enterocele-Praeter hac ex ambob us et copbfitu plusjufto conexu; ^

; Enteroepiplocele,medicoru iunioru nome, oe^fficutoru tumoresi. hernias fiueramices i
: rioiantiu,vt p jT,elementu pria fyllaba dicafjno g a,vtab Atheniefibus* Sicut vero' fingulaq dida ;

= sut noia,indicat gtis morbu de quo dnr,fic Cirfocele recetius nome ondit affecflu,de quo didu efti ■
i DeVdrictbus,Rupturaperiton£i,<&* Hydropicis. C.AP, . 16* \

aut i.varices,aliasquoq3 venas oesdilatatasantiquinoiant:ie/^o-a?&hasiuniores vocat 1
i iX, medici i,elernetu cu x,ponetes,n6 queadmodu Atheniefes.Fiut aut & in cruribus varices ob j
^ ibecillitate venaiff^ibi funt,magis (^3 cu'm fanguinecraifo abudat corpus-Mebrana aut interiore :

! abdominis (peritongu appellat) vulnerata aut rupta,pdft no coglutinata,tumor m ollis fit in locq.;

; Si vero' in inguine fiat,BubonoGelen vocSt. Si in vmbilico accidat hqqExophal^vOcIfnGn nui j
'Ii medici eosqui ik affedi funt. Peritonxi aut folius non eft harum affedionumvIla,fed oportet |
j ornninq ipfius quocp mufculi neruea appendice affeda efte, quam in diffedortfs tradatibus qua-?;

I iis nam fit, oftedi.Hae igituraffediones tranTuerforu mufculoru funt. Qui verSininguine rami»;

I ces funlk>btT^uoru,'autWpta,aut dilatata, vna' cu peritonae tuniGa,ipforu appedice.q eo in loco eftj
; Fiunt & alij quoq3 locoru quae huc fpedant,tumores,ob aliquod fubiec'loru vifcerum fublatum. !

Dids vero' affediones funtjq tumoreseoru efficiunt.Inflamationes.n.funtjfcirrhi^3,8<:: abfceifusftf
; qux talia funt.In Hydropicis^ut eo loco multitudo aggrega tur, aquofa quidein ipfis Afcitis, |
ventofa vero in Tympanitis,pituitblaaufein^s qui Leucophlegmatiae nominatur*:

. De EpulidibHS^Pdndidibus,Thymts^yms,Tonftllisjparifihmjjs,Polypis,Encan

: , thidibm,Vnguibtts,i&Stdpl:ylomdtts. C.AP. 17*

I Avn vero' gda alrj qu^3 'H^gi?s|)£rianma adepti funt,nihil feledu hntes, VtEpulides,& pa^;

rulides,& Thyffli,-cgtera^3qtaliacarnQi^kmnnarunt: Vtrurfus Vug,at<^Parifthmia,& Tq 1
filiae,nihil aliud qinflamatioes funt: Vuae qde gar gareo nis,TofiIIgvefoadefiueorug in pricipio ’
fauciu iter fe oppofiti sut,queadmodu Pariffifmia corporu eoru q in faucibus funt* Vf aut Hippo i

a.de Morbis, cratesno

rgareonis ifiamatione V ua noiare,fed vna fola fpem, qua gargareonis terminus
fifjs acino vug e* Veru dC Polypi aut iflarnatidejaut tuberculo,aut aliquo germincjaut vtcuq? noiai;
re qs velit,in naribus coftituto efficiunt:intlamabundi vero funthumidi ^^gter locu,Encathis,!

: aiit s pfa q uoq3 qda pter natura tumor in magnis Kirqs fit, no cft aut toto gne pter natura*Pterygia;

: vero.i. Vngues germina funt adnatae oculis extriniecusmebranae,qab ipfocircuoffalidelata,ad;
corona puenit.Quae aQt Staphylomata vocaturjalia qde folo pofitu,alia vero ipfa difpone pter na -
itura funt.Didu aut eft alibi de oibus talibus, q in oculis affediohes conftituuntur Jam igitur tps ?
eft finire fermonenijnulla adhuc tumorum praeter naturam fpeci ejquae dida non fit, reli da*

GSeniF

G ALE N I D E M O R B O R V M

T E M P O R I B V S

L I B ER V N V S

loanne Guinterio Andernaco interpreto

ARfVMENTVM LIBRI

Orot ad fiimmum fint tempora particularis morbi,& quim haliucinentuf
veteres in temporibus morbi dignpfcendis.

De proportione temporis morborum ad dminantium States,(^dubimio

Vali s res animalibus eft differenfia fecundum ^tateSjtalis morbis font
tga.quae ^eaipoi Grgcis voCant.Necp enim tps(impliciter hoc vocabulo
fignificatur,neqp coueniens illud tps,in quo prccfidiaxt conOderamus^ _
fed tih morborum, vt diximus ^tas qua? temporu yiciffitudine immu^
tatur,vt ahimaltefariblls:quod omnibus cprruptelxCubiediscorpori,
bus,alijs magis,altjs minus adeffe yf.ISIam (i natura ipforum immuta^
tionis alterationis ^3 perpetuo expers maneret,nimiru non corrupere
tur*Queadmodu igitur Siphnos geniti ad vigore v(q3 augefeimus,'
inde ia contabefcere incipientes,ad extrema vfq3 corruptione declina¬
mus,fioes|tates pertrafituri fumus:pari modo finguli morbi a prima'
eorS conftitutione ad ftatum vfqjincrefcuntsdum pro augmenti prioris portione decrefcentes in
totudiffoluantur»Videbiturautfor(anmorboruprotgeimmutatiohocfolu ab animantiuaetate;
diferepare,q) his proprium generationis tps eft,quo oes ad vitam hecelTariae partes figurantur for
^ A ' mantur^tmorborum nullura huiufcembdi tp eft pfopriu,fed a primo (fatim ingre((uaug'efc«U
^ rone probabiIi,Naiira,CbrpoFa (urtf:hl^cpfpb"rum accidentia.Quare figuratione generatio^;

tnorboru proprietas non poftulat:accidentia vero ipfisiVt qua? nulia figurationem expe ^ tVemsttaslat. ,

■ • ,■ ^ . legit; CorporG J

jgpnctas requi '
rit.&itaquoqi

^ ^ ^ ^ ^ ^ codices Grseci.

ciem habere vf,qualem cius generis maximii habet:defi'cit aut fola ab illo magnitudine* Etenim antiqui,

I,© inflammata pars calidior ^priusjeuaditcu tumore maiore,item dolore fimul & tenfioneifed hgc

parua primo adito funt,inde vero ad magnitudinem quandam non omnibus aquale increfeunt*; . ’

Exquo tpedeinceps veldifcutiturprxfidijs tumor praeter natura,fimul ^3 cum ipfo dolor quoq3.

calor remittit: vel in pus matatur.Sic,n,inflammationes foIuunt,ri finiri debent* De hisaStfer-
mo nobis primu infl:ituatur,eonfideratione de morbis qui non foluuntur,nunc in^ pofteru dilata.;

Tempus itaqa nullum inflammationis generationi (ingulariter proprium attribuitur ab eoquod-
augmentieft,diuerrum,fed vnum eft vniuerfum a primo inruitu,vfq3 ad ftatum aifedu increfeen^
te. Sic habet etiam de ery(ipelat is,om nibus % altjs: liquidem febris genere quidem caliditatis, vt!
arbitror,quae prfeter naturam eft,comprehenditur: huius autem proprium fingulariter generatio
nis tem pus diuifum non eft,fed vbi corpus primum calidius g antea febrili calore fieri coeperit,;
inde aliudatcp aliud tempus affedionis incrementum ad vfque perfedam confiftentiam excipit,.
quam in fingulis rebus ftimmam eflfe magnitudinem intelligimus*

Solutiopr^diSi^tdubitationis<&derationepnnctpijmorborumdignojcendU C^P*. Z*. ;

e lc fermo 1 -fcotentionis plenus eft,}- dC agonifta alique ad refponfione ftrenuu requirit, qui ;t
propriamorboruinitijsfpecieefledemonftretivtanimantibusprimfihoc ordinatutps du I
formant,quodfimbusprop,rijs,circ,u%ibitur:dequibusla fententiameam docere fuperfederem '

nifi

DE MORBORVM TEMP.

in prima 8 C maxima tempora diuidensjpoft mitium ftatim vigorem ieu ftatum ponit:medio tpe,
afcenfufiiie incremento videlicetjOmiffo.Cum enim totius prindpij proprium tps noneffevi-
; deatur/ed id omne quod a' primo infultu adftatu interceditjincrementu exiftat,qfio quis Archi-;
i geni conientiat,qui quod omnibus confeffum eftjprseterit.-ambiguu vero' tangconfeffum prom
pte' ponitf' Hacigitur ratione fermonem omnino deferuiffe videtur,qui magno certamine indi^
i geat,quo morbi principium propriam figuram habere,non paruitate modo afequentibusipfum
I differre offendatur. Nos vero iam morbi principium ipecie quadam ab incremento poft ipfum,

^ diuerfum demonffrare conabimur.Initium autem lermonis ex his qug euidenter omnibus in plu
ribiis morbis apparertt,fumetur. Quo puto medici propemodum omnes moti,qui Archigenem;
praecefTeruntjinitium quoddam cuiusqp morbi dicunt non primum illum fimplicem duntaxat in'
i fultum: fed tpis Ipngitudinem latitudinem ^.notatu dignam aliqn ipfi afcributit: poiEfioe afcen^
fum,deindeftatum,abhoc 4 ecI«iati©nem. Spedauimus'''enimnonnullos,dumadionem nefcioj A.i.i.fi.d,j^
quamobirentjpaulafiminhorruiffeprimum:deindeiteramati^iteruminafqualitatemquandam:
validiorem horrorem ^3 cuidentiorem fenfifle:vt quae prius citra ofFenfam agebant, neqa agere,;
neq3 fufiinerepotuerintjfed 8 C decubercnt,& cooperiri defiderarentiatqshocaltjs accidiffe horis p
tribus,alijs paucioribus, vel pluribus:Ex eo aut tempore calorem infuauem, eum ^3 prgter natu -1
ram fenfim augefcentem percepifletquandoquideminiimpfisprirtciprumacceffionisabincre-1
mento fingulari fpecie differre manifefto videtur. Neminivero-dubium^fi quofdam augmentixi
I vocareincrementum,quemadmodumatiosquofcSm afcenfuin.-Graectiriphaterat;gf)sr/vScirri-1
i S'ocnv dC dva^cta-tv appellant.Nos omnibus vocabulis vt in mentem venerit vtemur, omnia fiqui i
I dem rem vnam denunciai.H^c itaq3 res tribus nominibus appellatur. Siffit qnq^ & ab incremen;

1 to ceflat & fibi ipfi gqualis vel logiore vel breuiore quodam tepore permanere vi detur. Deinde;

I minor gfuit,vel citius vel diuturnioris temporis fpatio fieri, interdum ^3 febricitantis difpofitio I
'adintegritatemficreuertiapparet.Eftcumdfecundataccefiilonis irifultu eandem fpeciem cum I
I pr^dicTta habentis deprehenditur.Interim omnino pradida fecundo rurfus aegrotanti adueniur:'
ipIerun(^tertiOjquarto, 5 Cquinto,morbo videlicet ex ijfdem ad eadem per ordinem ipfum, circu -1
Ium quendam ambiente,quem finguli medici periodu,i.circuiti 3 appelIitat. No nulli ex huius ge ;
nere xxiiij horis defcribuntur,vocantur ^3 quotidiani.Aliquixlvitj, hoceff^uobusdiebus dC ruv '
dibusjquos tertianarum febriumxircmtusTrarafnant. Alios quofdamIx^-horaraiiFtps defcri-
bit,quoru®jrcs^pfe=qErartariasnmicupant:circulu aute vniuerfum,qui ad vnum principium
reuertitur,quaternarium circuitum: fic etiam ternarium fimul cum tertiana febre,quotidianum
fingulis diebus reuertentem fimul eum quotidianis febribus. At hi circuitus oes aliquando adin
itegritatem perueniunt,vtin pratdidisfebribus,quotidiana,tertiana,6(:quartana:alids ad declina
Itionem folum,vel propius ad integritatem,vel etiam longius ab ea venientem.

I De Morbi temporibus exemplo febris tertiaHiS*

I Tacp de tertiana febre exempli gratia verba primum faciamus. Incipit'^'horror hmoi febrium
mediocris: deinde extremae partes membrorum fimul cum horrore vehementiore refrigeran-

^ '|e^'umin hoe tpe ^
ui fyfiolen fen j

A.L4.E
€.36X41} Ab.

f

ihinondii
cigjtiVt le-

notne S'ici

i^et, al fe

; verbum

Si

icipiS
roVTtfi vf
ph. 43 . 4 '^-
38. 49- 50<
jrd-li-f S

.t.?. 7 - 4 ^

Eti.Epi.

iS:c6 3.
lo.iiS.c

itirenouerunt,Namdiaffole.i.eleuatio,multo§fuittardior,prffertimininfultu efi:interdu vero
' fimilis priori conflitutioni permanere tibi videbitur.Quin &C illa quies quae poftfyffolen eft, lar-
I gior quodammodo eft: q^ vero poft diaftolen eft,eodem cum illa riiodbjfaepe quidem eft priori
|^qualis,aliqn vero non xqualis. Hgc quibufdam,horis gquinocfrfalibus duabus fieri nata funt:
quibufdam vel pluribus eis,velpaucioribusJridepulfus maior fimul dC velocior, denfior ^3 fieri
incipiens,fenfim fingulis commemoratis increfcit. Statim vero calidiores q antea cum relatis pul H
ifus mutationibus redduntur.Quo fit, vt quidam multum calorem intus fentiant, artubus adbuc
ifrigefcentibus.ln fumma,ingqual/tas quf piam ndparua in corpore per hoc tps exuperat Seeun- I
dum verohoctepusilliusprimieftjinquoexprioreftatuvniuerfumquidem corpus refrigeratu i
:fuit: pulfusautem in contraria prioribus cociderunt. Vbifane febris ad integritate peruenit,qua i
i J'/aAj 4 «//«,i. intermifiione feu interuallum nominare liceat,quoniam H ippoc rates^ hoc no ^

1 mine dignatus eft,pulfus in naturali ftatu conSnfTtyquantu nosTerifii percipere poffumus. Huiuf- ■
•modi vero interuallum longe optimum eft: quippe quod fimul atqp animal refrigeratum fuerit, |
|indi<fiasante paulum differentias repente itranfmutetipoftea ruruis vbi incaleat,ad contrarias ! ,
Ideducat.Primum itaque tempus totius periodi exaifte eft, quo corpus cuni mutationibus pul-
ifus praedidfis inalferit,vel ex fanitate, vel ex interuallo ad hoc perueniens. Aliud ab hoc fecun- "
jdum eft,quod pulfum dC calorem in contraria mutat, donec tota corporis moles gquabiliter con¬
calefiat. Poft hoc tertium,quo calor etiamnum augefiit, pulfibus magnitudine celeritate dC fre-
iquentiaei refpondentibus.C^arta conftitutio poft tres commemoratas confpicitur, omnibus ^
jiam dieftis aequalem fibi magnitudinem pro fenfus noftriiudicio conferuantibus. Ad hxc quin-
Ita alia^cum iam calor manifefto desrefiit^, halitus autem per cutem, excernitur,pulfus ad natura¬
lem

DE MORBORVM TEMP.

86

^leffl habitum redit,reifciens omnis quae prseter naturam ex magnitudine, celeritates 8i^ frequen>^
tia ■{& duritie}- conquifierat: hoc tepore plurimis ipforum fudor oritur* Poft hoc interualli tem^

^. pus fextum ad praedicfia perueniuNuUa horum abditae rei hypothefis eft, fed quotidiefere' in om^

nibus tertiana febre laborantibus euidenter ita euenire apparent* Atq? huic fermoni ab Hippo-* :
crate tradito,addendum eft: q? qui etiam medicus non eft,hucui£p polfet redte co^nofcere, fi pui- : __
fus mutationes dfermone excipiamus. Maius enim in ie hegocium habent, quam vt ab idiotis '
queant intelUgi.Gxterum caloris mutatio,etia fi aegrotantes aflequi nolint,ftimulare ipfa,punge ,
re ^3 eos nata eft,vt non lateat.Referunt omnes ^gri tam iubitq quidem vel inaequalitatem, vel
horrorem eius vitro citro ^3 curfitare:inde {Imufcum extremorum refrigeratione horrorem in^
tendi,fequi % ipfos totius corporis concuftionem: poftea rurfus huius concuffionis qug rigor di
dtur,interim fieri remifiionem,extremoru algores refoloi,aeftus vehementis,qui phlogofis Gra^^

, ce dicitur,fenfum3intus effe fitim: ad haec rurfus omnem quidem inaequalitatem difcedere, cor^

' pus vero totum aequabiliter aduri:atep hoc femper,magis ^3 eis euenire:ac calorem tandealiqn
fiftere,fibi 63 fimilem manere: polff enSoTotufidnis fenfum oboriri,id cp ad conftitutionem vfq3 il
lam non GeUare,in qua primu ie yri non amplius fenferunt* In tertianis itaq3 febribus particulares
B circuitus difierentiae huiufmodi quadam iunt. In alijs aut aliae,de quibus ordine diefturi fumus.

___ eteribus medicis errandi cauja,ac de reBanommum impofitwne. C^P. 4.

I TV T ad hoc primum,quod prius inftituimus,fermo dirigat. Primu igit erat tps quod inte-’

■2- gritati coh^ret,frigoris fenfum pbens, quod,initiu appellauimus: Secundfi quod frigus,vt

^ didiu eft, paulatim deponit,6(: vocabif copendq gratia in^qualitatis tps :"Abhbc tertiu quod~eft^'--
4^ aequalis incrementi:poftea quartum, quod eft confiftentiae:quintum quod eft imminutionis: ;

^ ^oftremd fextryprod e, integri taris. Quod igif fex didtae regulares i tertianaru febriu circuitibus, *Al.gticttls.r«.'
dfiae sutjfenfu 5 d memoria,no dmfatione logica indiget* Porro' nomina ipfaru fimul ponere,t 5 co
pedifitu claritatis gratia praeftat: queadmodu lex qugda eft comunis omnibus Gr^cis, y t quaruni
»-»ri^jr*'^rerum nomina apud vetuftiores vfurpata inueniamus,his vtamur; quarum yero' non habemus,

J/*'. vel ab aliqua earum rerum quarum habemus nomina,transferamus,vel ipfi lecundum reru quan
dam fimilitudinem ad ea qua denominata funt,fingamus,yel de altjs didiis abutamur* Licet qui- ;

, dem,fi velis,nec confueta Gracis feruare,fi facere ipfum oporteat,ad praedidios feopos refpicien- ^
tem. Atq3 h^c frequens eft apud recentioresmedicoSjVt qui non puerili difciplina, quemadmo¬
dum veteres,inftitutifunt:concedendumitaq 3 ipfiseftvtutvelint appellare: qmcotentiofi furit, ;

C & impudentes,Fr€quentef et nominibus vtendum,vt illi prajcipiunt,quo' nugacitatem ipforuni |
fugiam us.Neqa enim propter trangreffione legis in nominibus aegrotantes incombdiquicquatn ■

A.1,4. f.i- t-i* capiet, Cu aut vei " tepus aliquod occultent,vniuerfum praetereuntes,ye l praediift is id q uodfenf i
3.c.4i.f bus non appa rgt,adducant: non ipfis concedendum, eft: tang huiuimddTpeccatoadSgrorum ofi^

fenfammodofpediante.Meliusitaepeft,interim.erratorum caufas profpicere, ob quas medicb>
rum plurimi falluntur: ne ipfi erroris quippiam committamus, illis veram rei viam, fi velint,
oftendamus. Quidamenim ex eis huiufmodi ingeniof^adiaridiurit praediti, vtne^rirT^pbfT
; iinemlpfimvvefTEicuEpium habuerintdefiderantes docere ipfos, monentes ^3 vt aliqri obtem- I
perent,audire,atq3 aures praebere aliquando poflinrinedum haec dida animo fufeipere : quare nec
illishaecfcribentur. Hgcigitur erroris ipforum caufa prima 2d maxima eft, morborum difleren-
; tix ignorantia. Tertiana liquidem,ut iam expofitum eft, moueri, & yeluti aetates fuas perficere
confueuit: qg non fimilem motum quiuis morbus obtinet: ob quod neq3 nos redl:e,qu^ de tertia¬
nis diximus,ad;Omnes trasferemus: nec alius quiipiam in alio affedtu communem vnam omniu
rationemefleexiftimabit:vnde.haecprimamaxima%errati'ipforumcaufaeft. /

In quot adJummum partes moKborjiip tempora diuidtfueant^^fuibus , , ;

i) , ; , mmmbmfmguU appfiUmda^ . C^P. , 5 *:

A Lias aut pro, vius ordine deinceps explicabo.vbi nomina pri us comem orati s tertian ^

di tgibus impofuerim*Proinde cu Hippocrates dixerit, I Febres qu ^c unq3 no intermictetes :4\Aph.4}.Ex.
-**! tertio die fortiores fiiSt,magisgiculofaefiut:qubcunq|3 aut mointermittatjpcricuiuayfijllgnifica
■^'tur.hoc Intermittere.quod graece dixit,no de alia parte circuitus,itegritate irafgredien p ’

i doca pefedeb emus'*No*n.iahQcaitiquQcunq3:mQde.clinent,nahocfalfum6ft:quippecum femi .

: tertiana feKum deterrima fit: tn in declinationem manifeftam multis peruenit : 3 C altjs omnibus
^e»- 4 eT^h^parj^qfimfiite^ifl fynochisappellatisj^m hae folae febres nec inclinatione fenfibus expofi
^[il^ ^r -»^*ta,nec vniij^rfuni circuit5jpSmq3 prxdidoru differentia obtinent: fed quale tertianaru magnitu ’
dinis aliquorip^atiSeffediximusifalem illathnt vniuerfum fere'ipfarudecurfum. Siigitur, yt di
^ xfexfua ipfaru natura periculo vacant q ad integritate definunt,ficut in libris de febribus pften- .

* iL.^^^^imus3nonaliud Hippocrates/intermittere/nominauitj^ad integritate finire* Quaobre merito
i y quis veterem cofuetudine iecutus,in tertianaru periodis <r/ctA«n/-ta,i*Interm,iffione fcu Iriterual-
; ia,tps integritatis appellaueri^^ueadmodu ^in maxima magriitudine fubfiftetia,quanta nos ta
^ diu ipfi % aegrotates peipimus,i* Vigore Jta fane& aetatu vigor pfediffimu e,yf % Hippo

; crateshoc vms. vocabulo/icut verbo,Intermittere. S ed dC primapar te c ircu itus guagpritiio dig

DE MORBpRVM TEMP.

vcmtpofl: decidentiam ex naturali ftatuyac tertio quinto & reliquis iuxta proportionem, Qmu |E
Iiterdrcumitpoftinteruallum3principium vocant,non Hippocratesmodd, verum8i aii| prope ;
oes mediciPofi;principium,quod frigore mamfefto cognofciturjfetuiidu tps ingqualitatis eratt |

Itexrium Augmenti,vfq3advigorem»Atpartieipantiaipfainterfe,fpeciedifFerre non exadeoes
confpexeruninominantijjex ambobuscompofitutn tm^ vnum totum, alq Incrementum, alt|!
Augmentum,reliqui Alcenfum accelfionis.Quin etiam veri no nihil dicunuNam poft primum
tps,quo extremg partesrefdgeranturjfanguis verdinaltum confluere clare apparet,aliad tempus i , '

eft totum huic toti oppofitum,cum videlieetcalorcum frigore decertatjfangiiis aut in exteriores
partes extenditur. Atcpfi hoc pado vnum ipfum dixerunt, vt iam expofuimus, nihil referet hoc
tps vniuerfum afcenfum appellare: fi vero ita vocantes,indiuifum reIiquerint,non mediocriter
artem offendenuEteniminaequalitatis in eo tepus primum altorum prxfidiorum indicationem,
habetjSt: non omnino eorundem cum fequenti tpe,in quo «qualis quidem totius corporis confli . i
tiKioeft: augmen tum vero'ipfis in eadem fpecie ad flatum vfcp permanentibus. Reliqua decli^l^^^'
natio tempus vnum efl fpecie fibi Gmile: f nifi quod maioris minoris ^3 ratione partes ip{« difre-J
runt. At hoc et in primo principi) tpe, 5 <: fecundo inaequalitatis,ad h«c tertio afcenfus feu incre,-:
menti adefl: fiquidem vnicuiq3 horum dum fenfibiliter immutatur,particularis quaedam efl diffeiE
rentia,Nonenim cuiufcp didi tpispri ncipium fini omnin o efl fimile:differunt aute inuicem & a'■
medio tpemamfefle'.Prinxripium.n.aGceffionis paululumffhatufali conffitotionerece{fit,ricut:
finis plurimum. Vbi vero' haec maximis differenttjs mutuo diffenferunt,medium plane tps ipfof 1
rum aliquod efl:,magis quidem ^ principiuma' naturali flatu remotum : minus aute ^ finis. Hocj
, modo ingqualitatis et initium a cohaerente ipfi primi tpis fine paululum diuariat: plus aut abfce:" I
dens,medium ^ exiflens,praedido primi tpis fini 0 ^ terti) principio counitum efl. Eadem opinor
; ratione & quae fecundi huius temporis inaequalitatis principijs cohgrent tertij tpis, conflitutio>-
nem illis alwmilem obtinent. Similiter etia tertij ipfius tpis rurfum prima,a fecundi poftremis pa '

rum euariant;poftrema vero,flatus fpeciei quodammodo fimiliafunt: medium amborum aequd
ab vtrifq3 extremis recellit. Quapropter miri nihil efl, fi vt hic temporibus fingulis, ita declina^
itioniquocpaliudprindpium,aliudfinis,aliudmediumexiflat. Porro' vnumquodq3 horum pro¬
pria appellatione vocare potes, 1 ! vifum fuerit. Audio enim frequenter medicos dicentes. Inclina >

uit nunc ftatu$,nunc fub'mittit,nunc dimittit,nunc remittit. Si igitur hacc dicunt, integrum efl eis
prima decIinatiS 5 i§ir 5 mmareTn 3 iMaone,\ferSubmiflionem,vel Dimiflionem, vel Remiffio-
ne,vel horum aliqua,vel omnia: quin etialicCt vno prgdidorum nomine media & poftrema nun < %'
rcupare,pari modo,vt Archigenes quqq3 declinationis poftremum, Remiflione nominat. Veru I
male hic agit39 eam a' declinatione fpecie quadam differentem exiflimet. Etenim cum oium par- |
tium totius circuitus aliam principtum,aliam finem,aliam mediam faciat:fic quoq3 remiffionem |

‘ipfam diuiditjtan^ proprium quoddam tempus exprima diuifione, que fpeciebus quibufdam, I
non foliim maioris minoris^ ratione mutuo' difeordent. In vtriiq3igitur clare peccat.augmen -1
tum ex prima fedione tollens,qUod omnes manifeflius ac principium intelligunt:adtjciensve -1
iro' remiffionem circuitus termino. Si nanq3 ad integritatem venira,manifefl:a huiufmodi tempo i
jris ad alia vniuerfa differentia effet. Quod fi fecundaiaGceffionis infultus trifariam diuifus, indi- i
inationem accipit,in hoc totius inclinationispartem,remiffionem vocare licet: non tamen aliud I
iquodpiam tempus propria natura quapiam infignitum, quemadmodum prius dida, putare con
luenit. Quo'd igitur omnes tertiang circuitus partes manifeftis inuicem differenttjs feparatas vide
re licet,nemo ignGrat,qui vel vnum quempiam hocmorbo laborantem f grum conipexerit. Por *

ro' fi non nulla eorum nOmine cafent,ad contentiofos dicemus,tempus primumjPecundum, ter¬
tium,quartum,quintum,deindeintegritatisfextum:ad eosautem qutnominum vfum fciunt,ip ^

I j fi componentes idonea nomina, primo tempori proprium Initij nomen imponamus, fecundo' -I ^

^ jIn«qualflat isnomen ,tertio Incrementi,quarto Statusfeu Vigoris, 5 i quintoDeclinarionis;fex- „ v
^ j tum integrflatis,Interuallum ac Intermiffionem nominemus.

'^\/^ Circiiitm morbi in duas partes dmifio. £ d. ■

***" obflat 8d alio quoda modo totum circuitu in maiores partes diuiderci Siquide in duas ■

I JL ^ ipfum tqtu potes diuidere, vnam primf acceffionis a primo iniultu ad extrema vftp remif- i

fione:aiteramjquftttdeclinationis&infultusfecund«acceffi6nismedioc6fiflitvVoeoiaGrgcei 7^ /

fio-ySoAj)i/^a/Do|t;a-^,ho_ceinfultuacceffionistipsindiuifibilejexa(fle'iaprimu:Id€hocGraeci l 57 -/;
cn/ubao-favihoc efl febris fignificatione nominare cofuerut. Et quodab Hippoaate didu eftjin ac- ^ c,

iceffionibus abflinendSeffe, fecundum eandem diuifionem pronundatuexiflimo.Cum.n.prac- '
Ex. |dixiffetconuenienter, |QpibusflatimvigOradeft,ijsffatim tenuis vidus adhibendus:quibuspo »» ,

!ftea vigor aduCnitjijs in illo ipfo,& antea illS,tenuiter viuedueft,antea vero'plenius nutriri opor- >»
jtet, vt «ger fu ffi ciat: intulit. In acceffi onibus abftinendum effe,docens nos videlicet folum illud »
jtps qudoacCdflonemvbcatjoBferuandum effe. Nung enim in hoc nutrimus, verum in reliquo
omni tempore remiffionisjinterdum inaliaatqpaliaeius parte: quia ex fimplici interim declina¬
tione,interdum ex declinatione dC inter« 3 llo,copofitum eft.H«c quidem vnius circuitus in duas

7 partes

DE MORBORVM TEMP.:

J7_

\ ^Apartcs^cft'(ii'mfiotaIterarh%iuspafKmprimatnAcccffionemappenamakfecSdam,FcI:R^mi(^<>
^ ' nem,vtpaulo antejvelyt quidamilnferuallum. Nam interuallum nori pauci' medici yriiperfuni

f.' i? qyQ(j| PqU ftatum eft,quaircuiKp natura preditum nominant :liue id ad integritate veniat Ujic

non.; Verum nos appellationes prgdicfiasobiferuabimus,ne vlla fermoni obfcuritas accedat:v 6 >
|,-ijcabimus%omne quod acccffionem fequitur, Remiirionem^Sedneq3prohibemus,ytdid:uejf^
fi tjtiis ipfiim totu nominet Interuallum,vei Declinatione, vel Remiffionem, vel Submiflionem,
AiC^' vel ABlatTonem. Inftituimus enim non de verbis dilceptare,ied circuitus partes inipicere, qiiot
^ numero fintj^quomodoinuicem differant» V '

IJetemporibusfimplicmmfebriurnqti£nonintermittmu C^P. 7 .

k UMt 0- T T i£c igitur eff diuifio omnium febrium quae ad integritatem delinunt quotidianarum, ter.»

.//5;Jr.Xd3narum,quartanarum:vt quae fex partes ipeciebus manifeftis inuicem diuerias habeant»
Alia vero\non ihtermittentiuni,quf in qiiinqs partes diducuntur» Sunt autem S>C hx permultk *
f NonnuHf quotidie acceflionem habent, quaedam tertio quoq? die. Non tn quae quarto habehr,
frequenter.fed raro euenireyjdentur :jplurim^ genus ad integritatem delinit. PoAd

SC duplex hariifpes eft,q ad imegrita£enoiintut,qiioi:idianaru,tertianar3, quartanaru. Quaeda.hv
Binagnifudincm quoc^ pulfus, €eleritat£m,frequentiam 3 &^duritiem deponunt :qugdam alia tria
adnaturalem ffa£umdeducuht:ferUaHtaufemcelerttatem,hxmagis;iIig minus.At non eff pre.»

< fentis fermonis,iliarum diffin(ffionem proponere: qm partes circuitus in vno quoq? morbigene
re enumerare cogstsuimus. Igitur cu paulo' ante fex in febribus intermittentibus efle dixerimus
,, deinceps non intermtaentium partes referemus,quinqjefle dicentes,cum alipe Iimiliter ipfis fe>
* liabeantjfolum aut integritaiis pars deficiat. Geterum in alt)spartibus fimilitudo neceifaria eff, vt

^acceflionum infuItiK cum fyftole,i.contra£ffione fiat. Nomino aut fic,quat cum frigore fit:na Hac
fequitur,puif«s intus magis mouericumparuitate/fenguine in vifeerafe recipicte, quem rurfus
* anequaiitas,cx neceffifate fequitur: inde incrementum, ftatusj & declinatio. In quibus fane citra
fcnubilemcOntracffionem accelIionisinfuItusaccidit,lna tpain vhum recidere necelfitas eff, to*-
tum ^3 viq3 ad ftatuni incrementum fierimam;ybiex ?ntra( ffi onofujtt,ibf nec ingqualitas.’ Statum
vero' rtung deficientem vidi,yef«m fempefTenffMi gqualitate in Omnibus febribus aliquandiu
peimanemem.IriiuffinnGerte mtllfeiluiepfgdidSsihifq fymptomatis cbnfpexnquorum prgei»
-«■puUmeratomnifousfefe'principqsaGt^lIiOn«m,perffi<ffio:quemadmodumadinTerfora arteria^
^ rum motustde quo in opere depulfibus diffirfius diclum eft;ih prgfehtifibroipfum cotratffione
C celeritatis definire fufficit» Qui
praediximus: alia frigori fiipert

iioles,i.ei€Uationis,frigus confequitur:rig0r alias occafionesi quas in fymptomatum caufis ex.»
pofuimus» Atvniuarfumhoeacceffionisgertusomnino,ficurdikiiperit:& nosmulros frequea
ler a mirandis illis medicis vel ad balneum miflbs,vel cibum affumere iulFos, tang fufpbdias iam

v(t

dilo velocior redditur: quam cognofeere noncuiufufscff:,fed exerciranonem magnam artis, raa;»
«imehocopUs,fiquidaIiud,defiderat.HanGautem Cofequinembpoteftprius, geomodo quem
in primode pulfuumdignotione praefcn^fimusyiQliitutus ifit.' Si igitut arteriarum contracffloire
/W-AXT <yQnoueris,haiKtpfeacceIfidnis partem,qua contradlionefn veioeioretrifaeffam fine eleuatioae 'd&-
prehendiSjCirCuitusinitium potes ftatuere:qUcevefd fequitur hane,intrementum ad itaturn vfqj»
At*fi hanc quoque ignores, videatur autem tibi infuitus fli^Ai:^T6J5,i.incomprefse'omnino fecfmsi
totam accefsionis partem vique ad ftatum,afcenfumyei inefementiim, vel augmentum nomina
, bis:recans ipfum in prima,&' poftrema,&'media pro maioris minoris % ratione, non fpeciebus
' J) diuerfis, Vt prius dicebamin frigore fenlibili. In huiurmodi igitur febribus vniuerfa tempora tria
erunt,augmentum,ftatus,imminutio. Nihil enim malieff ittiminmiomm illud vocare, quo,.ex
; febris magnitudine quippiam demitur. Quibus vero'circuitus non eff, vt eis quas fynochos yo>

Utrubi cant,nec[ueaccef{io quaedam omnino eff,neque prgdidlg parres tattamen hg quoque fecundum
prtHYiiy ^luerfa tempora totius morbi particulas habent,aljjs modis innotefcentesg per acceffionum te>
HuistCU paulo' poft fiibifeia: hoc nomine potifiimum,q) omnesmedici in iplis errent: quam»-

V qua'm Hippocrates recffiffime'ea docuerit.

De Semitertian^^ reli<juarumfebrium tempmbus,^U£ tertia die

faiciunt acceponem. C\AP..-.S* .

I A Tnunc ad eas quae circuitu quodam acceffionem habent, ferm.onem dirigamus, totiirn id,

A i_j ./Vffuod inconfideratum reliquimus,diftinguetes. Vn um latnd C p rimum in niemoria tefieri

volo,nempe vniuerfum hacffehusfefmoncdeTuSplicibusperiodisnobBfmfle.Namincoplexis ,
“tps vigorem fequens,i'aterdum areffius redditur, dum alia-moxacceffio ariteg priorcifcultus ad»»
amuflim abfolutus iii,inuadat.Frequenter fecundu ruaipliusnaturafebris exintermittentiu ge»-
nere eff,vt tertiana: coplexus aut nullu integrTtan's tps prior^^ circuitui relinquif,da fecunda accefe
c«»,^fA^fm,anteg prior abfoIuatur,inuadere aritsdpet, Dicff um eff mihi de famoi complexibus in duobus
^ ^ T— : commeiitarijS ^

DE MORBORVM TEMP-

commetafi)sdecriCbus,8£defebttum4iffef^ntia:vbieteomplexuma' tniflura 4iffinXii«asJta^:E
(etnitertiana"^ ex miftura.St:; temperamento quotidianas 6Ctertianje febris fieri demonftrataeft.Sij
' bindeetiamlemitertianarfimplexaliqwafebnscopulaturjVel rerMatia,yel quotidiana*At huiuC-

jmodivarietasadhuncJibrumnonpertinenfatisemmbiceftpropria vniufcuiufcpfebristgadili-
genter inquirere; qmfic cpmplexurri earum prompte nos decernere potuerimus. Exacfle igitur i .
fimplices prius didaefunt,de commixtis deinceps differam. Itaqp Horridus ibi infultus aliquado ^ /

/ oes prindpi] peculiares notas habes prxter rigorem tintddum &^huius fignificationem.Bteniin
vehemens horror* vel initium aliquod rigoris,vel paruus rigor effe videri poteft. Atexacfiumrif .
gorem, qualis in tertiahis 5 iquSaamT^[jel]^uiufmodi febris nort accipit. Atqueob hoc ipfi^
0jo;K(S)^«,i.horrtdam app€iro :i& multo' magis,q> vbi%na quaedam fecundi temporis prgmonffm '

ueritjinitium rurfus alterius ihuafionis boriifieum eiffcit:, quod nonnulli repetitionem,altjredu Jj^i^ I -
/ «Itfc' plicationem appellant. Aliquando hoc fecundo',quibufda tertio'facit ideinde vix aequabiliter fim ‘

' plex redditur ad vfq3ftatumincrefcens.Hgc febrisad integritatem nunqdefinittna permultum

temporis vfqj ad vigorem ipfa habet,item declinationem fine perfpifatu fenfili, multd vero ma^
gis abefl: vt cum fudore ad integritatem proficifcatur.Quemadmodum igitur £i primo infultu ac-
iceffio ad vigorem vfqj multo teporeperuem't,eode modo d vigore paulatim diminuitur;ideo
poftridie altera ipfes acceffio horrida quidem fimiliter,aduenit,fed qu;^ non item cum priore re.':

: petitiones habeat; aut fi qhjidqj raro' habuerit,vnam duntaxatl2iciet, breuem Sjexiguam. Porro i

id ordine perpetuo.. Hanc ego febrem compendiofac clarg^j dodlring gratia vno Volens appel i
"liare vocabulo,impofui ei nomenfemitertianee. Si igitur Hippocrates quoqs talem febrem femi- {
itertianamvocaffet,vtegoperfuaiumhabeo,duoexiermoncvnocommoda'confequereris;nem-'
lifceresj^n .

; pe rem medicam difceres,6t: nomen vetus ei imponeres. Quod fialia quanda febrem ab Hippo-:
icratefemitertianam vocatam effe putas,falli me in vocabulo ratus, rem ipfam addifcas. Qudff.nv |
Italis quaedam febris,qualem dixi,accidit,neq3 hic teftimomu vel Hippocratis, vel alterius, cuius^
p, i oratio requirit,cum quotidie fere nos ipfam videamUSipotiffimum Romae. Sicut enim in alijs lo^
cis alia,fic in illa ciuitate hoc mali abundat,Pofro' alia qUxdam et adiedla cft,quie nec fecundo die
aliam ferat acceflionem,nec primo SC tertio repetitfones.Habet autem necipfa modum vnuim ac
|fimpIicem;interdumetenimfinehorrore,aliquadocumhorroreinuaditialias cumextremis par
itibus membrorum manifefto' inalgentibus. Viia aut eft interim etiam citra fenfibile,frigus febris CJ'

hecquin^j tga obtinere; principium,inaequalitatemiinGrementum,ftatum,&: inclinatione. Tem
.. ' :ue efl principium: fic ipfius ingqualitasrafeenfus non aeque omnibus, fed

porihusiam diuifis b^eue ei

quibufdam hreuis,quibufdam longior.Quinetiam vigoris tps fpanum omnino fenfibile latg
ioccupaqfed in maiorisminoris ^3 relatione non mediocriter differt:fie etiam dedirtatio logo qui
idem tempote omnibus contingit. At in boc differentix quippiam fufi:inct,q? nohullis raanifeftd
^diminuitur,8!CceIer!tcrfim'endifpempraebet:poft haec fiftit,aequalem declinationis magnftudi- i
nem reliquam conferuans,nonuUislenteabinitioadfinem Qtnnino incIinat;quareex tgisinterr j
iiallis longioribus conqcienti tibi,videbitur deereuiffe plane'quippiam, th hoc nimis ^ modice;. '

> n dHuiufmodi q uaedam f unt &:aliaediffbrentiae p articulares febrium tertio die aecedentium, quas ;

I vniueriasTja/Tiwooueisquafi ex tertia natas appello^d dtrpotionisvnde excitantur, cognitionem ;

I vtiliffi m^,ad prgfens aut opus inutiles,Propofi tu enim eft nobis hic ctrcuituum,totius% morbi :
tempora dt'ftinguere,tempeftiui auxiliorum vfus gfatia,cui nihil talis orationum varietas condu¬
ci t,ficut nec illa quae ex quotidianae figurae variatione eonftat. Siquidem harum non paucae quo- ;
tidie acceflionem habentes,interuallum nullum oftendunt:dicam m ipferum jpaucas difterentias I
V |cxepligratia,nonvtinftitutae hypotheficommodas,fedquonia medicorum aliqui ab his omni-I^
noqugfineraaonenugantur,feia<fiit3nt,&gloriam apud indoefios aucupantur^tanquam dili¬
gentes & ftudiofi,fapientius ^3 aliquid his qui fola vtilia fcribuntiintelligentest
i De temj>oribti6febrium qudsftngnlk diebus hdbentace^ionemi C^P* p.

I Nuadit^crgoacceflriofebrium,quaelinguIisdiebuseam habent, interdumfine manifefto fnV A-la-Ci.;!.»*
gore,interdum cuipfo,8C initi) tempora quibufdam breuius, quibufdam diutius permanent:
:Atq3fic.etia inaequalitas his breuiore,iIlis longiore tpe.Poftea haec febris vfq3 ad vigorem afeen-

eapiontteaeterum talequippiam ipfi
adeft,quod et illis interdum fed raro' accidi t.Multc) aute magis clarum hxc afeenfum moliri vide-
tur;confiftitaIiquotcporenihiIincrefcens,deinderurfusincrefcit* Similiterin declinatione vel

5 Ai. multam

^Xnantig,scoa.
h^cQo toabCC

i^qualem fert imminutionem, ve! interim in eadem magnitudine f -falijs hora vna, altjs duabus}*
iconfiftit; poft haec imminuitur: quinetiam ad fecundae acceffionis infultum vfq3 non nullis diriii-
inuitur;quibufdam in magnitudine qua eft,permanet. Atmagishoc tertio quoq3 die acceffione
'habentibusadeftiquoniam circuitus earum longior eft. Nam duplex fere tempore circuitus eft
ffebriuterrioquoqpdieaccedionem fuftinenti 3 ,fi cu ea qux quotidie intenditur, compar^. Qua-
rc pg hoc manifefto' declmatiomsipfius reliquu protraiiitur,in aequalimagnitudine permanens*

Cscterum

DE TOTIVS M O RBI TE M P -_ 8$

A Csctcrum multi alif circuituum modi funt difFerenttjs particularibus euariantcs, ad prgfentem dt^
fputationem fupcruacanei* Huius rei gratia quorundam memini,q> medici talem dodrinam hu^
ius confiderationis non effe propriam nefcientesjde ijfdem confcripferunt,errantes quoq? in ip^
forum enarratione. At nunc eos reprehendere in hac non fibi propria fpeculatione tempus non
poftulat. Diices autem artificiose',^ inutilia nugentur,quod^3 quum Hippocrates miro quodam
modo methodum circuituum inuenerit, nemo eam elaborauerit;ad haec, q> multi eam depraua-
rintjin ilia maxime' fermonis parte,qua iam didis temporibus auxilia coniundurus fum. Faciam
fane hoc,vbi totius morbi tempora oftenderim. Etenim hadenus particularia tantum recenfui*

GALENI DE TOTIVS MORBI

T EM P O R I B V S

LIBE R

loanne Guinterio Andernaco interprete.

argvmentvmlibri

Indicia temporum totius morbi ialubns,letalis5 fimplicisj -
& cum cateris iundi,declarantur.

Libri propofttunt, C^P, i.

Taq5 totius morbi tempora fimiliter ac animantium gtates confidera^
mus,vnum "quidem 8^ primum generationi eoru attribuitur,alterum
afcenfui feu incremento, tertium vigori, quartum declinationi, cum
segri falui futuri funt. Nam fi veitnafeea&yelia^rfgorepriusdeeeffe-
rint,liquet talem morbum non omnia tempora pertranfi)(re.Qui verd
pertranfit,de omnibus fere eius particulis opinionum diflenfiones ob^
tinent:quippe cum non nulli vigorem vnum effe tempus dicant,
quodintelledufolo deprehenditur :alij vigorem,vt in fynochis, non
effe vniuerfumialij vigorem ad breue adeo principium reducahtraltj

_non in his folum, fed etiam in reliquis omnibus morbis principium au

ferantrquidam interim ^ declinationem tollant,fi morbus ex abfciflrione,vt illi dicunt, quae Grae
ce' wn-oTLcmn nominatur^folutus fiu Primum igitur opiniones hx diluendae funt: inde exadx mor
bi totius temporum notiones inftituend^: poftea ipforum notae tradendae funt. Proximum huic
fueritjVtilitatem oftendere,i)s quse de circuitibus praecepimus,admiicentes*

nam ftt totius Morbi principium. C .AP. X.

Q Vare morbi principium,quatenus aliqn falubri fiatu corporis labafcente inuadit, in omni'^
bus ipfis efl:,fine temporis produdione aeftimatum: cum lioc.iane f conceditur et cutufuis
morbi generatione effe,ficut in animantibus contemplamur. Non .n, ex particulis qui.
bufdam, vt animal ex capite,thorace,8C artubusjfie et morbi copofiti funt: fi quidem vbi ex natu.
ralihabmfd6e6&a%bfetriffimoquodamtpisfpatiogenerationefortiuntur,inde vfq^ ad vigore
afcendunt. Effo ia morbus ex intemperie, verbi gratia, vnde febris et conftitui nobis demonura.
ta eft. Neceffarium igitur,vbi calor hic naturae contrarius primum nafcatur,hominem febricitare,
calorem ij^ adufqpftatumintendi.Nam cuius non funt partes,quo hoc tgis fpatio generabitur c"
Haec mihi dida fiint,8c ftatim ab initio ad ea refpondi,de febribus quae cu frigore inuadunt,men¬
tionem faciens. At in circuitibus abunde' refponfio fufficit. Vnu enim particularium temporum
totius morbi at<^ ordine primu eft,tps "inquam frigoris.Ridiculum maxime' foret primu tempus
acceffionisprima,totius morbi principium exiftimare: etenim hoc tempus,quod morbi princL
____ pium

*Defflerd4efl: ;

illanegstioaa j
gr?cepic/ij)'!e

tVetustrSsJat,
addit non.

DE TOTIVS MORBI TEMP.

pium nominantad praefidia ferenda mirum in modum conducit» Ac Hippocrates hiicrcfpides
a*. Apho.9. jiiquit: “ | Incipientibus morbis.fi quid mouendum vf^moue; conOftentibus vero',pra;ftat coquie >>

Ex.or. i 6 .£ {cere. Similiter dC illud dixit: || Circa principia & fines oia imbecilliora funt. Quinetiam de pur> m

B a®.Aph. 50. gationefcriptumreIiquit:‘^j|i;;;o(fIaptirgarecouenit,&mouerenoncrudajneq3inprmcipio,nifi jj
Ex.or.i6.g ftimulauerinuAdhtEc:'*(|Ininorbisacutisraro\&inprincipijsvtendum purgationibus^Miilta! 33
c 1«. Aph.iz. mfuperaliapartim HippocrateS;,partimaItj medici oes veteres memorie prodiderunt: quibus no;
Ex.ord.io.b prjjngacceffionisimpetUjfedlogummagistps principium effenobis perfuadentjnepe'qiiofan-i
i^Aph.i4. guinedetraherej&^clyfteriovti poffimusiinterim fi res vrgeat5etiapurgare»Prajterea ridiculum'

.or. 10.C effe.morbis qui intra diem feptimum finiunfjdt: i)s qui in annum durant, queadmodum interim
quartana,xqualeprincipium ftatuere.MuItafanede hocprinc/pio etiain primo decrifibuslibro
diximusjoftendentes quo primum hoc tempus quifpiam cognouerit. Erat autem cius fumma,
morbi cruditas» Satius eft autem 6t hic ad illa adtjcere,qux pr^fenti narrationi conueniunt. •

Qmbusnoth qmtuor tempora infalubribus morbis diflingmntun 3 - ■ ;

F ingamus igitur primu inflammationisprincipiu inquiri» Quis urn negajxerit generationem
eius toto illo tpeefle,quo pars fanguinolenta fubflatia repktr' Sfae,n»propf.€r coincidentiam
: eiufmodi contingitjfiue propter impadionem obflrudionem ^3 omnium vaforum jfiue ob cin F ^ v

cuniiantiara quandam molium qug meatus occupat,fiue,vt nos docuimus in libi o de in^qualiin
I i temperie,item in comentario de tumoribus prteter naturam, abundantia quapiam fanguinisin-'

I flammatione oborta,m patticula conftituitur: hoc erit primum tps,quo pars, afFedus generatioi
^ fubiedarepletuivGumautmfiuxuscefTaueriuScIquodm particula inflammatione obfeila cond
I netur,putrefieri inceperit,calor quidam ob putredinem nardtur,& fufio magis propter calorem,,

: vn etiam fpiritus generatur.atq3 ob h^cambo particula magis g antea diflendif,et fi nihil influat:;
i fecundum hoc tps efl: inflammationis augmentfPorro' cu in pus ia vertitur,maximi videlicet do'

^ jiores tunc partem apprehendunt,nam in puris generatione dolores, febris ^}3 magis ^ lam fado ■

1 1nfeftant: vocatur aut huiufmodi tps vigor affedionis. Si aut fluor qui fuppuratur, vel digeritiir, ► ^

^ iminorem tumorem 6^£enfionemreddat^uiufmodi eft declinationis principium» Sic quidem in
_,^fl3mmatione tgadiuiduntur^IniibFequte ex illa prouenit, eadem tpa eonfiftunt» Qpaeex

'pa^

more citra inflammationem profici{citur,humorum moleftantium cruditatis tps,principium po>f
nendum eft» VbCconcpqui coeperint,initium ftniri:ilfm aute tepus, quod aicenfum nominant,
accedere» At cum ipfa concodio maxime' conficitur,vigonlnde rurfus declinatio, qua quidem &
fymptomatum magnitudo,& humorum copiaceflauitjreftat vero' modicum in ea humorum ad- G
huc,qui concodionem requirant. Indicauimusin opere de iudicijs dC notas vniuerfas cruditatis, ,

S)C concodionis obfcurae,euidentis3& perfedae: has quidem earu qua in ventriculo fiunt, conco^
dionum proprias: dias verd earum qua in venis fiunt proprias: alias item earum qua fn refpiran I \
di inftrumenns fiunt concodionum,proprias. Caterumalienotaexdeiedionibus,a!iaexvrinisjJ
alia ex fputis fu meba ntur. Atq3 hac copiofiffimdn illo commentario fimul cum Hippocratis di i .
dis percenfui. In praientia vero'tantum dixilTe modo fufficit, quod vicerum qiioq3 eadm funt ‘
tempora»Primumenimfani€saquofa,incoda,&ltenuesexijsdefiuunt:indepauciores&cra{rio \ g

jres:pofteaia m pus tenue: p oftremd minus quidem copia,fed craffius8<l albidum magis redditur» ! ^ ^

f Quapr opter n uIlusTnorEoru ^flbluu nt effigui non quatuor hac tpa pereurrajcmpn m ex quo-
damafio^cruditatis dC concodionis fignis,qua ex recrementis'deprehendunt, cognitiodpforu'^
conftat. Nam quis ignorat ventriculum male' concOnquendi munus obfjfle, deiecliones nodumi
in chylum mutatas contemplatusr Quis nefcit vrinam in vafis ipfis coneodione efle fruftratam,
aquofam confpiciensr’Quis tenueipmurmripleuritide vel peripneumonia redditu fimiliter in- .
tuens,non intelliget morbi adhuc efle principiuf Sfc etia in lfppitudine,principio quidem copio
fus humor,tenuis,& incodus plurimum defluittdeinde paucior,craffior63,nota quandam conco h
dionis accipiens: poftea tpis procefTu copia decreicentejcorififtentia vero ad craffitiem fpedan-
tejadeo concodionisfignaaugentur, vt etia palpebrg dormientium inde conglutinentur. Is hu¬
mor 8C ipfe primum tenuis St: copiofus,tpis aut fpatio paucior St: craffior euadens,morbi conco-
d:ionem,eius ^3 decrinationemoftendit.Quinetiam humorum qui e'cerebro per palarum 6<: na- i
res defluuntjinitium quidem eft,ciimaquei tenues ^j3jitem copiofi &: acres apparent, extremam i
enim hac cruditatem indicant.Concodionis notae iam funt, craffior, Si:minus acris, St: modicus
hum or defcendens. Quo'd fi muccus St: blena, vt dicunt,fi mul egrediantur,certius iam h oc eft co-
codionis indicium: quemadmodum fi craffiora pauciora^3 reddantur,multo magis coiicoc'Iio>
nem innuunt, A tcg hac fane morborum tempora fiint,ex quibus agri (eruantur»

- De Lati tudine durati onis tegorum morbi, , C^APt i

D Ealijs yerdiirpmBiTs pereunt,paulo poftdidurus fum,abfoIuens prius ea qua diftindfo^
ne quadam prgdidorum indigent. Vnum igitur ipforum eft vigor,fiue perpetuo temporis
expers ex fua fit natura,lieet cum temporibus mentione dignis frequenter extendi fenfibus appa-
reat:fiue perpetuo latitudine quandam habear,nuncmaiorem,nuncminore:fiue in morbis qui-
bufda t?porg vacet,in ali)s ipfum IiabeanQpia vero longiorem fermoneni dilputatio requirit,vi-

fum

DE TOTIVS MORBI TEMP.

S9

Afum cfl mihiomnfa rdmquere,imftato Hippocratem de humernuxatione verbafacictite: |Non Art

tamen prolabatur nec'ne confirmatuno, licet de eo habeam quid dicam* C^emadmodum enim 7

ille perpetuo vifis fibi contentus fuit,in eum modu ego quoqj nunc,quae femper viderim, in me^
diumproducam.OmhSiTvigorenrpartidilanuiSi acc^driumTraiporisfpatiofiericonrpexi♦

^ > Quare fl ex natura tempore careat,ne vlla quidem vtilitate inde fruemur* Nam cum primum fen-

fui manifefta declinatio fiat,tunc conuenientibus ei prgiidrjs vtimur.Quourq3 ab aequalibus nume
ris febris magnitudo conftiterit,eo vfque vigoris magnitudini propria agere conuenit* Simili mo
do in oculorum vi tfjs,p leuritide, pmni inflam matione,& in alqs morbis fingulis generalia tempo
^ < ra fenfu aeftitnata,diueribrum auxiliorunwfumTignificant.Logica igitur fit contemplatio de yu

[ goris latitudinejfiue de particularibus accefiionibus,fiue de toto morbo confideres f At nunc hu-
iufmodi diftinguere propofitum mihi non efi:,vt i) qui omnia in omnibus adducunt, fadtitare fo-
; lent: quorum vnuseft& Archigenes* Immifcet enim hic vir comentarijs maxime'medicis inte-
i irim de nominibus inquifltion€m,interim de ipfis rebus,fedlogicam.Nos ficut hoccauimus per--
petuo',ita nunc quoque faciemus, relida de vigore quxftione altjs,temporis'ne expers {it,an cum
tempore quodam,vfumquedammetiemur:naturameius;&inaetatibusea,qugviget, teporis
B latitudine manifeftd diffolui confpicientes: itidem in morbis interdum longiore, frequenter miV
nore tepore,omnino aute fenfibili.jyerunyianc ipfam teporis differentiam clariu^j^dere licet
animantium aetate vigente*Etenim canes venatorios 5 ^ equos pugnaces proprium aliquod opus
augmenti tepore facientes lam videmus,poff: bxc etiz adultos ipfbs euafifle dicimus, 5 C manifeftd
i confpicamur fortiores q antea: quin & pari robore non anno vno,fed duobus quoq3,interim tri^

I buspermanentesrficuthomines pugiles no tribus annis modo,fed quatuor etiam& quinqj fre--
i quenter aequali fortitudine,quantum fenfu deprehendimus perdurare,Eadem ratione in mor-
I bis,vt dixi,part!culares accemones vigorem manifefto temporefaciunt;& multo his magis ytii'
uerfalia totius morbi tempora latitudinem quandam obtinent: ad hgc alia omnia,& his nihilo mi;

: iius vigor,aiia^a finguIa.Cognofcere aute morbos interdum aperte' licet,aliqn obfcure: vel etiam;
prorfusdiu ignorantur.Hinc quidam ftatim vbi vigent,inuadere videntur:quod exeorunume-?
ro eft,qux fieri non^oiTunt.Nej^eumi %nochos febris protinus a' vigore qncp inuafit,vera a' pri
I mo infultu vl^ ad perfediffimu viarem libris vel quatuor vel tribus, quod minimum eft,per^

: uenit: inde prorfus equalis fibi permanens,cotinue ad iudicium properat. Sed necp repente adeo ;

; inuaderitem,vigentemapoplexiamdixeris: qm tale ad amusfim no eft:iedbreui tempore Siprin
^cipiumjSi afcenfum percurrit, no th caret principiOjnec ftatim perfedisfime'inuadit: quemadmo
i dumWcroimnalismQrbTac^flo.NullusJlquidem tam fubitofymptoma.tecorripitur, vt tj qui^
buscSurxdetr^afurrquanqua horum quoqjfedid primum aliquod tempus habet,& fecunda,'

^ tertium,& quartum: vt fi chirurgus rem qualibet diuidat* At enim fi vis, cocedamus fine tem^
poris fpatio comitialem attonitam concidentiam fieri,;4ara77-T<i)(7-/!/ appdlant,vt quod ab initio :
propofui,recenfeam*Hfc etenim cataptofisfymptoma eoru eft,morbus autem noeft,verum cor>

I poris aliqua difpofitio dicenda,ficut oftenfum eft: & fi vel generatae ipfius,vel increfeentis notam
i nullam habemos,ideo fequens fermo rio peruertitur,quo omnem morbum neceflario' per afeen--’
j fumad vigorem peruenire dicebamus* At difficulter interdi 3 ,multisetia minime Icitur, aliquod
[morborum augmentum cofitendum efle*Porro' verum hoc effe quod dico,paudsfimis verbis hi-
fce tibi perfuafero*Scirrhofostumbfe^fubinde in cruribus confpexi ftatim ab initio fine inflam¬
matione praecedente conftitutos,tribus interdum dC quatuor annis paulatim augefcentes, fine ma
nifefioneceffariarum cruris adionu impedimeto: temporis autem proceflu,propter magnitudi-

C ^

•3.4n.f

: nem confpicuam pofteainceflu quoqsmoleftatos* Quamobre cofidera (no enim imposfibile) tu
i more quenda in cauis iocinoris partibus coftitui fcirrhofumXatebitaliquadiu huius conftitutio,
P poftea tn difpofitio ipfa manifeftioreuadet: quippe ci 5 nos ppter que corporis ftatu hoc accidat,
inuenire non posfimus* At temporis interuallo poftea iamatofio aquae continget, tumore fcir>
rhofb videlicet nunq ex tadu fignificatibnem praebente: q ui poft illa confpicuus apparens, prio¬
ris nos ignorantiae conionefadt*Multos itaqs vidi in tali fymptomatum via breui tepore tumore
in iodnqre fdrffiofum non paruum enunciaffe,c6ftitutu quideiamdiu,fed latentem propter ip-
fiusparuitatem, & probam mufculorum,qui prfcordtfs fubKicenc,nutritionem.Cumvero'fcir-
rhus augefeens pariter gibbas iodnoris partes afcediqfimul autem infelicis nutritionis, atrophia
vocant,author tum altjs animalis particulis,tum mufculis praecordiorum fiat:ex vtrifqj his euide-
ter breui fpatio dignofces,magnitudineipfiusfcilicet ia infigni. Huiufmodi fane omnia, affedta-
rum partium infpecflioni coniundla funt:de qua in prf fenti cofiderare inftitutum meum non eft t
de comunioneipfarum non citra frugem difputauimus* Veru fermo primuinftitutusoportune
mo^q^epetet*Morbi Vniufcmufc^^^ptruin eft generationis tempus,interim fenfui manifeftum,
inierim fecus: poft quod riiifus augineti tempus eft,no xque' manifeftum ita in omnibus: quae vi
/ goris fequitur tepus ornnino fenfile: dum fateamur nos nulla aliqn nota euidetenf principij mor-
/ bi & augmenti effe* In his igitur ex artis vfu vere' dices, folu vigoris tepus effe* Si vero falus futura
J^ j^,fequiid prorfus declinatiom'stempus,8^ hocfenfui fubieiftumtvtquod nonfimplicfifedlatq
\^ TertiaCfaffis* mmm fpatio

ic.com.

DB TOTIVS MORBI TEMRI

99fol.448.tf

fpatio cofiflat.Etenfm fl per fanguinis fiuorem vel fudores aliquis acute iudketur ,tenipuS cert^ E
dedinationis & huic eft manifeftij.Qudd fi minus hoc in altjs morbis fiatj tribus vel quatuor, vel;
pluribus diebus declinas, hoc nihil priore fermone offendere videt: neq3 pnunciatifummam fub>
uertitjfed relinquit adhuc omniu morborS qui foluunf jVt vigore,fic et declinatione quanda effe #
Denaturamorhorummondium. C^P. 5. :■

H is igitur "a' nobis abunde demonftratis, de morbis qui no foluiitur, cofiderabimus. Duplex
aute eorum natura eft: no nulli enim ipforum prgparatione habent, vbi exade' illam abfolu
tam fint cofecuti: alfj ex genere quide illorti funt qui foluuntur: fed cu occidere feftinatjhoc eis fie-
yj cotingit.Triple x quoq;^ horu mo dus eft: vel enim ^pteratgrotatiu imbecillitate,vel ^pter mor
borir fortitudine,vel ,ppter vtraq^ prius occidunt,g foluti funt. Alia rone comunis vnus omnium:
huiufmodi modus eft, cu fupra vires exiftuhn NAquod jegrqtamk pernicie cotinet,in hoc fitum
eft: quippe dum nec feruari quis pot^nifi natura m orbu fuperauerit: nec^ perire,nifi natura vi> I ^

da fit, morbus ^3 ea fupior euadanHine eft q? no nulli vnij ex magno morbo, qui ad aliquid rela> ^
tione habet,fignificari arbitrantur,ignorantes in terim & fic magnu morbii dici,queadmodu fi ma
lorem etiadiceremus,cu fupra vires noftras fuerit.Dicitur aute ex propria fubftatia, vt homo, vel
equus, vel bos magnus. Cgteru de huius duplici ftgnificatu frequeter ia alibi diximus,fed omnia in If
omnibus inueftigare,nugatoriu eft: quod adpfensopuscoducit,hoc enarraturus fumJtaq3 mor.''
bi finguli exjfua gde natura magnitudine quanda poffidSt: melius.n. eft fic dicere claritatis gratia;
Hxcmorbi magnitudo vel fupra vires eft, vt eas grauet: vel econtrario viribus tegri imbecillior,
vt ab illis fuperetur,omnibus ^be euenietibus.Proinde cu fupra vires fuerit, homo ,prfus moriet ♦

Deindicijs&‘temporibus letdium morborum* C *AP* 6. ■

A t morbi tempora tunc partim fimili modo cu prasdicfiis fumuntur,partim disfimili: Si qui>
dem initium flmiliter in morbi generatione conftituif: Afcenfus non in concoquendo,ficut
in tjs qui fuperftites futuri funt,fed in cruditatis,letalibus % fignis cofiftit ♦ Demoftrauimus enim
nifi fallimur,h^cinuicemdifFerre:attamen&nuncipforu no nulla ob memoriam renouandam
dicentur. Itaq3 vrina bonicoloris, & mediocriter craffa omniu longe eft optima,quantS ad colore
6d confiftentia pertinet, Adefle vero ei vel falubre fufpenfum,vel nebula conuenit, vel fubfiden>
tiam,vtcuq; morbi natura poftulauerit, Alia.n.in biliofis morbis, alia in abundantqs quae ex cru.>
dis humoribus proueniunt,mMere tibi denionftrauimus.Ex oppofito,vt ita dicam, cruda~vHna
eft quae nec fufpehfumquicg,necIuBndes^aut nebula habetiimmo quae nec crasfitiem aliquam^
vel pallidu colore affumpfit, fed alba eft,& confiftentia tenuis aquae fpecie referens. Si certe nebu> ^
iae quaedam,vel aliquid nigri fufpendet,vel fublidet3& maxime fi tota ftt turbida,letalis eft: quead.<
modu fi quf da parti farinf crasfiori fimilia,vel lamis,in ea apparet. Quin etia que foeditate odoris
habet,& quae pinguis eft, quam i. oleaceam vocant, morte minatur.Hae igitur funt vri^

Hf,magni morbi notg: que fecundu ipfius natura magnu effe dicebam.Magnum aut€3fi etia fpu>
tum pleuritide&peripneumonialaboratibus,velmgru,vHiuIuum vehementer, veifpumans vel
smpenfe foetidum eft,vel no omnino expuitur,ingenti dolore,vel fpirandi difficultate homine oc
ciipante. Refpondent his & altj morbi, qui iecur St: ventriculum exercent,eode letaliu fignorum
genere coprehenfi.Vnde in huiufmodi morbis vigorem fimiliter cum eo qui ialubrium eft,deter
minare non licet: nam illic maxim ae accesfiones ftatu definiunt: hic aute maximae acccsfi ones non
^que poffunt determinari:quippe cum morbuFomnmo non concoquatur. Verum intellediu
id quod maximu eft,capere oportet, ad quo^alias morbus peruenit, alias praeueniens occidit. In
inflamatione qug foIuitur,puris generatio vigoris terminus eft.In ea verd qute no debet foluffieri
quidem poteft, vt homo in eius afcenfu moriatur: fieri vero etiam poteft,vt vires validisfimseexi -
ftentes, ad extremam~ viq3 'magnitudinem perdurent.Huius etenim inflammationis qn non de^i
betfoluijimmenfa magnitudo vel in gangraenam, vel in putredinem terminatur; quoufcp vero
horum nihil asfit,augeri ipfa poteft. Similiter 8 C aliorum morborum vniufcuiufq3 generis incre¬
menta cenfeantur.Diximusnosipforurn non genera modo,fed etiam differentias 8 C fpecies inte¬
gro commentariOjCui titulum,de morborum differentiajindidimus: illi maxime animum te adhi¬
bere prgeipio, quo praetermiffo,non mediocriter quis errare poffet.

De ratione temporum dtgnojcendorum,(juandoplures')>no tempore morbi hominem infejiant, C*ydP* 7*- ' I
Am vno 8<^ eodem tempore duobus tribusVe morbis homo infeftari poteft, quorum alius |
iarainelinat,aIiusprinciprjtempusadhuc,vel3ugmenti primordiaoccupat: tertius pluri-i
mu m audus eft :deinde hominem mori contingit,non propter inclinantem,neq3 nunc incipien- i
temjfedob vehementer aucftum.Qua de caufa tria facultatum corpus totum gubernantium prini
cipia maxime confidera, quo ftatu prodita fint. Dico autem hxc,cerebrum,cor, 3 C iecur:deinde I
alias quoq3 vniuerfas particulas,ex fingulis principijs ortas, neruos, venas, dC arterias: ad hate il-1
ias qu:K naturam propriam quidem habent, fed ab omnibus principijs regutur: quatda fane aequa-
iiter,quaedam ab hoc magis,ab illo minus.Quoniam ex hacfpeculatione, primum,fiue vnus, fiue;
plures in homine morbi fint,inuenies: poftea,Guiufq3 propria tempora infpicies ad praefidiorurh 1
'imientionem neceffaria,ob quam fermo hic nobis elaboratur*

- - ^ —;—-—^---■■ - Q^mn f

k

D E TYPI S 90

31 '. ' temporum morbi 4 deius curationemprtejiet* ' ' '

ft TcnimcircaimtfaSx^fineSjOmmaimbedlhorafuntanvigorefortforatqukhfc intercedunt, |
« JZlmedio ordinecon{iftunt.C^ia principio vicina,vigori propinquisimbecioliiora funt, Ccut ^
etiatn fini contigua: quse vero' asquea principio & vigoreabfunt, mediam vtrorumcp extremo- ;
rum fortitudine obtinent: pari modo qu;a ayi gore &:iine ^gue recedunt, media & : hsec proprio-
^ . rum fummoru m funt> Igitur in v i go r e,qub d mingandi vim occupanin curatione pr^polfefe de

princfpioBnTnejquodvehementiam Ka^tTatmedl^empora pro fummorum proportio
^' jie capiantur, vt in medendi methodi commentario copiofius didum eft,Nunc defcripttonis gra* i

* tia ipfa capita rerum percenfufvtilitatem temporum differentiatinmorbis ofi:edens*Nequeenint |
quam quis vidus ration^ inftituet, inuenire poterit, neq? vnqua nutrire, fine certa temporum
diftindione» Si quidem conqcere fi^nis oportet ftatim ab initio,quando morbi vigor futurus fiq
tt. ^ quanta laborantis vires exifianu Si ''''na ncp vigoris tem pori etia fine alimenti exhibitione fiifR-
,i.io -lu-g queat,optimu fuerit,donec morbus inclinare coeperir,a cibo abftinere. Quod fi vero'- fuffice-

re citra cibi! no potefi:,protinus ab initioin quolibet tepore quod alimentu admittit,alendus aeger |
efl,porro' tempus hoc eftf emiffionis: voco RemisfioHem modo grgce fecunda parte totius ;

circuitU5,induo vniuerfa diuifi,accesfionerri'&remisfionem,Hipp0cratesitaq3 omnium primus I
^M<^quorum memoria ad nos peruenit,rede' haec diftinxiuPrgftai vero artem ipfius excolerejquod ne i
mo prope faditauiuNon nulli etiam ab ea plane recedentes,ad nugacitatem diuerterunt: vt Ar- i
chigenescum in altfs omnibus,tum in duobus libris quos de morborum temporibus infcripfit. |
Difces clare quoddicoifi haec duo ad amufsimdifquifieris, vnumfane,fi haec quae integro hoc vo- ;
lumine declaraui,ad curationem & praefagium vtilifsima funt: alterum, fi quid ab Archigene di-
dumeft: fi enim nullo hifce deficiente dicere videtur alia,modo duplici peccat,quo'd videlicet ne¬
que vtilia doceat,ledores longis inutilium nugis grauet ♦

G A LENI DE T Y PIS LIBER

Ab Auguftino Gadaldiiio,antiquorum exemplarium 8c trans¬
lationis veteris ope,latinitate donatus.

Sunt qui putent hunc libellum Galeni non efle, quo'd multa quae hic traduncur ,
ijs qxiae in altjs cius libris di<3:a iunt,repugnent i

A R 6 V M E N. T V M t 1 B R I

Typorum fimplicium,acinuicem iundorum,naturam
, . & differentias explicat.

Libri Propofttum^ CPLP. l,

Vm multi latius de typorum fpeculatione tradauermt,neceffariu ego
D duxi, vt ipfe de eis magis terminate' ac-per circunfcriptionem percurre

: rem, exifiimans nimirum hoc pado facilius hanc rem ab tjsjqui nuper

artemfecontulerunEdilcipofTe:quippe quaefitfiplexfit,^f cufim
wi plicitate facilius perdpiatur,5-ac veluti ex promptu multis occurrat.

' ra Tlincautemaufpicandumefi. -

; Q^idTypus.j&Pmodm.. . ' ^ C^P* x.

■ Ypus eft ordo intenfionum-ac remisfionum: Periodus leu circui

tus eft tempus mteritionum &■ remisfionum in morbis fadum,;
Pauci verd funt affedus qui typos non habeant, quales funt atrophia, -
id eft nutrimenti eeffatio,rrfolutio,elephantiafisj^ his proportione refpondentes. Plures autem |
'jvjfoi i affedus, typos quidem habetit,fed infrequentius ♦ Maxime vero' omnium affeduum febres ty-!
■h, jpos habent,! exceptis tum i|s,qug erCvoyj 3 iu c(smincntcs,vd J'mAu^g,td eft perfeuerantes,dicun!

' i tur,tum inordinatis. \

i^ot Typorum differentix. ■ C ^P. 5. j

f ’»*/ : rri Yporu alfi primi,altj fecudi: & hi quide pfiftunt,alfimouent: & rurfus funt fimpli- i

'"r-Jt-ceSjahj verd copofiti.Primi igit funt,qui parua i.accersionefeuadnotatibne,Si ^

^ TertiaUIafti^ mmm ij Iprigain |

^In antiquis e, I

titaexantiqs
legendu, & ex
translatione re

tltaexanrigs j
legendum. j

D E T Y P I S

A ^AI. coma-j
tofiis.

B’'forte paru®,j

da.

A* fbrtc a
gnus.

Bt Al.ExtraP
latione veteri,
facile tolerabi

les fiunt: ,pIon
gata vero ^gtl

tudine difficile
tolerabiles fiut
Ac et qui ficfe
briunt, tertia¬
nam 5tc.

C * In antig^s
iVKvTaTipot
D 4AAph. 59.
Ext.ord.35 g

E t Qmdam
ced. anttqiii^i
mi addunt
quod^ pulfit
fnt imbealli-
mt.

F^iAI.euaculs.
GtVide tame
in libro <ie to¬
tius fflOEbitcm
poribus cap. 5 -
&.in;ib.a.«le
difFerentijs fe;
brinin,& alibi,
vbi affiimat
fcniper efleco
tinuain.

H i.Epid.c6.

if-Exkht. ti5f|
latione.

!! ofigam rcmisfionem habent;cufufniod{ funt tertiani & quartani. Secundi vero', quf longam ac-iE^

! cesiionem habct3& paruam remisfionemjqualis eft quotidianus, S>C extenfus iemitertianus. Hic >
j "enim folus i§HMa^'/tAS(/o?,id eft immutatus ab antiquisnominatuseftrlriMTSfjideftgftftetes ftint, ;>
j qui eifdem horis accedunt ac remittunt; siti/atisyo/autem, id eft qui nrouentur,qui diuerfis horis’
femper accedunt -{ac remittunt:}- quoiii qui prxueniuntjCitius^q^ horas perfoIuuntjTrpoAw-rswKo^, |
id eft antiapantes dicuntur:qui vero' tardant, Jri/stxoi, id eft pofterius vementes nuncupantur,:
Simplices funt qui vnam f genere intenfionem, & vnam rcmisfionem}-faciunt, Compofiti,ex
pluribus accesftonibus 8 C remisOonibus conflant. CompoGtorum typorum alq ex genere fimili-';
bus conftituuntur,alij ex genere diuerfis, | Ac ex genere quidem fimilibus conftituuntur quan-,
i do,verbi gratia,quotidianus duplex,vel duo quotidiani, vel tertianus duplex,vel duo aut tres ter.-:
i fiam',vel rurfus duplex quartanus,vel duo aut tres quartani extiterint. Ex genere diuerfis, quan-
I db quotidianus,exempli gratia,tertiano,vel tertianus quartano,autalicui alteri, qui eiufdem gene; '

! ris non fit,complicatur.

i' ; ^ DeTypisfebrium^<&qu£fyrnptorKdtdftngulQS comitentur. C.AV.^ 4.

Q Votidianus aute eft qui quotidie vna ^ eandem accesfionem, eam quidem iongitudi-i
ne commenfuratam,& vnara eadem ^3 remisfionem facit. Tertianus, qui tertio quocp die;F
“■ vnam & eandem acceslionem longitudine eommenfuratam,& vnam ac eandem remif-;
fionem Ecit. Quartanus qui quarto quoc^ die vnam & eandc prolixam facit accesfionem, ac vna
& eandem remisfionem. Eadem de quintano 6 C feptimano inteiligenda funt, 6 C fi quis pr^terea,
aliustyporuordoinueniatur* Quotidianum^^confequifurHabitushumiditas, vomituspituitofi,| A.!.4,f m
fitis haud intenfajtotius corporis grauitas,fomnus ^ earodes & cataphoricus; pulfus ^ magnus,ra> |
rus,acIaxus:faci6s‘^fubliui4a,aciaxa,flaccida,multamf}3materixcaGhexiam ac verfionem pr£efel
ferens tlienisettadmTtfesin hoc typo fubfequetur: qucd fi ipfeperfeuerauit,tr€mulae veternofg q? i
cataphorx infequentur,thoracis rhcumatifraijSi fuperfufiones hydropica. Conftituuntur autem | ~ 7 eUx^
raaxime^^ftffl^ifeum malefe habentem, Tertianuiri ''^infequitur fitis intenfa,exuftio,acres ac I ^ ^
biIiofivomitus,media,proie(ftationes:acplerunq3iane'n'goreshuncprgcedunt, non nunq yerb I c-jsTfoi^ij.
|perfr^eEaftonEsrpuiftjs.aatem tertianarijs ® paiilus ac frequens infequitur: nocftes qua aCcesCo -1
I nis dies antecedunt, f grauiores fiunt; ciim autem morbus protrahiturjnon amplius grauiores,
fcd &: febre fiftunt; qui ita febriunt,tertianam in femitertianam febrem aliqh comutant.Typus
autem hic tertianus, facilius qua'm omnes aff] typi foluitur,prgcipue^3fiaftateconfti'terit. Id
quod etiam Hippocratesadnotauitmquies; ^ [j Tertiana exquifitaiiiTeptem circuitibus,quod Io <jj
gtsfimum.eft, iudicatur, raro' autem diuturna fit, prgcipue^q^ emaffiterit auaimno finiente, i

hyememfj3 attingente, adfunt etiam his-ipfisvrinaflaua,vigilia ^3. Quacunque autem omnia
tertianum infequunturjeadem femitertiano concingunt.Nam & eiuide generis ambo funrpar ti^ . ^

cipes,quippe qui accesfionum ac remisfionum repetitiones per triduum faciant.'''Semitertianoru:
tn typorum proprium eft,ipfa accesfionu produi5io,quod ^3 reditus accesfionum, quos proprie' i
iTraiittiiiarAfifxac^raEceappelteiusi-ikpMttfteeBmperfrigerationeac vigoribusnondum com- I
pletiSjasfideant® f, Periculofa porro eft femitertiana, vt qua non ori^ ventriculum folummodo ac i
neruofasparteSj&ftimm^m-media-ataBgafjfedSfveternoiis rara phnras., ,vigtltas.£j3_cum deli., 1
rioacfyncopafasdiiaplKireftisinferat; linguam praeterea valide exic.cet, atq3 animi defeciionem i
efficiat,vehementer qua in profundo funt, ^commbuens. In vniuerfemfeakissfictffefisSnus^:
hic typus eft. Sane alids a' primo die conftituitur,alia's a' fecundo,a' tertio incipit, vnde maxima ^
deceptionis caufa medicis oritur ob eiufmodi inuafionem.Generatur autem a tertiana extenfa;et j
cumioluiturjnuncin tertianamreuertitur:aliasoblongitudine m accesrionfs.i nduas tertianasaci
quotidianas difeinditur. Ceterum frequentius vifitur, quod adlexum, in viris: quod ad ataies,inj
vigentibus: quod ad anni tempora ,in au tumno magis,quando nimiru valde periculofus exiftit. H
Eft ^ t femper continua, verum 6 C intermiffehs reperitur femitertiana febris,traditum cp

ab Hippocrate eft ^ f ipfam non modo inter acutos morbos,fed etia inter diuturnos conumeran» I
4am efle.Habet aute tres in magnitudine differetiastnam vna,p'afuaTatfai^me 3 IaTtema 7 mSgna |
femitertia meft.Pa rua igitur eft^qug circaxxiirj horas vertitur ; media,quocirca xxxvj; magna,qu? j
circa xxxxsffiiJ^que^itbfelbcbntin^^ proxima eft. Sane'non nulli aiunt femitertiana ita iio^

minatam fuifle,quemadmodum femicirculum & femiglobum, ipiam tertiani circuitus dimidio
minorem efle aflerentes, Alij vero' dicunt iemitertianam appellatam fuifle, non fecusac hemio>
lion,id eft fefquialterum numerum; ita vt fi tertianaria accesfio, verbi gratia, ex duodecim horis
componatur, femitertiana duodecim ipfas lioras tertiang in iefe comprehendat, eis ^3 dimidium
duodecimhorarumaddat,vniuerfa£^j3 fimulejuadantduodeuiginti.^fTheflalus autem femiter,»
tianam eam nominat,quae dimidio fit maior qua'm tertiana extenia in modum quotidiani circui^
tus, vt fit horarum vigintiquatuor,}-Agathinus ob relationem ad tertianam, nominatam fuifle
ait iemitertianam,per triduum enim vtrifque accefsjones accedunt. Vtrum igitur horis an inter
uallisfemitertianacharaderefignaturr' Secundum quidem Agathi niopinionem,nec hor isnec
iinteruallisih^c .enimvtraqsadicriptam habent magnitudinem: feimt^ana veffiindefi nftain
- . .. ... . - ...■—

A.1.4.E
c. 41 . fol. 414 .
e.f •

b E T Y P I S 91

_^__

A.i.4 £* ‘-‘-Ahabetiniatttudinc horis qa lu btequentibus conltita tion em ♦ Uaarta num "typum inlequuntiir
J.61, fol.4»? ' intenti rtgores, vomitus pitui't oTi,lienis phlegmone ac intumefcenna: non nunquam vero etiam
inappetentia dC faliuatiocpniei^itur: interdtimautem excontrarijsjappetentiaintenfatiufficu^
la ^3 aliquando ipfi adeftjqu^o corpdnahablfuacdto Ob id difficulter diffoluuntur, ac

diuturniores qua'm cateri typi fontjita vt «£quandoq3}- ^fbienninrn viqa prdtrah Sane ipfe i

[vehementior euadit j compIicatur,v£ duQ &■ tres fiant quartani, vel etiam vfq3 ad quan-
dam continuitatem perueniantrrurfus (^3 dum moderatior ftt,in vnum reducitur ♦ Rt autem non ^
nunquam periculofus ob inrpfi?ita fiR fynipidmata, vtphthifim tandem vel hydropicas fuperfu- i
fiones efficiat. Abundatautem praecipue'autumno, is^i3 difficulter admodum foluitur: qut verd |
; seftate fit, facillime foluitur. Ac magna ex parte alrjs prscedentibus inordinate' fuccedit,rard aUte |
: a principio conftituitur.* tiPulfus autem non adeo exiguus magnitudinc tertianariosinfequiiur, I
ificuti quartanarios: nec viq3 adeo in tumorem eleuatur,ficuti illis qui quotidiano morbo vexandi |
; tur.Mediocritas enim puHuum in hoc typo-^fecundum magnitudinem3'inuenitur: non nunqua |
I verd etiam in acceffionum principrjs rar ioru.qua'm qui f ecudum naturam funt,reperitur.Inueni^ i
priter iam dfifias,febres morHfnat^ feu erratic^,^ tquarum quaedam typicos dierum mo
tus ieruaiu,quadam non. Qux igitur typicos dierum motus feruant,extra horas confuetas vel ce
*! lerius vel tardius accedunt: inordinatae vero fiunt & ob motuum formam, ita vt alias quidem CZ'

\ ierius,alia's tardius veniant: atqs vtr:gq3 fane' inordinate',propterea quod modo inordinate' mouen
i tur,modo inordinate' perfifiuntmunqfflm v ero'ordinate'.v bi fane' a nullo prohibentur,manente
I ni mirum dierum figura m foHs particufklbus inordinationi bus. y Quae vero typos non habent,

I praeter iam enumeratosbmnes rnodosac prxter dierum ordinem fiunt:ac non nullae quidem acce
|dunt-{cum indicqs,3-quaedam verdomnino funt inordinata .Differentias verdfecundum fpe--
I ciem piures effe contingit.Licet autem praedidio modo confiderare,3c praedidorum typorum pro
ipnmtes,vrquis voluerit,compIicare.

QmpaHoTjipiciftplicentuy^dcinteyJeJecomplicentiir. 5 . '

X typis duplicatur primi vocati, vt quotidianus, tertianus, dC quartanus. Quotidianus igitur
O !j;duplex,efl:,qui lingulis diebus bis eodem modo accedit, ac bis remittit. Duplex vero' ter.'

vJ!!.Vx,J^nus, qui tertio quqqi{e.die,,bis fiiniliter accedit ac bis remittit. Duplex quartanus, qui quarto
-.^Cir^i^oqp die bisirmnneFacce 3 ir,ac bis reitumtfDuo vero' tertiani funt, quando diuerfe acceffiones,
T(i/h^ H t vel vno yei duobus diebus}- accedat,quaru vnaqu%q3 alicui priori per triduu refpondeat. D'uo
Ciquartani, quando vno die inte gro exiftente,duobus deinceps diebus febricitari contingat, terapo
^^«4« «'irum figuris,qu^ per quatriduum fmnt,in vn^uaq3 acceffione feruads.Complicatur item quou''
.-±iEf^t.Jdianus cum tertianis, quando prima dies duasaeceffiones Sdduas remisfiones habeat:quaeverd
C«i*^Wfequitur, vnam:tertia verdrurfus fimilis primae exiftat. Complicatur autem quotidianus cum
quartano,quando prima quidem dies bis accedat ac remitta t,duabusyerc) fuhfequentibus femel:
quarta item aeque ac prima,bis. Gomplicantuf intef fefe mutuo,quotidianus,tertianus, dC quarta^
inusjquando prima dies tres accesfiones tres ^3 remisfiones habuerit, fecunda vnam, tertia duas,
Iquarta tres,quinta vnam,fexta duas,{eptima rurfus tres: ac reliqui deinceps dies eundem cum pri-^
jtnis ordinem feruarint, ita vtad eundem modum coeant,ac in eandem figuram reducantur. Com
plicatur tertianus quarjanq, quando prima dies duas accesfiones duas'queremisfiones infert, fe¬
cunda nullam omnino, tertia vnam, f ' quarta fimiliier rurfus duas, quinta vnam, fexta nullam
omnino, feptima duas:} ac reliqui deinceps eodem modo prioribus refpondeant. Implicantur
letiam tertianus,quartanus,Si^ quintanus,quando prima quidem die, -f fimul omnes} accedunt, fe
i eunda remittunt, tertia tertianus accedat, quarta quar tanus^ quinta tertianus dC quintanus fimul
j accedat. Se d_^ alio quodam modo huius typi inuafio fit.NihiIo' autem fecius tertiani complica.-
15 tio cunafcmitcmano ad^ndem circuitionis modum incidere videtur,ficuti in fubfcriptione
habetur. Huic prima die vefperi cum rigore incoepit: mane'folutaefl:, integritas ad
odauamv^uehqrampcrdurauittmox accesfm.cum perfrigerationeind'
dit, quaefuljfequentem nodem diem'q3 ad pdauam vfcp horam
perdurat,rurfus^3 remisfio fuccedit: poftea in nodem
rurfus accesfio cum rigorejatqa in diem rurfus
remisfio illi fimilis,qugfibi proportione
r€fpondebat.Deinceps ordina>
tim eodem modo cir¬
culus fit.

|AtVctustiif- ‘

Ilatio habet,

I pulfijsautem
j quatcanarij$

I no ita fteques
ficuti tertiana-
ri)s,neqj vlque
adeo &c. Tu ;
tam e coiidera
an alteram aa •
neuttu Galeni
len tentis iu li¬
bris de crilib* !

! & ad Glauco- '
ne & alibi tra- j
ditscofeat^t. !
B ;t Antiqua |
translatio hav;
bet, quarum ^ I
dam habet ty> j
pos,qu^dan6, j

Et qu? habent |

typos , qusda;
typicos dierfi |
motus feruSt, |
quadam n6:& !
qujdam anti¬
cipant,qu^da' 1
auteni poftpo 1
nuiittinordina !

tg fundex eo j
q>aliqfi ftant, |
aliqn aut mo- !
nentur, nunq
vero ordinate, j

Dflta in vere ;
ri trSsIationc. |
Namcodgrs
ci imptefii ha-1
benr,^»*9’|ji6t |

quotidie.

E t Exanti. !
translatione.

TerfiaCIaffis.

mmm iij

Galeiu

GALENI LIBER GONTRA eos;

Q^I DE TYPIS SCRIPSERVNT

Vi(51:ore Trincauelio interprete^

Nunc lumma ^ura diligenter recognitus.

ARG V ME N TVM LIBRI

In <^upt errores lapfi lint veteres inedici^qui Ipecies & multitudinem
typoriimfalla methodo inquirebant,

Ilrrauyetefummedicofrummdignofcendiityph. . C^P. I.'

RiTcis illis medicis hoc fane fatis erat,fi tantummodo dixiflentjCp mor
borum non nullis per circuitus acefllohesiierent, vt neqa praeterea ad
derent quid circuitus,vel,vt graci aiunt, periodi nomen Ognificaret:
quippe qui rede nouerat, ie grgcis hominibus fuqs libros icrib ere,qut
Ims palameffetjqj fi quidfpecieide,|quaTi1iattge, tempus icTgrgci oes
periodSappailtr&ita periodos quafdaolympicasjalias vero Pythicas
appellabant. Atiuniores,primu quideperiodis,typi (quafi formulam' ^
dicas) appellatione ingeriere. Sed mox eoru alij hgc oia, periodus, or¬
do, typus,idefignificare arbitrati funt:alif vero nequaqua:definire et
hxc vniueria aggrediuntur: alij tn alio modo: qui non ftias modo defi |
initiones comprobant,verum 8C alias alioru Gonfutant.Quicun<p igitur nimis ambitiofe folas per-;
tradant definitiones,concedunt tribus illis nominibus Cande rem iignificari; typo inquam,cir i
!cuitu,6t: ordine,!) minus nugantur. Qui autem circuitum,tempus id,quo idemfit,typum vero, i

■ non omnino eiufmodi tempus omne, fed quum integris circunicribitur diebus ac nodibus: illi j

■ longas nimis, inutiles ^3 nugas afierurtt,vt mox cogantur 5 ^fuum,acdifc^uloru tempus fruftraj
: conterere, vnde quum agros adeunt vulgaribus funt deteriores. Vulgari fiquidem,modo is men |
j te non careat: fimul atqj quempiam confpexerit, quem accesfio quotidie inuadat,fiue ea tardius

j aliquanto aeedat,fiue tepeftiuius, ftatim aliqua quotidiani circuitus imaginatiooccurrit. Qui ve-
I ro diligens fit,ac artis medicf ftudiofus: illi ftatim ingeritur duaru tertianarii,vel trium quartanarir
I cogitatiOjid qj fibi a medicis definiri expofeit. At q huiufmodi hypothefibus funt addidi, fipgrd
I tooccurrerint,cuiusaccesfioquotidieduasanticipethoras:circuitumeum conftareaiunt duabus
i ac viginti horis,arbitrantur vniuerfum illum typum fimplicem no efle,fed copofitum: fubin H
I de fecum non parum inquirentes,ac digitis non nulli fuppuiantes,ali) Vero tabella alicui libro de- i
I pida, aiunttypa hunc duodecim coftareduodecumanis: qui vbi eos qui audiunt,ex his ridere vi
i derint, xgre ferunt.Iniliper vero longe etia magis, fi quando videat accesfione vnica hora prggrc |

: dijtuc etenim pronuntiares quatuor effe ac viginti,«xororgTa/jrat/oy?, quaft dicas vigefimoquarta I
I nas,& ipfi deridetur,& alios medicos cuiufda ignoratiat fufpicioni penes vulgares obnoxios red- i
I dSt.Qui quu viderint quadacu grauitate tanq rem quampia magna pfitcntcs,ex libris Ie inueniO
! fevigintiquatuor vigefimoquartanas, illis flioit in mente,vtoes^os cotemnant qui libros legut. i
! Atq3 fic deinde fe eoru curaj,qui arte irrationali quada tradant experientia,comittere maliit. Itatp
fiquishashoruitagarrientiumedicoruhypothcfesfequatur,tertianaq3fihoravna yelpccdat, vel
j etia fubfequaLoia alia potius quam tertianab3 velit nominare, illa qug puerrit, quippe q quatuor
I ac viginti fit dierufutura,dicetcopIexum efle quadragefImodauumt Ca vero^-accedit tardius:
qumq'uagefimanu,qf 5 quirtcpSC viginti dies coprehendat,Porrd^quis-ferftbs*«ft:eatI»nitte fa-
pientif author primus,ignoro: dica tn quado primu illa explicari audiuerim.Decefterat paulo an¬
te de vira Antoninus g Adriano in imperio fuccefferat. Regnabat aut Seuerus, g feipfu nomirte
mutato, Antoninu appellamt^Luciu vero,que imperij fecerat participe,Seuerum nominauit. Eo ^
- - - igitur

QVI DE TYPIS SCRI^SEllvW

92

^ quofda audiensficfere proponentes j Sfqucmpia homquinqjj

acccfllo detineat,quae duabus poftea remittatur, vt circuitus totus fepte horis definiatur,idipfum ^
. , Ifubinde fiat : qualis effe typus ille ejtiftimadus efe Quibus ftatim reipondi,id ne fieri quide pofle*

ac^fliSiies ita breucs,logas habeSt remisfiones,atq3 tande oino terminentur in febris vacuitate.
Tu vero,;inqua,acceiri one morbi leniffimi exponis,que tn circuituu cotinuitatemox perniciofiUi
mu effe infinuare videris. At ille,nulla nunc ratione habeamus inquit,ea'ne hypotheiis poslibili^
fit, vel fecus:fed,exercitationis gratia,nobis permiffum fit huiufcemodi inquirere,quippe quod
idnosjfeciliores reddituru fit ad inueftigationem variorum typorum,Ego autem illi tunc,q> exer
i citatio haec pouus nos ineptiores reddat qua'm expeditiores,oftendere conatus fum: ^ nuc etiam
I alijs oftendam,fi modo prius explicauero,cui rei vfui futura Iit huiufmodi fpeculatio *
De~vfttpr£notionistyporum,acdeerroreiUorum^uicircmus "yltramamdimim'

mmorum^oducunt. C ^P. 2 .,

Q Vum igitur nihil vtiliuifu-S^praeapueTn febribus, quam foturarum accesfionu principia-
praenouiife: is plurimum aegroto per totum illius morbi fpatiu proderit,qui ftatim ab illius,
. initio poterit artificiali quadaconiedura id ipfumaflequi. C^ddfiftatim a' principioid;

nequeat,posfit vero teporisfucceffu: reliquo eo ternppre iuuabit>ita vt quo cirius fit notione fpe<
ciei morbi confequutunjs: eo etia longiori tepore fit profuturus laborati.Quargftatim inter exoe
; dia experiundum eft (vt mliBHsfdecrifibus oftenfum eft) iidignofeere poslimus qualis^nam eaie
bris fit,quod illis indictjs,qug ibidem expofita funt,magna ex parte firmiter haberi poterit, C^dd
fi aliqua circa primam diem oboriatur dubitatio: illa in fecunda erit difcernerida,at fi hanc etia for -
7 ^ te effugiatjin tertia faltem oino cognofcetur.Sin aute hanc quoc^ prgterea,quod tn raro euenit:in;
j */li^uarta ex necesfitate apprehendetur. Si quisvero fit,qui necp in hac,morbi fpeciem nouerit, veru,
iadhuc hereattis non exiguam artis partem ignorat.Etenim tum aliajtu vero febrium accesfiones,.
iYipyoF^iVel quotidie,vel tertio,vel quarto quoqj dieinuadut.Ingplurimis fiquide morbis, vbi fane' maxi»;
^ ;me vtilis fitfuturjeaccesfionis praenotio,ea vel alternis diebus fit,vel quotidie : in paucis vero qute

ibufdam per quartam.Poterit fortasfis quifpia ex his recentioribus fophiftis,aliquos fieri circititus,
per quintum afferere;aiiqu6s per ibttum, S( feptimum, & alios per plures etia extendi dies: quos
ego beatos de mirabili hac fapientia exiftimare,nifi ex his qux ipfi dicunt,id aflequerenfur: q» vni:
ueriam vtilitatem ab eo negotio,qu0d de typis eft,aufer St. Nam omnes qui fe ftatim a prima die;
minime fpecies febrium difcernere nouifle fatentur,ad quartam vfqa morantur,neq? vnqua Cc aut;
C quintanam aliqua periodu,aut fextanam,autalia vitra has vidiffe profitentur : proinde fi, nonfo»
eunda vel tertia: faltem iequentibus poffunt fperare fe pofie de fotura accesfione aliquid Gofequfvc
At vero qui circuitus in maiore dierum multi tudinem protrahat:nunqua poterunt tj fotura
nofcere aGGesfione.Na ea accesfio q prima die fuperuenitjpoteft dC quotidianae effc,8C tertianae, Su,
quartana,&: quintana,ac et fubinde aliaraoium. Vnde fi die fecuda accesfio foboriatur, dC fi etia-
nd foboriatur :nihil hi qui hos longos introducunt circuitus,de tertia die vel fperare poterut.Sup;
jponamus ergo nullapoft prima diem inuafifte accesfione>iia vt nec^ fecunda neqj tertia: illi nimi';
|ru qui tres tantummodo nouere periodos, hominem e^le^foef iguht,atq3 ad confuetas adiones de;
jlegant: illu iam efle ab omni fufpicione liher um exiftimates. At vero qui alias quoqj multoru die.^
Irum periodos fieri poffe autumant,caufam habent cur nihilo minus quinta, ^ alias priores fufpe^'
ktam habeant,6i( pari paffu iexta,8E;: kptim%,dC fic et fubiequetes alias,Quod li deinde accesfio alU
!qua fecSdo die adoriatur:res in ambiguo erit,nu ea primx ex proportione,fm quotidiane figura,
r€rpodeat:an fit potius initiu alterius circuitus; dC pari etia modo,fi poft fecunda,tertia ct die fub>
oriatur.Ibi fiquide,qui ftatim a' principio neftit difcernere,fit ne quotidiana, aut tertianaj aut alia
qugpia febris: incertu etia eft vna ne fit quotidiana,vel duaru tertiaharu coplexus vel et triu quarta
D nar 5 ,S[f aliaru etia periodoru maior 3 erit par ratio. Sic igit,cp illi gno tres folas periodos, fed alias
longe plures effe arbitrantur,nung poterunt futura pranofcereaccesfione, fatis dempftrauimus ►
I)e errore lUorum ^uitresperiodos exdcce^iomm tantum repetitionibus ^jimdbiint* C^P. ^. ;

M Ox vero de his fermone habeamus,g tres quide arbitrant effe periodos,attame ng ex ^pria
vniufcuiufcp earS natura,fed ex earS f m accesfiones reditibus, na fic illi accesfionu ^portio
jnes appellare c6fueuerut.Porf d ifti3& fi futura accesfione no oino ficuti priores ignorer, ignorat
|tn ad quarta viq3 die,vel et quinta ex necesfitate, Ponamus.n.vna fieri primadieaccesfione, iecunj
Ida vero duas,& tertia ite duas,& identide in quarta: pot igitur is effe fimpliciu accesfionu cdple-:
|xus,vt prima die quotidiana inceperit fecunda vero tertiana, atin tertia pot quide tertiana,poteft
8^ quartana fuboriri: nam incertu hoc ante quinta erit: mox vero in quarta, QC fecuda illius quarta
rif accesfio qux prima die fuu habuerat ortu, dC fecunda ite tertiang q fecunda dieinuafit.Patet aut
9 quinta dies duas fit habitura accesfiones,£ecundam,f, tertianx illius qux tertia die fuborta eft, dC ^
fecunda eti 3 quartanx fecuda die exortx. In fexta aut quartanx q tertia die incepit,fecuda fuccedet
accesfio,tertia pterea eius tertianx,q fecuda. Sed & cotingere pot vt alrjs eode fe habetibus mo.'
do,tertio die dux etia alig exoriantur tertiang, vel alix dux quartanx: qu 3 ,n,in hac huiufcemodi
hypothefi dies quartus nulla cu tertio cbionem habeatt poffunt in tertia die dug exoriri jtertianx»

Tertia Clafiis,

mmm nq

poffunc

■ ; \A D E O S : ^

pbfTuntetia duf quartan?,potefl& vna quartana vna ^3 tertiana. Mirandii (ane' efl: cur q qiii' hu<|E\
iufcem odi coplexus coponunt,non etia arbitrentur quandoq3 poffe duorij typoru accesfiones in!.
eandem hora conuenire: quod fi non nung eueniatjipfis indicia repetitionis corrupentur: igitur ■
iuxta ppofita hypothefim poteft contingere vt quartana quae primo die ortu habuit,iecunda inua!»
Hic aliquid de, dat-horajaliaveroquartanahora vndeeima:gbusfeitahabetibus,in quarta die vnicaeritaccesfio^'
fideiatur. i ^^eaborafecundatilliveropenesbypotherim hancnunquamaiunt vnicam effejfedfemper du^’ -
plice. Contemplandu praeterea eft quo modo fieri posfit^ vt tres iimulineande hora accesfiones i
conueniant, ita tamen vtneqppropterea eos qui norunt cuiufqj typifimplicisfpecie dignofcere y !
huiufcemodilateat coplexus. Ponamus enim primo quide die quartana incepifie circiter horam j
tertia: fecundo aute,iila eadem hora,tertianam, dC eadem etiam hora die tertio quotidianam:his,
itacp fic fuppofitis die quarto,hora tertia vnica erit accesfio,tribus periodis in ideinter fe couenien'

‘ tibus.Quodtame exiliis nullus vnquaicripfit:immoo& exvno quafioreineaiadiclahypothe
; fi,quarta die tres fore accesfiones aflrerut.Et fiquis quotidie aegrotu ab acceslione arripipofuerit, ,

! eoru non nulli abfoluie quotidiana eam effeftatuunttali]' poffe duas tertianaselTeaiunt,a£q3 etiam ‘

' tres quartanas: qux tn deinde quomodo difcernedx fintmagna illoru pars ne inquilluere quide:
aliqui vero horarudifferentia id conieefiant, quafi non posfint fexta (verbi gratia) hora'oesvarfis Ff
tn diebus inuadere. Qiiod fi contingat,finguiis diebus vna videbitur triu periodoru fimul inuies
: perplexaru accesfio,quotidianx (inqua) fit: tertiana 5 C quartan^: prima nanq3 dies folam habebit
; quartana, fecunda vero tertiana,tertia quotidiana: fed quarta, tres illae oes in vnu tem pus concur>;

: runt: quinta vero ab his iteru folam habitura eft quotidianamjfexta vero cum hac tertiana quocp,'l
; feptima tres in vnum congreffas tempus.Quare,fiGuti diximus, occultum fane erit) vna^ne fit qao'

; tidiana,vel duarum tertianaru miftura: vel tertiana: fit: quartanae,vel quartane St: tertiana: St: quo>l
j tidiang.Neq3 th eade eft quartang, SC tertiana:, fit: quotidiana: curandi ratio,nififit: id etia v okierinf
' arbitrari.Ex quo enim tepore imperitia 5 C impudetia eorum,qufaftiTnfultat vigere ccEperit,nihi!r
i amplius miru videri debet,hgc tata etia a qbuida ignorari. At nos ^be nouimus ^ egeant diuerfa!;
curandi ratione,vna quotidiana'^ duabus tertianis,&: tertiana: a quartanis; quang fieri nequeat vsi,
haec ab his difeernantur qui vniufcuiu%febris fpecie ignorat. Ac fgpius medicos vidimusjqui ini
aegrotantibus duaru tertianaru coplexum vna exiftimabant quotidianam: quibus no fine magno j
labore vix tande perfuadere potuimus, a' duabus illu detineri tertianis,ea qux mitior erat, iam iolu:

: ca,atc55 alia difficiliori adhuc perdurante. Porro'oes, qui de typis libros fcripfere,ne curalfe quide i
! mihi videntur,qua id tum ad prgnotione,tum ad vidus ratione, coducat: fed ita facere(vti etiam Oi
aiunt) adolefcetibus haec ad exercitatione fimile feregnigmatisj qu^ poft ccena ,pponutur,deiGt i..
betes:quu tn potuifTentjfi exerceri eos omnino voIuiflent,ad geometria fit:arithmetica fit: logifti-r
cen at^ etia dialedicen illosintroducere.Quo'd fi in hanc defcehdunt exercitatione gratia prano'
icendi accesfione fuperuentura,aberrant pera'tus,duiuuenes prauis vi]s iniiftere perfuadet, vnde
nihil posfint reperire,quod illis vel ad pnofcendi vel curandi ratione vtile fit futuru: quu posfint!

^ ipfi eos docere accesfione quotidiang febris difeernere tertiana: q3 8 c qrtangjfii: femitertianae,8£: iK
' I tius q tertiane natura refcrt,fit: aliaru oium q no mo ex giodoru forma,fed ex vniuerfa eoru natura!
differut.Na g has ipfas agnofeere didicere,ipfis inutilis eft ea ois de typis coteplatio ; & forlitan me
liusdixerimus, q?futilis ea vniuerfafit.Qui vero ex pprijs indictjs vnaquacpfebre cognofeere fe:

' !exercuerit,no mo id emolumetireportabit,q> vana ea garrulitate cotemnet, fed et qp fpecie vidus-
ronis q vnicuicp coducat prgnofcettfed hi quide no oino intolerabiles funt, na QC Agathinus vir
fane' no vulgaris eruditionis, huic dodring fubfcripfit. Illis vero gfepte horaru circuitu faciunt:
i Philiftione potius,autalio quopia fimilfa quo ha:ipforunuga:^ 1 u 3 erdiE^liobis,opus eflet. *
i - Mtthodus(jUd'yereresmediciTyf>oyumfpeaeSjacm»ltitudinemcomprehendebdnT* C\AP. 4» i

A t vero,quoniam nos non nulli ex iunioribus rogantes coegerunt, vt methodum inuenien-' ti
di typos iuxta huiuicemodi hypothe{es,quam cis ludens expofueram,literis mandare: iccir- |

: co libens vt illis more gerere,in hac re vnius diei opera collocaui.Iam itaq3 hac horu dodrina hinc
(Scordiamur. Typu ifti no oem appelimt periodu, fed illa q ex integris coftat diebus ac nodibus:;

: Vnde bC figillatim penes dierum vnaquanqp multitudine,fuu efle typu voIunt,ita vt no modo \i' \
ginti,aut triginta dieru, veru etia vitra hos,typoru periodos protrahunt.In his vero typis,tepusid :
quod ab vnaad altera accesfione eft,ipfi no typum fed hoc ipfum tantumodo (periodainqua)ipfi ;
appellat. Ia aute quenda audiufiibr 5 integru,nec illu exiguucofcripfilfe, quo docerer quo quifqj,
i m 6 ,quacunc^periodo,q accesfionehaberet,,ppofita,posfit tu fpecie,mtyporunumeru inuenire::

: fit deos teftorqpadmirabar,qux'na ea efle poflent,q per illulibru doceretur: methodus etenim eo
' rUm,vnde inueniri posfit quot typis coftet coplexus, poterit paucisfimis etiam verfibus expediri^^
i quippe quae talis fit * Porro operf pretium erit horarum numerum vniufcuiufque typiinprom^

I ptuhabere,vel in memoria reconditum, ve! charta deferiptum. Quotidianae typum vigintiqua^:

I tuor: Tertianae quadraginta odo,atque fubinde etiam eodem modo :Quartanx quidem feptua>:!

' gintaduae,quintanae nonaginta,fex fextang centum et vigintfifeptimangcentum St quadraginta^

__ i quaiuor,^ aliarum etiam vt hac tabula defcripium continetur. . • , . ^

; T Y/P i HORA S*

IQ^jotidianus
Tertianus
Quartanus
Quintanus
Scxtanus
BeptitnanuS
jOdanus
iISlonanus ,

■Decumanus

iVndecumanus *•.

iDuodecumanus
j Tridecumanus
I Quatuordecumanus
Quindccumanus
;^;S€xdecumanus
i Septemdecumanus
j Octodecumanus
Nouemdecumanus
Vigefimanus
Vigcfimanuspnmus
Vigeflmanuflecundus
; Vigefimanuftertius
i Vigefimanufquarius
; VigeOmanufqmntus

cxyi P ;E; T Y E IS S C RI R _E J

VigeGmaniiflfextus

Z4 VigefimanufleptimUS <^ 2 - 4 .

48 Vigefimanufo^tauus

y% Vigenmanufnonus ^ 72 *;!

^6 Trigefimanus ^5*^;

ixo Trigefimanufprimus 72 ^® :

144 Tngefimanuffecundus 744 .;

x<^S Tngefimanuftertms 7^3, i

i5>x Trigefimanufquartus 7 ^ 2 ^ i

'1x6 Trigefimanufqurntus 81^, j

X40 Trigefimanuffextus 84*^ I

x^4 Trigefimanuffeptimus 8^41

x8S Trigefimanufodiauus 8SS |

314 Trigefimanufnonus pii- !

33^ Quadragefimanus . 95 ^^

3^0 QuadrageOmanufprimus " ^60

384 Quadragefimanu{fecundus ’p84;:

40S Quadragefimanurtertjus , looS |

43X Quadragefimanufquartus xo3X; |

4fi^ Quadragefimanufquintus 1056- j

4S0 'Qifiidragefimanuffextus loSo; |

504 Quadragefimanufleptimus 1104, I

5XS Quadragefimanufodauus ^ ^ iixS; |

55X. Quadragefimanufnonus ii 52 ‘M

57^ QuinquageOmanus 1176 !

C^i facile fupputare nequeSt hi tabella 1 charta defcripta fibi parata habeat:qua vbi parauerity
i atiedat pofteajacceffio 4>pqlita quas heat horas piodkasiuxta rone acceffion 2 ,&: is primus nurae i
; ruscuius coru q defcripti funt^articula fitihoc.n.fi meneriqerutaffecuti typi illiusgenusCna neqj ■

I et gcg pter eajquo ad pfens attinet,differre putauerim,genus dixifle,vel fpecie, vel forma, vel na.<>

J tura)ex ea particula numeris typorSregtis. SLnmunaerus ho r aru illius giodi terria foeritparticula;
horaru typi,dices tres cfle typosinuice iplexos: 11 vero quarta,quatuor : Sdfi qma,gnc^,kmg nu-< ;

: meri nomen ab ipfa gticula fumetes» Vt aut exeplo methodus hfc clarior reddat: Sit vt aligs ac> ;
i ceiTioe lex horis detineat, q mox duabus remittaf,ut vniuerla piodus horis odo coffituat ;in hac ;
hypothefiprimucofideratoq na pars huiufce numeri xxiiij,odo,fit,atcp deinde repto q> tertia ea
fit,proferes tres efle inrplexas qupridianas: quotidianasquide,quonia,odo,parricuIa qua:dam eff :

;numerivigimiquatuontresvero,qintertia.SedrurfusfupponamusacceffionumperiodSfexdc ;
cim horf s coftarcjitaqj quum fexdecim riulia fit pares vigintiquatuor, fit vero tertia quadraginta
; odo,qui numerus tertianae eft piodi: dices tuc tres ee tertianas fimul iudas. Et iteru quocp fuppo
; n^taccelTionu circuitus effe horaru ododecim,q nulla parseft numeroru horaru,q vel ad quotl^::

: diana,veiad tcrtianaattineanffedpotiusqueadquartana,horis»n.c 6 ftatfeptuagintaduabus.y 5 ,
tibidicendum erit,quatuor effe quartanas libi inuice commixtas,&: quartanas quidem,qm feptua i
gintaduarum horarum numero conflant: quatuor vero,quia ododedm numerus quarta pars efl ;
numeri feptuagintaduo. Supponaturitemacceffionu periodum continere horas quinq3,qumcp ;
vero pars eft cetum Si vigintijvigeflmaquarta: quapropter dixeris typum efle viginti quatuor I
fextanas fibi inutcem coniundas. Subijciatur etiam,q? f m aecelfiones periodus fit horarum fepte^ ;

1 ) id autem pars eft vigefima quarta centum dC fexagintaodo horarum, qui quide numerus ad oda: i
num fpedat typum: quare affirmabis typum illum conflare vigintiquatuor odanis. Mox etiam |
Angamus perioduacceffionum nouem horis finiri,quae pars elt ducentarum fexdecim horaru vi |
gelimaquarta:funtaute ducetacfexdecimhorg decumani typi periodus:&proinde in hachypo*-.!
tliefi erunt decumani typi quatuor dC viginti* Supponatur iterum q> periodus acceffionum dece
honsd€fcribatur,qui numerus duodecima pars eft cetenarij ac vicenarrj,qui item numerus ad fex:,
tanam attinet periodum: vnde duodecim eruru fextanae* Ponamus praeterea acceffionum circui-^ i
tum effe horarum vndecim,qui numerum ducentorum 5 C fexagintaquatuor.quater vigeties^ ■

meatur,& fic erut quatuor & viginti duodecumani typi inuicem copofiti: vndenarius fiqutdem I
numerus,ducenta & fexaginta quatuor,quae duodecumanum typum cdponit, ex quatuor, & vi *,;
ginti metitur. Quare femper typorum fpecies ex numeris in ea tabella deforiptisinuenienda erit; j
eorunde autem muItitudo,ex notitia,quota pars illius numeri fit numerus horarum quibus durat, i
acceirionesappreheditur:quodidemefl,aGcognofcere, quo numero numerus ille qui acceffio.- j
num eft,numerumenfurat ipfius typi:a fe*n.mutuo appellationem,tum numerus,tu particula ac j
cipiunt: neq3.n.quicg differt dicere quaternariu tertia effe duodenarij parte, aut duodecim tribus I
mefurari a quatuor: quod et ide eft ac fi ita dicamus,quatuor metiuntur duodecime x tribus* Hac j
ir-. T—■ f .. itaqj j

A D E Q S

i itaqp mefhodo iteru m brcaia quadam capita reda<n^a5oratio ad alitid mt coftucrtenda^ftiinira hgc jS:.
cruMlIius veluudefimaones quf da* Cofiderare oportet,horg penodoruacceffionibiis coftantiC^i
I quota pars earu horaru fint,quibus typus conftat: numerus etenim q ab ea parte denominationei
; habet, multitudinem infinuabit typoru:iIIe vero que hic metit,ipie typus e.Idipfum vero pot 8^i'
j alia oratione exponi in hiic modu* intede animu vt cognofeas quena ex his numeris in ea tabula!

’ deicriptis,numerus horaru,qbus piodi acceffionu coftituunt,dimetiaf :ga tabulg numerus typo^r.
ru fpecie aperit,is vero,quo hunc ille g horaru acceffionu periodij copIef,metif: eoru multitudine
declarat* Sed 3 C alia quoqs di<fiione hoc ide pot explicari: quoties horaru numerus,gbus giodi ac>
ceffiiDnum definiuntur, aliquem typorum numerum metitur: toties ille idem typus fecum ipie
complicatur:nec differt etiam nunc,implicatur,vel,Complicatur,dicamus *

Qmterromexfupmustrddttdmethodaconfequdntur. - C

F Otuiffemusauthaceade methodCE multis pr^tereaalrjs modis interpretari;nobis tn fatis fit
eo'vfqjinvanahaciftoruarte^ceffiffejVtexbreuibusgbuida capitibusfab eis tnq maxime
fifltin proptu fumpto exordio)poffimtis quot ea fequant errores ofi:edere.Clui5,n.vbi acceffionu ■
circuitus fuerit horaru duodecim,poffint & duae effe quotidianx,poffint & quatuor tertianae,"St:
nihilo et minus iex quartanae,8^ odo quintanae,& deee iextanae,6l^ duodecim feptimanae,8t^ qua> Ff
tUordecim 0(ftanae,8C fexdecim nonanae,& ododecim decumanae: riirfus hoc et mo ampla garru-'
iitativia padit, q nufg perfifterepoffit,& nullir pterea (vbi ea deferibereopus fit) definitii fit habt
tura fcopu*na q vnqua ratio erit,cur ea ad ododecim decumanas potius ^traheda fit, g ad yiginti
vndecumanas,vel duo & viginti duodecunianas,veIalig alia deinceps periodoruc' p6qn.dicf,effe
gde vigintiquatuor quartodecumanas,effe aut fex dC vigintignqp fexdecumanaSj&: odiofupra vi>
gfntiquinqs decumanas* Sed & his licet pariter alia addere*na fatis fuperqj de quotidianis hade-
nus adu eft* In tertianis vero & quartanis nugacior res haec efl:,&: loge et magis in illis oibus q de
inceps funt*Periodus,n*g horas fexdecim coprehendit,nihilo magis in tres refereda ter tianas eft,
g in fex quintanas, vel nouefeptanas,fed& in duodec/m nonanas, Sd: in quindecim decumanas;

6 C ih cdodedm tredecumanas,in vna fupra viginti quindecumanasj& eade erii iubinde aliaru ra
tio*mihi*n.iatis fuerit via ondiffe tepusin iftis eSteredi* Atqui S^piodus quindecim horaru cvt,n.

iftius via oftedero, ad alia tranfibo) q uatuor iane' quartanaru eft, fed & odo feptanaru,dr vnde
cim decumanaru,&: horu oium eade methodus eft. Ego vero horS vnuquodcp^ lufu illis refpom
deo qui ftatim poffunt haec apprehendere ob id,ga puerile tetate in numeris exercuerint* na g ea
exercitatione canTit,nonmo menfibus,fed integris et annis ad hoc egeret, vtin rebus inutilibus faCi»)
piens videreqquas tn nonnulli fibi inuice magno et fiudio proponut,n'ec eos huiufce rei pudet*
CIuo'd igitur oes hiquidetypisIibrosedidere,bifariapeccent,quunecpmorboruformasdbceanr,
&:pterea rebus omni vilitate carentibus repuscoteratt, iatisabundeiademonftratueflearbitror*
Qpidminmmerdi.&inexplicidjiles^exl/eterumhypothefibust^^porum'
coniugdtioinesondmrt

IX 7Era qih nos et copukrunt,relidis illis q vtilia fint,tepus in his refellendis pdere, oftedamus |

V quo ftupiditatis deuenerint tu ipfl,tu illi g ipfis no iecus,acfi ytile quippia doceant,attedut* j
Na vt illisc6fentiamus,fermone ab ipfis de ea re haberi q fieri minime poffitffed q tang exercita- |
tio qdaptradanda fit: cur pter id qihxiftoruhypothefes fibi inuice pugnat, tanta et huicreiexer j
citatione adhibent,q ne millefima gde artis curadi pars eftrEgo vero primu eas hypotheles recen |

! febo* Eoru itaqj nonuUi ponunt typoru circuitus ad quindecim vfcp dies puehi: altj vero ad men !

iinihi pfuadeo) arti vtilis eft. In prxfentia vero,quu minime inftituerim aligd in hoefermonedo^
jcere,veru eos redarguere,g res inutiles literis tradidere,atqj ea laudat fpeculatione, q omni ^rfus ^l
careat vtilitate: ad eos me primos vertajg exercitationis gratia typos vfqs ad quindecumanu pro-
jtrahunt. Hi lane no animaduertut,qd hanc fuam euertut hypothefim,altjs quasipfippofuerunt::
quiaTi febriSjCuius acceffio horis teneat tribus ac vigintijnon fuerit quotidiana q horaanticipet,
erit necefle,vt fint quatuor & viginti vigefimoquartanaetqueadmoda fi p hora tardius inuadat, |
eriint yigefimo fextan§,6C illg quide viginti quatuor* Quarequu diefit typos ad decima quirftam
vfqj die^gredi,a veritate aberrant: quod loge adhuc magis faciut,qui5 tertianaru aut quartanarai
|aut quintanaru periodos,fi duabus horis vel pu€rtat,aut remorent:in typoru coplexus referut co ;
fimiles vigefimo fextanis quatuor & viginti. Sed ia rehdlo eoru circuitu,qui quindecim dieru fi't,:J
Iquintanuaggrediamurjin quo fi acceffiohora vnicapcedar, erut vigintiquatuor nonageflmofex |
jtanae: fi vero retardet,nonagefimo(fianae rurfus vigintiquatuor.Qui itaqj bge ponut,ac deinde co,
[Cedunt aliquas acceffiones anticipare,alias retardare, fuam aperte tollunt hypothefim* Vnde ne- ;
ceffarium quide eft, vt ipfi fupponant typos integris diebus 3C nocftibus finiri,aIioqui*n*nihil erit
quodipfi nugent. At eo pofito,vel ipfis inuitis,typi in longu dieru numeru prouehentur.Qua>«
propter melius illi egere,qui ftatim inter initia ftatuere dieru numeru in typis effe incompf ehenfi-
bile,quippe quu falcem id effugiant,q)f€cu no pugnat,& fi nihilipfipraeterea dicerent: nec illos

A imitantur cjuiipfi fe ipfos conuincunt^dum ponunt typos ad quintamdecimam diem v% pofle
peruenire:&!fubinde coguntur iliis vti,qui non modo mui£isdecenari|s numeris fed etiam cenV
tenarijs conflant. Et proinde ficuti fugere non pofTunt typorum multitudinem:itaneceorum ia
uicem complexus* Porro' ficuti qui tres tantummodo ponunt typos, quotidianS, tertianum, 8^
quartanum,exeorura tn complexa plures eoriSconficiuntcdniugationesntaquoqseritiftis opiis
omnes inuicem typos coplicare*Quarevtqui tres effe typos aiuntjeoscoponunt, primuquidem:
fecueoruvnuqucnq3,mox verocualtjsmutuo:ita&ifliseritnecefie vt fimul eostypos coplket*
f Nos aut a' quintana exordiamur, 5 ^ offendamus q? ea complicata,plurimas pariet coniugationes,
nihil autem refert fi coniugationes dicat aliquis,aut complexus. Prima itacp coniugatio hac fit :;
Prima die oboriatur quintana,fed mox tertia dC quarta fit ab omni febre immunis: quinta vero Oa
i accelfio,qua ortu prima die habuit,iterum inuadat,8(: fexta acceflio qua feciJdo die: pofiea autem
: feptima^O(fiauaabfq5 febre £uerint,n6na fubinde tertiam afferat prima quintana acceflione,8('
decima ipfe quoq? tertia illius fecunda,&; fecundu eande proportione quarta progrediar, vt nihil
tn in prafenti difrerat,duas dicere quintanas,vel duplice quintana,quod th nec^ cocedut* Secuda
vero coiugatio duaru quintanaru erit,fi primo die vnius quintana acceflio hominem detineat: ie
: J»eunda,febris nulla fit: tertia autem alteram habeat quintanam exorientem,catcris fubinde eunde
ordine leruantibus*Tertia duarij quintanaru coniugatio.Primus dies altera earu,altera vero quar
tus exoriente habeat: reliqui aut dies femper hanc proportioneferuent.Quarta coniugatio duaru
quintanaruiEarum altera prima inuadatno( 5 e,altera die fecundo. Quinta earunde coniugatio:
i Altera initium habeat primo die,alterano(fle fecunda. Sexta quintanaru duaru coniugatio :pri.'

: ma quide primo dic fua habeat origine,aItera vero tertia notfte. Septima coniugatio duaru quin.-
r tanaru. Altera primo oboriaturdie,altera circiter quartam nodle. Has fepte coniugationes com¬
plexi fumus,fuppofito femp ex binis quintanis priore femp primo die ortu habere. Totide aut ef
i ficiemus,fi ponamus earu altera priori node incipere. Quod fi pari et paffu fextana complicueri-
mus:patetq»pluresgignenturcoiugationes,8£pluresadhucfifeprimanaiftisiunxerimus:atqae ,
i 2t longe plures fi o{fiana,veldecumana,vtvigerimana, Se trigefimana,&r quadragefimana filetio ,
i praeterea,6^caeterasquoq3 alias quas neceffario has ifloruhypothefes confeg monflrauimus, fed
1 illas dimittamus in pfenti. Sufficiat aut nobis ad decumana accefliffe. Vbi mihi attehde,qm niic
j coplexus expofuimus,qn duplex eft gntana. Sed fi ea triplex fuerit: coftat fane' alia coniugationu
I multitudinefuturano pafua. At pot&T quadruplex ea cffe,fi vnaquaqj die inuadat acceflio. Pot
€ vero dC quincuplex efle,qn.f.quinta alia praeter didas quatuor quintanas,quintana 8 C ipfa,node
j aliquaillis intermifceatur: qd quadrifaria, pot contingere, quu hxc poflit vel prima node fubo-
I ririjvel aliqua aliaru deinceps,fecunda ing,vel tertia,vel quarta, vel quinta, Porro' eade quoqj pin
i de ac in h is varietas erit in altfs typis,&: maior et,quo maiori dieru numero conftiterint. Si igitur ,

I vniuerfam quintana diuerfitate cum illis copofueris q ad fextana gtinent: poteris (vt arbitror) q
\ fit haru multitudo perpendere. Sed fi prxterea iliis feptimana, vel odana,veI aliaru deinceps qua>
i pia,moxrurfus ex his quatuor typis fimul comixtis fi alias pepereris coniugationes, deinde ex
quin<^,6(: fubinde etiam ex pluribus,poteris (credo) ratiocinari quatus fit futurus coniugationu
; numerus, vel quot etia libris hf c horu dodrina egeat. Ego aut breuibus qualis fit futurus earu ple ,
i xus,hincexorfus,infinuabo. Penes typum vnumquenqj opus primo erit varietatem coniugatio
i num percurrere,vt paulo ante in quintana nos oflendimus.pofimodum illas fimul coponere,prt
1 mum vnam quintanf coniugationem,verbi gratia,cu alia fextanae, vt ex his duabus coiugationf-
I bus tertia quf dam alia efficiatur: & deinde omnes cum omnibus coniungere ita, vt vna duabus,:

I mox 8itribus,pofi&: pluribus,quoufcpomnes complexi typi coiugationes cu vna commifceas:

I poli hoc duas eiufdem typfvtpote quintaniiCum vnaquaq? aliatum componas: ac deinde cu dua> i
jl|) buSjCa tribus,cu quatuor,donec inuicem oes complexus fueris,ita rurfus quatuor coiugationes
I iilisquxad vnuquecptypu attinent,mifcendajerutjpofteaquinqj,deinde fex,quoad omnes quin-
: tanae cu oibus alioru coniugationibus c6pofueris,no oes quidem fimul,fed figillatim vnaquancp,

; vtquae funt ipfius quintanae cu illis q feptimanarum funt,pofiea cu odanis, vel nonanis,vel decu-
I manisj vel et alijs fubinde. Sed vtquintanasalifs quibufcuncpcomifcuifii, eodemodo & decuma
j riaeritcumalt|squibufcuncpmiicenda.S^ficfeptimana,odana,&rreIiquaeoes.Quod vbifeceris,
j neeeflfe pofiea erittyporu triu coniugationes omnes omnibus complicare,deindeqUatuor,poflea .

! quinq3,&fex,&:iepte,&:ficdeinceps,quoufcpomnesoiumfuerimus complexi. Cluo'd vero plu- i
i rima fit haru coniugationu multitudo, Vt fere quot milia fint futura ne numerari quide facile pof-
i fitjcredo: vnuqueqj, vel fi fupputandi artis etia fuerit ignarus,pofrc cogitare.poterit tn is & ab his i
I qui arithmetices periti funt,eius numeri amplitudine habere.Na fi hxc velim gfequi,maiore mihi j
libro erit opus,quam illi fint quos illi qui hf c garriut,edidere,nec id cogitat q vix vel millefimam
particula iftoru coplexuu,quauis nugas plurimas efFuderint;attigere. Vh fi vtile effe exiflimant i
lypos fimul componere,faantfe minimam huius tam vtilis rei inueniffe partem. Si vero inutile,
crubefcantiam,& Vulcanofuostradantlibros:natepus,fihocipfifiiccre noluerint,eos perdet.
Na quis.n.alius vnqua eos defcribet,vel quis hos quoq3 diffedos vfibus diurnis no accomod abit»

“ y~ b -r j - • ' ^ - ^ierd

AD EOS QVI DE TYPIS SCRIP.

■E

' - ’ ' '^ItercLmtthodmTypommimmiendorum* " %

H islam cofcr/pns 8 <^ quibufdam amicis traditis^qui volebartt alios etiamdocercjquomodo ta
bula ea ie haberet, illis fic proponentibus ego ftatim typorum multitudine attuli» Hgc ifaqj
inethodus non eft diuerfi cuiufdam generis,fed priori illi potius fubiedia» Perfuafum autem dC tu
quoqj habebis rem hanc Ocfe habere, fi primum memoria repetas, & horum recordationem ia|

' promptu femper habeas, Nos in praefentia diem,tempus id vniuerfum appellare, quod diem no^
diem %'comprehendit: id ipfum quidam hychthemerum(quafi node diem dicere velis)appellati
ea ratione dicunt annum conftarediebustercentis & fexaginta quinq3, & quarta etiam parte
vnius^Horgitaqpquatuor&vigintijdiem vnum abfoluuntiduos autem, odo & quadraginta:
trcsjduo &C feptuaginta» Typis vero nomina indita funt,non ex diebus ipfos cora plentibus, led
ex acceffionum reditu» Tertianam quippe appellamus, vbi acceffio tertio quocp die inuadit,duo
fcis interim abfolutis* Quartanam,in quaquarto,in hac quoq? tribus iam perfedis: dd in alijs quo
que fecundum eandem rationem. Quare cum periodum inueneris typi alicuius quatuor conti»
nentem dies,illum quintanam dixeris: neqp enim idem eft accefiionem quinto oboriri die, & cir»
cuitum efle dierum quinqj. Quum haec igitur memoria tenueris,reminifcere praeterea meth odi,
quam tabella defcripfimus. Porro diximus horarum periodicarum propofitum numerum,qui ni p
mirum inter duo initia acceffionum medius continetur,efle con{iderandum,fi ille aliquem nume
nim ex illis in tabelladefcriptis,quicunq3 ille fttjmetitur,ij vero ex multiplicatione horarum vigin
tiquatuor perficiuntur* Vt vero abfqj vlla etiam tabella id ipfum ex digito inuenias,age fic» Si fex
proponantur atqa etiam odo, facilis erit eiufce rei inuentio. Si enim horis fex propofita coftet pe
riodus,quatuor erunt quotidiang: tres vero,!! odo» Vbi vero feptem proponantur, vel numerus
alius qui horarum xxiiij numerum non metiatur, confidera tunc,fi is propofitus numerus parte
aliquam habeat,vel nullam aliam praeter vnitatera: & fi quampia aliam ab vnitate partem habet,
quemadmodum, verbi gratia,nouem tertiam habet partem: quindecim vero,& tertiam ^quin
i tam: mox attendedum erit fi quf piam ex eius partibus aliquam cum vigintiquatuor habeat com
i munionem ificuti ftatim vigintiquatuor horarum numerus,tertiam quidem habet partem,quin»

I tam vero minime habet, vt quindecim habet. Igitur fi contingat,q» propofita periodus fit horaru
I nouem, huius partem tertiam fume, 6 d tertiamitem vigintiquatuor, odo ihquam,& dices odo ef
I fe typos tribus diebus circunfcriptos: hoc autem tememiniffe volebam huiufcemodi typosquar-
j tanos appellari.Qudd fi circuitus quindecim fuerit horarum accepta tertia parte quindecim, quin
' que dierum typos efle dixeris,quod ad fextanam attinet» At quoniam odo tertia pars eft viginti» (|J
quatuor,totidem etiam dices euefextanos typos» Sin autem numerus ille propofitus pars nulla
fitjficuti feptem,xxiii],odanas» Ita etiam fi propofitus circuitus decem fit horarum, affirmabis ef
fe xxiiif, typos decem dierum,quod idem eft,ac fi vndecumanos dicas. Sic quoque fi periodus xtif
horas cotineat,xxiiij erunt.typi» Simili etiam mofio fi circuitus propofitus horas exceflerit xxiiij:
quemadmodum fi fuerint xxv, dicere poteris xxiiij eflfe vigefimoiextattos typos,ficuti dC viginti»
Vbi vero vtriufq3 fuerit aliqua communis menfura, vtpote in feptem & vigintijtertia repetitur
pars, tunc afferas odo eflTe decumanas,quoniam xxvij tertia pars eft nouem,xxiiij vero viij» Con
fiat autem qj decumani typi periodus numero dierum nouem abfoluitur,qui numerum horarum
ducentarum &fedecim perficiunt:cuius pars odaua erat numer^is iam propofitus,vigintifepte
inquam» Continetur igitur methodus hfc in ea communi, defcripta in tabella, hoc folum ab ea
differens,q poffit facile hac abiq3 vlla defcripta tabella reperiri horarum numer us,qui menfuretur
dierum periodis,cuius numeri,ille qui propofitus eft,pars fit. Id autem theorema ab Euclide in li
bro de elementis demonftraqfeptimo capite» Oportet lane accepto eo maiori numero qui vtn'q3
communisfitjinfpicere quoties communis haec menfura vtruncp numerum dimetiatur. Verbi
gratia in quindecim & vigintiquatuor prima communis menfura eft ternarius numerus: is verO l|l
per qumq3 quindecim metitur, vigintiquatuor autem per odo» Siue igitur vigintiquatuor per
quinque multiplicaueris,fiue quindecim per odo^ eundem femper numerum obfolui inuenies,
centenarum inquam di viginti horarum, dierum vero quinque: & proinde iextanum dices ty»
pum» Eadem etiam ratione,fi numerus propofitus fit horaruni. tredecim,communi quadam ra^
tione tum is,tum vero vigintiquatuor,illum permetientur,qui ex his ambobus inuicem multipli
catis redditur: qualis eft trecentarum duodecim horarum : eft autem tredecim in primis nume»
ris riilos etenim hoc nominant modo,quorum prgter vnitatem,nulla eft communis menfura»Tre
Centum ergo Bc duodecim numerus eft,quem illi vtriq3 metiuntur,habet enim hic tredecies horas
viginti: Bc typus continebit tres ac decem abfolutos dies^ideff: quartodecumanus erit.

Quum is etiam,quater SC vigefies metiatur trecentum duodecim,multitudo
typorum erit quatuor BC viginti» Sic itaque BC. hanc huiuice mC»
thodi demonftrationem habeanqquamuis velinuitushge
inu tilia vos docuerim: nam preftat ifta omnino ne»
glexiflTe,Pythici prgcepti memores,

_1 _ __ Tempori parcendam efle» ^

Nicolao Regio Calabro interpreto

Probat caufiis dari pi-ocaur£ticas,&refelIit veterum medicorum fbplufniata.

qui procatorBicas cmfasnegamntjdc quot &qu(dia ■ i , 1

fint^neracaufarum* Cy4Pt \^ i

Aturales philofophiilh' veteres,quoruftudiirmerat, vthumano getie;
riprodeffent : no modo ea qii^ aperte'cognofcuntur,tradi:abat,veriirti
operam nauabatj Vt abditarum etiam: rer complures intieniret: i

Wm inde.gTOijetiiehac vt dlis temporibus rerum inuentionibus maxima'

fteretacceffio» AlverOexhispofterioribustaphilofophisq^uamme>|
dicis non nuliijgloriae quidem cupidi,defperantes vero, vt par efl, eius i i

fepoffeficricompOfes,quibufdam verfuttjs implidti fuere» Altj autc; i

quum ^pofltas fibi cauillas diluere nOn poffent, e duobus altetu paffi | ;

funt:iiam vel illis pcrindeac veris acquieuere, vel arbitrati funt xquu;

' efle vt de omnibus dubitaremus,Et nimirum circa cauias a Grgcis pro! I

-^tfjfWiCaiaFdHms ^uairprfiiTdpientes vocatas, (nos forfitan non inepte antegrelfas appellare; poffe -1
''^imus) aliquod etiam-f€perkurfophifma,quod in caufafuit cur priores,alios quidem ex his quifuc |
;ceffere,mdubitatioKemducorent;aliOsverdadidvtiliia{fentirent adducerenttita vteam conte;'!
iplationem,qux ipfaper le 6 <(fufficiens & neceflaria eft,quam longam artem Hippocrates no- i i

I minauit,i&'s fois his mirabilibus captionibus longiorem reddant» Tu vero'b' Gorgia, quum hu i
iiufcemodimedicosderideas,praefertimautemnuper,dumvideres quedamdelufumatq? ab ipfisl
; huius artis operibus redargutu^efflagitafti a me,vt de- a ntegrellis caufis, feu procatardiicis,-quas j
: etiam antiquorum complures,ocCauonesvocant,commentarios tibi fcriberem: ob id.n» cenluO' j »* I
runt eas effe morborum bccaflonesdicendaSjq) in primis imbecillitatem corporum animalium,: |

monftrant» Nullus etenim qui bono confiet corporis habitu, fi vel fecundum crura frigeat, vel ca I
lore eftuet,vel prgter modum exerceatur,vel trifiitia vel alia huiufcemodi re afficiatur, ftatim etia
ggrotat» Sed huimcegeneris caiifac fola inualida corpora cbmouent, & inde (vt quidem arbitror)

I praeftitx funtfophiftis Occafiones argumentorum,dum probare nitunturjquod fi aliquando non
I obfunt,non lunt etiam quum imbecilles tangunt,pro veris caufis habendg. (^ia fi ea fine natura |

I vt agant,ex fe vim haberent agendi,neqj ab inualidis corporibus haberent vt effedrices videren- |

i tur,quod tamen fecus eft: videmus fiquidem mille fimul in theatro fedentes, e quorum numero
iquatuortmxftuant, 8 f ineis vnus a' febre arrip iturj nec plures^ quemadmodum;&: Menandrum
i familiarem nofirum,pridie vidimus: qui quum e' ffidio pofi certamen exiret, conquerebatuiTq>

I fecundum caput doleret,&r paulo pofi coepit febre teneri. Illum nos fecunda die vifentes iuffimus
i (yt nofiri) caput rofaceo oleo foueri, mox dormire,poftmoduni impense' lauari, nihif timentes,
fiaiiqugadhuc reliquiae febris viderentur relicfiae:ceteris tn mediciscenfenubus expedandum !

eantifperjdOnec videretur qualis foret inuafio quae ptt tertiadiem fblet inuadere^ GrSci dfatriten !

dicunt.Habitis igitur verbis multis, quorum gratia haec a nobis literis mandari rogafibdnm neqs
nos vnqilIos,neque illi nos defententia mouere potuiffent,egrofanti facultate perm!ffa,vt quod ;

sile malletjdigeret: omnes vnareceffimus. Sed paulo' pofi acceffit ad nos gdam ex Menandri do |

mefticis rogans vt ad illiJ rediremus,id quod fecimus» Na neqp adeo erat Menander rudis, vt eas j

ronesveinoapprehederetjyeinocpgnqfcereteasqyerioresfintee efiicadores, vel ignoraret e£ _j

iudicem i

DE CAVSIS PROCAT.

iadicem difBdentiumTatfGnem effe in primis expenentiamtnecoblimom' praetcfrea inandaaeyat E'
ca quae peradae rant,quando iuuenis ilkjqui' ex labore febridtaueratibalneis adhibiris, reclaman^
tibus tfi medicis alijsjConfeftim integritati reftitutus eft. Sed 6 c alium (vt te non latet) qui dicCTet
prae gftu febre fuifle arreptum^ balneis pluribus fanauuQuum ^3 caeteri timerentj^ faterentur
fe ignorare qualis elTet futurus euentus morbi] illius in iuuene, qui iam delirabar, ego fubridens
non multo poft,inquam,fluorem fanguinis e nafo; patieris,& fic omnino a' mOrbo liber euades.
At ilii irridebant,aiebant ^3,nequaq haec diuinari poffei.verum ftatim e dextra nare fanguis deflu
xft. Sed &rfudofem qui deinde hiperuenit, praedixi, 8^ copiofam alui deiediionem, vomitum,

multa etiam alia qug ad naturam Sd: curationem morborum attinent. Illi autem eo abfunt, vt
credant pofle quippiam tale opus perfici, vt vatum potius g medicoru munus effe putenr,humf'
cemodi prx{agire.N©n ergo eis ille credere debebat: qui etia mdii dixit,eorum fenullum a' princi
pio-adiiocaffe: fedilli hoc etiaminter aliamirjbi.Ieagunt,q) neque etiam accerfitl xgrojosadeuni
Tu verd(ait ille) me doceas quo me velis modo rofaceo vti,quibus etiam cibis a balneo vefci: ob
id ipfum.n.te rurfus vocaiib At'Cgo his,fi'cut tund mihi vifum efl:,inftitutis,ad alium accelTi egro^-
tum,qui parum ab vrbe aberat: mox altera die redies reperto homine abfq3 vlla omnino febre, •
iufli iterum lauari & copipse ,etiam,8< demde/olitas aggredi adlionestS^ fic ea omnia obiuit mu- jp
nera,qux fibi ex natura debentUr,famofcriHO' non expeSato diatrito. Nofti prgterea dC aliu ado--
iefcentem,qui pene' cofliio huiufcemodi medicorum deperijt.Is fiquidem biliofiffimus, nec non
Sdcalidiffimus erat:atq3iter pef g^ihirhjloca^j^pfoftinda acarehofa, concitato motu fecerat: & ita
exiccatusin gymnafiumfe contulerar,nam ex tjs erat» qui ea exercitatione delesftabantur.) Vbi'
poftfricftiories 8 C vndiiones alter adbIeifcehs iiri«tatepar^obuiamfk(fius &: amplexus,eum iterum
cxagitauipita vt ia ^fridionum oblitus,8^ quod inundus elfetjCOlludauerit diutius*Mox 6j3 ter¬
tio quum fe lauiflet,domum 6j3 rediret,illi oblata eft occafio maioris erroris. Ocairrit nanque qui-
bufdam amids,qui inter fe rixabantur,iam ^J3 ad verbera deuenerant: quos dum ille diiiellere co-
:natur, adeo exiecatus eft, vt hprrere ftatim coeperit, vri ^3 fibi videretur: tadem domum delatusi
decubuit. Sed quum in iftorum medicorum manus iucidiflet,illi inuafionem temx dtd expedai
ri iuftejre; nobis tamen confuIentibuSiVt quam primnni vberrimdauaretur,&cibus quambumi
dus adminiftrafecur. Tu vero probe tenes, quod quum tertig diei inuaderet exacerbatio, ille
pulfu penitus earcbat,8i frigebat, nec fe aut mouere, aut transferre poterat. Prae ficcitate autem
virium % xmbecillitate,neq3 os neq3 linguam moucre,neque vel modicum quid loqui potis erat.
Neceffitate igitur ea famulus ipfius compulfus j-nos adift rogans,,y t quam celerrime accedere- ^
jnus,& opem adoIefcenti ferremus.Quem accedentes tabe confedlum Vidimus, & pofte| vix
diebus: pluribus valetudini reftituimust&T tu, qui interfuifti,hfe omnia fcis:id enim medicis
.omnibus videbatur efle praeter omnium Qpinionemjquum ab antiquorum nemine fcriptum
[periatur: 5 ^ cenfebant hoc noftrae potius;effe temeritati adferihendum, velle ante, accefiionem
■cibum atque etiam vinum adolefcenti offerre. Sed SiT os quandoque illi vi aperiebam, vt cibum
ingererem. Quum vero' ille fe melius, habere cozpit, ante inuaOonem ab exhibendo cibo me
continebam,vtanimaduerterep0ftes3quo padoillediffolueretur, frigidus^3 SCprope' fine pul¬
fu redderetur. His tamon fic etiam peracftis, vix potui illis nicdicis qui aderant, perfuadere, id
ipfum fuiffe, vinum inquam, cibum % ante inuafionem obtuliffej quod adolefcentemfuperfti-
jem feruauit. Illi autem exme fcifcitabanturjqua tandem ratione id agerem^crat enim illis hoc
admirationi. At ego exiftimabam non effe par, vt illis refponderemiquiinipfis ftatim artis ini-
tijs aberrarent, vtpote' quumSC qua: fint elementa animantium , & qualis morbus febris fit,
tgnorenn Verum in alijs literarum monimentis de his differuimus: neque opergpretium eft
vt pleniorem de his fermonem habeamus, quf funt praeter inftitutum3qnamuis fint etiam
y tilia, quam defis de quibus loqufinftituimus. Nobis enim propofuimus nullius prxterquamM
vtiliurn rerum per hos libros meminiffe, immo ea omnia remouere, quf male fe habent, eos
imitantesqui vias veteresfpinisac fentibus. obfitas, depurgant. NIam peque illis is erat feo'.
pus, vt fpinas SC fentes refccarent:fed dum ad negotia fua properarent, puncfti ab his fylue-
ftribus piantis, coguntur, primum ea abfciridere, & ita deinceps ad id quod fibiinter initia pro
pofuerant, redire. Quo'd fi non modo fpinis vepribus yia iit interfepta, fed hamis quoque,
^alfis pr^tereaqux illipoftint effeimpedimento:multum ille,qui eam purgaturus eft,tem-;
pus conterere cogetur. Porro in hac nobis in prxfenti propofitacontemplatione, non nui-
lareperiuntur fophifmata,qua: fpinarum fimilitudinem gerunt,qua:dam verri veprium,alia
hamGrum,aquibus, incautus fi quis ceciderit, ftatim capietur. Et proinde non fecus odio ha¬
bendi funtilli qui huiufcemodi fophifmata confuunt, qug benefica: arti impedimento funtiac
tlli etiam qui ea in vfis,per quas homines frequentes tranfeunt, feminant. Nos itaque & ho-,
rum nonnulla refcindamus, aliqua emendemus, alia conteramus, vt antiquam viam qua:.non:
adciuitatem,fed ad artem omnibus ciuitatibus vtilem,fert, expurgemus. Primum igitur eos.
qui nunquam inter morborum cauias immodicum frigus, vel aeftum, vel repletionem, vel
alia ciufce generiSjnumerandacenfent,interrogemus qua'nam illifapientise ratione, aut qua,

opinione

DE Ic A^S I S ^ P 96

' j^fjfrionemduifHiifla nobis fuadere velint. Num ex his quae hic in terra degunte* Atqui nc-^!
itio noftrum eft, qui media aeftate, circa meridiem, prxfertim fub ortu canis, fi in calidis regioni
nibus ventis nonexpofitis, quo maxime tempore venti | -fqui per annum flare folent,}- nulli fe^;; t etcfij.
runturjfe offendi non animaduertat ac fugiat. Qiidd fi immoderatiores aeftus omni carerent ofr
fenfioncjquis vnquam effet frigidarum domorum vfusc' qux frigidarum aquarum commoditas?!^
quae vini aut balnearum deledatioc' quid libi praeterea vult declinatio ea, quum eo tempore a d
vmbrofiores domos diuertimusc' nam quis tunc no hortatur ad vtendum vino moderatervffrviar~
ad pulmonem humedla reddatur?'Vnde fi citra quodlibet periculum pollemus aeftui nos expo-;
nere, fuperuacaneum effet ab eo fugere. Cur ergo mulieres pileum non abijciunt?'cur bubulci
atque etiam pallores cgteri coronas ex virentibus ramis non deponunt?'Nullus tandem viator
contedo capite iter faciat. Careant etiam conuiuia aeftiua hedera,careant coronis ex rofis contex<
tisrfugiamuscsetera qug nobis aeftuofis temporibus folatio effe folent, doceamus pallores bu>
bulcos^ ne folem meridiefugiant,needamad vmbrofa&l aquilonibus expofita loca pecudes
conducantur. Cur enim haec fugienda fl moleftia carent?' Cur etiam his quae nullum afferunt m<
cotnmodum,remediaquaerimus?'Nunquam iane'illa illis perfuadebis, neque poteris vnquam

B cetera qu^ a natura funtprocreatadta docere, quin ea qux ex natura contrillant, fint fugienda.
Dicquaefotu vnde huc accedis?'ex quo tandem mundo exortus esrnoffne hi'c omnia vfquequa
que animantia fuisfuncflionibus deliramenta haec tua redarguunt?* quippe quf per multa liadia
peregrinantur,vtaellatecalorem,frigus verohyeme fugiant:Sd qug praeterea fugere nequeuntj
aeftum ac frigus locorum mutatione, cauernis^que 8 C fimilibus habitaculis, vel tecflis declinant.

Ego autem libenter vellem,© fophilla generofcjVt tu rellate media, oriente cane, in regione ahV
qua humilf,h.uKis pa-uta ventis ffaries,nudo capite,neque etiam per totam diem, vel fubinde per
niultos,fed vnico tantum,immo tribus folummodo horis iliis tamen meridianis. Nam non mo^
dd vrererisjfebre ^5 laborares:l€ddelirares,exanimareris quoque. Neq^ malum prxterea effet,l|
hyeme media,niuofis temporibus, & plurimum pluuiofls, nec ita modo, verum exiens ex tepi.-
dioribusbalneisifennces liquidem quid frigus poffiqSc: quas dtiam caulas morbus lequatur.
NeqMc poffum non admirari, quuni tu balnea damnas ceu non re<fl e admin^rata. Nam quid j
alindefimalebalneasadminillrari, niireas ndn h^ere temperatum calorem?'vel cur etiam eas :
damnas,qu^q?fintiulidcalidiores vel frigidiores, temperiem excedunt:fi nihil nos poffumus ®
acaiore veifrtgore lsedfrautcurtf qiu in balneo concluduntur, mortem obeuntrcur etiam mufr:

C ti in itinere ex frigore antequa ad hofpitium peruenire potuerint, interiere?' Nifi forfitan verutn
quidemcfle putas aliquos ab immoderatioribus caloribus vel frigoribus poffe mori,non tamen
abhisipOsquenquam poffe laedi, quafi poffit quifpia m abrq3 vila laeOone mori. Profedo' hos
iniquosfbphifias deceret, vTIuBlerriTe abfconderent,vel fakem prae pudore prauas has opinio»

;nes defererent.Hi tamen adeo ab hoc abfunt,vt fubinde etiam non vereantur vt alia quoqj fophif
:mata3qu3e&abfurditate&impudentia maiori referta funt, prioribus annecflant. Dicunt enini
fe contendere, non quidem q> ab huiufcemodi rebus non laedantur homines, fedq» non fint no»
cumenticaufe:quiaricauraeexifi:erent,fempereandem haberent rationem. Oportet autem nos
diffoluere holce nodos,quorum vis non in rebus eft, fed in verbis: quia fi aliquid fit quod pof»
/itquidemnocere, verumnonfempei fitmorbicaufr,S^tu nolis,quia aliquando folum noceat,
&aiiquotempore,caufamappellaretiamnonampliusdere erit qugftiOjfedde nomine tantum
erit ea cauillatio. Dic ergo id 4 ne nocere,nec tamen effe nocumenti caufam: & noxium appd>

Ia,illius tamen appellationis rationem nega. Noxium fiquidem, ficut 8 C falubre, nuncupatio
quaedam.Iftius vero nuncupationis nulla alia ratio eft, nifi quia nocumenti caufa eft. Vnde li
i quifpiam horum qug a te proferuntur ignarus fit, dC ilii dixeris aliquod effe noxium :mtellige£;

JDiUequodnocuraenticaufaeft.Dicesquodmihinocetnoneftomninonoxium,caufa enimfem.^i
per caufa eft. Atqui fakem quum nocet, neceffe eft fateri, efle caufam nocumenti corpori cui i
nocet: 61 idipfum eft quod nos quxrebamus. Nam quemadmodum 0 femper noceret, femper
(Caufa effet nocumenti dicenda: ita quum non femper, fed aliquando noceat:tunc quocg foium-
tnodoCaufa dicetur:q>fi tu hocvolueris vocarenoceri,nihilhocadremfaciet:lisenim erit tan» ;
jtummodo de nomine. Quod fi quxras,quid igitur eft de re ipfa litigare?* De re, inquam, eft quae» ;
.ftio,quum quaerimus fi is homo qui nunc febrit,idpaffus fit a nocumento fibiaTolis aeftu, velat
gelu,vel ab immodicis exercittjs illato. Differere vero an id quod nocuit,fit appellanda caufa, vel!
d. I. :at2:non eft ea amplius differ tatio de re,fed de verbis, dC fi quis his affentiet, nihil propterea medi»
c.i.fo.3.e cinae oberit, non tamen haec funt admittenda. Poffumus "nos quidem dC fine vlio fere negotio ex ,

.plicare quid hoc nomen caufa fignificat: &! ea res adeo exigua eft, vt nullus fere' in hac lingua edu I
catus illius ignoretfignificatum.Si.n.quempiam fe in forum conferentem interrogaueris,quana |
ille de caufa domo exierit,aduerte quid ille refpondeat: dicet etenim,q) aliquid empturus, vel ami |
cum conuenturuSjvd aliquid aliud huiufmodi, ita vt femper infinuet id quod fibi opportunum |
;€ff,caulam fuiffe. Vnde hxc oia ad idem genus attinent,fiue id dicas propter quod aliquidfadum, |

^ft/iue vtilitate generationis eius,fiue finerajfiue feopu, (nam nec quicg inter hgc intereft.) fem-? I

_______ . ^ ^

DE CAVSIS PROCAT

per nimirum te velim id intueri quod dicitur,non aut femper de vocabulis efle foIIicitiim.Qudd BT"
fi alia quoq3 exepla defideraSjpete a' fabro qui lignum perforat,vel dirigit, vel dolat,vel congluti- !
natjpropter quam caufam id efficiat:illefi:atimrefpondebit,le(fiicg caufa, Vnde&ipfe fcopufuae:
atflionis caufam vocat: quem vbi eft affecutus, yniuerfa adio delinit* Nec fecus etiam textor, fi |
eum interrogaueris cur fila ftaminiTdedifartVvei lanam pedit: propter id refpondebit, quod fuas!

; adionis finis eft :affirmabit.n.fe omnia indumenti gratia fecere.Qtidd fi rurfus quam ob caufam ^

' indumentum fecerit,ab eo petas: dicet ille vt corpus contegat,& a frigore tueatur,& id genus cau |

, fe:qua'm maxime omnibus eft in vfu.Eftaliud non minus hoc coluetum,quum caufem in ma ! A.iMdcm.i
: teriam referimus: vnde fi reprehendatur faber q? paruam fecerit Iedicam,ftatim ille id lignis zttru \

: buit,figulusverdterrae, &:pidorcoloribus*Quisenimeftqui non frequenter homines audiat, |
quum petitur cur lignorum compagines in ledica diflbiutg fint,autcur floridus pidurae color |

I cito' defloruerit,quid etiam fuerit in caufa qjxdes cito corruerint :refpondetes, fuifie id, quoniam '

I ligna viridia erant,quasfubinde, quum aruere,diftortafunt:quo'd eriam optimorum colorum cO |

I pia pidorem defecit.aedificator veroait,q) vel calx,vel lutum,vel quippiam aliud his fimile praua |
i fuere. In omnibus fiquidem his materiam caufamur.In his etiam inftrumenta ponimus. Si enim i
I caufam quaeris cur faber ledicam male' coagmentauit,qui in non eflet malus artifex:ille ftatim re-
I fpodebitjqjpraueaffeda erat dolabra,terebellum craflum,lima & malleo carebam, fecuris etiam
i cratobtufa. Pari etiam pado fi ex librario petas,curn6fedefcripferit:dicetille,chartam afperam
extitiire,atramentum vero' fluidum,pennam autem obtufem,defuifle etiam cultellum quo ipfam
redius formaret.Is etiam dum chartae di atramenti meminit,materiam profert:dum pennx & cul
telli,inftrumenta. Sed ''''quis eft praeterea qui ignoret,q? etiam ipfos artifices culpamus tanq caufas I A.ibidcm,d
crrorumjqui in opiftctjs committuntur: tunc in primis quu nihil habemus quod poffit in inftru^ i
mentorum defedumrcfernVPraeftantiumquoqj opificiorum caufem fuiflfe artifices profitemur. |
Dicimus enim q>is (vtpote Phidias)ftatuam illam effecit,alius vero' louis Olympicifimulacrum:
nec non dC medicum fanitatis,quam in aegrotis efficit,caufem,& gubernatore nauis, quam a pro
cella leruat.Dicimus etiam caufem effe nau^^ eam-conftruit :-dC idem de ledica, carpen>

to,dC firailibus. Vt tande duae quidem ftnt primae caui&,atq3 maxime' principales: ftopus inqua,
cuius gratia fiunt omnia quxfiuntj&effedor a quo ea fiunt. Has dignitate fequuntur tertia dC
quarta,inftrumenta nimirum quibus,& materia ex qua.Porrd in humanis artifius, nifi caufee oes
conueniantjnullus vnquam effedus abfolui poterit: nam nifi aliqua eftet ledicae vtilitas, nunqua
feber illam conftrueret. Sed C aliqua fit illius vtilitas,careat vero' dolabra,ferra,terebello, alia ^3 inG
ftrumentorum iupelledili,neq3 fic ledicam coagmentabit:8^ fihfc illi omnia prxfto fint, 5 <!^ mox
ligna defi'ciant,necp ita componetur ledica. Neque fi inftrumenta di materia parata fit,& vtilitas
vrgeat,abfit autem artifex,vnquamquicquam fiat. Et hoc in omnibus alt|s artibus pariter inue^
niaSjOmnes fiquidem alicuius gratia agunt,egent etiam tum inftrumentis,tum materia. Quo'd
fi aliquando fecus fiat, tunc vnico videntur genere caufee orbata, eo inquam, quod dicitur cuius ■
gratia fit,quod in his accidit,qux cafu fiunt:ea quippe nullius gratia fiunttdefidt th quandoc^ dC ;
id per quod fiunt.Per quod autem eft inftrumentum,ficut propter quod,eft vtilitas generationis
rei: a' quo,eft artifex:ex qua,eft materia.Et iam quidem hoceoftat,nihil vnq feperiri poflTe, quod
materia rio^egrat ex qife'colfef,)&^ efficiente a' quo fit: nec aliquod reperias quod contra fe habeat,

Semper etenimjiecelTe eft vt fit conuentus alicuius patientis,qudd vicem materiae habeat,alte.'
mis quod circa ipfem agat,8i efficientis rationem teneat,&: hoc egetnonnunq inftrumento fi ali
cilnfurgratia egerit. Agit th aliquando etiam fine inftrumento, quum nullius gratia agit. Nempe
fi quis calcitratus in pugnaindefueritmortuus:g calcitrauitcaufa efFedrix (vtita dicam), mortis
fuit,inftrumentu autem crus fuit,materia corpus illius qui fuit calcitratus: $i fi id ex propofito ille
fecitjcaufe alicuius id eft edum eft: q fi non alicuius gratia fadum eft, illud in fortunam referendul ^
eft. At quu m ex frigore continentis aeris vel aftu laeditur quifpiam: aer continens effedrix caufe
eft, materiJ^rpus quod afficitur.Quare nung fperaueris te pofle aliquem reperire effedum, nifi
efficiens di materia coeant: ablato enim eo quod patitur, ex quo fiat id quod faciudum eft, qui po
terit effe efficiens a' quo fiatC Vnde oportet vt hxc vtraq3 aliquid ad generationem rei conferant:
quae autem ad rei generat ionem coducunt merito' caufe: appellandae funt.Iam.n.omnes homines
caufas appellant,quae ex lui natura ad rei generationem aliquid afferunt. Potes autem tu vel cau^
famnominare,filibet,vel principium* Verum in omnibus his aliquid iftis oppofitum reperias.
quodth per accidens eft.Fabernempe',terebellum,8£: lignum ad vafis generationem aliquid ex
fui natura conferunt. Statim.n. vt id conftrudum eft epoteris intueri lignum di foramina,quae te^
rebello fuere a fabro feda. At locus vbi iacebatlignu, vnde a fabro fuitadhoc opus aflumptum,;

& aer qui id in orbem comprehendebat, caufe: dicentur, non primum, fed per accidens:^ quia;
artifex homo erat,eum aliquo contineri loco neceffe eft. Quod quum ita fit, nec prxterea opus fit i
intercedere inter ipfum di lignum corpus quod folidum fit,obfifteret enim ne ille in id agere pof |
fit: neceffe fuit vt illud quod inter vtrunq3 medium eft,aut inane,aut fi fecus,felte corpus fit quod |
cedat: qua ratione aer aliquid ad vafis generationem affert.Ha£c vero magis tibi euidentia vi- |

' debuntur, ;

■ ■ ^ PROSTA R C C I ^ ^7

A clebuntur,ficog{tauensartificeni,perinde ac ipfa natura fadt.pervmtrerfampermme materiam,!
dum agit: non aiit vti nosjqui exterius tantummodo eam attingimus*Ti 5 c enim fetis erit apertu,:
r.ullu m tunc lod vfum fore ipfi opifici, nifi illius forte quo materia continetur, neq3 aeris in orbe ,
Circafjfijneq? inanis» Quapropter fgpe in lapidibus atqj et in terra gignuntur animantia, vbi eun ;
dem penitus locum opifex occupat &ipfum opificium» Indiget itaq3 faber, vt agere poffit drca ;
lignum, fpatio interm edio quod non impediat, non ea ratione qua artifex eft, fed qua corpus eft, ;
quod alium ab eo qui materiam qux efficitur continet,loci 5 occupat» Hxc nimirum ex acCidentP t
■^lunt, 8 (^tanq^Tinequibusno^a vero quae ex accidenti funt, quatenus prefentia funt,nihil ipfa j
operantur: videntur tn ea ratione adiuuare,qj dum ea adfunt,ab eo loco ea qux obfiftere poflunt, j
procul funt: vnde magis valent,fi abfuerint,impedire a(fium,q quum prefto fuerint»Solidu quip i
pe corpus interiedum inter fabru 8 C ipfum lignum,impedimeto effiquo minus faber poffit circa !
lignu operari: quod fi de medio tollatur,ex accidenti confequit,vt aer in illius locii fubeat: quu»n, ;
\pi 4 ^ nufquam in hoc mundo inane confiftere poffit,locus,que fol/dum illud corpus dereliquit, inanis
perfiftere nequit, fed aerc,qui in orbe id continebat,deflude repletur» Coftat igit,fabru aere i
: ex accideti indigere»Palam preterea eft,qj qui ambulat iubftrato corpore folido eget, cui nitatur: !

' B alio vero drcBfufo quod cedat» Non funt tn haec illi opportuna qua ambulans eft, ied qua corpus I
eft,quoddeorfum,hoceftverfusmudicctru,fertur:quod^3 rurfuminfublimeambuladonequit;
ferri, citius.n»deorfum verius terram delaberetur» Sed neqp anterius progrederet,eo a quo contfe ;
netur, illi non cedete» C^aprqpter redte illi, qui h^c pertra(fta uerut,dixere haec ipfa potius ronem J
rei tenere fine qua aliquidfteriffion pdf 3 f 7 q q? caufe fint generationis eius» Porro' ambulationis |
caufeefuntipfiusjvJilitas,vis animalis, attpet crura»Caufee vero fine quibus id fieri nequit, extern |

^ nae,corpus circufufum ce' 3 es,itfterius vero alteru quod refiftat» lam itaqs vniuerfum de caufis fer ]
^ mone abfoiuimus,& explicauimus qug illg fint,quot ^3 A quales, 6 f quo modo inter ie,tum etiam |

• ab ns quae per accides, vel fine qbus non,difFerat» Quo'd fi nolit rurfus fophifta fateri februm effe
caufem generationis ledicx,reipodeat qugfo,num feteatfeltemfada effe ledicam a' febro: fi vero :
iidconcmerit,an pofteade appellatione adhuc difputabitt' Si»n»velq»exfefedafitreipodeat,vel |
i q ab eo, vrrpcp modo delirare redarguetur: quia fi dicat ab aliquo quide fet^ta, de appellatione tn |

: voluerit mox difputare, no ne primum vereGudabitur,r|p no de re aliqua, fed de noie eft fua ipfius
Ilis r" Deinde tota quoq3 vita euertit & cofundit» Vt»n»dixen't fabru feciffe quidem ledica,no fuiffe
aut illius caufam,nonffie,perinde ac fi quis concedat aliquem alium quempiam occidiflCjiUum tn
i^jiokt fateri fuiffe caufem mortis iftius, putabitur extrema infenia teneri c' Libctiffime vero audire
illum coram iudicibus loquente, atq3 ita dicentem» Viri qui iudices conftituti eftis, fatetur quide
'Dion feoccidiffe Tiphonem, nec tamen putandus eftDion extitiffe caufe mortis illius» Profedc) i
fi id quod quippfam fecit,eft etia eius caufe: conuincetur Dion fuiffe caufe mortis Tiphonis, cj, fi i
alius fit a' quo fit aliquid, &: alius eft rei illius caufe, ille a' quo occifus eft, hic non fuit mortis iftius ;
caufa,nec reus ipfe habendus eft,& proinde abroluetur,qui conuinct non poterit fuiffe caufe mor
tis» Sed quis rion iudicabit haec effe delirameta & infeniam longam c" Quare fetius eri t iam his re--
lidis alia aggredi horum deliria,vt quod praetereaftipereft vige purgemus. .

^daerjm Erafijirammqut ProcatdrBtCiistjuidem Caufis eidmittebat^fd Negabat hctbend.is
~ innumerocaufirum. ,

A,i,i.r.i.a.’..ru. 1^ Sf^8^ alterum fophiftarum chorus,quifene'conceduntaliquafien', acintcrire,lgedi^3 &alte^
i.c,i,5o fg. h J^}-ari,atq3 etiamhorum omnium aliquas exiftere caufes putant: mox tame verentur cocedere
procatardicas, id eft antegreffas, appellandas effe caufes, vtpote qui nolint ab aeftu, vel a frigore,
neq3 a plenitudine,neq3 a lab ore fieri vnquam m orbosvC^orum amentia mihi magis mirada vu
\ detur,^ priorum,qui eas oino,ac fi nonfint , negat jiftoru enimfophifmaoccafionemafiquama
© mutata appellatione illius nominis habet: illorum vero penitus fophiftna eft,immo, fi vere loqui |
liceat, potius ciruumtio» Quia fi hi exiftimant aliquideffe caufem, hoc addidiffe deberent, an ea I
materia circa quam id agit,impatibilts fit, an vero patiatur» Quo' d fi ipfi impatibile efleaffirmauc |
rint,ne materiam quidem feruabuntikocenim eft effe materiaj,vt ab efficiente patiatur,atqp facile |
ab eo regaturv Si autfeteanturmateriam pati^nung amplius negabunt, quin h^c quidem magis, I
illa vero minus,patiantiir :nam caufee qug in eam agunt materfejafiqu^untfeirtixjres^aliquge im-- i
becilliores comparatione materige,Qux omnia vbi illi concefferint, quae deinde ro afferenda erit, i
cur e mille qui in theatro aderant,quatuort«rtumsiodDfe£intarfre<»r^fa3umffe>siarrtnm i
Solis calore comburi contigit C Nam fi non modo decem,fed?vnus fblummodo in febrim fit ife i
lapfus, nihil hoc abfiirdi fecu habet: quid.n»vetat quo minus hic folu idoneusfuerit,'Vt in eo tpis
fpatio ab ea affedione lueretur, aliorum non nullos ob corporis bonum habitum ^um omni>;
no neglexiffe, aliquos vero imbecilliores quidem fuiffe vt poffent fe ab aeftu omnino tueri ,ve>- i
rum fuiffe opus longiori interuallo temporis, vt ea laefio in febrem defineret f Sed nos iam illum
introducamus qui primus adeo fuit in his impudens :& ipfe fuiTmet verbis loquatur, qux in
_ « hunc fehabeiitmodum: Caufasfene'febriumprimumatqueetiamnunc fcifcitarifolent,8f ab

“ ^ TertiaClaflH~ ^ nnn ^ iplis

[__ D E CAVsis : ; ^

I tpfis f grotts audire volunt,anis morbus ex frigore, vei labore, vel plenftudine,v€l alia fimiii cau- E «

' fa originem habuerit: qui nec vere, neq3 vt conuenit caufas morborum inquirunt. Etenim Ii fri- j)

I gus febris caufa effet, qui magis refrigerafur,magis febre tenerentur: fed hoc non ita eft, multi fi- «

1 quidem qui ad extremum viq3 periculum pre gelu deuenere,mox ab eo feruati, abfque viia febre ’>

' permanfere. Nec fecus et in laboret plenitudmelieri videmusiinfortioribus enim quidam la- »
boribusverfati,maiori^3 repletione graues, nunq febre paffi funt. HaecfuntErafiftrati verba in|
primo libro de febribus.Htec vero ipfe ita impudeter proferre coaclus eft,vt fuum dogma feque-
aretur,ficuti paulo poft exponemus. Sed de Erafiftrato non tm miradum eft:ipfe enim glorie cu¬
piditate adductus, multa ex ijs quse a' prioribus tradita funt, innouauit, multa et diruit: quantum
de i]'s qui ipfum fequati funt, illius fiquidem gloriat ipfi minime erant participes. Vnde fi ifti hgc
cofulto agunt,manifefte infaniunt: fi vero fecus, admodum ignari funt, quippe qui ipfam verita
tem non agnofeentes, facile decipiuntur. Porro'huius dilToIutio fophifmatis necp multam etiam
dialecfticat difciplinte peritiaiuexpofcere vf :ficenim ait iple, Si refrigerari, febricitandi caufa eft,
qui magis refrixerit, ille magis febricitabit. At res haec non ita fe habet.Quia fi effecftrix caufa ip-
fa id abfqj patiente apto efficere poifet, qui magis refrigerarentur, magis quoqp febricitarent. At •
fi frigus non omni corpori febrem afferre poteft, fed illi tin quod paratum eft ad hoc, tunc no am F
piius erit neceffe ,vt qui frixerut magis,magis quoq3 febricitent:immo facile reperias ahquos qui
ne femina quidem febris concipiant: quae vero fint febris femina,non fpedfat ad noftrum in prx-
fenti inftitutum. Sane' nulla cogit neceffitas, vt febricitare magis fequatur eos qui magis refrige-
fcunt: poteft nancp & id euenire, vt qui magis refrigeratur,magis febriat: poteft ct & omnino fe--
cus: fed dC tertium accidere poteft,q) magis,inqua,quis refrigeretur: dC minus febricitet: & quar^
tum quoq3 fieri poteft, vt magis refrigeretur,par i vero febre arripiatur. 8 C pratterea poteft qui ma
gis refrixit,nulla teneri febre, potuicOquidem quifpiam nihil quidem febricitare,verum fieri atto
A ntituSjVel torpidus,vel tremulus, vel couulilone apprehendi; vt accidi): Alexadro,dum tge aeftiuo
1 in. Cydnci C&^ffaanittefelaiwet. At vero nec illud et re vera confici poteft, vt qui magis frige
u’ feit,magis quocp ledatur: nepe id fequeretur fi ille pari modo aptus effet, tunc nimiru fi magis fri¬
geret,magis Iiederefur. Porro' ncc id et fequitur,vt fi magis laedatur,magis febricitet, quum aliqn
contingat vt aliquis magis ledatur,qui tn non modo non magis,fed nec omnino febricitet. Quia
finocurnecumoeinfolam defincret febrem,vbi maius effet nocumentu: ibi maior quoq3adeffet
febris: quum aut multi fint nocendi modi,qui poffunt eos qui refrigeranf, alij alios fequi, faifum ,
effe multifariam monftrart poteft, q? qui magis refrigefcit,magis febricite t. Quo'd fi non eft necefi 5
ie,vt qui magis friget,magis febricitet,vel magis nocumentu fubeat:fatuu erit dicere, q? idem ho-
mQ,quum magis riget,magis et vel febricitat vel magis Igditur. Effet quidem neceffarmm, fi ipfe
eodem effet affecftus modo ficuti prius, vtqn magis rigeat,magis fit febri obnoxius: fed fi fecus,
nulla amplius neceffitas eft vcl magis febricitare, vel magis Ixdu Haec profedo' Erafiftrati dieftio
eo libro deferipta praua oinoeft,quippe quae rophifmati occafionem 5 C fidem potius prgftat,^ cp
illud diffoluat. Sed mihi admodum temerarij complures videntur, qui nunq in logica difeipiina
verlati, ita vt ne ea quidem fophiftnata, quae fellaciam in promptu & oibus expofitam habet,pof-
fint difeernere, audent th de veris decretis aliquid ftatuere: & deinde fimiles iilis videntur,qui am
bigunt an motus oino fit,qni rariones,qu£e de eo afferuntur,inteliigetia confequi nequeant.Dio
genes vero Cynicus rationes illorum qui motum negabat, appofite fatis deludebat: quum enirii
hac dere interrogaretur,Miror eqmdem (aiebaOcur.fi motus non fit, nautae quotidie clamant ad '
Rhoduin, adCnrdum,ad Co. Etipfene tentabat quidem huiufeemodi diluere lophifmata, quae
aduerfantur ijs qu^ euideda funt. Dialetftici vero in his poriffimum verfantur. 1 pO etenim rone
itatimfalfam efte cognofeunt, exeo quod repugnat ijs quae manifefto conipiciuntur:mox vero
inquirunt num in proIoqutjs, vel iri figuralateat fallacia :& fi in proloqurjs,an in oibus, an in ali-H
quibus,an in vno,& quoetmodo.Qu6dfimfigura:hicquoq3inueftigantvbierrorcomiffiisfit,
vnde ratio habetjqj quauis fit falfa, veri tn fimilitudinemingerat: neq3 enim iudicat par effe,aut
omnino tutum,velle eas rationes examinare quid^inquam,veri corineant,anteq in ijs, quaeaper-
,te falfa funt, fuerint exercitari. Nos aut faepe videmus multos homines,qui quu per hac arrificio>

(am via incedere nolint neq3 er per compendiariam illam Diogenis, & iubmde diiudicare velint
faifos fermones, id nec recfte nec perfecfte facere poffe. Porro' fi fint philofophi Cynici, nulla qui¬
dem quod abditum fit,aggrediantur,praefertim fi illis quae manifefto apparent, videatur aduerfa-
ri: quin dC rones eas,qux iftis contraria funt, omnino fpernant,adeo vt necp velint exquirere qua
parte fallant. Si vero fint Dialedlici, ftatim paruo et negotio hafce captiones agnofeet. Veru ipfi
Vtraque de caufa culpandi funt,nimirum dd cp adeo temerarij fint, vt in eas rationes,quarum funt |
imperiti, fe ingerere velint: 6 dquo'd ea omnino obliuioni tradiderunt quae manifefto apparent*

Sed velim recorderis,quo'd non medo viri fapientiffimi, verum etiam rufiici omnes bubulci, esc !
terifj3 paftores, immo & ipfe pecudes,gelu SC calorem immodicum fugiunt: nonffie multi ob ho |
rum exceffus interiere f an forfitan tu folus intfe mortales, ex balneis mafeadminiffratis nuqtiam ' -

PROCATARCTICIS 98 j

A laefus cs f* Non potes Erafxftratc eas rones diffoluere qux afferuntur contra caufas procatardticas t 1
Et non modo has/ed nec fflas etiam qux contra motumjquac contra demf onem, nec eas qus con!
itradocffrmam^vel diiciplinam,vel inquifitionem,veI inuentionem^nec etiam eas quse contra ho^ ^
rum caufas afferuntur* Num igitur hatc oia erant a te, tang non entia, fpernenda: vel potius fides j
|ijs,quae euidentia fiint,prxfl:ada erat,vt fi quid ab aliquo fiat,hoc illius caiifam appellemus r' Num I
iab immodico frigore vel immodico gftu nihil fit f at ob vtrunep moriunt multi* Num moriuntur |

^ quidem, non tn Igdunt t' qui fieri hoc vng poteft f' Num et ab aiijs forfitan caufis quis l«di porefl:,!
vt prte eilu vel gelu nunq a febre poffit inuadi c' Oportet fane' attendere ea que quotidie fiunt: res |
etenim hascnon egetdemfone* quum pleruncp videamus nocumentum, quod ex xftu eft ,vel ia j
febrem definere,vel i n quippia aliud fimile: SC illi (vt ego quidem puto) qui memores funt eorum i
quxob haec quotidie eueniunt, eos derident qui in hunc modum delirant* Quidam fe intheatru i
contulit,quum nullum iacorpore fentiret incomodum: ied vbi Soli ardenti caput expofuit, illud
paulatim & calidius dC plenius redditum efttmox ccepit dolere 8 C exuri,fubinde^iecundum vni i
ueria tepora dolens diiceffit: qui poffea difficultate tenebatur cutem,quae circa fronte 8 C caput eft,;
mouendi,aridam^3 ea fentiebat, dC paulo poft febris illum adorta eft* Sed medicus die fequeti aece

B dens,caputcj3 omphacino oleo frigide^yefrcH&ceoetperfiindens^&admin&atislialneisdlLumia ■
mitati reftituit* Quid quaefo putas quempia vel vulgarem exiftimaturum de tuo hocfophiftnatec' |
i Qiiid prxterea fi videat alique qui probe quide concoquat, nec vllo alioqui fymptomate teneat,;
nifi q? poft exercitationem, ex litigio quodam rurftim exerceri adhuc magis coacftus, ccepit arti- ^
culos calidiores fentire,& paulo poft totum etiam cbrpus'afidum' 5 <: in 3 equale,c 3 [uod dum mbiiere |

dicus inclinante febre, adhibito balneo, ipfum priftino afliieto vidui reftituit : Putas'ne igitur
illi vnq periuafum iri,no pofle queng ex labore febricitare ^ At mirabitur quifpiam fortaffis, cur '
nulli vulgari homini hacc Erafiftratus periuaferit, medias vero no paucis perfuadeat; Sed id qui- i
dem miradum non videbitur fi audierit eorum plures afferentes, effe potius patriam prodedam, i
gpropriu dogma* Cur ergo tps perdimusdumErafiftratiorudogmataredarguimust'huiufce-
tnodi enim deliramentorum ea vnicacauia eft, q> qui putat omnem febrem fequi phlegmonen,
oportet vt mox exponat, quo modo ille qui ex exercitio in febremjllapfus eft, paulo poit ratione
ividus inftitutaliber euafiuNon erat aut verifimile rem ita fuccederefi phlegmone adfit: atq3 lon-
ige et minus,qj ex ciborum ac vini oblatione id contingat* Vnde illi duorum alterum erat necelTe,

C; vel vt nih il ex his immutaret, quf ex ratione prius tradita fuerant-,vel vt ad fophifm ata conuerte-
iretur* Primum autem ille nequag poterat perferre,quippe qui fibi hoc perluaferat, fi vfquequaqj |
i antiquos imitaretur,apud o&in nulla fe gloria futurum: vnde coadus poftea.eft fecudum aggre- ,
i di, 8 t mendacia cauillatj3 confingere* Nec modo in his Erafiftrato ac eius fedatoribus necefle fuit j
i cauillari, verum & in illis quf de hypoftafi in vrina tradita funt* Nam fi fuos affuefacerent difcipu !

; ios in dignofeenda difeernenda^j hypoftafi,quae purulenta eft,ab ea quellibinde in ianis.confpi- I
icitur, redarguerentur facillime ex rjs in primis quae videmus quum phlegmone in fuppuratio- j
: nem verfa foluitur,per purulentas vrinas* Neq3 enim illis fimiles funt,quae fblutis febribus excer- !

: nuntur:in ijsfiquidem id quod relidet album eft:,neq3 foetorem habet, neq3 colorem et quem pu- j
i lulenta: retinent,nequelentorem* Ne ergo aperte conuincantur, fe deridere eospra:feferunt,qui I
I haec obfer uat: dC eos tindores appellant,qui aliquid ex vrina percipere volunt, quo'sTupp ofititia I
I etiam vrina fep e decipiunt* Et hxc omHialgiuitTvtadmirandum illud dogma defendant, quoH~r
I omnes febres ex phlegmone fiant* Ob id etiam neq3 frigidam aquam potandam illis concedunt, i
i qui ardente febri tenentur: ea,n,opportune exhibi ta,confefi:im fudant,liberi^3 a morbo euadunt* !
i Et tu Gorgia nos id fepe effecilfeintuitus es,quum nulla obftabat vifeerum inflamatio, tuc enim |

E maximam febrem foluit frigidae potus* Hi igitur,nequag bibenda eft, aiunt,vt omnia ea dechne- !
imus ,quae nofl:ramfubuerterefedam valent* Sed & alia prxterea artis huius auxilia reiecerunt,

; quippe qui timeant, ne ex illis redarguatur* In quo ordine repofuere et rationem caufarum pro-
catardicarum, quum minime monfirare poffint, quo pado homine exxftuante ,.vel laborant^

; vel irato,vel moerente,transfufio ea languinis fiat in arterias,quam ipfi Tretpiyp^^ucrtv vocant* Vnde
! varias rationes contexunt,fophifmata machinantur,comm entis quibufdam excogitatis illis infi-
diantur,qui eo' accedunt vt artem benignam SC vitae opportunam addifeant* Quibus ex tot horu
:infidijs fecus ac ipfi fibi prius propofuiiient,euenit: dum enim rudes elfent &C imperiti, comunes i
omnium notiones feruabant, & ijs quae manifefto apparent,credere afllieuerant: mox vero adeo i
: ab iftorum mirabilibus fophifmatis peruertuntur,vt adducantur ad id, q> non amplius rebus ma- '
nifefte apparentibus credat,eorum nodos foluere nefeientes* Hoc etenim admirandum commea
tum con tra fuos difcipulos excogitauere huiulcemodi medici,vt neq3 eos permittant foli infifterc ,
experientiae: necp ad rationem adhortantes ad dialedicos remittunt,vt cos his irretitos fophifma¬
tis detineanu At illi,qm nullam v nquam adhibuere exercitationem in diffbluendis fophifmatis,
hos praeceptores quali deos admirantur* Tu fane' nofti nonnulli, qui a' quadam veiuti aduerfa
' Claffis* nnn q ' for-

DE CAVSIS

l^rtunaad taks medicos delati funt,feentur farpe^q? dum iri memomm reuocatca qiik ipfialias E
i paffi funt, aflentiuntur q> ex xiia alrjs^|3 huiufcemodi', febres accendi poffint: at quum ea qux ab;

I lEraGftrato literis mandantur, perlegunt, ftatim iententiam mutant. Qui fi alicui praeceptori artis'

' dialeclicae perito adhgfiffent,lacillime eius fallacias agnofcerent,vbi ipfe inquit, q» multi in longe
! maioribus verfari funt laboribus, atque in maiori plenitudine fuere,gij qui febricitauere,& tn ab
; omni morbo liberi permanfere* Sed quxfo,num propterea q» qui in maioribus laboribus verfati
I funt,nullafuntarrepafebre,nopotuerealt|minusIaboratesinfebreincurreref’ Sedinmedium
: proferamus nos alique oratore,defendente quenda pugile, qui Q) pugno vetula percufferit,vnde
I ilia mortua eft, ab aduerfarifs accuiet, & in iudiciu trahat: vbi ab adore probat cp ille eam percuf-
I fit,qu6d^|3eamortuaei]::fingamus^3reipatronumhocmocauillisErafiftraticofifumilln defen^
dere» Vos o' iudices,mil!ies huc hoiem in ftadio pugnante vidiftis, ac maximis aduerlarios plagis I'
pullante, vicilllm% ab illis puliata,nccth is ab illis,autiIloruin aliquis ab hoc,interfedus eft,Non;
ergo qj percullerit,caufa mortis extitit, quia 0 percuti in ca elfet qi quis moreret,qui vehementius;
percuteretur, citius moreretur: quod quide falfum eft, quu ifte maximas intulerit, ac et pertulerit
plagasjnecipfe mortuus inde eft,nec aliu interfecit.Quis igitur credat q> ex illata plaga non admo
i dum et magna,obierit anus c' Nimiru fi ex plaga non imodica polTet quis morte oppetere,hic qui E
alioqui plurimis 8 C validioribus plagis expofttus fuit,e vita iam multoties deceffiffet» Quid obfe-:
cro faduros iudices ft talia audierint putati^ y no ne irridebut palam ta patrono, g reo qui huiuf>
fcemodi patronu protulerit d Na nemo meh ercle eft,qui non coprehedat,q) robur athletarS mub!
tas pot vel et validas fpernere plagas, quu tn anus prg virium imbecillitate, ne mediocre quide 8 C'
vnica poifit ferre* Is fane' orator foiis vfus fophiimatis Erafiftrati nec iudices decipere,nec aliquid
obtinere poterit* Accedat autalter orator ifto quidem peritior,quiinfpeda vetula a iuuene per^
cufla, refpirante adhuc, paulo poft tn moritura, affinibus^j ipfius illum homicidfj acculantibus,a' i
quo illum defendere velit: ita dicat: Si hic totum fere' vitg tps tum feriendo tum itfhis perferen ^

! do tranfegit, nec vnqua vel iple interfedus, nec exaduerfarijs queng interfeciq non eft profedo;

I ipii cauia mortis iftius vetulae tribueda, fed potius eius imbecillican* Nam fi vnica plaga mortem
inferre poftet, longe magis multae & validiores inferrent: quod th non ita eft* Quare fi vetula j
mortua eft,ob fua mortua eft imbecillitate* Hic quide orator multo eft priore prxftantior,qui no ;
modofeumvf cauia velle abfoluere, verum &:illamalio'transfert:nihilth8^ipfeefficiet,quum ^
necelfe fit tandem fateri, q» anus percutiente iuuene mortua fit* Attamen Eraliftratus nec ifto etia |
dicedi modo vfus eft,quo ikpe noftri vtuntur,vt nimirum caufom eius quod aeftum vel frigus fe^ <3
quitur, in iplam transferret ritionem rerum patientium* Primo*n*occurfu ratio ea quae ex tranf-;
latione caufe depromitur, plurimum vf audienti efRcax: qui tn fi illi mox inftiterit, diligenterbj
perpenderit,inueniet aliquid in ea afferri,quod congruere non videatur* Nam oportet tadem zL ;
lerereq) is affecftus ex conuentu amborum naftatur, frigoris inquam ac imbecillitatis rei patietis: i
fiue modo effetfius fit ex i)s, quae iponte&cafuproueniunt:fiueexijs,quae plurimum :femp er
enim frigus cum imbecillitate patientis concurreret. At hoc nihil decretis Erafiftrati fauere po
teft: vtcunqj etenim fateamur frigus, ^ftum, laborem^ aliquid ad febrem facere, ftatim interro>
gandus erit, quo id fiat modo* Vnde quum ipfe refpondere nequeat, neceffe eft ipfum non paru
turbari: necp enim h oc leue eft, rationabili interrogationireipondere non pofle: fed longe adhuc
I graiiiiis eft,ab huiuicemodi rebus omnibus,iuppofitiones ipfius coargui* Etenim qui ih gftu ver
! fatuseft,isfebremientit:qugincapiteprimumexorta,invniuerfumcorpusmoxdiflrundit,tan^

I afare vbi accenfa eft: Alter vero, qui plurimumlaborauit , ab articulisaccenfum calorem in relfr
i quum corporis tranfinitti*Quis enim eft qui fi plusiufto ambulaueritjno fentiatfepiffime ex mo ;

I tu crura calefierir quse fi adeo fubinde calefcant, vt vna' partes cgteras calfaciant, perueniente tan !
i dem calore in vifcera,necefle eft febrem exoriri: QugquidemfebrisinhuiufcemodirebusmanfrH
i fefta eft cuncfh'shoibus,quippe cuius iubftantia ex abundantia caloris Goftat: Sed& idconftatex j
I procatardicis caufis,Iabore inqua,caIore,&: iftiuftnodi cgteris aiigmetum ilii prgftari* Atvtrunqj
i negatErafiftratus,quineq3febrisinteIIedumferuat,nam&eiusfubftantiaacceptaret:aitvero^ 1
; femper quacunq3 febre phlegmone prgcedit* Si*n*ipfe eundem huius affedus,que ceteri oes, in" |

! telledum teneret, eafdem et caufas generationis illius teneret:moxc33ab experientia res quxeui^
i dentes funt dodus ipie, ab rjs exorfus ad alia accederet: fed nihil ille haberetpoftea quod de Hip^

I pocrate dicere poflet* Vnde omnis illum fermo defecilfetiipfevero aliquid dicer e fibi neceffarm j
1 eflfe putabat,hoc fiquide illi conftitutu erat. Quare conftat q>illi neceffe ftiit multa innouare fo ;

I phifinata aduerfus ea qugeuidentiafuntjCOminifci: vnde et nos cogimur in his Erafiftrati captio :

! nibus immorari,ac fi nullu aliud nos negotium detineret* Habuit itacp aliquam cam Erafiftratus '
vt diximus, cur non concederet ap caufa nocumenti ex infirmitate eft eorum quibus nocet: vt.n, i
hoc concefferit, dC praeterea aliquid oino fieri a' caufis procatardicis, ftatim vniuef fa ipfius de fe.-1
bribus decreta corrud manifefte, eorS6j3 abfurditas apparebit. Porro' caufte notio aliquid vr in fc |
confufi dC indeterminati cotinere: Sk!: propterea alrj quide dixere cam nihil in fe habere,qd melius 1
- -—^-■-----^^-—-fitH-

_ PROCATARCtiCIS 99

A fit aut prsefiatius: alij vero^in quibus funt empirici, dubij fuere fifne caufa necaie: alrj vero, vt He
rophiIus,acceperunt quidem caufam efle, fed ex hypothefu Sed illi, qui tang principem Erafiftra
tum fequuti funt,ex ordine caufarum procatarcfiicas remouent:has autem omnes nomine muta^
to, 8 c’ confidis rationibus, occafiones appellanuAttamenfi cocedamus quo'd vtilitasrei quae fit,
ab hominibus caula vocetur: quod^}3 bC efiedrix,quae principium dicitur vnde Rt,dC cum his ma
teriam atqa organa tfacile deprehendetur q>ij cauillant,dum aiunt procatardicas non effe caufast
immo hinc oia ea pendent,qu^ perperam de caufis prolata funnindem* ipfi conficere voIut,nub
lameffe cuiufpiam rei caufam,q? nullum ex rjs, quae quippiam efficere dicitur,in omne materiam
agere videatunNequac^ th hoc illud efi:,quod inde conficitur,fed id potius, q» nulla caufa fola ipfa
: abfoluta 5 C perfeda effe poffit: materia fiquidem lemper efidrici cattEttr,. ^efibdrix materiam
^ aptam, expofcere videtur* Superius autem iam moftrauimus, q» ea quxab Erafifirato cotra pro--
u ' ■ catardicas caufas adduda funt,nulla aliunde ^ ex mutatione huius vocis,caulk fcilicet,habent ve
tt rifimiiitudinem: apertius tn id ipfum offendetur, fi ipfa eius verba afcripfero* Si refrigerari caula
febris effet, qui magis refrigerarentur, magis effent febri obnoxfi* Vbinos eaqu* Erafiffratus
i confulto omifitaddentes,rationemvniuerfamabfoluamus:S<^oftendamus, q^pteridquodab
]B ipfo prgtermiffum eff,accidit fophilma. Vt id igitur videatur, fit vniuerla eius feries h^c; Si refri
gerari fola effet febricitandi caufa, tunc qui magis refrigerarentur magis febricitarent. At non eff
oErafiftrate ea fola febricitandi caufa, refrigerari inquam: verum opus eff patiente natura, vt qm'
magis refrixit, magis febricitettficuti quum dicimus quod ille qui magis caldtratus fuit, magis
quoque Ixfus fuerit. Profedo^SxI fi ea ifforum ratiofolis caufis procatardicis videatur aduerfari,

: omnes tamen in vniuerffim caufas oppugnat. Vnde non effet admodum difficile, fi modo fophi
fts refipifcere vellent,eis offendere quo modo vniuerla hominis vita vtatur nomine caufe: facile
et erit,omne in his ambiguitatem,ea quatmanifeffa lunt fequendo, de medio tollere. Sed haec ipfa
etiam res palam tibi faciet, q? nullus vnquam ita fibi cauere fine dialedica difciplina poteft, quin
decipiat. Et proinde medici qui ab experientia Empirici didi funt, ea quae in vita hominibus eue
niunt,fibi obferiianda proponentes,ab horum tn fophifmate deuidi funt ita,vt dubitarim de pro
catar dicis caufis, de ijs nihil pronunciare aufi fint: qui adeo tn fapere vifi funt, vt concefferint
aliquam oinocaufe rationem in procatar dicis feruarl. Erafiffratus vero, qui eas oinofubuertit,
palam eff quo'd nullam eorum ipfe rationem habet, quae vel ratione vel experientia reperta funt.
i Vnde fi in alicuius Erafiftratij medici manus quis inciderit, ex teff u vel labore in febrem illapfus,
Cneceffeeritvt tertium 5 ^ quartum diem expedet:quum tn poffit citra tertium bene le habere:

! poffit etiam alioquin inlogiorem morbum vel etiam in grauius incidere periculum,quemadmo
dum illi adolefcenti, de quo iam meminimus, contigerat. Oportet itaque non hxc tantummodo
animaduertere,fed oes etiam quantumlibet fimplices fophiffarum lermones. Et fi enim hoc fatis
; videatur exiguum,non vti nimirum in omnibus ratione,fophiff^ th femper nouiffima qugqj fe-
■ dantur. Veliem autem te in hoc quoqj libro exerceri, fi tibi dandam operam dialedicae putas.
^duerfm Erajijirau Sophifmatd, qUihus Repletionem NuUme^e Morbi Citujam

monflrare conabatur. C MP. 3.

P Oterant hxc lane' ad hos fophiftas redarguedos latis effe: verum qm eos omnino confutare
inftituimus, iccirco rurfum reuertamur ad Erafiftratum, qui vna' cum caeteris procatardicis
: caufis repletionem etiam tollit,ac fi illa nunq vilius morbi caufa fit. Ait enim ipfe, q» ea eff veluti
: materia qug nullius morbi proxima caufa eff,nili aliquid aliud interim agat,ficut omnes pro com
: perto habent. Oportet fiquidem vt ex eoru quf comedunt velbibunt ingeftione, in venis aliqua |
gignat plenitudo;ab ea vero(vt ipfi graeciaiunt)pareptofis(quafi intercidetiam dicas)inarterias: I
in prxfenti.n.ex fuis decretis hucfermoneinffituimus. In hac vero paremptofi cor vehementius :
E> fpiritu mouet 8:1 fanguine,vt expellat ad extremas arteriaru partes: vbi ea coculcata phlegmonen j

; catione. Sed fi ita eff,guis plethora no fit prima phlegmones caufa,quu th illam in ea caufarii cole 1
i cutione tam ordine q tge prima admittant, du a repletione plethora(fic.n.ipfi nominat venarum
plenitudine)fieri autumat,a' qua mox fieri aiunt pareptofin,fubinde vero conculcatione et phleg
■ monen, nefcio,cur poffea no audeat affirmare repletione effe morbofam cam,& de noie poffea U ^

: tigent. Haec vero videt maior illius,g in alia quapia re fuerit, impudetia, nimiru q? concedat reple ;
tione plethora efficere: hac vero, fanguinis pareptofin ad arterias: dC hac, phlegmonen: 81 poffea ;
nolit,his hoc modo conffitutis,concedere repletione phlegmones caufam exiftere.Na dC nos pa--;
ri pado dicemus, q? g plaga h omini illata venas colli fecuit, no extitit illi caula mortis: quo modo
autf quonia caufa ^xima dC materia fuit,non ille qui percuffit,fed fanguinis potius effufio. Vnde
accerfamusoratoreaIiqueErafiffratium,quivelitpercufforem abhomicidij crimine eripere, |
hoc modo dicat: vtamur vero definitis nominibus,vt res clarior fiat. No eff Oreffes caufa mortis ■
Cly temneff rae: mouit.n.ille manus quide, na id nos fatemur q) manu fua ille hoc fecit: manus ve- ;
ro Oreftis, nonipjeOreftes,enfem mouerunt:vndeiamexhocOrefteminfontemeffe offendi-
TertiaClaffis. nnn ijj ’ mus: i

.__■ DE SIS _:

mus: Sed ex aKo etiam magis,nam ab enfe praeterea incifx iiint vense in collo,non ab Orcftis raa- E,
nibus;fuit pofteaincauiaefFufionismultifanguinis fedtio venarum^nonOrelies. Quo'd vero,
mors Clyteneftrje a'venarum fedione&fanguine multo effufo prodierit, neque ab ijs qui accu-
fant negari arbitror. Qiiare non eft putandus Oreftesfuiffe caufa mortis Clytemneftre,quum he
queantaccufatores noftrimonftrare,quo'didemfitOreftes dt: multi fanguinis efruuo.Quo'd fi,,
hf c non funt vnum 8 C idem; dC iam pro confelfo habetur,quo'd horum alterufuerit mortis caufari
relinquitur alterum nulli amplius crimini effe obnoxium. Quo modo ergo voluntifti,rimul 8 C..
fluorem fanguinis, ac etiam Oreftemjfuiffe mortis caufam,quum minime fuerit Oreftes caufa ,
cur languis fluxerit, fed potius venarum ieclio, ficut iftius, enfis C Quo'd fi vos propterea culpa¬
re Orelfem velitis, quia eius propofitum caufa fuerit cur ille enfemmouerit, videte ne eadem
etiam ratione Clytemneftram criminis ream efficiatis. Vnde quotiefcunq3 effeclus alicuius pri-
maproximaiq3caufareperta,hacnoncontentus,aliamvolueritquisantiquiorem iftainquirere^

; & illa aliam,ilii profecflo res hate in infinitum abibit.Cur igitur non fit fatis, attuliffe caufam mor
tis Clytemneftrae fuiifefanguinis profluuiumr' Verumn tuvlterius prouecfius dicas. At non
effet languis effufus,nifi vente fuilfent lecfix: nec illae incife,nifi enfis fuiffet admotus: nec is admo
tus elfet, fi manibus Oreftes illum non tracftafletmeqp manus id efFeciirent,nififibi illud OreftesF
^pofuiffet:Nos quoq3 pari modo vlterius^greffi, de haere, licuti & tufecifti, differamus, quum
poffimus hoc afferre, q? neq3 Oreftes effet, nifi illum Clytemneftra genuiffet: quo deinde fiet, vt
fit neceffe affirmare Clytemneftram ipfam fibi fux mortis caufam fuiffe. Sed poteramus nos fta-
tim in primaaffignata caufa perfiftere,nec vlterius eoulq3 fermone prouehi,quo'd videretur Cly-,
temnelira fuiffe fu^ mortis caufa. Vnde talis profecflo' videtur is orator, qualis ille qui nos docet,
quo'd fi femel coeperimus impudentes effe,nulla nos fophifmatum copia deficere poffi t. Sed ite
nobis permittatur, vt liceat in exemplum fecundum afterre iudicium. Accufatur medicus quo'd
exitiale medicamentum dederit: dedit autem illud puero cuiufdammulieris, quaeilli, vt id eme¬
ret , mandauerat; illa vero pofteaquam venenum ici habuit, iuffit, vt feruus qui priuigno mini-,
ftrabat, illud ipfi ©ferret: que^affumpt^iltemortuuseffi:vndeDmnes damnati fiint, nouerca, 6C
ille qiii venenum obtulit, ille <qui emit, praeterea medicus qui venenum vendidit. Accedat
itaq? orator ab Erafiftratoinftrucflus,&I dicat: Quo'd mortuus quidem puer fit, nemo negat: non,
eft tamen a' puero qui venenum exhibuit, interfe(flus,fed a' medicamento potius: eft etenim prae¬
ter rationem omnem, quum caufam apertam habeamus, id velle in hominem innoxium referre:
neque enim idem eft homo,& medicamentum, fed diuerfa funt haec. Quo'd fi propinatum medi- Q
camen mortem peperit, cur amplius oportet alteri effemoleftosf'longe^3 minus culpanda eft
nouerca,qux venenu mifit, vel ille quiillud attulit, Sicuti fi quis alicui funem tradidit, qui poftea ’
ea facflo laqueo,fe fufpendit, vnde necatus eft,iuftum minime eft vt ille accufetur,qui Funem ven¬
didit . Is itaq3 orator fi ab Erafiftrato edocftus, dC in dicendo callidus fuiffet, hxc omnia fus6j3
verfandoppotuiffet forfitan iudicibus periuadere,vt medicum abfoluerent: fed nullam ille habuit
cum Erafiftratijs confuetudinem, qui in difeeptando vehementes admodum funt, dum nos do¬
cent , quo'd repletio non eft morborum caufa. Quis ergo amplius erit qui nos prxterea vetet ci¬
bo potu^j3 repleri c' cur quifpiam nos ab inconcocftione auocat i’ cur no exercemur r' cur vicflus ra¬
tionem qui fuo conftet ordine laudamus c" Hatc omnia a' nobis reijcienda funtjquum ira ab Erafi¬
ftrato didicerimus. Negligamus ^ftum,frigus,quemadmodum & vigilias,haecenim primum pi¬
tuita gignunt & cruditatem. Facile autem cruditas negligipoffet, quae aliqua ratione nihil pof-
fit officere:nam neque ex cruditate febris oriri poteft,omnes fiquidem cruditatem paffi febricita¬
rent: neque conuulfio,nam conuellerentur qui cruditatem paffi effent; fed neq3 membrorum re-
folutio,nec quifquam morbus alius: eadem enim eft eorum omnium ratio. Et proinde prgdicare
merito praeclarum hoc Erafiftrati inuentum poffumus: atq3 eius admirari benignitatem,qui nos H
ea vana fuperftitione, qua nos omnes tenebamur, liberauit, quae^3 noftram vitam ladebat pluri¬
mum. Ne igitur amplius timentes laborem,prohibeamus,quo'minus quis fe totam diem dd no- .
diem exerceat:necetiam ab atftiuo Solequenquamabigamus:necpferuiindumentis vtannneqj
nobis calciamentis eft amplius opus. Stultum enim eft qp fulpedlum frigus habeamus,vel aftum,
vel laborem,vel vigilias, fi haec nos ludere nequeunt. Neque erunt mox hi increpandi qui fe cibo
nimis replent, vel qui inebriantur, fi vana ea eft opinio quo'd poffint ex repletione tegritudines
fieri. Cur ergo non delendi fint antiquorum tum medicorum tum philofoph orum libri,qui cru-
ditates,repletiones,refrigerationem, xftum^3 damnauere c' Cur Erafiftrato aurea ftatua Delphis
non fircoHocanda, dC piurimartlltgmtiaE referenda:, qui h^c nos docuerit iufferit6j3, tanquam illi
qui prg tot viris gloriofis et raris primus veritate adinuenerit C Neq3 enim Diocles,necp Polybus,

, neque Hippocrates potuit vnquam huiufcemodi rationes contra gelu 8 C aeftum, laborem^3 S>C re
; pletioneminuenire, vthxc omnia omnino negligamus. Secus praeterea philofophis videtur.

! Ariftoteles enim, Theophraftus,Sd ante hos Democritus, Empedocles, multi praeterea ex
I minoribus philofbphis,cofulut,vt ab exceffibus caueamus; Solus vero Erafiftratus noluit quic-
i- - --quam-

PROCATARCTICIS

100

^^u^nhonim effe a nobis timendum* Eft ergo ipfe vti Deus adoradus* Ego autem qua'm liben-
^rhoc vnumjfi poffemjab eo fcifcitarerrat non poflum,quum iam vita fundus fit: ii tamen viue
ret facillime nos forian docerer,a qua inquam re nobis cauendum fit* Ego enim fi neque ab aeftu,
neq3 a' gelu mihi timendum fit, necp a' IaDore,neque a' crapula, neque a' vigilrjs,neque ab ira, neqj
a' moerore, facile fperauerim me pofle aifequi propemodum immortalitatem* Ec fortaills necp ve
rendum eft, quo'd me quifpiam interficiat, velfumpto veneno inteream:ab alrjs enim omnibus'
qu^ priores timuere,nullus mihi videtur timor imminere,ab tjs fiquidem omnibus opera Erafi^
ftrati ereptus fum. In reliquumego-aeq-jimlneuff^taaquammaleadmimftratum damnabo: neqj f
caput vel pedes cooperia: nil amplius 4 ©mibtK?BFhfyeme,vel indumentis calidioribus,entopusr-:
non ciborum yefpcJtmrm moderatione, veleorum quatessernafunr* I Jormii ftaqjxamnium gra'
lia, Erafiftratum vt Deum colamus»

^duerfmHtrophilum,qui'NuUamdm Cdufumcenfehcit. C*^P. 4.

S Icuti autem nobis de Erafiftrati lapientia, quam in fuis prae ie fert rationibus, mirandum eft,!

ita Herophilus de timore damnandus: qui quum de caufis omnibus ipfe multis validis ra^ ;
tionibus dubitaueritjdemum illum inuenimus dicentem. Sic hominibus multis videtur.Hocve^ ,
B ro maximam videtur oftendere timiditatem,relida ratione,h ominum fequi opinionem* Aitigi^ i
u tur ipfe: An vero caufa fit vel no, ne inueniri quidem poteft: refrigerari autem,seftuare^, ac cibo i
impleri, quadam potius opinione conftare videntur* Sed rationes illae, qux ex t nominis muta^ ■
tione> aflumptx funt, caput hoc in dubium reuocarunt: & illae praeterea, quae ex modo quo gi¬
gnuntur ea quae quomodocuncp funt,depromi folent: 8 C haec infuper,^ua quaeritur, fi fit alicuius
rei caufa, qux incorporea exiftens, alterius corporis opifex fit; vel ipfa Corpus exiftens, incorpo¬
rea rei fit effedrix: an etiam ipfa mota, moti, vel potius manentis: praeterea an praefens praefentis,
vel prxfens futuri* Et poftea,vt ea omnia quae ex ea partitione inuenta funt,profequutus eft,quae
tamen nequeunt probari, tadem infert non effe rei alicuius caufam aliquam* Ipfe enim fic inquit:

« Aut caufa corporis incorporea eft,aut corporea* 8 t: Cf tera qug ex partitione recenfet: Manifeftum
autem quod nullum horum fit: dC proinde caufa omnino effe non poteft* At tu fophifta gencro-
fiffime non animaduertis, quo'd vniuerfam hominis vitam fubuertere potes modo eo argumen-
;^do in ijs etiam qux manifefto apparent* Nam quumividEroiisaliquistoi^^ ab

qs quae videmus afiquidregredfens-adocuiositaflrosiJfifiienfevelaffocaUs aIiqm'd^xtt,quod ad
td fertur, quod a'nobis videtur: vel id quod a'nobis exit, illi occurrit quodabiilis egreditur, 6 ^ 1
C hxc mutuo fe tangunt,& ita videmus: vel neque ab illis ad nos,nec a nobis aliqua ad lUa feruntur |
loco aliquo,ied fenfus per medium quafi per baculum, fit: Sed nullum iftorum eft, nec^ primum

inquam, neq; fecundum, neq^ tertium, necp quartum: vnumquodqj enim horum multifa¬
riam in quaeftionem trahitur: Vnde fequitur quo'dnd videamus* Poteft & hocidem

alio modo probarfifidiftinguamus: Aut tam id quod videt,qua'm id quod vide- i

tur,corpuseft:autincorporeum eft quodvidet,corpus vero quod videtur: ^

aut cotra:aut vtrunqj incorporeum:ac deinde vnoquoqjhorum de- |

xnonftrato qp verum no fit, inferat quifpiam nos non videre* Po
teft & id ipfum alio modo trahi in dubiii, vt diftinguat ali¬
quis,Quod fi reicuiufquaminiiobis fenfus excitetur, I

oporteat, q> vel quiefcens moti fenfum moueat, i

vel motum quiefcentis,vel quiefcensquie |

fcentis,velmotummoti:moxautem i

oftenfo qi nullum horum fit ra¬
tioni confonum,aftruat '

nos nihil videre* :

ffignificatl txS
fpolidoae.

Tertia Claffls.

nnn lU)

Galeni

GALENI IN PHIMVM HIPPOCRATIS

DE MORBIS VVLGARIBVS LIBRVM
C O M M 6 N T A R I I T R E S
HermannoCruferioCampenfiinterpretc-

zy^ugujiino (jadddinoflurihminlocisemendati

COA 4 MENTARIVS PRIMVS

Prin dpium, quod in alijs imprelsionibus defiderabatur a Nicolao MacHello
Medico Mutinenll latinitate eRdonatum.

I ^ptXfvtit

j i .

I

^ (JeNatu.hum.
co.i.t.ii.iJ-

. 3*.Apho.4.Ex.
ord.io.c

8.30.6

A R G V M E N T V M

LiherHippocrctthlentimm, tn cum prima, parte ^uJiriniL fqualidii
aci/emtmebulopiTempejias deftrihimr.

On hoc quidem libro Hippocrates Cous agere inftituit de proprifs;

Guiufqj regionis morbis, ficut Ianealia's non nunquam , q» fere fermo G
ipfius omnis fit de morbiRqu^iBp^emnipiflim graflahtes nominan
tur: C^mbBndermiri.regionatifeu^ ficdifFerunt,q>"hi quidem per ali^
quod tempus aliquam regione peruadant: hi vero incolas, ac fi c ogna
tieffent,nulIo lion tempore comitentur. IgiturlnTiBrodeaquIs, aere,
et locis,regionales egritudines docet,qug g fingulas habitatioes fiant:
hoc aute libro Epidemioru ggn'tudines,q ug per aliquod tepus paffim
vel ciuitates vei nationes totas adoriant. Et confueuit quide ambo hgc, .

_ggritudinum genera co m munia dC p^afilm graflantia nuncupare,ea

teras vero omnes c!zropetS'i;(^giAifper[cLS:,fcilicct qua no communiter multos,fed feorfum vnum^
quenqj,prehendunt:nam fgpius graci csreipeiv pro difpergere dC abinuicem feparare vfurparat.

• Et ad eum modum Thucydides de iuuenibus ait. Vere autem alfi i n aha ciuitatis p aEtedifperfi pe
: rierut. Horum aut morborum ficut generatiOjita 5 C caufa cois.'''Cum aut tres fint caufe a quibus A. Li.f.i. i. i-
morbi aufpicantur, vna quideminijsquaofferuntur:altera veroinijs,qugfiunt: 8 <rtertiain i|s r«a.c,i- 3 «^S
qua extrinfecus incidunt: per vnamquanque fane' eommunes morbi fieri confueuere,ac prafer^:
tim quidem per affedlum aeris nos ambientis .Non em'm frequenter accidit v t per ingeftos cT H
bos morbus communis duitatem, vel nationem, vel exercitum peruadat: ficut necp per commu.'
nes tum occupationes, tum labores: At continens nos aer fi immoderatius calefiat, vel frigefcat,:
vel humefcat,vel fiGcefcat,corporum fymmetfiamT^SlamtasH^^nfundrfimterturbat, ac cor^;
rumpit. Altfs enim caufis neque omnes fimul obuiamus,necp integrum diem fubijcimur,fed aer ^
folus extriniecus omnes ambit, SC inipiratur. Non enim fieri poteft, quin corporum animatium
temperatura cum eius permutatione afficiantur ac permutentur. Et propterea, vt Hip pocr ates
ipfe docet, |j vere quidem fanguis, humorum temperatiffiirius, in bene temperata conftitutidne
abundat: hyeme pituita,frigidiffimus humor,in frigidiffima tepeftate:ficuti flaua bili^^calidiffi-
, mus^^humorjin glidiffima hora: 6 ^ffliquus fcilicd bilis afifaTatftrad^eKfiisin fffatdduoBusTuc
cis, IciliatTain^ine^pallida, qua etiamfiaua MisTTominatur. Sic demum etiam morbi pro ra>
tione vniuicuiufcp tempeftatis fiunt, fimilitudinem habentes cum natura fucci exuberantis. At fi
per didarum tempeftatum appellationes didi generarentu: rjucc i,nu ng vtiq3 fier et, vt a fua tem^
peratura aliqn degenerantes,alios generarent. Quia wro vnaqueq^ pro ratione iuk Temperatu^
reae non propter nomen,pradi(fios fuccos auget, neceffe eft, vt qn ambientis nos aeris tempera^
tura permutafjpermutenturetiafuccijficut ipfe dicebat in aphorifmis: |In tempeftatibusfi eadem
....■ 'die

DE MORB; VYLG. COM. il. loi

Adi^mnc quidem aeftus, nune vero frigus fiat ^ morbos autumnales expecflare oportet. Sicut,cum
fingulae tempeftates propriam temperaturam feruabant > pro fuarum naturarum ratione morbi
creabantur,ita fi praeter naturam permutentur,ad conftitutionis aemulationem morbi ftenu Cur
igitur in vnaquaqa tempeftate non omnes vno & eodem morbo capiuntur r Quoniamiane'non
parum ab inuice diftanc 6^ per connatas naturas,Sf per^^taresjnec nonpecyiuendi formas*Quo,-'
circa hic quidem facile cedet malitiae temperaturaej^^^^irtempelfatis: alius vero quam multu
repugnabit:alius vero laedetur pmnmanih^iaBus-vero per malam viuendi rationem prius mor
bo occupabitur, quam tenipeftatis fentiatlaefionem*Nam, ficutcum ab ambiente laedebatur, tali
aegritudine capiebatur,quae illiustemperaturaerefponderet,itafi'et,vtaegrotetpro delidi ratione,
quod committitur in viuendi forma. Haec igitur quicunque noui t, non }- folum qui in fingulis liucu^ue ^
-tempeftatibus emerguntjmorbos praefciet, led & vicflus ratione immoderatis circunfufi aeris fta-
tibus contraria admolienda, neexiftanfprohibebit.Nequeenimobfcurumeft,quinficommo^: ;

da temperatura primorum eft fanitas, eam aeris corrumpet intemperies: conferuabitur autem a'
contraria viuendi ratione. Quo fit, vtcum hos Quintus male tum Aphorifmorum libros inter.-
pretenir,in quibus ad hunc fere' modum fcriptu elf: | De anni temporibus, fi quidemhyems ficca :

B dC aquilonia fuerit, ver vero pluuiofum SC auftrinum, aeftate febres acutx & lippitudines exiftant
necelfe efl:,& dyfenteriae. Afferit hoc enim Quintus, nulla habitacaufe ratione, fola perfpecfium
elfeexperientia.Vbiprimum ineo offendit,qjillorum,qu^ hilcein aphorifmis Hippocrates ;

docuit,caufes ipfe ille rurius in libro De aqua, aere, & locis, fcripferit: Deinde, quo'd partem v ti- i

iemprxterqt do<flrinf.Naminterpretumiuntvirtufes^dughg,vt&h'brtferu£n£ikifomj&com^^ ;

mentariorum fuorum lediores, qug conducunt, doceant. Vtrunque autem Qiiintus, dum mor^
bosvigentes cum ambientis nos aeris non coniungitftatu,corrupit. Vultverohgc Hippocra> '

tes coniungi,quando incognito incommodo, quo noftrum corpus aeris afficit intemperies, ne¬
queamus neque preuidere futuros morbos, neque occurrere orientibus, aut qui iam inuaierunt
curare.Quippe cgterorum etiam eundorum, qui funt prgtefmiffi, flatuum hac ratione vim ipfi
jhueniamus. Quam ob rem qui ledionem librorum De morbis vulgaribus magno fibi fludeat x
ad artem eraolumentoefle, huius magnopere intererit, ante omnia euoluifle librum De huma- \
mnatura,&Deaqua, &aere,&locis; Adhgceosaphorifmosjinquibusegttdeannitempori-
bus,& facultatibus frigidorum, calidorum, ficcorum, bC humidorum flatuum. Requiritur prete- I

rea Prgfagiorum ledio. Que enim in citatis a' nobis libris docuit, hgc do(flrina,quam in libris De /

C vulgaribus morbis tradit,fubfequitur: Primum quo'dca}idi,frigidi,ficci,&humidifymmetria pri /
morum fit corporum fanitas: Alterum, quo'd ver, dum fuo temps^^mcaaan&CiflLtempera--
tiffimum, qug caufa eft, cur in eo abundet fanguis; fiicut vitra modum calida & ficca eftas: hyems
humidaSc^ frigida:inequali autem autumnus temperamento, in quo dominatur ficcum&fri¬
gidum : & quddfinguli inillis fingulis humores vigeant, vt paulo ante dixi. Iam tertium dC quar
tum in illis libris declarata funt, vulgarium effe caufem morborum aerem, in libro De natura hu¬
mana: in Preiagtjs fignorum^ quorum vefligrjs futura prgfcimus, qug cuiufqUe tum in qualitate
tum in magnitudine fit vis. Atqj te, quicunqueinprglentem lucubrationem incides,omnia vo¬
lo , que commemoraui, expedita memoria dC prompte teneas, vt ea qug a' nobis dicentur, afle- : A dc Nar, hu.
qui valeas facilius.Pre ceteris commentarium De aqua, aere, 8C locis, ledum velim potiffimum,
vtcognofcas, quibus hec libris ipfe Hippocrates tradiderit. Et nos genera confirmabimus mor- . .

borum,quos diximus.ab Hippocrate licdifiincftorum: qui morborum quidemvulgariumae-
•rem effe caufam afferit: Cuius in libro De natura humana h^c funt verba: ®|Morbi vero fiunt,'
partim a'vfdu:partim a'fpiritu,cuius attradione viuimus,prou€m'unt.'Vtrorque hoc modo
di ftingues,. Vbi nmki-vncmKirbDdtentinescorripranttireadem tempeftate, cauram illi attribue- aiv.ut mrtii

D re deh^us,quod eft maxime commune, ^qlm prgdpWoihnesvtfmur. Mmirern e quod re- mterpres.tAr
fpirandoattrahimus.Tuncenim vidum cuiufque noftrum nequaquam incaufa effe manifefto autuel /f,
conflat, cum morbus omnes fuxta attingit, tam iuuenesquTOritftes qua'm viros ,

perinde vinum ac aquam bibentes, tamqui mazam quaWqpri-paRetii comedunt, tam qufpa^ yiscjniindmi-
rum qua'm qui multum laboranuErgo non fuerit yi dus r atio in caufa, cum homines quoquo ac jul?

vidu vtentes in eundem incidu nt morbum . At^ETdiuerfis^eodem tempore morbis homines y^aj^e mjii
afficiuntur,fuus cuique vidus fine controueffia caufa eft. His verbis cozlum confutuit, non vi- miMelfr» ('o ^
dum,efle vulgarium omnium caufam morborum. Poteft tamen interdum efficere morbum vni tn'i[AA 7 tv lege
uerfalem hauftusaqug infede:quod quidemmemorie proditum eft incaftrisaceidiffe: Itidem dum ejfe veni
ob loci naturam, vbi eundi eodem loco cafirametaticommcnubanturrfnterim cum ex barathnV [£AToe,acttq
Gharonijs,que vocaiit,ventifpirantfrequentes.Hiigitur,quiaaeremconraminant,morbosge- uertendu ejje,^
nerant,ac in fuperiore oratione comprehendentur. Porro' qui a' cibo proficifcunrur,&: potu,tum caufam morbi
infirequentes, tum cognitu funt facillimi.Quare in libro De natura humana'^Icaufam eius quod nrnltf efi

multis eft morbis commune,}-commumffimam appellauit: in libro De aere, aqiia,& locis,qui fic
generantur morbiy^zsretyzo/votjg hoc eft yniuerfales,vocauit, adeoc |3 hgc eius funt vetba: Annun.
dare’autem poterit,quiquoqp temporeprocedente & anno, vniuerfales morbi ciuitatem tene- i.Az.d

....' bumf'' ' - ■

IN LIB. I. HIPP.

dc Aere, aquis,; bunt,feu xftatc/eu hyeme* Et no multo pofl:: \\ Hi' morbi funt his vernaculi: 8 C Oquis vniucrfalis E »
&I0CW. cap. 1.; morbus ex temporum anni conuerfione, funt hi illius quoque participes* Et paulo mox;' »

ihhiem cr 1 morbi peculiares funt: 5 C extra ordinem, fiquis dominatur ex immutatione communis I «

Ibide morbus. Deinde inferius; |jHicilliseft collacflaneus morbus aeftate fimul hyeme. Atveronec! „

: hoc te velim latere in fuperioribus capitibus, quod item in certis dixit alijs libris Hippocrates,,

I qui perpetuo tenentlocum quempiam,qui quidem %vS-i]fA.ot id eft publici,vocantur,eos item ex il j
! lorum effe genere, qui multis communes funt, vtpeftis quoque; nam & ha2c in communibus!

i morbis eft.(^od quidem ipfum ille in libro De ratione vidtus in morbis acutis aperte indic^it
: de Vians rat. Ti his verbis: \\ Cum enim nullum commune genus peftilentis morbi vulgetur, fed difperfijdilTimif' I ”

! morb.acutco.l les^^ inter fe fi; ^t morb i,hi quam reliq ui vniuerfi,m aiorem m ultitudin em perimere folent. Itaque i ”
i patet ex vulgarium morborum effe genere eos,quiinaIigmTlimiiunt,&Cpefl:ilentes appellantur.;

I Vulgares vero de genere funt popularium QC vniuerialium, qui morbis diiperlls e regione op^-
; ponuntur. Hatc ille his nomina pofuit. At peftes appellant omnes homines,fciutc{3 exitiales mor»-: -
I bos cffe.Et vero etiam ad deos faepe referunt, de curatione earum confulentes. At vero non hoc |

! m prog.c&.3.t.| tantum loco verbum vulgari (hoc eft fcripfit,fed in Pratiagijs etiam,vbiait: ||Morbo^ I «

: j8.4^ii>.a , rum item qui fempervulgantur,ortum, ac temporum anni ftatum,leduloobferuare oportet, nec |F”
! anni temporis ignorare ftatum.Adeo% in ipfis vulgarium morborum libris interim illum dice-- :

; i.Epid. co.i, t.| rg audias : jj Vulgabantur autem etiam dyfenteriat xftate plurimae; Aliquado vero, || Alia febrium i «
! genera vulgabantur: Item, Etenim hic morbus fatis vulgaris erat. Hoc nomen (id eft 1 ”

I appellamus) quibufdam in exemplaribus fcriptum quatuor

! eftfyllabis,quarumconftatpoffremaex/>t&'£r&r:lnalqsqumque,ex,w6(li3&alteraiyllabaquae 1
i I vltima eft,ex 0 r. Horum oportet ad ea quae poft dicentur,memimffe:tenendum^3 quofda mor i

: bos inuadere multos in communi, qui fcilicet communes appellatur ;quofdam feparatim quem,'V
; libet ,'qtJ 6 s‘^?ifo^^ 7 X^i.difperfos nominarunt. Inter commuhesaKI^puBncriuift, quos vocant;
i I lv«I»^ot;?GraeGi:alq vulgares,quiabillistuml 7 r/J'«/,tD/,tuml 7 r/<r«j(*/o/vocatur:taemmquataor,,

i ^ fyllabis quinque,vtdiximus,& fcribunt BC enunciant,^ Horum perniciofiffimi quiq3 peftilen> :

: ‘\Gr 4 ci colha i t€s vocantur,qui perinde ac totum vulgarium morboru genus, ex coeli ftatu profkifeuntur. Atqa |
het i etiam peftilentes non nullas tempeftates defcripfit,vt eas,de quibus in tertio libro tracftatur, eo i

i ‘ •’ '

' yt~\ferti£ 7 ter~

^ ^ulyerbVfi ^! monuerim,id quod in multis iam a me libris confcriptis dixi,vbi illos, qui ftudet artem medicam 0
; <lin hidemur i petdifcere,vt fe in fingularibus,qux fenfu apprehenduntur,exercitent,cohortor, vt ea qug ante di |

' lenes imhres j dicerunt in vniuerfum dignofcant.Quae quidem fingularia autumant Empirici vniuerfalis con-
jierifilere , cS \ ftitutionis effe principium :illa% ?andem afferunt vera prgcepta effe, quae conftftuuntur ab expe^
i jfirat Aufter, ! rientia. Nobi s multo aliter, adeo^j? numerqfa praecepta inuenta effe ratione videntur: quorum ta ^
i cimtameye- mende \Sitatnu 3 icrurhfaciniuT,'pfoWftabiIiuntur ab experimentis &rfidem'accipiunt.Nam !

fic quidem, etfi quae inuenta ratione ac demonftrata funt, de eo, quid magnitudine Sol a' Luna j
diftet,his credamus, tamen, cum ab fenfilibus multis altjs,quae geometrica docent rationes, & ab j
eclipfibus flbularibus cor^rrnenmr, fidem habemus maiorem.Quando igitur ab experimentis '
: fingularibiS^^nproBataTquSper geomeniIffiffenrcmfttTntuf, accipit® mam i

*a^^ytetUm '1 fidem ftabiliuntur firmius, longe magis qu^ ex medica difciplina funt in vniuerfum inuen^ i

^ ^ ta, fingularibus funt probationibus conftituenda. Quae obferuari nos in libris vulgarium mor- '

borum docebimus. I

: hementeSy M
I confertos im-
; hres qmndojj
\ etiam utdea-

'o.-ytetidm

j ~dpl’aret tpri»

I cipioz Epide-

, tror ita^lege
dum effe iJLetK-

; BetltSc iV vo-
TiaitTi-i. lem-.
ter,ffirdte ka
firo.qmettiim

VRlMui T -E MT? T. Sf ^ S

I N Thdfo,Autumno,circa^equino6lmnt,^juh Vergilias,PlmixerantmulttetContinentes,'^lenes, ytcum^:^^*}
fftrat^njier, 1

Ad vulgarium morborum difciplinam, cognitionem quoque loci, infra oftendam magnope- !
Ireintereffe. Nuncverbaipfaaucftorisfuntexplananda,quaefichabent;Circagquinodium&fub :
''moiU Indetur Vergilias.Nam cum bina gquino(ftia,bing item Vergiliarum fintfignificationes,vtrum illorum ;
legijfe Gde- dicat, adiedo fermoni autumno, fignificat.Fit enim vere alterum, atque eiushoc eft principium :
nmm comme adnoftrum tradum:quemadmodum etiamfinitur prorfusfub Vergiliarum ortum; Alterum i
to, qui hoc ad- autumno gquinodium fit, & Vergiliarum occafus, quas appellant Greci tam plurali numero ;
tierhium p-aK 7 rK&ittS'a(;,(\xidm fingulari TrAwaiTtt.jOcciduntautem.Vergifif ab aequino.!6ficiamumnali diebus,;
^dL%cosoffoj- -drrftsr-quinquaginta.Nequehoc nos praeterit,fieri omnibus eodemten^Ofenrqjlagis tum i
m effe ait ad- sequinocSa, tum forftitia: cum exortus fyderum BC obitus varient ita, vt fuum quxque habeat re- ;
uerhtjs gio: quippe qs tantum, quifub eodem vertice habitant,fyderum communes hortus funt 5 (occa i

ATtvammfed,cpiad£X3itai£t&cssftatfkHts,^du% gtsecearpor;verbi gratia,Taurum tota, :
^ vel aliquam eius partem, vt Hyadas,aut Vergilias. Eft tamen cS fingulas ftellas,fydera appellent. :

I. com. 1. pag. At non quod eft conflatum ex multis,ftellam (hoc eft di<ripe£) id appellat,c^terum femper hoc de-
tOcO.g mum modo fydus: Vnam vero quanqj folam non tantum fteUam,vt dixi,ied BC fydus,yt Ardtu-

102

DE MORB. VVLG. eOM. il.

- ' ' A xnm. Caniculam, Luciferum, Hefperum. Atque eft ad omnem propofitam difputationem cum,
primis neceiiarium. vnaquaque in regione, vti obire medicam artem inftituim as, cuiufque per-
fpexiire fyderis emerilis, occafus'que: quia tempora ab his anni circunfcribuntur. Exempli
tia: Verisin Hellerpontiparalleloeftiniaum,quo^id:£empioriseila:q.umodliuin:d:hms,Ver- ^v^
giiiarumortus,quiitemprincipiumeftatfl:atis;Sicati ArtSuriDrtuSjfimsteftatistprmcipiam ve / '.i

ro autumni, qui ad dies duodecim xquinodium autumnale antecedit. lam Vergiliarum occa-
^ fus&hyemis principium, & finis eft autumni. Porro'noncaretadmiratione,6t:eftmueftigan.-

da cauia, cur Iit praeteritus in fermone ftelte ortus illuftriffimae, qui in aeftatem incidit, Canicui^

: vocitat5ea'Latinis,a'Graecis i7-«/3ioy.Hancah'qui,nomineabutentestotiusfyderis3Canemeriam
^ nominant. Atqui Cani vniuerfofyderi eft nomen iftellae vero quae in eius eit mandibula, CaPAicu

^I iseiquam retfte Anticanem,nqn.Caaem^pelleSj.Cuiusquidemftell 2 ortusOp&)!£aeqaamvo-
icant eft principium. Atque in feptem tempeftates qui annimTdilmbuunt, teflatem ad Canis vf- ■

^ que exortum protendunt: Ab hoc ad Arcfturi ortum, op&)ram. Atqui ijdemhyemem in tres par

tesdiirecant:Cuius,ftjbfoiftitiumtempus,nvedium-C 0 nftituunt:deextremisduobus^rimam,
Sementem:poftrematm#ccEjsa:i®riquodeftinferenditempus:namJhoeiili pacfoappellanrtfta*; ' \

BEtquidem inlibro Defepuiinams,qutHippocratis nomen praefert,frtfc^enrpmes diutfum
annuminueniastfta-vr^mEtumnus^ verinteg^rasconftent &:indiuifa:diiiidaiinir austnin par-
tes^res Iwemsj&fti-duas xfias. Ac eft illa quidenvetiam vtilis partitio, vt in progreflfu Termonis
patebit.Vtilis porro'& in quatuor tempora fetfiiOjVti&ipfe prius Hippocrates docuit, vbide^
exuperantia humorum, & de morborum generibus agit, dC quae ifta ambo procedunt, de aeris
temperamentis: quorum differentiae funt quatuor. Etenim vt maxime' bifariam, quod intercedit
tempus inter Vergiliaium ortum Artfturi, diuidas, nihilo minus omni eft communis nimia
liccitas: vt etiam hyemi immodicus algor & humiditas,quamuis in tres partes diducas. Atque ita
temperamenti magn^ differentiae, quas rede generales appellaiieris, annum diuidunt in qua¬
tuor tempora, genere inter fe aut fpecie differentia, vtcunque tibi appellare vifum fit. At ho-,;
rum fi di&rentias fingulas in maius dC minus feces, in duas tibi oeftas, in partes tres hyems diftri-
A buetur.Qu^ anni temporum diuifio ex ipacioipforumefficitur.Eft enim inter Vergilias &:Ar- i

durum tempus, menfium quatuor.Plurium etiam quam quatuor, quod inter Vergiliarum oc -1
cafum & aequinodium vernum intereft. Veris autem tempus, ne habet duos quidem folidos ■

; menfestquofadum eft, vtiureindiuifum permanrerit.Hinc etiam autumni erat tempus, veris!

C maius, quod in menfes duos extenditur: h oc tamen magnitudine longe ab xftatis tempore Sd
hyemis vincitur. At mihi hxc femel iam dida fint, quae ego ad omnia, qux fub h^c dicemus, •

- memoria velim teneri, quo promptius ad .omnium nationum menfes, qui alijs alq funt, n-anfire;
queas.Nam fi qdem ftntapud omnes, nullam Hippoeratesfa‘cefet,nc'cjTre'Arduri7‘®que“‘’^I^-T"* .

; giliarum,nequeCanis,nul{ametiamaut^quinodiorum,autfolftitiorum mentionem:fedtan->

: tum dsceret,In Macedonia, verbi gratia, initio menfis quem Macedones Dion appellant, eiufce.» :
j modi fuifie ftatum in temperamento aeris. Nunc quia Dion folis eft Macedonibus clarum, con--
' traobfcurum Athenienfibusca:teris^quemortalibus:volebat autem omnibus nationibus iuxta
: prodefte Eiippocrates:non potuit rnelius,qua'mnegledis^menftbtpf, fete^ feber&asquiao- |

i dium:Eftenimaequinodium,vniuerfale:atm^itfes“,lingulisgentibusfui. Quid£g 9 Aftrono- i

miae imperitus eft, hunc caelatum nolim, ipfum haudquaquarn obrequrHippocrafi, aHTlIamqF^’*’'^*^ i

praedidorum vfum cohortanti. At quia efte humanitatis videtur, vel iftis pr^fto efte, faciam, vt i

quantum res facultatis eft habitura,prae|cribam auxilium :cuf fi attendere animum velint,ex cun- i

dis quxrefert Hippocrates, frudum capient. Age diuidatur in quatuor tepora annus pro equi-
nodiorum dC folftiriorumratione:!! hic femel virum rogaueris verfatum in Aftronomia, qua-
D tuor hae partes quosAam in menfes incidant, mox his perceptis poteris, vbi de reliquis Ungulo-1
rum fyderum fignificationibus fermo fit,afrequi.Vt,verbi gratia,fiiam cognofeas in principium
menfisDrj autumnale incidere aequinodium, videl5is folftitium brumale fore ab hinc menfes; ;

fere tres, initio menftsfxa9’layTo'i"ztr'?^aToc appellati,> nam hoc nomine denotatur apud Mace- f Forte r-a-r' \
donas: vernum xquinodium principio Artemilii:lic aeftiuum folftirium initioLoiNam iH; £w«tuToVx£- i
principtjsmenfium,quorummeminimus,aequinodia&folftitiafiuntapudMacedonas,quiifto:/’'*’’°*'» i
pado dl numerant & appellant menfes. Hxc fi perceperis, ac infuper ante autumnaleaequino-A^A^^^f ■
dium duodecim fere' diebus oriri Ardurum didiceris: Vergilias vero occidere poft dies circiter ;

quinquaginta: fcies quoto menfis cuiufque anni die vtrunqj fydus exoriatur. Obferuabis etiam,;
fi fequi Eiippocratem velis, quae acciderit aeri temperamenti mutatio. Ceterum non funt pro; '

Lunse ratione menfes ftibduc€ndi,quod multis iam Grxciae ciuitatibus eft folenne: fed pro ratio-; j

ne Solis apud omnes vrbes antiquiores, bC nationes complures, numerantur. Et l^omani vnt-
«erfum annum in menfes duodecim difpertiunt, quorum eft vnus duodetrigims^dierum, quem I

a' folftitio brumali numerant alterum. Ipfe vero primus poft fblftitium quem totius faciunt an- i

ni primum, vnum ftipra triginta affumit. Itidem tertius poft folftitium: nam hic dierum eft I

^ -----—--- r. ... triginta’^'

IN LIB. i: HIPP

tfigmta vnms.Quartus triginta diebus confianC^uintus prarter triginta continet vnum.Sextus E
triginta dies habet» Qui fextum fequuntur duo, triginta funt dC vnius dierum^Qui hos exdpit,
triginta dierum eft» Huic proximus vnius efl& triginta, qui numero decimus eii, totius anni.
Triginta eft dierum vndecimus.Duodecimusvnius fupra triginta, Quo'dll cundlorum men^
fium dies in fummam fubducas, omnes fint quinque fupra^ trecentos fexaginta, lam fi in hunc
, 1 er f modum quatuor annos fupputaueris, I anno quarto tertium menfem triginta duorum dierum fa

: -z-a t Tp/Tot a- i ciunt: vt linguli annitriceniim fexagenum quincp fint dierunij praeterea^ quadrantis vnius diei,

^' Vt vero Paleftini computant,duodecim menfes efficiunt diesnumerotr-a^tes-qumquagenos
X 2 ?« quaternos.Nam quando tempus a Luntecum Sole coniundione vfc^ ad aliam-quamuis coniun^
tamen conjt- (Bionem fupra dies vigintinouem,alium prxterea diem dimidiuaffumit,idcircoduosmenfescon
derato. Nun- tinentes quinquagintanouem dies,in partes diuidunt inaequales, atqj alterum dierum triginta iz'
enim di- ciunt,alterum vigintinouem. Quare quibus h%c efl ratio menfiumjaliquem facere intercalarem
U, fiodfcid, coguntur, vt primum prxteritorum annorum reliqua cumulentur, ^ tempus fiat vnius menfis,
tradmm eH, \ ]SIam quando menfes intercalares fint intercalandi,icriptum reliquerut cum alij Afironoini, tum
niefem yllnf» Hipparchus, Quare apud illos,qui menfes hoc pa^o numerant,non eft dies conftituere, quibus
4 nno juarto fi ^equinodia & folftitia fiant, bC oriantur illuftria fidera: apud eos, qui ad Solem rationem ineunt, F
en dierum, : id quod a Romanis dixi, dC Macedonibus, noftratibus ^3 Afiaticis,& vero etiam aliis na-

fedFebruart^ tionibus obferuari non paucis. Itaque quando haec percurri,omni difputatiohi fequenti commu
dierum, ^ referam me ad inftitutam orationem; Vbi aeris ftatum, qui in Thafo accidit, aufpicans ait.

Autumno,circasequinodium &fub Vergilias,multumpluifte, Namcumautumnusadgqui^
nodiumfit, & fit duorum menfium, non iub initium ftatim ifteftatus coepit, led circa ^quino'
dium exortus eft, pertinuitque ad Vergiliarum vfqueoccafum,diesEftmer quinquaginta. In
Thafo,autumno, I3e Quinti fententia nihil regio plane' quicquam affert indicii ad morbos jprg-
fagiendos, neque poflunt futuri prgfcirivlla ratione:exterum hoc tantum , incidiire morbos affi
quos corrupto natiuo temporum anni temperamento. Interdum autem eorum ait formam non
via dC arte rationali, cgterum notum fola efle experientia,Et vero etiam intemperierum commif-
furaSjquascryrJ^po/xa? hoceftconcurfus,appeIIantmediciempirici,aphorifmosenarrantes,cer¬
torum morborum efle inuentas caufas, experimentis referebant efle compertum. Exempli gra-
, js Aph.ii.Ex- tia: |Cumhyemsficca&: aquiloniafuerit, verautem pluuiumdi auftrinum,xftate exiftentfe- »
oid.io.h bresacutx,Kppitudines,6Cdyfent€rig,Etiterum: |lHyemsfipluuiofafidauftrinafuerit,ferena^ 3 ,
j ^ Aph. 11 .EX- yer autem aridum dC brumale, mulieres quibus inftat in-vere partus, ex qualibet occafione abor- G »

: tiunt,5<: cgtera,q[ug his iubiunxit,vbi quatuor tantum differentias tempeftatum fcriplit, cum per-

naul tg fint. Quod attendere Quintus debebat,ac deinde animum intendere,ac requirere,primum
quidem quod ad anni tempora attinet, de natura defledentia: deinde,vbi effe inueniflet plurima,
omnium indagare numerum: Sub hgc confiderare, quid folorum quatuor Hippocrates memi¬
nerit : Qiig fimul ac inueta lint, viam perquirere atque rationem,cuius prgfidio omnium aliarum ;
;vim tempeftatum poterimus cognofeere. Siquidem hic denique folus ad ea qug exoriuntur, 8 C
morbos vulgariter graflaturos prgfagiendos, erit accommodus :Immo occurrendi etiam, quoadl
ieius fieri poterit,ne qiiis in eos incurrat, huic facultates foli dabuntur, qui via commemorata in-
fiftat: Aut fi hoc per caufgmagnitudinem non poterit, vt iis quidem certe maximeremiffis affi-
ciatur,Nam Ecilius inuenturum fane' morborum curationem eum, qui ad hxc, quorum eft a' no¬
bis facfta mentio, mentem exercitauerit, qua'm illos, qui nihil ante funt meditati, neminem efle
vel de plebe arbitror,quem iftud fugiat,nedum probe inftitutos. Nam quo'd plures ipfe Hippo¬
crates cognofceEet, qua'm quatuor, quas in aphorifmis defcripfit, tempeftates, ex hisipfis libris,
quos enarrarebrcinfiiniimus,fatis coftabit:in quorum primo, Primum defcripfit ftatum,de quo
dicitadxxitunt, Cum eflet autem totus hic ftatus auftrinus, fqualidus. Alteram, vbi item ait, H«
Cum totus eflet frigidus annus, &humidus,aquiIonius^ 3 , Tertium inxqualem& varium, qui
paulo ante Arefturum coepit, fuit% frigidus &humidus: deinde ab xquinodio autumnali ad
, Vergiliarum occafum omnino auftrinus, vna cum immodicis humiditatibus: pofteaffigidus dC
ficcus fimul cum ventis aquiloniis maximis per totam prope' hyemem: deinde frigidus dC ficcus
ad canis vfque ortum: dehinc affatim magni vfque ad Ardurum xftus,fub quem imbres auftrini
vfque ad xquinodium, Hxc quaquam tempeftas inxqualis eflet, attamen frigus 5C ficcitas in ea
dominabantur. Statum prxtereafcripfit in horum librorum tertiojquempoftea in vnum caput
reduxi^ his verbis: || Annus auftrinus, pluuius, a ventis in totum filens, lam alium ftatum imtio «
140 !' fecundi fcripfit ad hunc modum: [[Erant Cranone carbunculi xftiui, pluerat per seftum largo im >*
i.Epid.rea, I®. bri,id^j 3 affidue*Acciderant autem magis Auftro ipirante.Namhic vt eft calidiffimusS^modice
i ipfoiib. prin. humidus, in vno fcilicet anni tempore,quo accidit, xftate, itaille de quo in tertio libro agitur, per
totum annum, lam vero funt alii ftatus proditi in Morborum vulgarium libris, de quibus in
Aphorifmis verbum nullum fecit, Cxterum quatuor illos,quos fcilicet aliis frequentiores intel¬
lexit, ita vt eflent exemplum, adiundos cum caufe declaratione, quam iii libro de aqua, aere, 8 C
. ' “. . .. . lods

de morbis wlg. com. i.

10 }

[AloaVexpcdtOmaphoriTmistraderevoImt^Qymetiamfivelpi-aeteriretprorfiiscaiifammdedara ■ |

tionemjliceret inuemre nobis eam ex ijs qax in aphorifmis tradidit, qu» viro funt iatis rationem I

meditato ad ante didlainuenienda^Neqj enim hoc te velim ignorarejid quod tametfi frequenter " 1

multis® locis abunde oftendimus, nihilo minus nunc dicemus, quatenus eius meminiffe res po^
ihjlau Singulte in omnibus artibus complicationes medicamentorum flmplicium, quia tantus * ipAp/AMav. \
€ftnumerus,experimentis cognofci non valent:fed omnium harum vna eft viainueniendi,ea ^5 fedfine TrpAyl
,, per fua cuiufcp elementa,.vti fit in Grammatica, Proinde 5C qux flatuum elementa fint,ab ipfa rei | (*d,rav.}.rerk\
ingrefli eflentia,CGtempiemur, vt in libris de demonflratione didicimus. Quare fermonem a'ea>- 4

pitearceflemu:s, exponemus^ 3 tibi ordine omnia, reprxtermifla nulla, Humiditate, calore, fri-,

; gore, &ficciTate tempora anni mutuo diflant. Nam Hyems quidem humiditate alijs frigore^?
jprsflatii^flasitemcaloreacficcitate: Verplaneinmedioeftvmu%:namin vtraqs oppofitio^ ;

i ne neutram alteri illic praeftat,neque ficco humidum,neque caHdo frigidum, verum eft quafi am
I barunixquihbrmmDppofi£i©num,ae!qsabili£as%hea!arum- 0 mnlum totius prope'diei & nocflis,

I atqj nulla in illis fit magna immutatio aut exuperantia, cuiuicemodi confpicias in autumno: Hic
i enim de matutino frigus viget, circa meridiem magnus aeftus, qui rurfus ad crepufculum vefper~

^ tinum tranfit in algorem; dominatur tar^fineeficcum humido,&frigidum calido. Habes tem-
; porum anni temperamentum: quorum fere mutatio fit paulatim, vt a'nemine toto tempore fen-'* CpA-

tiaturtfin tcdnfertim, fentiaturmon tamen affatim aut immoderate in humiddrum temporum ;

dC naturalium mutationibus. Igitur fpirant venti frigidi; quod t * ■

tumautumni eft principium, tum finis ajftatis. Deinde tempore fequente paulatim, ita vt non
pCTcipiatur, fit mutatio in frigidum: quam yiciffitudinem facit Vergiliarum occafus renfibilem, |

Dehinc vndequaque fimiliter ad acquinocfiium vernale venit,ac interim par fit adiecftio vfque ad
Vergiliarumortum: Saepius vero etiam manifefta qutedam fub tempus sequino(fti|, at modera^

;ta tamen, lam ab ortu Vergiliarum augetur calidum & ficcum vfque ad Canis ortum modice |

pedetentim. Qui vbi adfit, aliquantiiper regnabunt auftri. Mox fuccedent pluuiae tanta, quan^ ■
tae fpirentEtelia ad ortiim vfque Arcftud, Itaque experimentis & ratione didicimus ,vbi in huc i
modum anni tempora procedant,in fe mutuo conuertantur,non exiftere neque peftem vllam,
neque quenquam alium morbum vulgarem, ied folos difperfos, quos vocat,morbos,qui vicflus
comitesfunt. At quia fingulis anni temporibus finguli vigent humores (vt ab illo accepimus)
ihyeme pituita, fanguis vere,aeftate biIis,autumno bilis acida, ideo fit, vt qui praua vtuntur ratio^
etCi ne v-idus,non i|dem eos tentent omni tempore morbi,fed, vti ipfedocuit,Veremelancholix, in-
« ifaniaf, morbi comitiales,&:ianguinisprofluuia,alijd 3 morbi, quos fecundum hos recenfet:/Efta-
teaiij,ali)q3autumno;Item alij hyemetquiexoffenfionequideminrationevidius proficifcutur,
i exterum immutantur eorum formx pro anni £empore,aetate,&r natura. Nam quia pro naturis - %

! aetatibus tum corporum alterantur temperamenta, tum humorum exuperantix diffident, pro-
i inde pro harum etiam ratione commutatur nunc fpecies morborum. Ac de differentijs qux in -1
« funt in xtatifrus, in hunc modum icripfit ;^ | In xtatibus autem exercent paruos pueros dC infan-1 a }®.Aph<r.i 4 *'
«£ i tesOris vlcera,qux aphthx vocatur,&:: vomi£iones,& reliqua quse fubiunxit his per omnem xta- i ^ 5 ■

« i tem. De naturis hoc pacfto :*^ | Inter naturas, hae ad xftatem, illae ad hyemem bene aut male com-! B f .Apli.i.Er,

; paratxfunn^^j^Quofit vtobtineat parem vimJaborantis corpus ad concitandam caufam, ac aer; | or<l.io.a
! qux vbi ambo coeant,aequifititium efficiunt temperamentum,Guius comes eft vulgarium mor- j ^
boru ortus, lam fi videamus,.quid in corpus humanum calor poffit aeris,quid autem frigus,fic-'
citas,&: humiditas: videamus item ipfam patientem materiam,qualis fit: facile iam fit inuenire & |
prxfentire futuros morbos; immo vero ante hxc etiam illud rede didum cognofremus:'* | In co j
« flantibus temporibus, cum tempeftiue tempeftiua proueniuht, morbi conflantes & boni iudicij | att.
«Dfiun£:ininconftaiitibusincohftan£es & difficilis iudicffltaqiqux'namfintqualitatumearurrifai d j^.Aphd.*.

I cultates, quarum meminimus, humiditatis,ficdtatis, caloris,frigoris^ 3 , audiamus ipfum Hipponi
« i cratem in aphorifmis dicentem: * j| Ex ahmautetempeftatibus in vniuerfumficcitates imbribus ! E j*. Aph.15 .
« funt falubriores,6^ minus lethales,Morbi autem in imbribus magna ex partefunt febres longx,| &i«-Ex.ord.
«£ ^ alui profluuia,putredines,morbi comitiales,apopIexie,&:anging.lnfia:ftsfibus vero tabtdflippiL
« tudines,articulorum morbi,ftrangurix, Hxcilledeprodudisinlongumfpatiumrempeffatibusi i
retulit. Atque vt hic de differentia humidi tatis dC ficcitatis docuit, fle que caloris fit & frigoris difj
• ferentia,ibitradit,vbideaquiioni]s&auftrinisfcripfitftatibus,Naminnoftrotra(ftuaquilo fri-j
! gidus eft, calidus aufter: nili forte (id quod rarum efl)ineunteverefrigidiKfrEiatt£alio. quapiam I
; anni tempore aliquantifper ralis fpirec: atqui netum quidencrfiiaquflone frigidior. Quareatten
« defequentia,vtfcripfitdehisinapiiorifmis,ficorfus: l|Auftri auditum hebetantes, caliginoffea- jAAphou-Ex-
« putgrauantes,pigis,diffoiuentes:quandohuiurmoditempeftasdominetur,eiufcemodivigen£ ,

« morbi,At,fiaquiloniafuerit,tuffes,fauces,aluidurx,difficultates vrinx,horrores,laterum do- ,
c£ ; lorejs Sf pedoris : quando hxc tempeftasdommetur,talia in morbis expedanda funt. Habes
quae de vehementibus auftralibus BC aquilonijs flatibus, qui multo te mpore durant, ab eo diefia j
—--^-- " ^ funt. ;.

j*. Aph.i7-E*'
; ord.i3.e

I Ikiim inprm
I cipio .

l.EpId. c8.i.

t. 6 o.}\ii 3 -e

Supra.ioi.h.ti.

i i.Epid-feca.

prine.

■ - -.L I N LTB. I . HIP V . j

: funt.Ofliendit enim per verbu ^vv^ivm^udotninztij nomma haec non efle eius, qui verc aut mo E '
dico tempore fpirat: nec ei,qui pluribus quidem diebus,fed imbecillus eft, hoc ie nome tribuere,

7 -E*' ; lam de temporartjs auftrinis 8C aquilonijs ventis accipe, qug dicat, |Teporarig autem tepeftates, „
i aquiloni;^ quidem corpora denrant,contendunt,roborant, & reddunt coloratiora, audituiuuat, „
aluos exiccant,oculos mordent,& fi pedius dolor aliquis obfederif,€um augent: Auflrinae remit- „
tunt corpora,& humecfiant,auditum obtundunt,caput grauant,& vertigines creant, dC oculis at- „
que corporibus difficilem motu effidunt,^ aluos lubricant. Porro' prodita funt ab ed in Apho | „

• ri hnis & alia,de natura temporum,& conuerfione inter fe fubita: quorum fingula fuo loco cirabi i
; mus.Hic fat eritjfi didicerimus primas dementares flatuum virtutes ab ipfoefleHippocratepro^;
ditas. Quarum vefligijs in quibufuis qui inciderint flatibus,nos via oportet ordine progreflosi
d'nuenire,cuiufmodi impendeat morbi,quemadmodum eis fit occurrendum: aut fi iam inuafe,-
rintjqua ratione curandi.Hic fciiicet huius efl commentationis maximus frudus. At in elemen^

; tis horum locus eft et,qui etiam ad prouidendos morbos nOn nihil coindicat: vt ite natura ynixiCr
i cuiufque-xtas,vitx fors, vicftusratiO.Oflenfum autem ab eo eft dilucide in libro Deaqua, aere,&
i locis,qui cuique regioni frequentes fint morbi.Poteris itaq? hinc,quam ob rem aeris nimium fri-
i gidus dC humidus flatus tnorbos,prout poftulat ipfius natura, ab eo oftenfos parturus eft, fimile F
indicium fumere a' ioco,ac ab ^tate,natura,vitx inftitutis,&: vidus totaratione.Etenim qui & na
rura funt frigidi dC humidi 8C externis circunftantrlsjfadlius morbis,quos humidus & frigidus fla j
1 tus parit corripientur: Gontrari), 2 egrius, Si igitur plaga humida 8C frigida per fe talem flatum ha-;

' ibeat,morbi generabuntur fecile ei flatui familiares,faciente ad hoc etiam plaga. Quemadmodum i
ifane' rurfus ii aliquando calidior fiat&: humidior ftatus,qualem in fecundo de vulgaribus morbis i
Ei*. llibrodefcripfitinprincipio:j|Pluebat,inquit,per^ftumlargoimbriaffidue,Intereftcerteaddi-|
pria liflorum putridorum generationem morborum aliquantulum ipfe locus, pratfertim fi vtrinqj in-1 »>

I temperatus fit, calidior fciiicet,& humidior.Referet etiam,fi alterutra parte intemperatus iit, vti 1
! Cranon,in loeoconeauo fita ^ meridionali: vnde maxime morbis putridis, vt carbunculis, infe-
jftata eft: atqj pr^ter caetera incommoda, auerfa eft etiam a' ventis aquilonijs, ventorum flibieda
itranquillitatibus,quas vriVi^iou^ appellant Gr^ci.Atq 3 Cranonhuiufcemodi eft.Thafus aliter co
iparata efl, expofita eft enim ventis aquilonijs & frigidis ,Thracix ex aduerfo, Vnde cu ad auftri-
fla fpecflaret totus ftatus,adiun(flos^ haberet fqualores, fuafponte quidem refiftebat flatui locus ,

^ jhic: qui certe fi meridionalis SiT in conualli elTet,peftiIentiffimus ei fuiflfet hic flatus, jj Piuuiat erant
; imuIt£e,continentes,ienes. Tribus modis pluuix multae fiuntpflterimc»b ipfum imbrem cofertim < h
jdeddentem dnterimFdiuturmtate temporis, licet gUttatim tantum fingulis diebus decidat: inter-
|dum ambobus coniundiis: quorum habes omnium in libris de morbis vulgaribus icrip ta exem-
I pla,Primi modi flatum quem aufpicatur in hunemodum: ||In Thafo ante Ardluru pluuiae erant
1 3 -6 i multae. Significat enim has fuifle magnas multitudo pluui^ confertae. Alterius modi exemplum »
i id eftjquod modo eft dieflum: jj Piuuix multae,continentes^ lenes,nam aquae erat colledia multitu- »

• i do,propter€a qjlongo tempore perpetua pluuia eflet, & non prorfus larga vno tempore.Tertq »>
imodi€xemplumeft,quodimtioiibri fecudidevulgaribus morbis proditu eft :jj Pluebat j^ersftu «

; larbo imbri affidue, largum em'm cum fuperiore modo conuenit: al fidue, cum feeudo. Sed illos
j flatus alia's explicabimusjfuo vtrunque loco.Is vero,de quo fermonem fnflimimus, quf ineidit in
. tra xquinocfliumautumnale&hyemisprnic!pium,iirtbmn,quandiuvigeret,ienem habuit,vt ■

I eft ab eo dieflum: quod oppofitum efl his,confertim,large, v^ementer, i

fljemsiy^ajirina.

■ ISIonfelatuiflefinerttefle Autumni Vergiliarumoccafumjquemnommebrcui Vergiliasap-^ ^

’ pellat,non obfeure indiCauiflNam poftquam ante dixifiet/circa aequino<fliu/addidit/&r wb Ver-
, gilias: /feripfit^j^ deinde/hyems auftrina/quafi nullum in terceflerit peculiarem requirens declara
tionem tempus,fed copiundla fit cum Vergiliarum occafu hyems,

^ PArmVmti^qudonij. ,|

I ParuoSjinquit, ventos fuifle h-yeme: q> fi in natura fua hyems conftitifTet, omnino fuiffent ma- j
Igni. A tqs ijs hoc duplici nomine accidat, vti dC nunc parui videantur fuifle, cum fua ipforurn ma- j
i gnitudine,tum temporis prolixitate. Spirarunt enim diebus paucis aquilonij,atque hi non vehe- |
mentes: cum habere hyems magnum aquilonem,longo foleat tempore* i

^ I Squalores . !

! ' Tempeftatemiuftoficciorem appelIaufr^nmrv^^^^;fe«oj^i.iquaTorem,cSfoleamusnos i

, non fimplicflerficdorem,fed extreme ficcam ita nominare,Qui autem fieri potuit,autcui proba- |

_tur eo' ficdtatisdeueniflfehyemem, vtiuxta ac seftas fqualidam terram redderet f Neque enim ;

_ ^uicemodi ^

\ DE MORBIS VVLG. COM. 1 . 104

5 _i

Aeiufcemodi' fiat m vere ftatus;,cui nunc fuifle affimtiem omiu,ex parte hyemem di'dt.

5 ; ^ Orffnim Simiks Veris Hyems fuit. !

I Sicciorem quidem,qua'm eius natura poftularetjhyemem ait fui{re>non tamen aeque ficcam at-*!
fque ^ftatemJraque fqualoremi qiierttefife-nuper diximus improprie vfurpatum, accipere par efi!
non abfolute hoc loco efle ab eo di<%;ai/edadaHquid4ie«tfi»-mieaiTrTrragnam aurmontem par!
uiim.Namvthyemseratinpr^fentfinonfimpliciter fqualida: quemadmodum nec magna for-;

} mica eft magna fimpliciter,led vt magna formicajquae iane' paruo etiam eft monte minor: nec no ■
hyems fqualida,eft humidioraeftate: Sicuthyemempr^lentem comparando ait: Omnino fimi-1
‘Iis veris hyems fuit»

d ; Ver.AulirinumyFrigidum,J?aru<eplmi£*

! Videtur quidem dixifle ver auftrinum, non quin olno in eo fuerint venti aquilonrf: ied qiiod ■

pauciffimi initio,atque adeo pauci, vt temporis illius ftatum totum auftrinum appellaret.

7: j .^eflasfere tota erat Nubilofa, Nihilpluit: Etefinepaucte,pdru<e,jfarjim jpiramnt.

' Siqui.s,qu3edixitdeaeftate,omniacoIIigat,dicatet hancauftrinamfimul ac fqualidam fuiffe, '

8 ; CumejfetautemTottishicilatmauflrinm^cumjqudmbm. ;

! Non quin aliquando pluerit toto anno, dixit cum fquaIoribus,fedq>qua'mpauciffime,Nam|
i dempto primo tempore ab aequinocfiio autumnali, vfqs ad Vergilias, quicquid lucceffit tempo-1
j ris,fatis caruit imbribiisj At ftatum.Quare fi verum eft cu ae^ ^ ,

j re firaul alterari animalium corpQra,per imbres fiet humidiora, per fqualores ficciora.Et cum vi-
i gent calores,caput erit firmum: cum frigora, erit ipfum quidemlemiSmirov^^^fisttrnrrhorax dC
I pulmo laborabunt. Vndequ^ corpora commemorato ftatui, qui propofitus nobis eft, mediam ;

! obtinenti naturam inter ierenum omnmo^ 3 clarum,Sf pluuiofum,a{rimilantur, medium ftatum
I ihabebunt temperamenti: que mihi nubilofum,da, vt ap^elle.Nahocaeris ftatu exiftete, coftitu-;
j to ^3 fimul alterari corpora noftrajatq? affimilari huic,qub euadat fermo clariorjnihil fuerit caufe, |
j quin ftatum in i|s genitum appellem veluti nubilofum quendam. Vt igitur cum hyems fuum fer
j liet temperamentum,non poteft non generari humor.frigidus ^ humidus,pituita: leftate contra
'©calidus S)C ficcus,pallida videlicet bilis: Ita cum nubilus fit aer,aliquis dominatur humor, in pitui-
<tofis quidem natiiris nebulofa ac nubiloia, vt ita dicam,pituita: in biliofis yero, mebuloiaarmubif.

1'ofa bilis.Etenim femper aliquid e' corpore noftro. vaporofum emaiiattled in ficcisftatibus pluri
mum,in humidis pauciffimum»Atc^ cum in corpore a,ceruatum hoc fit,fimilem reddit nebufee et I
caligini innatum nobis fpiritum+iEmulatur enim'in ambiente animantes aere fpiritu vapor, Vft;

♦, de ne hic dubitemus dicere,in tali ftatu talem generari infitum nobis fpiritum. Atqui vbi eodem i
tempore duo hi afteclus,put nebulae aut caligini accidut, vt Si attollatur &:.ftipetur, alba efFicitur [
nubesinamquando-plane vacat humiditateaer aqmlonius,nequearconftitui vnqua nubes, Efii i
citur ea aut fpledida aut atra,caufa raritatis vel iptffitudinis. Ac rarefcens nubes in fe Solis lucem;
fufcipir,quo fit,vt fplendefcat,illuftrante videlicet eam Solis fplendore, quale in corporibus pellu:
Cidi's'cernas,At 0 conftrmgatur;nub^mnden'feturq 33 quia nullus.eft Solis luci'tranfitus, atra me i -
' rito hec appareunoalitefac nocftc ipKaer deftitutusdumine fol^i,- Same videtur manifefte in ter'

I ram fubmde nebula-deadere,'qui.rbs appellatur:; Jnierimfupera petere plane ^}3 nubes fieri vel ca i
I dida-vci atra,Candida,vbi intiafe totam radiosadmittatfolafes:Atra vero,cum eos plane'.exclu]
dat Medios mterhos colores nubes pro qu%£itace fplendoris , qulipfis admifeetur, accipiunt.!

I> SedvidebULfjrfrarritahicftbiretmo,minus,conftare,deuariinakurn:dicenshumorem.6<GQnfpifi
faruSuftoiftenim caloris opus eftjfrigoris confpiffari:nbn poteftporro' idem fimul elle Sf calida
& frigidum.Sed fiapfom anirnaduertas,qui fupera petit,vaporem effe calidum 5 atq 3 e/us gratia in;
fublimefubuehi: frigidum autem efleaerem,qui vaporem excipi£.aefinesdubiHare,qui fiat, vtfi- ‘
mul&:furfumferatur&conftipetur,Namvtfuftolla£ur,fuafponieJiabe^ vrcegaruracconftriii^
gatur,per excipientem aeremjquicjao-erft frigtdiotduac afeendentem nebulam coipiiTabic magis;
accogeuVbi itaque nec calfacitmagnopere aerjnecpennde refrigerat , eieuata nebula neceftario |
in eo commorabitur talis,qualis erat.a' primo : euaaetq 3 plane' per ie cadida nubes,vbi a': Solis ciea- j
tur fplendore: media vero inter albam & nigram,quando eam Sol no vndequaque irradiat. Pro-1
indenoli mirarfiqua decauiaianimanaumcorpora huius aliquando coeli fimilem habeant intus I
“ affedionem:quinpotmscrededicenuHippocrati,|Aufi:riauditumhebetan£es 5 caliginoft,caput| 5 *. Aph.j.Eit.
“ graaantes,pigri,diiTofuen£es,Perfequitur,enim his verbis.corporis vitia, quibus eft obnoxium in i frd-io.c
auftrinisftatibus,Vndevthxc/caputgrauantes,diffoluentes,3ilpign7ad6a quaiab Auftro paraJ
i tur in Gorporibus-noftris plane'referuntur: ita eft cenftndumiCafigirtoftffiEeiie indicet |

I eam quaeabailoinhobis:cQaceruatur,j&.non aeris caliginem» ; ^ ^ j

.Ante

7 IN^ LIB..I. 'HIPP. .

^; ^nu V erex priore ccelo,quod huic Jubcotrarmfuerat,d(jmlonmmq;,Pdmos Ardentes febres CQrripuerut,eosqi E

i admodumflabiles,Paucisq-, Sangm erupit,Nec ex huperibant.

'■ Non fuiffeaqmlomamtempeftatem ante ver diuturnam hmcconfl:at,qudd nuper totum tem-
i peramentum vocauerit auftrinum: non ita didurus^ fi multos dies Aquilo fpiraffet. Attamen cu
aer fuiffet vel paucis diebus aquiloniuSjCorripuerunt paucos morbi ardentes,atque hi admodum
•^ieues,&quifl:atimconfifterent:aitenim/eos6j5admodumftabiles. Scribunt autem alq TravweoVa
f ^M^altj Ionice in tequali tenore & nullo periculo coiundL Ad hasc paucos ait ianguinis

i- eruptionem habuilfe: quod vehementibus erat febribus 'ardentibus peculiare,vt etiam delirarCjet
: mori* At ifta ijs^quae tum vigebant,non erantadiun(fl:a,fed cum moderatiffimae fuerunt,tum mi>

; nime multosinuaferunt:quo'd vehemens&quari germanaardens'febris a'flauabile,quam qui^
i dem etiam pallidam vocant,fit oriunda. Hanc,vt bltendebamus,in propofita tempeftate iuperio:
i.ritefl:ketantumhabebantquinaturaerahtbiliofa:eam%nonmultam,necpoftea,eo'q)Cumhu-';

; midus ante didhis effet fl:atus,etiam atque etiam caliginofior ac nebulofior euaderet. Optimo er>
i go iure pauci in kdentem febrem inciaerunt,qui perquam effent biiiofi: neq^ tamen hi in exqui
litam necp vehementerh,fed lene ac difcuflu facilem. Itacp quos corripuit, hac de caufa corripuit. F
Sane-€nimpraecelFer2caEfta:sautumaum-,q»a£feeudum naturaBncomparata^feerattOrdfte enim j
Hippoerates.eaarraretempeftatesmdejvbi de naturafua primu-aer deflexerit. Sed neceflario per i
ceftatem naturalem acemabatur multa biliofis plenior hic fuccus. Vnde qui fuccedebat ftatus per;
totam hyemem vfque ad ver,hunc humorem nec auxit, quippe quaz calida noh effet magnopere i

, aut ficcajVt gftas: nec imminuit k,nequeenim fatis erat frigida, vt qugin ffatu efl: naturali hyems: j
at nec per halitum digeffit,nam non erat exade ficcavReftat igitur integrum illum permafiffe, ac 1
formam fibi quafi caliginofam comparaffeatcp nebulofam, proptermodicam aeris humiditatem i
\-dC calorem,qui cum vapore coaluerat. Verum ante ver,cum fubito praeter morem Aquilo fpiraf i
i {et,is%in interior^reorporis-partesimptflfflet huraores^nuifllinus primus fluebat/tao^ febrem i
; ardetem induxit.Neque enim in quibuslibet corriuatusparribus corporis, febrem poteft humor i
! hic excitare ardentemiverum-circaVentriculum&hutuspraercipuensrdrea%keinoris partes fi- ; i.t:.

, I mas. Item(q3 non prorumpebat fatiguis. Sane' proprium efl:3fiquidaliud,fynceris febribus arden-
j tibus,per fanguinis eruptionem iudicari. Appellat autem Hippocrates dtfMppetyictvd.cxxvptionc
!ianguinis,non adiedo ex quo vacuatur fanguismembro,eam quae ex naribus fit. Atqui nihil ha
I bet admirationis,fi recludantur & dirumpantur huius regionis vena a' ianguine,qui furfum inci-' G
! tatus calore efferf: a quo neceffe eft ipfum inflari, ac ti 3 referari venas, ac rumpi ob fpiritus copia^ |
i qui dirumpit vel vtres ac dolia,eum in mufto feruefcente accumulatur.Caeterum hoc fymptoma, i
j pr^fentes febres ardentes non eft comitatum,q» effent,vt eft di(ftum,moderatae. i

IqI TuherculpyeroMultisfecundumalterutram aurem,Plurimisfecundul/tranq^extiterunt,Febre earebant:,Erat \
^fedliTNdnullisparUm.Ace'endebdntur,(edextinElaomnibmfuntcitraincommodu: NeminiSuppurarunt cui- |

I qudm,lJtifolent,qu£ alijs ex occajiontbws extuberat. Erat eorum hiec natur a,Laxa erai,rnar/ia,difjufa, citra pUeg i
\monem,atque citra dolorem,Obfcureomntbmeuanefcebant„ . u:' (i ■;

Omnia " que di da funt,ob dominantem acciderunt caliginofam materiam,a' quaalia folent cu
! pituita exiftere,vtoedemarofa:alia cum flauabile,vteryfipelatofa:nGnulla cuiang.uine,vtphleg
monofa.Qiig tam en omnia refident facile,quo'd pr om pte eiufceniodfmateria digeratur t E diuer
fo quae Crallo conftant, Si lento humore, aegre difcutiuntur. Porro' quae acciderunt, in tempeftate
; pra-ientijlaxa erant,ideft mollia,8i digitis cedentia,& quaead eorum impreffimem;eauabantun
I CitrapihtegmoH€m,hogeftnt£ra phiogofin.i.inflammadonem.CitiMtem doloir^ q? vtrocp.fcilK 3
: cet,quoddoloremparit,vacarent;quaefunt,corporum confentio;;6dintempertesmagna.CQrtteft
tio ntobcraffos humores Si glutinofos,adeo partibus impadosaffiidiSjVtrefolui citra negociu
: nequeant:Intemperiesautemvalida,quOdferucantillinimiumjautfrigidifirit.Quare funtmeri
I to tumores laxi fili fine exulceratione,a'dolore liberi: qui quia effent eiufGemodi,facile%refideret^ i
; ideonon fuppurabant, vti folent qui alijs ex occafionibusexurgunt. Hoc autem nomine i
; (pOT-ejrHippocrates(:nos veramus occafiones)aliquando.(vtvulgo affolet)iii:canfis-vfurpat
; cofidis : interdum caufasmanifeftas fic vocat:nonnunquam fimul omnes. Hic appellauit fup,-;

I purationes alijs ex occafionibus prouenientes, quas euenire ipfe in febribus docuit, in quibus |

\ humores funtaceruati multi, crafll, fii crudi, qui propter vehementiam fiiacuitatem fii copiam 1
' febriliskaloris caput petunt:hos deinde inadenibusaurium deponit natura:vnde Parotides, I

. i quas vocant, exoriuntur. Verum enim vero nbigeratinhocftatuea humorum affluentia: ^ :
qui conftiterant ad aures tumores, quia materiae erant fpirituofe, ftatim digefti ftrnt. Patet er*-
go morbos ardentes in principium incidiffeveris,cum fpiraffent Aquilones:iftasautem pa.-
: rotidas toto viguiffe reliquo tempore: fed erant moderatiffimae, ob caufas nimirum quas recen-
- ^ ^ --__--firiyvt

A.1.4.f.5.d.i.
c.s.454-b

iii.i.c.XO. 4^’

DE

MO-RB-. YVLG. ‘COM. I.

io§

re<rd affligerentur , hoc ell vt illas abfc^ dolore fuilinerent:
jobarnbuianteSjacroLLta munera obeuntes: neque , vt in niorbis grauioribuSjiaeceffe haberent de^
i cumbere; etenim prgter cetera neq3 infigniter febriebannOaodil quis effet etiam ex illis calidior,;
non diu hoc patiebatur Jn caufa erat exuperatis,vt eft diclum, natura huniQjis^,utjiiatQEeex.pa&- i
jte aerius erat & frigidus»

11 : Accidebant h£c Adolefccntibus, Imenibm, A duitis,atq; prdtter ceteros LuBmoribm, & Athletis, Mnlie^
ribits~Veroparum multis.

Communis hsec caula in omnibus attendenda eft decubitibus humorum, quam alia's Hippo>
crates expoluic^Humorescalidiofes-infablimiores parces^earporis deeumbereL,.fn'gidiores in in^:
fernas» C^ando igitur dominans hoc ftatu humorfubfrigidus eflet aerius ^3 ac mediam teneret
naturam inter eos qui focile afcendunt, 5>C qui deorlum vergunt,ideo folis his in caput inuadebat,;
qui erant aut propter ^atem, aut vitae genus, temperamento calidiore ♦ Nec praeterit nos, adole^
fcentulos ob aetatemefte^3qn'ob vftx fortem calidos, vt etiam adultos: qui vero in palaeftris ac i
gymnafiis verfantur, hos ob vitae inftitutunuQuo fane' pauciores infeftauerunt mulieres, eas^j i
B iuuenes;&: natura calidior es,qua non vixerant in ocio» I

i Multipraterea InfefiabanmrAridatuj^hNihilq; excreabunt,Necmultopojl Jlaucejcebant.

Quae nam tuffes aridae fint,ipfe aperit hifce verbis /nihil% excreabant./ Hae fiunt autem,inter-';
dum exafperatis modo faucibus QC gutture,nulla ^3 pulmonem tenente affluentia humorum: atqj ■
hi nihil expuunt, neque enim fuperflui habent quicquam, quod reijci vel expelli oporteat. Aliae I
ietiam fiuntaridae tuffes ob intemperiem refpirationi feruientium inftrumentorum: at ne hic qui^ I
dem eft,quod expui defideret» Praterea alia, vbi illis inharefcunt humores,qui euacuationem re^
quirunt: qui quidem non excernuntur tamen duabus de caufis: Vel q? lenti fint 5C craffi, 8C. pub ■
monis firmiter chartilaginofis in fixi fib ris,quas bronchos appellant Graci: quod in lateris dolo.- i
ribus(quos dyffv^d^WQceilSt qmhtismhil expuitur,vocant) acddit: Vel quo'd humotjqui a" ca ;
pite defiuit,non aliter atc^ aqua,iit fubtilis.Etenim prius hic per guttur SC afperam arteriam dela- ;
bendo in pulmone funditur, qua'm a'fpiritu concitato per tuffim fubduci poffit»Quod accidifle
tum Thallis videtur,quorum effet ab auftrino ftatu caput repletum, dC hoc deftillationem tranf-
C mitteret omnibus regionibus thorads: nam talem tum tuffim fuiffe, fymptoma h uius comes te^
« ftatur; Rauci inquit enim,qui eo modo tuffirent,euaferunt. In caufa humor erat deftillans,a' quo
vocis inftrumenta irrigabantur, vt in libris de voce declaratum eft»

15 Non nulli multo pojl. ^^uibujdam TeJUculus alter,alijs Vterq;,cum dolore Inflammabatur.

llliuspars, qui in pulmonem decidit ex capite, pro eo quod inter feconfentiunt inftrumenta,
ad tefticulos peruenit. Quatenus autem cum genitalibus conueniat thoraci, in alrjs libris tra<fta.« 1
uit. Gaterum quod in tefticulos decubuit, eratid malignius,neque iam primo illi fimile, vtquod
in thoracediuturnitate computruiffet. Redleergo eranttefticulorum inflammationes cumdo-
lore coniunc5ta,neq3 perinde vt parotides a' doloreimraunes. Nam quod aut alteruter, aut ambo
, tefticuli humorum excepiffent abundantiam, in caufa erat copia ili orum. Siquidem quibus pau- ?

; cus proueniret, his in alterum: quibus amplior,in vtrunque xmpegit,

14 Qmdam Febricitabant,quidam non. • ^

D Qui tum abundabant humores, hos neq? magnopere calidos effe, neq? nimium frigidos dixi>
mus:fed inter vtrofqp tum natura,tum temperamento intercedebant» Vnde pro atatum &C natu-'
rarum teperamentis vita^3 labGratium,alijs'ad calidius inclinauerunpita^ febricitarunt: non nui
lis quod a'primo habuerantjretinuerunt temperamentum,febrem excitare impotens.

■ Plurimis hxc Laboriojafuerunt.

De omnibus qua GommemOrauit,hoc dixit : pradixit autem tulfes, raucedinem, dC in tefticU'
lumabfceifusji&quofdamtenuiffe illorum etiam febres» Hae ergo, inquit, fymptomata maxb
ma aegrorum parti laboriolaacaderunt, hoc eft molefte, neque vi>f£p#mced^osfiidle faUinc.'
rent, kd plurimi ipforumdecumberettrpqu6dlongitudine.temporis in dies colleda excrementa
euaderent etiam atque etiam acriora atque maligniora. Nanque auftrina tempeftatesjfi diuturna
fint, putredines inducunt, potiffimum vbi fint h umida: verum quando hic ftatus humidus non
effet, diutiffime nihil erat moleftum corporibus: tempore vero moleftiam afferebat. Et hac qub
bufdam de illis tandem euenerunt, qua mox ab initio omnibus accidiffent, fi auftrinus ftatus hU'-

midusfuiffd», _, . _

Tertia Claffis. 000 C attero

IN LIB. I. HIPP.

l 6 C£teroqmntumdd IvjTfeioy ,Sinemorb o de^ebdnt^ _ - - I

Bifariam difflionem hrpSov icriptam in exemplaribus inuenias Jn aliquibus^vt nunc eft

dicfium,poftrema fyllaba per o (cribitur: in alifs per-«, Significat autem prior Iecl:io eajquae in me<
dica officina fiunt,altera quae fecundum materiam medicam: vt aut operibus qux in medica offi--:
cina in laborantibus admiuiftrantur,Thafiiabfl:iiieretit: aut ijs, quae per materiam medica fiunt^
in xjs/qm prxdicflis detinentur incommodis* Ex vtraq? fententia 8(^le(fiione apparet leuiter afflE
dios fuiffe homines,dum duraret ver: quo'd morbos qug parerent caufs malignum haud dum gc
quam haberent,quod diuturnitate temporis confecutae funt»

i7;

■ * vTOfp^eipo -C

■ {^a>v.dl.v';ro''
' qispo//^ai> i.fit

Jimebant , "V?

. uertit fterpres
fag.id^6.a.!cr
151 .^

. l/m Ante Ineuntem xfldtem,p erq; deflat em ^ Hyemem^^Multi^qui longo km temporeJubrnSrceJcebmt^

ex Tdbedecubuerunt: Quandoetidmmultisambigentibmtumconfirmamt.

Quos dixit fuperius tuffire quidem, excreare: tamen in vere nihil, hos aeftate ait, & fecundum
aflatem incabuMe, rafflfetiarmxsiquiecamtjs eonftat,qu^ oculis confpidmus* Etenim qux capi
tis deftillationes tuffim primo concitant hominibus 8C raucedinem,nec:p tandem confiftuntjalte- F
ramhaera]mdiff6mitiam::generant*. Suntenim duae eius maxima:differentiae; Vna exillis,quos
caput demiftir,fiuxibus coftat: Altera^qug exaffedfibus ipfius pulmonis proficifcituriomninogj 10 .t,,

poftquam expuitur fanguis,potiffimum vafe rupto: fgpenumero etiam fluxione impleto vifcere %

hoc,alia de caufa ex partibus alqs,n6 ex capite* Quo'd fi ergo a' vere au&ino in flatum aeftas aqui'

Ionium fit mutata, non foiflent manifefti, qui a tabe clam exedebantur,neque prorfus tabuiflenfo
Quia vero non modo inaquilonium non trafiit flatus aufl:rinus,ied erat etiam nubilofa fere' gftas,
idcirco capitis deflillationes erant perpetua: ac deftillantes humores omnes praecipue in pulmo?
ne computruerunt,ita vt ijs ad meram tabem generandam nihil deeflet*

Q^ibujddm Autem coepit primum: ^tqjhiiyergekxt ddTabemnaturd.

Tabidos graece appellant veteres medici,qui morbo tabifico,quam etiam <p9oj}4» vo

cant,funt opportuni*Tales '''planiffime funt,qui adeo iiintangufto thorace 8irefl:ri(fl:o,vta' tergo A-ibidera.g
in morem alarum promineant operta fcoptula rvndeetiam hos quafl alatos vocant*

i Prgterea quibus caput facile impletur, quod^fpiritus organis multas deflillationes demittit, hifaO

cillime tabefcunt* Haec fi ambo in vnum coeat Sc thoracis figura,& capitis imbedllitas,funt eiuf- , >

! tur^.fedforte ad pulmone mittit fluxiones,diuturnitate temporis fiunt tabidi, ac in pulmone faepe rumpitur il
I lis vas propter vifceris anguftiam&infirmitatem * Habes de tabidis* Quia vero dixitHippocra . •

j bu. , tes/quandoetiammultisambigentibustumconfirmauft/ideftaefl:ate:acdeindefubijcit/quibuf

I dam autem coepit primum, atc^ his vergebat ad tabem natura/ mihi paru videtur eius oratio con

■ fona rationi; nam erat mulco probabilius tales vere,quam 3eftate,incipere, quo'd qui accommoda

i ti funt, vt certis incommodis facile capiantur, citius ifti in eos incidant, ac imparati* Videtur igE

I tur, vt etiam in alijs locis horum librorum de vulgaribus morbis, ordo effe inuerfus orationis, Ia-

i : pfo eo qui htec primus defcripfit, neqj errato pofteaemedato,6<Iitem quoqjhuicloco accidiflfe,ac

I orationis hxcefleieries: Quando etiam multisambigentibus tum coriflrmauitjquibus vergebat

! ad tabem natura* ac deinde: Quibuidam autem ccepitprimum*Pofl;ea

Mortui ~Vero multi Junt^^ plurimi de illis qui decubuerunt: ^tqs hdud fcio^dn 1 /cl mediocri quistempo-

re~Vitdm produxerit.

De tabidis icilicet;nam id intelligendum efl: fiquidem in hunc modum eft totum 'hoc fcriptu
capuuNam veliam qute fubdiditomnia, funt communia tabidis: quod peripiciesjfi Hippocratis
didiones attendas: aufpicaborgj ab hac,quae mox adfcripta efl*

Interierunt Celerim, quam talibus ejjet conjuetum,

Tabidos inquit folito vitam finiuiffe celerius * Cuius mox ipfe caulam fubiungit, vbi ait /fe¬
bres horrificx, continuae, acutae/id enim praeter confuetudinem tabem comitatur, quod tum vi¬
detur accidiflfe* Caufa efl, cur haec ambo congruerent tabes S^eiufmodi febris, quo'd flatus effet
antecedens ad corporaafieda comparatus* Siquidem dixi paulo ante, qutcaKdiore erant tempe¬
ramento , illos in prtmislabara&exdeftiliatfGmibiE&caipittsffiorumnattque caput praecipue erat
in auflrinafte^^ate repletum»Quibus ipfis longius plrotrado nebulofo flatu, vfu venit vt hu-
mores,qui in corpore effent, putrefceret;vnde malignitas extitit febrium* Quo'd fiquibus minus
effet calidmnaempemmentum, his neqp computruerunt humores, neq 3 caput repletum eft,extra
paucos,idgs temporis diuturnitate* Namquod citius patiutur naturae iniuriae opportunae, id eae-

__DE MOR B. VVL. COM. I. _ t o 6

4 teristardms accidit» Necp fane erat mfmm, cum priori auftrino ftatm' ariias fuccederet hoii auftri-
i na modo fed nebulofa etiam, prouemffe hinc putredinem quandam humorum vel i a frigidiora
: bus corporibusjiiedum in calidioribus»

3,1 Ndm ^iios quidem & DiuturnioresCum febre coniundios. Facileferebant^nec moriebantur: De quibus

iamjcribemus,

\ AHos inquit morbos prxter tabificos,de quibus ille verba fecit^etO eflent longioreSj8(rfebrem
haberent-adiuncflam, non tamen grauiter tulerunt»Cuius paulo fuperius caufam diximus,quo'd
i humor his non ita erat ex putredine redditus malignus»

3,2, ; Soldenim&‘PriiCCieterismaxime,quitumyi^uerunt^morbis^multos Tabes peremit.

Huius caufaeftnon ita dudum didla, vbi corporis temperamentum in culpa poneremus, per
I quod morbis tabificis funt correpti,febribus ^3 malignis: de quibus fub haec fermonem habet»

3,3 i Infefabant illos plerofq; Htec incomoda. Febres horrifer, continuiZ,acut&,omnim non intermittentes. Modus

erat femitertianuspyno die leuiores^ altero^auim iterum inuadentes. In ftmma, in dies acutiores euadebanu

i Pleroi^ omnes tabidos,de quibus agebat,paffionibus ait afFecflos fuifle, quas ipfe deinde colle j cv j
; git. Atqui 7 r^t 5 « 7 >ta. 3 ?i*^ 4 deft^affiones^n 0 sa&dhjsvcrtimus) omnes vdca^nr€5rgci^^|®^pbn“7r'^^*V**^‘»<.,
i rtbusnofkishuntpr^ternaturam» Prgcfterisautemmeminit,febresfuifle horriheas» Quod qui> !

! demffgnificat,per arcenfum dC incrementUjquod vocant, acceflionis, horruifle diutiflime fgros* | i

I Neqj enim,c|uibus initio acceflionis horroresinceflerunt,ifto appellauit nomine,red quibus per | ;

; totam prope^acceflionem produceretur iymptoma horroris» Et Ht bifariam, modo cum redupli.- i
|cationesfaciatintenfio:modohocipfumfolum,inaequalemfcilicetafcenfum» Diuerfitasintem^ V
I porisconfiftit quantitate. Nam,breuibus fi interuallis a ieiefint mutuo motus horrifici dirempti j ;

|maequalisdicitur&horrificusmptus:Sinampliorafintinterualla,fitiliudfymptomaredupiica-' ! I

|t:o,&dicitur»Haecfitpraecipueiniemitertianis,vtvocant,febribus:quocircaternfpkrunqjjSil !

iquaternx funt; Sed in commentationibus de febribus declarauimus, conliftere femitertianam ex i !

humore inaequali,quipartim amara bile,quae acris efl:,partim pituita putrefeente conflat» Has ita-- j I

I que tum viguifle febres h orrificas dicit ob antecedentem ftatum^vtiiupra didum efl» Continuas '

Giautemeasnominauit,fignificanseasadin£egritatemnoirdefiHerei-quodquidemiplemetinter^ !

I pretatur his verbis /omnino non intermittentes»/ Intermittentes eniminas-febres proprieappel-- i
|Iant,qua£a'vigoreintegritatemquandampr 2 eflant:Atquceremiflionemhabentapertam,nun--
I quam corpus tamen praeflantintegrum,acutas has continuas vocat :qux totum habd quidem |

Icircuitum, plurimum odonum dC quadragenum horarum, quantum etiam^itertiana: fed ad inte^ f /. 1 ^: kcvf» \

\ gritatem nec vemunt, 8 i;: altero die mitiore alteram iterum afferunt acceffionem: remifliorem iU \

liam quidem priore illa alterius circuitus,ac reduplicationibus carentem, caeterum quae aegre inca- i

! lefcat d»C vix ad vigore perueniat. Efl prteterea illius proprium,circuitus,qui primum coniequutt i

I tur,nec^ inter fefe aeque acutos efle, neqj perinde ac primum, verum vfque ad totum morbi vigo- i

!remincrefcereindies,intendi(q 3 » ;

\ Sudabantfemper quidem. Sed nontoto corpore. Multum Extremitates frigebant,'yfyixcaloremreciperentf |

I Febrium malignarum effehxcacddentia,in Pra:fagfjs didicimus» ' |

2,j ,Alui Turbata, erant biliofis,paucis,meris,tenuibm,mo'rdacibu 6 q}:&* Frequenter defidebant. \ \

E Excretiones ctKjoaroyc i.merasfoletvocareplane'biIiolas:finautmiftuscumhumiditateaquo !

ia euacuetur talis h umor, non iam merum appellat»Quin etiamhoc ipilim didicimus demeris I

j excretionibus j|,grarum aperuit malignitatem in praeiagfjs, & de humoribus qui tenues funt, in Prog c 6 .i.*. !
i omnes efle incoric 6 Hos,&vt concoquantur, robuflamdefiderare naturam» Mordaces porro' 10 .vfqtad.z 4 . |
i erant haud iniuria, vt quae biliofe merg^js eflfent. Praeterea earum erat mordacitatis comes affidue |

defidere» Quo fadum efl,vt ex hoc quoqs lymptomate vires laborarent aegrotorum.

. Vrina TenuesJnconcodia,decolores,&‘pauca :,^ut CraJlitudinepradita^&paruofedimeto,necprobeJub- |
fidentes,fedcum crudo quodam intempefliuoq}fedtmento. |

Et de vrinis didicimus,tenues,decolores,& paucas,-f vel craflras,&^ paucas,}-prauas efle: quem^ j
I admodum etiam craffas quidem,ied quod fubfideat, aut omnino nihil,aut parum habentes: quod j
; fane fjs accidit, eo quo' d parum beile fubfideant» Hoc iam ifs frequens febribus efl, in quibus mul i
! tus calor & flammeus feruorem accendit quendam crudorum craflbrum^ humorum. Par igitur i
I e-ft in qs aut prorfus non efle: aut efle id, vt Hippocrates dixit,crudum et inconcodum. [[Cgterum-1 iVProg.

de prau isfedimentis in praefagqs t radaui t» __ _1_ j

Tertia Claflis^^ 000 q Tufaebant, \ ~

LiPfog.co.i.t.

45-4^-iOx.c

2,8

30

f clarim.
yt cttm rei no
uitAte {hoc efi

To 'Pra.pdho—
yov) indicare
nellet Jai^po-
crates , afcrip
fertt.yUe huc
modu loqmdi
inhhro de co¬
mate cap.z.

33|

34 !

_ IN LIB. I. HIPP.

, Tupebant,ac Pauca,coBdjCodBa^paulatim^yix excreabanuQmsyeroyiokntiJ^imeyr^ehant, Hh mini-%p
me concoBderant-^j^perpetu» crudafpatebant.

In tabibus malignifirimis,qm'bus proxima efi: mors/pixta ne paululum quidem cocoquutntur:
lln alijs vero^quae moderata funt,5i qux in longius tempus extrahuntur, hacipfa de caufa como^
de concoquuntur humores in pulmone ruperflui,excreantur ^3 facile> Cgterum ij qui in prgfenna ;
tabefierent,iftorura habebant nihiL Nam aut fimel inconcocfium expuebanttaut cocftom quid^
paucum tamen,quod paulatim vix excreabatur, || At meminit in praefigifs huius fputi, ’

Plerifq; horum Fauces aj^idue a primo dolebant, & cum Inflammatione rubebant, Dejiillationes paruce,tenues ,;
acres, flatmjj liquejcebant ac djfligebantur.

Simul vt rymptomata,quaj ad tabefientium confpiciebantur fauces, prodixit,caufam adfiripfit |
his verbis /defiillation^s paruae,acres/,Nam quia malign£e erant defiillationes que a' capite mana i
bant, dolebant fauces: q? vero ab ifs vellicarentur, ruborem bC inflammationem habebant ♦ Quia i
vero ipfa etiam calida erat defiillatio, non erat mirum in Thafo,li pre Ceteris tabefientibus,qui ita j
haberentjad extremam deuenirent gracilitatem. p

• Cibos Qmfliisperpetuo Faflidiebant.

Appellant Grseci appetentia carentes, qui cibum non fumunt^ainf^: quivero oblatos fafii^"^^
diunt, ^nvdPf 5 B^CoimAt'dutem. bocfafiidrj fymptoma tabidis accidifle, eo ^deftiUatioms, quae
fauces & pulmonem infeftabat,pars aliqua in ventrem deflueret*

JVon Sitiebant,

Non ex malignitate defiillationum, quas appellauit ipfe acres, hoc tabefietibus fymptoma ac>
iadit. Quo fadum efi,quantum equidem iudico jfvt cum fuiife illas Hippocrates nouas et abfur-';
jdas indicare vellet, afiripfirit/non fitiebant/, Eft.n,maximae fignum malignitatis, vbi calida dC ■.
iadurente febre,aut fluxione delabente in ventriculum acri,non iitiant, Atqp hoc fymptoma, par-«
Itis virtutem fentientem, deperditam indicat &C extincfiam, fiquidem particulg aff ecfius no fentit,

(31 Pkriq; circamortem Delirabant^ Sedde Tz&d&haBenuS.

! At ne hoc quidem accidere alijs tabefcentibus confueuitjfed qu^ erat febrium tum vigentium
Imalignitas, huius ftatus morbos comitabatur*

.Atyero.Aeflate iam&*.Autumno. Febresmukee, continu£,nonyehementes,diuquidemtenebdnt<£^o-
\tbs,quic£terammm incommode habebant,

I • Nam ante etiamf etulit, vnam fuiife tabem exitialem,nos ^3 adiunximus caufam. Ergo conue^
iniunt cum illisjtumqu» hic agit,tum quae ijsfubdfivbific ait* ^

i Plurimis erat .Alum turbata fine molefliatdmen,^prope nihil offendebat. Vrina item Plurimis boni quidem
I coloriserat,<&pura,fledtenuis,&pofl:tempuscircdiudicationemconcoBa,

i Et reliqua,qux de vrinis in medium attulit. Nam ,vt quae de tabidis nuper recenfuit, erat mali.«

I gna,ita quae nunc dicuntur,admodum fimt moderata*

i Nonyalde Tufliebant: neq; Difficultatem, qu£ tufliexcreabantur,pr£bebant: Nec jolum Cibum mnfodit- ;
i diebant,Sedetiamyalde licebat offerre^ |

Eorum,qui hunclibrum funt interpretati, maxima pars, hoc eum loco ad tabefientes, autumati}
I tranfiiife.Ego vero adhuc de caeteris cenfio, de quibus difputat,febribus hunc haberi fermonem*:
Qui enim, cum antea de tabefcentibus dixit eos perpetuo quofuis cibos faflidiuiffe, hic iam dicat;
/nec cibos folum non faftidiebant, fed etiam valde licebat offerre f Cur ergo hoc loco firipfit/ no
valde tuffiebantr' Nempe hoc efijquodifios adduxit in eam opinionem,vt haec exiftimarentdid:
deipfis tabefientibus* Ego lic fiatuo, cum etiamnum de alijs febribus fierent verba, aferiptum ib
ludefle* Infeftantur enim tuifi, quae incidit ratione iymptpmatis:non tamen tabidi omnino funt;
hi* Quare nihil habet admirationis, fimulS^ccepifleThafiosquofdam febricitare in ante dido:
flatu: & quia erat id temporis ipfum caput repletum,accedente ad ftatum febre,tuifi elfe molefta.- ■
tos* SednecerathoCillisnimiummolefiumlymptomamecquf pertulfim reijciebantur,nego-'
dum praebebant, neqp enim hi tabefiebant. :

3 5 i Injumma,qui Tabefcebant, Leuiufcule £^otabant,non more tabejcentium,dfebribus horrificis parum exudan ^

\pes, alids alij, yt quos inuaderent febres errdtic£ :&* infumma, quos nunquamfebres relinquerent, fed inuaderent \
imorefebru ,terttan£ naturam referentis. \

DE M'ORB. VVLG. COM. I.

107

Hoc rurfas capite precedena annexo, multo magis addudi funt interpretes quidam fuperio-
reni edam orationemde ipiis tabefcentibus habitam* Verum nulla ratione ad eos referri illam
potuiile, planum eft fadum, cum oftendi faftidiofos ab eo vocatos effe tabelcentes, non faftidio-
I ios^hos* Sequens oratio,quae nunc nobis propofita eft, duobus modis exponi poteft.Pn'mo, vt
! hoc modo dicamus. Sed faciam vt repetam fuperiorem orationem, ac mox huic aptem, vna ei
I fyllaba, quo' euadat clarior, interferta. Non valde tuffiebant: neque difficultatem, qua: tuffi ex^'
j creabantur, praebebant:necfoium cibum non faftidiebanc., fed etiam valde licebat ofterre. Nam
I in rummaiqaitabd^ahts-imiufeEftrae^£>tabanrr,noirmorrtabelcerttium. Verifiinile eft autem
i hoc padlo illum dixifle de qs, qui alio modo febricitarent, fcribentem commune fymptoma mor^
borum habentium comites tuues, no ipforum tabefcendum. Nam videtur fermonem de tabe-:
fcentibus habitu,retra(fl:afle,vt in memoriam reduceret differre hofce egrOs, de quibus nunc %ir,|
ab faperioribus illis tabidis. Etenimeademittahic commemorat iterum fymptomata,qua; nuper
retulerat.'Atque hanc quidem vnamaff6ra-s^duEm=h@€l0eod^m0Ht.^ds-tafe€fcentihusrepetiti.
Altera eft, q uam faepe Sf multis in librisacciderefcimus. Siquidem cum interdum fuper eadem
re dupliciter rcribamus,vt fit altera fcriptura in cotextu, altera in alterutro margine, quo' per ociu
^ expedamus 8 ^ iudicium faciamus de altera, qui primus defcripfit librum, vtranquefcripfittquod
deinde, quia admiffum no animaduertimuSjnec emendauimus erratum,poftquam in multorum
manus venit, manfitincorrecftum.

j ^ I Indicabantur autem , Qmhus inter hos breutj^imi ejjent^circa 1 /igefmum diem. Plurimis circa quadragefimum,

' Multis circa ociogefmum^ Non nullos ne fic quidem,federratice citra indicationem, deferebant; Qmrum plu¬
rimi non diu a febre mtermtft repetebantur ,-atqtie 4 }i-areudmaqJ 3 em^irmitibm 'mdicdsmtw: Mulm hero fc
producebantur jhtijub hjemem languerent.

At qui eratifti,quorum aitiudicatum elTe morbum ad vigefimum diem d Nemperekqui fgro
ti, de quibus faciebat verba, vt ego fentio, non tabefcentes: cui alfentiuntur, qux confequuntur
omnia. Etenim quibufdam deiliisad odtogefimum diem aitelTe extradum morbum: atque alios
erratice dC citra iudicationem deferuifletSc^ad hos ipfos plurimos redqffe,quas quidem febrium re
cidiuasrjfdem iterum circuitibus iudicatasfuifle: ac non paucis horum in hyemem morbum efle
protradtu. Htec fane omnia cum fuperius dicftis plane' conueniunt,,vbi dixit: At vero xftate iam,
dC autumno,febres mult», continuaejnon vehementes, diu quidem tenebant tegrotos:qui exte¬
ra minus incommode habebant. Hxc cum ijs fymptomatibus congruunt,quf hoc loco ille recen
j(et: qux vero de tabelcentibus adduxit, non alfentiuntur: quod perfpicies, fi tecum partem eo-

tum/ quod ab eo de tabidis pronundatur,quos ait efle celerius mortuos. At de ijs, qui aliter labo¬
rarent, ftatim pofthxcin hunc modum feribit; Nam alios quidem & diuturniores &cum febre
coniuneftos facile ferebant, nec moriebantur: de quibus iam feribemus. Hxc igitur ijs concinut,

? uxpropofitonuncnobis fermone de febricitantibus per autumnum 8^ hyemem difputantur.
mmo vero,quo'd prxdixit /de quibus iam feribemus/ alium autem,fi a' prxfente de ijs habito fer
mone difceflrerimus, ab eo feriptum de ijs producere nullum queamus, neceffitas exprimit, de ijs
qui alio morbo,non tabifico,affecfti fuerant,totum hunc habuifle Hippocratem fermonem.

Inter Omnes, quorum fecimus mentionem inhac tempeflate, flis Tabidis lethalia ojcciderunt: \Fehricitantihm
]^aliafebre, nequaquam.

Eorum, qux de primo ftatu ille fecit, poftrema funt hxc verba: quae nihil prxeipiunt am-
pliusjfed tantum ante dicfta in fummam colligunt: quod fa¬
cere ille frequenter folet.

Tertia Claffis.

Galent

'TTApAl/.V —I

Beteev.u.f.orfi-
latione, feu ex|
ufatmem.

1 1 -?/. quado-
qmde allii orn
nibm tolerahi
liter:nec letha
ha in ahjsfe-
' Hs euene-
runt.

G A L E NI IN L I B R V M P R I M V M

HIPPOCRATIS DE MORBIS VVLGARIBVS

COMMENTARIVS SECVNDVS

ARGVMENTVM

Du^ defcribuntur Tempeftates, Altera humida frigida, aquilonia dc procellofa;

Altera frigida ficca,& fecundum partem insqualis. .

Vperfore volumine de mutua anni temporum couerfione dfdlum eR Ex-»
pofitum eft praeterea vnfufcufufque temperamentum natiuum: tum autem
prfndpq eorum,f tem ac finis, ftata dies» Itaque velut in memoria illis habri i
tisjvbicunqjpraefens fermo interpretem requirat,exponam, comparans me
non ad prorfos imperitos tantum, neque folum ad eos, qui multum profe^
cerunt: nam omnibus erit is fermo mediocriter accommodatus» Ex alqs ve F
rojisqui extreme rudibus conuenit,do<flis propter longitudinem ftoma-
chumfadettquiverohis aptus erit, indodlis fit obfcurus. Sed non debent
in huiufcemodi commentariorum ledlione acquiefcere: verum accipere aliud ab alio atque alio,
lati us fepe eadem poterunt, ita^ 3 , fi attendere animum velint,aliquid addifcere boni»

Tempestas Secvnd^

I T Thdfo ante Autumnum Frigora non fecudum tempus ,fed repente, fpirante mulum Aquilone sAuJhrOj

i humida, praerumpentia.

Autumnum dixi incipere ab exortu Arcflurfqui antecedit aequinodium autumnale»Eo tem
pore inquit,antea g oportebat,magna fuiffe frigora,Nam hoc illi /non fecundum tempus U. prae
erumpentia/ fignificat» Atq 3 /no fecudum tempus/ anticipaife tantum indicat: /preerumpentia/

, autem,etiam cum pluuijs largis ea fuiifeconiuncTca»

i' H£C autem Durabanfyjqj ad vigiliarum occaJum,&>JubV‘ergdijs, (b

Vergiliarum occafum finire autumnum, antea diximus: Praeterea etiam duos effe menfes ab
Arcfiuroad Vergilias:Atq 3 vnameffeiignificationeminaereabar(S:uro,duasa'Vergilijs:aItera ;
quandoautumno hyems committitur, cum in fine fit:alteram,quando ver gftati» Ardluri autem
mentionem non nili folius ortus facere Hippocrates folet,quandoquidem fub eo incipit autum:

I nas,eeftasi:erminatur» Diximus autem iam iuperius, de totius anni in quatuor partes diuifione,
T^de&nimn£iEtjfeptemt Etjaeftatem Vergiliarum 86 Arduri ortu drcunfcribi: atque hanc effe |
diuifionisin feptem totius anni quandam portionem, cum in duas iecatur partes aeftas, in tres ■

■ hyems» Didum etiam efi,'p?-A«ac!'£t numero fingulari grece dicas,an plurali (quas nos

Vergilias appe]lamus)nihil intereffe»

3 Hyems Aquilonia,

A VergilijsjHyemis meminit. Autumni effe Vergilias terminum clare innuens» Itaque quae
Hyems illa fuerit,differentem eum attente audiamus»

4 Imbres erant multi, largi, magni: Niucs: miJla~Suda plurima . ^tque hstc habebat omnia, Frigora ^ero non

: admodum erat intempejima. Iam ueropoji Brumale filjiitium,et hbi Fauonius fpirare capit,u 4 j]yera erat extrema |
i hyems,Aquilo multum fpirabat, Ningebat, Pluebat multum & continenter, Coelum procellojum atq; nubilum, j
; (hrauerunt, nec remtjfiJunt ad .AequinoBium yjque. Ver autemfrigidum, aquilonium, pluuiofum, nubilo- 1

fumqs. .Aeflas non admodum fuit feruens ,Etefi£ perpetuo firarunt. Mox circa SirBurum firante .Aquilone
I permultum Pluebat.

Multas fieri pluuias dicimus aliquo tempore propter diuturnitatem, licet non largae tum de^
i ddant» Appellamus etiam multas, fi vel breui tempore inceffant largae: quae quidem 86 magnae
; appellantur» Verum vbi quis continenter pluuias ait largas fuiffe 86 magnas, vt Hippocrates
fcriplit. Largas intelligamus, repentinas, vehementes,&6 breues: Magnas vero,riecp repentinas,
neque breues omnino, nec etiam diuturnas» Sed, quo'omnia clariora euadant, nihil caufaeeft,
quin paulo vtamiir narratione prolixiore. Fiat igitur iubito admodum multa pluuia horas treS
aut quatuor,deinde mox ceffet, largam hanc appellabimus: Alia vero paulatim incipiat, paula^ j
tim item increfeat, atqueitafiat totum diem 86 nodem: deinde a vigore, detrahatur paulatim de i ^ ^

■ » im,C3s^i

DE MOR B. V VLG. GOM. II. 108 :

S. temm magnam vocabimus. Ergo^quam narrat ,byemsmodo largas pluuias habuit, mc do "

I gnas per inte mal la j^quemterea non raro erat iiidum: quippe hoc fignificatjquodeh: ab eo lcri> !

; ptum ^lif^e^araTrAwra.Preterea hac hyemeniuesaitfuiffejnecadfcripflt,nec multas,nec pau
: Cas,vt quae neutrum admodu ohtincrcnt^ied qug magis confuetudini vrbis reiponderentadeo^j i
ipfe adiecit: Et frigora non admodum erant intempeffiua. Et reliqua, quae iequuntur, omnia fri-;
gidam fuiffe 8C humidam eam hyemem teftantur, ac pro eo naturaliter folam ipfam habuiffe, at^

! que adeo plus xquo^fuilTe humidam, lam etiam ver pluuiofum, algidum,& aquilonium fuiffe di
‘ dtjprstereanubilofom: /Effatem vero quodammodo moderatam: Poft haec omnia, circa Ar^
i ^urum, fpirante non nihil Aquilone, multum pluiffe. Sub haec totius tempehatis iiimmam in
; oratione profert: Cum totus fuiffethumidus annus, &: frigidus, 8:: aquilonius, Coelum procel> i
Iorum,nubilofum^} 3 , Coelum more vulgi appellauitaereirr, qui fapraTmsceft vfq^adjiubium re> I
gionem:ilIud vero quod apjpellant aftronotntpariteraophrilorophi Ccelum,a Lunae regionibus 1
^ incipit. Procellas autem (graece AiAa^ro?) ventos repentinos & vehementes vocamus,precipue |
cum coniuncfli finit cum piuuia larga. ^ I

CurnTom fuiffethumidiis ^nnu^,<:^frigidumaquilonim, per Hyemem fere commode hdhehdnt: fut j

Ver multi, ddeof plurimi laborabmu . I

; Demonftrauimus ante inftitutum effe Hippocratis, ibi incipere narrare tempeftates, qux aeri

i acciderutj vbi primum de naturali deflexerit temperamento. Neq 3 id ab re facit, qui cum ambien
I tis nos aeris intemperie vulgarium morborum inftituit genera coniugere. Quando igitur eft ab
I autumno exorius,f vtique eum procedit xftas, illi^j? fuccedit, quod ipii pr»t. Autumnus igitur f Forte.vaq; &
frigidus & humidus, corpora, quantum ad anni tempora pertinet, fecundum naturam habentia ^

; excipiens,tantum aberat,vt mali attulerit quicquam, vt fortaffe etia m qu ibuidam corporibus ma_
gno adiumento fuerit, qu^ temperamentis calidioribusficciortbus g ft i te a -mfe-temperaiura fuamipibrum
i deflecflere folent. Itaque his inftar fuit medicftlS"autumnus^, fr^idumhaEens Srhumhdmn^^ pamram fema
: tum. Quinimmo ne hyeme quidem vulgabatur morbus explicatione dignus. Nam hoc innuit,
cum dicit /per hyemem fere' comode habebant / erat enim humidior quidem hyems, at frigidior
nihilo, qua'm eius poftulabat natura: quocirca agens de eius flatu dixit /frigora vero non admo^
dum erant intempefliua. Porro' ibi primum morbos emergere oportebat, vbi plurimum aer de>
generaret,cum dicat /ver autem frigidum, aquilonium, pluuiofum,nubilofum^j. Nam decet ver
G temperatum non frigidum effe, ficut nec nubilofum aut pluuiofum. Veris autem mitium effe
aquinocftium,quod hyemem fequitur, fuperiore commentario expofuimus,atqueadeo ipfe hoc
iermone Hippocrates dilucide offendit: qui cum dixiffet, extremam hyemem fuiffe afperam: ac
deinde adieciflet/ quae durauerunqnec remiffa funt adaequinodium vfque / poftea afcripfit / ver
lautera frigidum, aquilonium, pluuiofum, nubilofum^j> Age iam videamus qui hoc funt cce^

Ilum comitati morbi. ■

i

^ ; Primum igitur coeperunt Lippitudines manantes, dolortf.c£,humid£,mconcoEl£: Lemi£paru:£, £gre multis
, erumpentes,plurimis redibant: TandemJub Autumnum recefjerunt.

Quam ob rem vere morbi vulgares generari coeperint, iupra eft didum. Cur autem lippitu-
; dines prx caeteris viguerint morbis, fi eius flatum memoria teneas, cognofcas: fuiffe enim dicit
frigidius, aquilonium, pluuium, & nubilofum. Si quidem igitur a' ventis tantum oculi fuiffent
verberati, citra fluxionem ebslippitudines afripuiffditTqura vero multa erantcbiiiundi humi-
ditate aquilontj venti, recie iane' manaffe ait lippitudines, hoc eft fuiffe humidas, vt ab humido
generatas flatu. Doloriflc^ erant vtrobique,^ vbi cum fluxione conftarent,&abfque fluxione,

E propter frigoris diuturnitatem, cui profedo nihil ad dolorem oculis inducendum deeft. Nunc
vero audos dolores effe par eft, quando frigus oculorum cum eorum fluxione coniundum ef-
fet. At inconcodae erant, & longo tempore durabant, tum propter humiditatem, tum frigus:
i fiquidem maturationem fluxiones, cum ab infito calore fuperantur, confequuntur. Atqui mi¬
riore fuperantur negocio, vbi paucus fit humor, dC minus frigidus: cum autem multus eli dC fri>
i gidus, difficulter concoquun tur. Iam vero naturalis animantium calor fi fit validus, humores ea-
j rum fuperfluos celerius concoquit:fin imbecillus, vixlongiore interuallo iuperior euadit,& viu
cerehumores valet. Quo magis, fi qui fuerint curati, de integro inciderunt in illas: nam debili- ”

tatos quidem lippitudinibus oculos frigidus aer, aquilonius, SL pluuius, nubiloftis^]? iure lude¬
bat. Huiufcemodi li ppitudinibus lemia fere' obuenit parua, xgre ob denfitatem tunicarum, qua
ex frigore contraxerunt aeris,erumpens. Quare toto vere necelfario' oculi deteriores euadebant:

: ^ftate vero, qUam comparauerant,fcirrhoia affedio ad concodionem pedetentim deducebatur:

I fiquidem non potuerunt, qui longo tempojsecolkdafunrmorbi

1 humiditatibus, flatim depelli. Merito itaque dixit Hippoaates oculorum incommoda effe au>
itumno penitus fublata. _ - ■ ■ ... ■_■■ _ - ■. - _^__^^-—

^— Tertia Claffis. o o o iii) deflate |

IN LIB. I. HIPP.

. DyfenterU, Tenefmt, ^luifixiones btliofk,tenues, E

^mordaces;nonmliisetiamdquofe. Multisfrxterea Offufiones dolorificai,biliofo,'\ramcntofe,,purulentdi.

Non hi' tantum morbi ThafioSjet fymptomata tentabant^fed etiam alia,de gbus pofthac aget:
nam varie admodum tegrotabant, quddindiuerfos incidiffentmorbos. Quare communem ra-:
tionemjquteadid conducit, quo non omnes, qui in ea fuerunt tempeftate, £egrotarent,primo lo-^
co exponam: deinde ad fingulos morbos defeendam* Attendes omnibus in flatibus xtatem 8C
naruramxmni^^ae flomm is^tflt^d^^ianaaappofitus: nam vel facile vel difficulter illi cedentem,
velmodiceadiilum can^jsaratumiftuenies^eam» Mo3&geHMsvi«eappiicabis,;atque iakibrem vu
dius rationeaai A^ftiuerfom-flamf ipfradueriariam* Atque,vtvel facile vel aegre corpus externis i,
caufis fit inferius, aut fimilisanudiffimiiisaaiao ®anpe in caufa eft, vt efl faepenumero di-;

dium ♦ Cum enim conflet fanitas ex fymmetria quatuor elementorum (ilue qualitates,fiue facul-;
tates velis appellare) humiditatis, flccitatis, caloris, 2dfrigoris: quaeda:meoi|rora 7 naturae, & eta- i
tes intemperata funt: quibus quidem fimiles tempeflates fmit-tnfeitfaes,^^ eontrarisni^^
i ciunn Temperatis corporibus falubres funt temperati flatus, intemperatiiq^ noxrj. Sed vt nullus
! eft intemperatus flatus commodus temperaris^ita nec nocuus perinde vt intemperatis ♦ Ete - p
I nimfl:atQSfHa§^sop^cefeui^£Slfeigi<^e@rpor*iHaximel^untintemperataliumiditaie^ai-
! gore:Itidem humidid^calidi flatus temperamentar liumida-^ calida nffendunt: Ea dem ratione
calidi &[Ccci , flmilia*Quaf enim corpora iam prope funt, vt tali morbo segrotent, ex propria
i mtemperieeoargsaftmnQuseverocontraiunt,aGaer^jjemperata,cum nullaminiuriam acci-
i piunt,tum vero multo efficiuntur meliora, cum ab exceffit-viridxcentur-i^Coiafaifeei^Eacontra- !
IriorutirremefefeM, Proinde calidis ddficcis temperamentis humidatempeflasdd frigida, pro:
j eo quatenus ad contrarium cogit, atque ita efficit temperamenti mediocritatem, commodo po^ i
jtius quam nocumento eft. Atque id erateaufe, quo ^n«s-xgr©taieraxinuiesdat&abtrs'intetti-
i peratis. Quod qui cognofeat, applicando vfdfu contrario, corporibus fanitatem tuebitur. Nam
I humidus-dt frigidus li fit aer, calefacienda corpora funt, maxime frigidiora QC humidiora: quare
i £X€reitarion^piu£U®s£-bife|ffi3fute,_S£’gmumrnodi€uin^ quode^idiore fit naturaatque aquam
I ferre poffit, tum cibi calfacientes. Atque etiam vniufcuiufque quantitatem cum ex corporis,tum
i ex coeli cognofeemus temperamento, fi quatenus de optimo temperamento diuerteritalterutrij, ;
j confideremus.Nam pro diuerticuli magnitudine, vidlus eft etiam mutanda quantitas: vt quod
iiongiffirae difcefleritaboptima temperatura corpus adhumiditatem frigus, hoc plurimum <3
I nos in hoc flatu dC exiccabimus calefaciemus: quo'dfi mediocriter ad id,abfurdumfit omni-
! no huic idem facere, fed portione* Itaque ficcis&calidis corporibus multo minus vieftus adhi¬
bendus eft vehementer calidus Sificcus, nam id fuafponte-obtinent. Hoc autem duntaxat ob- ;
feruandum eft, quatenus aer deflexerit a'iufta temperamenti mediocritate: Qui fi parum, om- i
nino non eft committendum nobis, vt mediocrem vieftus rationem corporibus calidis 6d ficcis :
nnmutemustfinaiTrplimjfateritmedidcrirermutaffe, Htecquifquisperrpexerit,generandimor
bi cuiufque in quacunque tempeftate caufas obferuabit, Quintus vero,dum it inficias cum Em¬
piricis,non pofte eorum,qui fic exiftunt, afFecftuum coghofci caufasjrefert autem eas ad vnam ex-
perientiam,conuenfcntium inuetione praefidiorum deficitur: etfi vel ob id ipfum generatio mor
borum vulgarium fit cognitu vtilis* Itaque pra^fens codum infpiciamus,ac primo repetamus* ^
Fuit hoc, vti flgnificauit Hippocrates, humidum & frigidumjab autumnoingreflum: que cau- ;

^ fa fuit, vt ipfo in autumno dC hyerae proxima, haberent Thafii mediocriter. Sed vere quando :
hoc etiam frigidum fuit 5dhumidum,omnium primi oculi laborarunt, quod non folumeflet aer
humidus frigidus, fed dC antea fuiffet procellofus. Oculos ergo cum frigidi ferirent ventfnon
mirum fane' erat, flante partes corporfer^eras laborarenr, prQ:natura caufeefficientis * ItaqueH
non temere fluxiones eos humidx dC frigidae corripuerunt * At vero quia non deuenit ad extre-:
mam flatus humiditatera, idcirco nulius.aliorum afFecftuum quifquam, qui dominante tali flatu
in aere apparere folent, eft confecutus, apoplexias dico,conuulfiones 3 palpitationes, tetanos, pe-
ripneumonias, lateris dolores* Verum poftea,humoribus iam ob nimiam in corpore moram pu
trefcentibus,morbi cum corruptione plethorici prouenerunt* Etenim frigidx caufae cutem con-
flipantes,humores, prohibent digeftione: tum autem humiditas aerisnonmodo nonremouet
a' corpore quicquam, fed adfjcit. Qute cum vna' in hac tempeftate ambo fuiflent, fuperfluitas eft i
. in^grotantium corporibuscongefta non eadem omnibus .Nam quibus erat in corpore excre -1
mentum biliofum,hoc non digeftum, creauit affecftum biliofum: quibus pituitofum, aut melan- -
cholicum, aut fanguineum, continuo humoris erat non euacuati affecftus flmilis. Atqui cum ta I
le excrementum cotrumpi in corpore & putrefeere folet,alios in alios incidere morbos cofonum
erat* Cui accedebat non omnium corporis partium flmilis ftatus:quippe huic infirmius iecur;
erat, illi lien, altj venter, non nulli inteftinum, altj aliud. Quare cum ex validioribus excremen-'
^um partes exdperent imbeciil.iores,confequebaturpro natura membrorum exThaCis alium ^

^ ~ ~--:-;-^ ^ ■ ■ .hliter j

7

■f rn efitihttfia j
coddil>uf ad-\

idejl \
aquojk, i

DE MORB., YVXG. COM. II.

109

^^Aaliterlaborare.Vndedyrenteri^jtcnefmijfluxionesaluijIienteriKjfluetibusfugflmtatibusminte-

ftina exnterunt: vrinx difficultates, in veficam defledtentibus: vomitiones, ad os ventriculi per.- 1

nenientibus. Ceterum per aeris frigus haec quidem intro' in corpus irruperunt» iEftate vero cor-i i

porum temperamentis calidioribus,6d internas partes robuftiores obtinentibus, fudores par erat i

citos efle: atque hoc quibufdam citra febres accidiffe, cum haud fatis computruiiretfuperfiuitas: i

non nullis etiam cum febre» lam etiam temporis progreflu variae febrium formae extiterunt: nam !

putrefcentium erat diuerfitas humorum.Nec enim ab aere erant generati, exterum coacerua-
:ti,fcilicetquo'dfrigiduseffet,noncalidusfl:atus:vt,cumfuaipfius ratione corpus, excalfacit I

nis ortus, femper folent vigere febres ardentes» At nunc quidem non ab ipfo ftatu iftud prxei^ i ;

pue accidit,immo vero quia conftipatio intercedebat cutis» Habes malorum compendium, quae' i

in prxfentia vulgabantur» Nunc ad fingula conuertar, fimu% verba Hippocratis, ficubi obfcu- ;

riorafint,interpretabor* ;

§ StrangurioJknonnephriticiejpdhk^Iid^fo altjs.

i Et per fedem excretiones fiunt praux Ixpius, cum liber quidem ab affedfu venter Gt, per eufflu-<^vX^^
B vero purgetur totum corpus, aut abiceffus in illo fit ab effluxione aliqua» Nam vult Hippocra-
tesipfenonfolumdecumbendo,fedetiamllefflu€ndafietiab£ceflltm»Itaetiam-pefrenmronnun x.Epid.fea.i''.
quam & veficam, nullo illos laborantes fuo aflfecGu, repurgatur totum corpus: quemadmodum
in hoc acciditftatu» Quam ob rem in progreflfu fermonis dicit ad verbum: Solum vero bonum
max!mum'que inter figna qux fiebant, quod^que multos maximis periculis liberaUit, hoc fuit,
quibus ad firanguriam diuerterent,6d in Iroc abfceffusfierent» Atque id ipfum efl:,quod hic com.- •
memorat /non nephriticx quidem, fed his alia pro alrjs/etenim totius corporis excrementa in re-^
nes& veficam defluxeruntiatqueita excretiones funt nephriticis excretionibus affimilescoU'
fecutx» ,

5> Vomitionespituitofiiybtliofe,^& Ciboruminconco 6 lorumReie 6 liones,

Ex humorum exuperantia,qux intro'vergebat,quod acfied€m;deSuxfep«aresalii4j6nefmos, 1
dyfenteriam,lienteriam^3COcitauit: AliudexcretionemperrenesS(rveficamhabuit.rtidemiam :
fuperfluitas in fupremum fluxit ventrem: ac innatans per vomitiones efl; reiedadra ve naturis pi' I
1 tuitofis pituitofa eflet vomitio,bihofis bilioE»Efi: enim didiim, congeftaper ftatu fuperflua feif> i
C fe, a'fe inuicem qualitatibus pro naturis corpewumdilfindla» Neque certe mirum, fi inconcodlos
cibos vomitione reficerent,humoribusfirventraupituitofis-SdbttioffseofiiHentibus,.-

10 Sudores.

Qtiibus, inquam, multum per cutem effluxit, id temporis valebat excrementum huc reficere
, natura,ita^siudarunt hi»

H Cyinnihm')>ndequaq;mukmPtcidos,(idefinimicthumiditcis.') i

Superfluamhumiditatem TT-AflcTor vocarefolet.Cumigituralfi'saIiter,ac^uibufdammultifa-:
i riam coiledii longo tempore humores euacuarentur,ob id merito dicit: Omnibus vndequac^ni - t

: miahumiditas* . .

IX ' H^cacddekamfebreliBerkrMukk^yers^ebriekaimkttsfSe^qmbusidmjerihemus.

Quibus coaceruata abundantia, aut quid biliofum, facillime putreicens, in febrilem conuer- i '

fum iam putredinem fuerat,hi funt fiatim febre correpti: quidam vero non decubueruni,aut non |^

I) priusin febres inciderunt»

15 ' QujhusdUtemjQupidntediHdfhnt,cumdoloreiicciderunt3^utu,mnot(im^fub fIyememTdbidtfebd,nt, j

; De altero fcilicet autumno loquitur, hyemeque altera'.quandoquidem depriore fupradixiti
in hunc modum: Per hyemem fere'commode habebant: at ante-ver multi, adeo'que plurimila^ |

: borabant» Deinde iis, qux vere acciderunt, commemoratis, mox xfiatis meminit: a qua alterius ;
i autumni, de quo in fine totius tempeftatis dixerat, Stattm vero circa Artflurum cum Aquilone ■
Tpermultxpluuiat» At quos ta bidos dixerit» parum coftat» Na m iblet eos, qu orum quocuncp ex-^ i r
tenuantur modo & tabefeunt corpora,illo vocare nomine,nedum eos^quibus ob pulmonis exuTi -s-

“ _; cerationem totum liquefeit corpus» EtGchoc loco,tabidos accipi ab eo efiverifimile, quorum at- i
j tenuaretur quocunqp modo corpus,nullo certe de pulmonis morbis verbo prius facGo.Nam cum 1
I necp fanguinem ex eo prxdixiteflTe rdedlum, neqsfuifleperipneumoniam, neqjin vifcus hoc dc^ j
i ftillationem inuafiflTe, qux caufa fit verifimilis cur exiftimes tabidos euafiffe dicere eum xgros in |

' prgfentia ex pulmonis vitioc' Veruntamen pofuftberii^vt advmfrem et f eriesTuperfluitatis pef^T
I uenit ex toto corpore portio,&: in membra fpiritus item decumbere» 1

.-T—- ■ --- ■■■ ^.. ■ -. JFel^s i"~

IN LIB. I. HIPP

; intermittenti
btu.

14.1 JFehres Continm. . ' E '

Quodjfub hyemem,mter noiriffimam orationem eft & hanc didum, alif iUi,aItj huic afllgna^

Ego vero totum fermonem effe ftatuo hunc:Et autumno iam tabidi fiebant aliqui,fimiliter hye^,
me Jam vero etiam continuae febres, autumno viguerunt, & hyeme» At conflat alteriusillum

_h yemis non c o nfcripfifle flatu m, vt.quae proprium hyemis temperamentum conferuafletJ taque

i didicimus, quibufdam temporibus anni per accidens prouenire morbos, quae nihil ipia affedaj
! offenfiones exceperunt priorum»

Ij; lEt eorum pauca Ardentes,

Non propria tem peftatis ratione ardentes inciderunt febres,led per accidens, vt fupra comme
■ morauimi«,qu| paderunt» Quia impedita totius euaporatione corporiSjilla qux naturx cuique;

; prouenire excrementa foknt,vacuatione prohibita, peculiares fibi morbos excitauerunt.Na qui;

I erant magnopere bilioffhi quod nature illi erat folennejin ardentem febrem inciderunt»Quo fit, j '
j vt poflea de his dicat: Ardentes vero febres qua'm pauciffimos corripuerunt,& minime ex a?gris |

“ : hi laborauerunuNecp enim calidus has, dC torridus, fqualidus^j generauerat flatus: multae enim

: i viguiflentjSi^ in multis,fimu% cum magnis doloribus»

I Diurn^yNoEiurniHySemitertidnie^Tertian^i jyncer£,Qmrtd.n£, Errantes^ Singuldidutem exidm defcriptafc \

\ hribm multos arripuerunti^rdentes yeropducipimos,& mmme ex iZ^is hi Idhorduerunt,

I Qua de re omni contigerit febrium generi in praedidlo flatu exiflere, ante dieflum eft. At didio;
|/fyncer^/que inter tertianam quartanam eflpoflta,vtriq 3 videtur tribuenda» j

17 i Nec "Sdngua de Ndribus,nift pauca,admodum paucus erupit: Nec delirabant: & ^lia curiSia e-rantleuia'. ■ a,1.4, £ e. t, i.

I Habet hoc Hippocrates,vt obiter vtilia praecepta doceat»Nam peculiaria morborum fympto^; °

;mata,qu£etumnonfuerunt,hocfoletinterpretarimodo,exeoquo''dnonaccideruntinpracrentia,: ’
frequentia ea vt efle doceauNam in germanis, vt ita dica,ardentibus febribus, quia ob caloris co-' ?
i piam humores ad caput attolluntur,,ianguinis fiuhreruptioneS:^SC delirant» Nunc vero,cum vera :
i non eflet ardens febris, optimo iure fymptomata non habuit propria febrium ardentium»

'emde Tudicabdntur his plerijqj flato admodum ordine,'\ac IntermittebantJeptemdecim dies. 0

ttenti hoc quoq 3 ardentium febrium eft illius flatus propriunijnon commune cum alqs, quas vo !

eant germanas» nlx enim vt febres habent vehementes, ita fiti etiam, QC vigilqs, moleflia, ac non j
inunquam conturbatione mentis vexant* Quia vero tam fljnt acutaE,ideo etia celeriter decernunt» j ' ‘

I A t febris ardenSjqux in praefenti vulgabatur,vt mediocriter acuta erat,ac a' dolorificis remota om ;
inibus fymptomatibus,fic nec certum habebat iudicium,fed quafi medig fortis, vt a' repetitione ite |
nfer-. |rum iudicaretur*Nam cum dicat /facintermittebant/ prseiudicatam quidem fuifle imperfe(fte,ve j
|ruma'repetitioneiudicatamiterumoftendit»J^—• - !■'

'^9 ■ ' Nullumtunc Fehteardenteyidi Mortuum,neqpin Phrenitimincidtjfle. 1

'i Nullushacfebreardenteperqt,q>efletmoderata:cuiuseftantedidacaula*Phrenitisveronon | '

Iviguit,quia cum totus eflet flatus ffigidus,non replebatur ijs caput» Oftenfum autem eft conftitui (
|phrenitidasivBrbS®Hc3Hmiffegibhesr i • ’

iO 1 Tertianay ero febres NurnerofimestTant Mlrdentd>m<s^auioresfl : Stato tanwordirie a prima dcceflione in om
nibiis hk i^aterno s circuitus habebant, in Septem autem abfolute ludicabantur, NuUafl haru recidmam habuit. ] J

In commentarijsdedifferentljsfebrium,etdeiudidjs,cum aliatum hocdeclarauimus,propter
fiaux bilis exuperantiam febres dC ardentes bC tertianas oriri: atque hoc conuenireinter illas: lo>
cis vero, in quibus fuperfluus contrahitur humor, diftare» Etenim fi ^d6a£es.febr6sfin%in-vems ^ ^
abundat,praxipueiecinoris & ventris: Tertianazfiunt,Tcmirin totiuscorporisc3irabus4omine^ ^
tur bilis fiaua» Proinde fpiraculis impeditis eorum, qui natura biliola funt, quantum bilis in car^
i nofo congeftum genere ante vacuabatur, in hoc flatu non vacuatura, tertianas generauit arden^
tibus frequentiores» Nam hae quidem non perinde trahunt originem ex biliofis retentis excre^

; mentis,fed calore in vafis bC vifceribus aucfto ab inflammato flatu praeter modum calido: quo mo
ido in tjs qui fe plus fatis exercitauerunt, fit, autin magnopere follicitis, aut qui multum apricati
■funt, vel cibis funt adurentibus vfi liberalius, vel qui de his plurima vel omnia fecerunt bC palfi
funt» Verum praefe ns non era t nimium calidus flatus, quo mi nus corripuerunt multosfebres ar^
jdentes, quin potius admodum bilibios^atqj hos modmtiflTimae: ac hos ipfbs magis etiamfebres
jtertiang tentauerur,c^riftini impediti effluxulefaffl Bilioforum exefetnentorum» Quocirca me-

f irito acciderunTinisEoc^m'ores^a£dgntes,quQ-g£rm3mereseran q!8ciud i cfahabueruntfua» _ ,

“f"-- Qmrtansi

D B MO RB. V VLG. COM. U, i lo __

J/l A QMYt(ini& ^ero Multis ab initio ordine quartana ccepermt.Qmhufdam nec ijspauck,Ex alijsfebribus 0*mor |

his^y^bjcejjminquartanaffebdnt.^tq; Diu hos^Mjolent^atqs adeo diutius Tenmrmt,

Atnehx quidem ob ftatum per fe ortae funt;fed, quia melancholicis naturis non vacuabatur ‘ |

atrae bilis affluentia,contigit in eiuinrodi^os incidere morbos* Longius autem produci accidit ob; |

humidum dC frigidum ftatum, in quo ornnes-catfflae quamdirnfffrmetecorporemanerrrfTrrexon'
codione ac fine digeftione*Tu vero fac memineris,vt hic vfurpetur rurfus hoc nome ab Hippo- /7/L^jgtf

crate,cum dicat Abfixfius-in^uartamsi&dos effe* Videtur.no tantum abicefius quordamper ef-
fluxionem appellare, verum etiam cum alius tranfit morbus in alium.

No5lurn£ ac Errantes mukx,Multos diu excrcitauerunt, tam Redios quam Decumbentes,

^ Hoe cum non modo ex humorum copia,fed temperamento etiam flatus prouenirent, non mi¬
rum fi nuiltx,&: multos detinuerunt* Siquidem flatus humidus&^gidijSjVtiiyeg^j^iwitofum: /

generat humorem:ex quo generari quotidianas docuimus febres*"BTantesdiuerforum humo- ,

: rum foboles efle oflenfe flint* Nec quicquam habet admirationis, fi hae febres long^ fuerint, vbi
fiftatushumidus efletfrigtdus^jj Sieo magis concodione prohiberet humorestqu^alioquipro-
pter frigus diuturnae atqs concodu difficiles effent*

2^5 Horum Plurimos FebresJubVerailias& in Hyememyjqs comitabantur.

Conflat non harum eum meminifle,qux in hoc erant flatu, Vergiliarum, fed earum quae poft
alterum flatum in fecundoerantanrio,vtifupradiximus. Nam fcripfit in fine illius flatus: Mox
circa Ardurum cum Aquilone permultae pluuig* Ac loquitur poftea,quafi ad naturalem iam fla
tum ordo fit temporum anni reuerfus, tum reliquum totum quod excepit Ardurum, tum quod
hyemem* Quo fadum efl, vt quxcunqj eflent prioris reliquiae flatus, concodaefint autumno, dC
hyeme nullus iam Thaffjs reliquus eflet morbus*

a 4 Multos Conuulfiones,&* maxime Pueros^ah initio tentahant,^ Febricitabantfebribusq; Conuuifones^jucce-
debant.Erant h&c Plerifq; Diuturniora & inmcua^Pr&ter eos,quibus etiam alia cunBa pernicialia effent,

Conuulfiones fi ebant,cLuod f rigidus eflet humidus% fl atus* Pueri autem propter neruofi ge-
Ineris infirmitatem,conuulfioniBus funt oppdiuinimmiTquofacilius etiam paruis deoccafio-
^ nibus hoc ijs mali accidit, minus ^5 efl periculofum* At dicit ai primo flatim quofdam conuulfio-
nibus fuiffe affedos: aliquos vero vbi praecefliffet febris, vtcunq^ fcilicetad alterutrum compara¬
ti illi effent, qui conuulfionibus & febre arripiebantur. Nam ad quod quifque erat paratior, hoc
prius inuadebat:cui fucceffit alterum» Atque conuulfiones non iniuria diuturna erant, cum
fecundus autumnus iterum, de quo in fine fcripfit totius flatus, humidus eflet & frigidus, atque
aquilonius*

2,5 "^Continustyero Febres omnino nunquam intermittebantur,fed InuadebantGmnes;^.mm’-e=febris mturamtertU' ifcUrim^a
n£ r ferentis: & V no die aliquantum remittebantur,.Altero in^auefcebant. Omnium erant,qu£ in id tempus inci i ^ero continua
derunt,yiolentiftmdi,longifm£,laboriofifim£qs: Lenes a primo,de c£tero in totum femper increfcebantiac Deere > quidem m to-
tbrijs diebus accedebant,acpeiores inuadebantiJiliquantum remittebantur,cito f rurfus e xin termifione yioletius '■ eram,cr

inceffehant: Diebuscj; dccretorijs multo deteriores reddebantur. Rigores autem Omrmus inordinate ^ erratice f e'
hant,acpauciftmihis,minimiqi: Inalijsyerofebribus maiores. lantamlom-^

mbwmorefe-.

Nifi ipfe j quemadmodum febres quae tum vigebant, ordinatas acceffiones faciebant, adferi- naturam

b^j-et,magnam nobis hgfitationem reliquiflet,inueftigantibus,quas''nam vocj^^/3/r£«of®^tdeft tertiana refes
tertiana naruram-referentes* Sed cum dixit/more febris naturam tertianae referentis/nulla re-
ftatderequafliOjfeddefignificato huius nominis rpircuopuodp. Huic autem coniungitur,quid i
fignificet tertiana, femitertiana: tum vtriufque differentia, fyncera tertiana, 8C non fyncera fed ^ mufiorem ha~

' , aliquantulum remiffa, aut magis aut plurimum: 8C quoufque producantur harum fingulae: tum ^ bentes, altero
■ quae m agna femiter tiana, qux media,qua:'parua* Agaihinus certe integrum fcripfit librum pri- ' muadetes, om
mum de femitertianis, dum, quid hoc denotet vocabulum, interpretatur* Iam vero, fi velim quaej erat ere¬

de hoc nomine funt a' methodicis prodita, quae poftea ab Archigene non femel funt fed pluri-l
bus in commentartjs relata, fimurque quaebene vel male tradiderunt, diiceptare, tria fane' volu-j
mina vix capiant* Quatenus autem intereftad artis opera, difputaui iam in commentarqsdefe-i
brium differenttjs. Hoc loco iatius efl hoc febris genus, quod hoc flatu dicitur fuiffe, deferibere,

Ipfe igitur ait. Altero die ingrauefcere: altero aliquantum remitti^qttodgt^ee^ozaupt^e/Q-ctt di¬
xit. Quod quia verbum pum-pr^ pofi tio ne vTt -b fcripfit,aliud par cf. nos accipere fignifteari a' fim
plici di(fiione,aca'compofiia:a' uovfi^i^cnim queaslilt^igSeinfigjSEttdenoiaiiremiffi
febris: ab moderatiorem* Veruntamen non diftribute,nec clare expofuit,vtrura

qui eum in modum febricitarunt,hos poftrxdie altera inuaderet acceffio leuiorea, qut e pridie :an ^

IN LIB. I. HIPP.

jt magnd.nJi
jimuefi, no
madere foflrt
die, O" fine re
duplicatione
fieri.

* arbitrer lege
du ejfe m Gra
m cod. 0 0

TO.Piy.TiTO, -
[aivo; Tptr£i
oe.i.ne^pro-^
duEia fe'u exte
\jd tertiana ejl
\yidepag.}^.g
'iu)d.i6cp.c

aut

(ty Ita omnino-
legenduni >/-
dettir.yidejii-
pratnhacea^
dem pa£.e.

I Nonyi
\ gdes emt,om
nmo, maxime
\uerohi.

illa perpetliajpoftridie remitteretur* Equidem contextum cenfeo innuere vnam fieri tertio quo- £
que die acceffionem,remiffiorempoftridie. Addit rigores ipfiserraticefieri:quod denotatnoin
fingulis acceffionibusjcaeteruminterdum,hos^queparuosJam etiamfudores paucos,&vero
etiam frigus extremitatum tale, vtcalfierentatgre'. Ex quibus omnibus liquet crudis pituitofis |
puxrefcmTtfeus Jrumoribus talem extfiereJebremradrnrifta ijs fiaua bile* Ac quae ex fola quidem;
eiufcemoditiie generatur, ei tertianae nomen eftiquae vero parem afifumpfit crudum, humorem, |
exquiifia eSTcituFiemitertiana, Romae illa incolis frequentiffima, vt quae illius fit vrbis familia- j ”

riffima* Haec quidem horrifica eft, atque cum reduplicationibus, quas vocant, fit: accedens non !
tantum priori die,fed8x[]poftridie:quaequidemacceffiopr:xcedente minor efi:, minus^que horri-1 ‘Sbtmijt
fica:tumrepetitionem vel minorem, vel certe prorfus habet nullam. Nunc de ea que tertio quo-1
que fit die, mitigat autem in his alterum diem, fermo habetur: quae propinquior elfe videtur na-
turx tertianae,acceffionem iterantis, ac longius a femitertiana elt remota: f multum enim intereft,
ntnnn11jadat^ftridie7ah fine reduplicatione fiat. At enim paruusrigor parum diftat ab horro¬
re : tametfi ne hunc quidem perpetuo acceffioni effe adiuncfium dixit, fed erratice: nifi certe erra¬
tice de alrjs dixit febribus, dC non de tertianae naturam referentibus* Etenim cum minimos his
pauciffimos rigores ait accidere, horrorem indicauit,: non priuauit tamen penitus ijs acceffiones. P
At vero, quo haec cognofcas,fic feres habet* Febris haec iure rpiTcuo^vfig id eft tertianae naturam
referens vocatur*Neque enim eft femitertiana,vt quae fecundo die non inuadat,nec reduplicatio-
nesfaciat:nequeprdducftaeft,fiiquidemnunquamfebrishominemrelinquit:quare erat^quum
h uic tribuere nomen illis finitimum* Erat porro' rationis nullum inftituere aliud nomen, ac rpi'

Tcuoepvti id eft tertiana naturam referentem* Afvefcr^TmoretrifieTrfeTe^diebuxdecTetonj^^ I
tianx naturam referentium eft proprium, non commune omnium: nam in libris Dediebusde- |
cretorrjs didicimus, vfu venirepftudmorbE malignis* Aliquantulum remittebantur, cito^jrur- i
fus ex intermiffi one violentius incelTebant* Si in memoria habeas,qug in libris funt de iudicrjs di |

(fta^5idecretoriis diebuSjfid differentijs febriumjUon eft quod repetam lillic enim ea funt explana¬
ta omnia, cuiufcemodi eft, quod hic dicitur /remittebantur* Sane' generantur iftx febres, non ex
fucco vnOjfed pluribus : qu orum calidior febrem acutam fuccendit, ftatim^3 difeutitur: qux dum
corpus tenet, contingit frigidioribus cofrumpi^aeputrefeeretita^iterum accendi ex illa remifi
fione vocat) quod eft veluti requie, dC imminutione febris: atep ifta febris deterior eua-

dit priore, videlicet quo'd vires a prioribus moleftqs deEtigatas ofFendanNam non obfcurum
eft,fi vel pari fit magnitudine, quin qui viribusiunt infirmioribus, qua'm qui funt validioribus, (}
magis moleftabit* -

Sudores Multi.

Sane' in alqsfebribus confpetfti fiint multi fudores* Potuerunt &alijs citra febrem vitifs, vt
conuulfionibus, accidere multi fudores ex collecftain corpore multahumiditate frigida propter
ftatum, quse a' conuuifionis vi expellitur* Cxterum quibus id dixit accidiffe, hi, vt erat confepta-
neum,multum fudauerunt*

2.7 H'lsTcLntumaherat ht recrearent,Vt etiam contraUderent. .

Has,inquit,febres,de quibus verba fiunt , tertianae natura m ref erentes, fudores comitabantur
tinanes* Caufa in promptu eft : nara attribmmus incdncdcftis morbis nec prodeffe fudores, nec fi-
gnum effe bonum,Nam vel copiam denunciant humorum, vel virium infirmitatem*

zS Frigebant hh multum Extremitates^acMx Calor his reuocaripoter at.

Cumobinfignem inflammationem vifceriim inacceffionibus calfacftu efficiuntur difficiles
extremitates,tum propter frigidorum multitudinem humorum: vt de vtrifqj in ante citatis com-
jmentariis demonftrauimus.

zp "f Non DormiebantprorJtishty,&rurfm Comatofi erant.

Rurfus vigiles ait eos fuifle, ex parte potius, dC non omnino: nec contrarietas jnagna efiPi -

■^ ^ ^^Tabum

icit enim ex parte comatofum quoqj fymptoma accidifle, hoc eft, vbi in fomnum^ielabuntur^neEi'
vigilantium queunt fubire munera,vt oftendimus*

50 i Ventres Omnibm Turbati erant,^praui,at multo PlkpefiimL

Humorum in ventrem fluente abundantia,vt ante dixi, par erat eum turbari* His itaque natu-;
jram tertianae referentibus,de quibus hic diiputat, vt prxter ceteros morbos malignis, neceffario i
jetiani ventres deprauabantur*

Vrina. autem Plurimis horu erant .Aut tenues,cruda, decolores,ac tempore non nihil concoEits, decretorie: Aut
= " crafittudtne

DE MORB. VVLG. COM. II.

_ III;

"^^irdptudme quidem prxdit^, turbata tamm^necconfjlmtes, necjuhfidemes;^iitfauc£i cmd£,ymojk^&* qu^
fubftdebant pej?m£, |

Cundtahaecmvmuerfum,i'nIibroprae{ag{omm docaitiqu^Equidemetiam hic tanquamperi
exempla priuata fidem accipiunt» Qu^ quando ante in prteiagijs enarrauimtis, non eft q» de con-|
fenfione horum cum illis,cum fit confpicuajdicamus amplius: nam ibi oftendi mus, ea crudorum;
effe&inconcodlorumfigna humorum» i

5 % Tujjes comit(ibmtiir\,fed Qmm yjum yel detrimentum tunc afferret Tuj^if^non habeo quidfer ibam,.

»% Vbi humores nimij expurganturjfolent fequi tuffes»

5 ^ ' itaq; Diuturna hxc erant^moleflaq;: <&* yalde Inordinate <&* erratice^atq; fine iudicio plurima horum permane- i

bant: quibufdamperniciofe habentibus,quibuJdamnon, Si quos autem eorum paululum defererent^jlatim redibant.

Qmbufdam autem,ijsq; paucis^, cireaoBSg^mum cumhreuiftmewdtcabanmr: .Atqs horum mm nullos repetie¬
runt,yt etiam Hyemem plurimis eorum morbus protraheretur .Plurimos yero abjq; iudicio reliquerunt.

B Nulli dubium efi^quin fecundam hic hyemem Hippocrates appellet, no etiam primam, quam
in principio retulit totius flatus» Quos enim hic commemorat, morbi omnes altero potiffimum
autumno viguerunt: deinde ineunte hy eme,quidam horum diiceflerunt, non nulli longius funt
produdli» At vero quo'd inordinati effent atqs repeterent,frigori id quidem, dC copise morbos ex-,
citantium humorum, merito referendum efl acceptum. Quo fadlum efl, vt ex ^quo ea etiam fu-;
perflitibus euenirent»

5‘4 Dx .ydequo h£C ijs qui fuperjiites fuerunt, qui non, acciderunt: Multaq;fuit .Acrifia in morbisfeaqs yaria.

.Ac Maximum Signum <& peftmum ad f nem yfq; plurimos perfecutum efl,quod Omnem cibu faflidirent,prater
cateros,quibus catera quoqs exitialia erant. Sitiebant autem non admodum intempefliue in his febribus.

I MenteconftarCj&i oblatos ciboslibetem admittere, optimum effe alia's Hippocrates dixit in
vn!uerfum 3 & hic fingulari confirmat exemplo» Quo'd porro' non perinde fitibundi effent,nimi-
rura abundantium humorum qualitatem efl confecutum»

3 5 Cum autem Diu hac durarent,Multi efjent dolores et mala colliquatio. His Juccedebant M'bjceflks,aut maiores A^'Mdditurt

G quam yt ferripoffent,aut minores quam yt prodeffent quicquam: fed Statim redierunt^&Detenores euaferunt. i aliquibus cod.

I '\^ddlthr in

■ quibupld exe-
\pUribm roDi

ipfusfebres,
yigefl-

■ mum. rtde et
; Gd.±.dedieb.

decr.cap.s,.cl.

; d

ord.i7.a

Vbi multa fit inconcoeflorum humoru copia,abfceflus fiunt: qui parui fi fint,nihil conducunt:
fln autem magni,vires ijs non iunt pares, Quo'd autem etiam hoc loco vacuationes per effluxum,
abfcelfus vocet,proxima oratione clare fignificat.

3 6 Q^a hos infeflabant,hac erant: Dyflenteria,Teneflni,Lienteria, et Fluxiones alui: NonlnuUos etiam .Aqua in.-

ter cutem,quayelhac habebat adiun£lapyelnonhabcbat^'\.

Quos fuperioribus verbis extitilfe fummatim aitablcelTus, hic nunc figillatim exponit» Supe¬
rius diximus merito tales fuilfe morbos,confluentibus in ventrem excrementis: Dyfenterias fcili-
^ cet cum cruentis excrementis quoeunep modo ortas: Tenefmos vero,qui funt tenfiones veheme
tes ex vkeratione in recfto inteftino facfta: Lienterias, qux celeres funt ciborum non mutatorum
tranfitus. Fluxiones ventris vocat, cum fine dicFis his affecflibus deijciuntur dC iemper & aiifidue
huinida excrementa» Aliquos etiam •^fin aquam inter cutem ait incurriife,propter copiam humo
rum frigidorum bC humidorumihos quidem vna' cumpraedi(flis fymptomatibus, illos citra h'cEc»
B

yy Qua autem ex his Violenta crant,fiatim Opprimebant,yelrurfusnihilProderanU

- Qui procedunt morbi a' concodionis difficultate bC copia crudorum humorum, nullu ab ex-
cretionibus confequuntur emolumentum* Dixit enim multas quidem dC violentas cofeftim op-

mamfiriptis
ey' mpreflis
da-a-eLi .t.flajii
aliqui-

in Gal. expla¬
natione.

B t «V vH-
Ipoot ob^Hs.i.
in aquam iter
cutem acuta,
'habent Grad
cedtees emneh
quos yidenni'

acutam confid
to etidfortaffe
emifltt.

cttAlquan
doquidem etid

primere vires: at quae tales non funt,nihil iuuare:Qux cum etiam duplices fint, nihil proficient, jy» mdu flmt
qug concodionem non habentadiundam: quia fcxlicet hi etiam multi rehnquuntur,nihil com
modabit abfcp concodione quicquam.

3 ® ’ Papulaparu£,quanoneffentexcernendismorbis,Statimfleuaneflcebdt:MutJecundumaures Tumores ^ nmi'

cintes,qui nihil denunciarent.

Omnium quae tunc inciderent incommodorumerat caput, inconcodio humorum» Quo'd fi- ^ ^ ^
quando per vim natura ad aliquos eorum excernendos aggreifa eifet, nihil proficiebat: immo ve j
ro ab ijs fuperata aut in profundum recurrerepenmfttyautpropter-paueitatemrexcretionum, ab- i Mb^ivfltdef
Icefliim moliebatur» [qupnonjUue-

—_—^ ---:----- < ~ Qmhujddm rentur.

excretmes,
hd tamen con
ferunt, Ji abfl-
que concoBlo-
ne eueniant.
jD * (ieKeetvb-

IN LIB. I. HIPP.

tur

sed

; foj.(g addenda

! Qdi^itjScm in Articulos, pydifertim in Coxendium decumbebam: Pattcls decretorie cejptbant: Statimqi fipe-^

^aP‘idprioremJlatum redierunt. \

^ t Grace i Qiio'd igitur abiceffjs, qui decumbendo fit^maxime m diuturnis accidat morbis, in primis}^
mendofe le^i- jab lllo doifii in vniuerfum fumus,hic exemplo priuato teftatum habebimus* Quoo vero'' mul4

. - taeflet affluentia crudorum & frigidorum humorum,&inconcodorum, ideo in maximum artii

culum multis decubuit* Cxterum propterea qp eilent difficilis concodionis, non ^^excamebaturj
Qui ficui etiam difcuffi viderentur, confeftim redierunt. Scilicet hoc eft, quod indicatur,*^ ftumo-j
r^^^futur. cum ad cutem propellerentur,redirent^] 3 ,ad priorem relapfi flatum funt* Etenim hoc fignifi-l

iwi icatur ab eo,cumdicit:Statim^ 3 fuperati ad priorem flatum redierunt*

L

i los.

To j.eXeerne -1

hantur, fed in \ Cum in hoc flatu potiffimum dominaretur humiditas,quippe quf modum naturalem plurimq
ttntifid i-Api -1 excelTerat, minus erant obnoxi^huic malo ab humiditate QC frigiditate profedo, frigidi &flccij F A
vovTti d. mdi- ■ j^arh efife-obaoxia^magisireayorailliseauflsoflendimasjquaeeognatafuntipiarumintemperi®

cdbantur • CT* | , j

Jtc etiam^t-l^i Vmm'i)eTO Bonumaximumq; Interfignaqu£.fiebant,quodqjmultosdmaximhpericulkyindicauit,ho^ ^

"endum ^frd,quibm od 'Stranguriamdmerterent,&* tn hoc .u^bjcejjhs fierent, .ydccidit autem pier ifq; Stranguria in his <ztd A

40 Moriebantur aute Ex omnibm,Jed omnium plurimi Pueri ablaBati iam,&* qui Natu maiores eJJent,Odle^
nes 6^ Decennes,^ qui Pubertatem iamattingebant. Mlccidebant ijs haec,mmfime illis^ qux, ante didlafiuntiSuped
~ his.

genum. potifiimum: Item alijs multu,qui non decumbebant^^ m morbis. Etjubita his magnaq; ommum mutatio fi

cum ceiTarent ' Ventres,(T fii forte humedli effient fiatim maligno modo fitfilebantur,Cibosqi omnes libenterfumebant^

fi^jj^^&gojihac Icuit er Febricitabant. Sed diuturna his Stranguria,ac laborioja erat.

Latione , redi- l '

rentifjddpno ■ Dixeratetiamanteaftranguriofa hisS^non nephriticafymptomata accidiffe, etO communi¬
re?» ctrc. 1 tatem quandam habeant,fed alia pro ali)s*Nos ^3 diximus,vbi per renes excrementa purgantur to

itius corporis, vrinae illos ftillicidium corripere,cum ob alia, tum prxcipue propter confluentium
: vrinarum acredinem: qug etiam nunc in caufa fuit* Tenendum^ 3 rurlus memoria eft,hic quoque
I abfceflfus dicere illum ih flfanguriam fados, licet per effluxioneaifnon autem decubitum,de toto
jemanarent corpore infefti humores* Vt enim repurgatur non raro per ventrem vniuerfum cor-
; pus,& item quoq 3 per renes SsT veficam* Sed erat his ftranguria diuturna, dC cum dolore per ftran
iguriam repurgabatur totum corpus* Has autem partes erat necelTarium, per quas acres excerne-
1 bantur vrinatjaffici: quia vellicabantur fcilicet,continua ^3 excretione follicitabantur t vnde etiam
I in ipfo vrinarum tranfitu olfendebantur.Eiufcemodi autem fymptomata ob excremetorum,qu«
i expurgabantur,copiam longiori tempore illis perdurabant.

Erant his Vrintecopiofk,crafij£,'yari£,rubentes,puru(enta;,cumdolore.

j Omnia hxcaccidebant,quo'dfuperfluitatem humorum vitioforum totum corpus deponeret.|

I Qgo fadum eft,vt faluarentur omnes* Cu autem varia ea eflfet (vti fuperius docuimus,aiiud enimj
I altj abundabat) non mirum fi varietas quatdam fuit vrinarum, vt has omnes fimiles non elTent
jfedaii|salix*

45 j Mtqs ht Superjlites omnes fuerunt^ nec l/llum horum perqfije cognoui. Quttcunqs ~\iero nonpericulofi. i

I Quam ob caufam omnes fuperftites eflent, praedidum eft: nam per vrinas purgati fiint*Hoci
iautem /quecunq 3 vero non periculofe/ quidam fequenti orationi pratponunt,vbi hoc interpreta-|
i bimurpoft fecundum flatum. H

44 i Maturationes Excremetorum omnes ~vndiqs Tempefliua, aut hon£, et Decretorij Mhficejjm Cofiidcrandifiunt. |

Suntqui finem prioris flatus coniiituant huius narrationis initium, vt talis flt: Qugcunque ve
;ro non periculofe maturationes excrementorum omnes vndique tempeftiute aut bonae, 8^de-|
jcretori] abfceffus confiderandi funt* vt orationis hic fit fenfus: Quicunque vero fine periculo ex-1
briuntur affedus, in tjs animaduertendae concodiones flmt* At nihil tamen caufle eft,quin per ie?
propofita oratio legi poffit, vt oratio illi femel de omnibus morbis qui flne maturatione flmt,;
fnyniuerflim habeatur* G^rodio enim quadam eorum quaepraeKf naturam1unqHHpfama- j ^
furatio morbi* At ipfa concbdio in coquentiffiuHfamiam^budid quxdam!?ft®is^^ con-
jcoquitur. Ergo vbi corpus bene habet, cum ^3 ei, quod concoquitur, naturae intercedit farnilia- i
^ cum concoquente, mutatio fit alteratio totius concoquendae materiae, aut maximae par-

jtis eius, minimumbue fuperatiemicodi* Aiyero quando praeter naturam affeda funt (quod ac-H
bdfljV’baflnta'naturaimmutantis&airerantisMien^idt}uodaffimilatur,paiicum-eft,femicodUj/
Ivero excrementum multum* Jam ficut in cca-poribus fanis concodionem indicant excrementa ,_'i
■■ --i- .. ' - ^ -- -- ■ --non

DE MORB. VJi^LG. C 112

A non feciis in corporibus afFedis indicabunt Itacp eorum qugin ventre coquuntur^deieda per a!>
uum excrementa inconcocfiionem & concodionemex fua forma arguunt: eorum qu:ein pedo-
re 6^ pulmon e^ tuffi excreata: eorum quae in cerebro, per nares excreta; eoru deniq^ qu^ in venis,
cuni vrinis efHumtia» Sed haec in commentarr|s funt de facultatibus naturalibus declarata: atq^ in
ijs libris, quibus deiudicijs egimus :prxcipue autem in libris de temporibus morboru, in quibus
concodionis mof borum indicia funt defcriptaid iplum hic quoqj iubet Hippocrates facere, mor
borum confiderantes concodiones ex ijs quae excernuntur. At in fine orationis quida pro /cbn
fiderandi/ fcribunt /Biciundi/fermonem effe non dignotionis, fed adionis voletes,& curationis,
conillij^S* Si enim confiderareiubet concodiones, addignofcendum Sd praefagiendum pertinet
oratio: fin autem facere,ad medendum* lam maturationes efficere calfacientia mediocriter omnia
obfcurum no effitum cibos,tum fomenta 8^ cataplafmata:fridio item modica, 5 d balneum, huius
funt generis* Verum iftorum fingulorumin libris eft methodi medendi explicatus vfus* Atqui
non modo concodiones par eratmorborumrefprcere,autfacereipium, vtruncp enimverueff:
fed abfceffus etiam ex effluxione, id quod in primis eft elaborandum: aut ablceffus ex decubitu in
; partes ignobiliores, nam alterum efthocpropolitum, vbiabfceflum per effluxionem aflequi ne>
B queamus*Quare fiquidem ad ventrem excrementa contenduntjhis prsefto efle debemus clyfteri'.'
bus,quieo'attr2iherevalent:adeo^5i1squattotainvidusfationeadhocconferunt: Sinautemad
renes, vrinam cientibus: Quo'd fi ad ctitlon,acribus niedicamentis illud calfaciendo*

Concarnes C^iuteniportendunt ludicijySecmicitemqs

Superiori capite quofdam dixi confiderare concodiones iubere: non nullos etiam facere: 5 £
vtroiq3 finem orationis dupliciter fcribere in enarrando:alteros confiderare medicos, alterosiface
re*Equidem ex vfu effe vtrunq3 dixi medicos meditari*Itacpfi /confiderandi funt/ fcriptu fit,om>

I nino comitatur id etiam facere: nam ||iEmulum~Hi^p6aStes pariter acadminiifrumvuTrihefficu" Patiio inferius
effe natura* Veruntamenin priore oratione/confiderandi funt/J&tiusicribi planum fecit, cum di
eat hic concodionern celeritatem portendere iudictj, fecuritatemq[3 falubrem,Non profedo /por.

: tendunt/ didurus, fed/faciunt/ fi confuluiffet ipfis medicis ebeodiones efficere: fediftud quide,:

; vbi morbos curat, dat confiltj* Nunc in commentatione morborum vulgarium dignotiones illis.

I & prxfagia proponit: interim eadem opera medendi ratione generarim fimul innuit,non tamen
4 ^exprimit.Nam q> fimul innuat,liquet illud quidem.Etenim fi,quat probe a' natura fiunt, y ultimi»
tari medicum,concodiones autem naturae opus funt,clarum eft eas celeritatem iudiefj^^ fecurita
tem36dfanitatemfignificaturas:tumveronosfjsvna'auxiliando,concodionesefleduros* '

Cruda'yero,& InconcoBa,atque In malos abjcejjmconuerja^^ut^crifios,aut Dolores,aut Diuturnitatem,
aut Mortem,aut Readtuas,

Vt fiunt concodiones natura caulas noxias fuperante, ita non fuperante, contraria* Itaque ei |

I quod eft in cocodionibus didum /celeritatem indicationis/ aduerfatur morborum diuturnitas: !

I ei quod illic /lecuritatem/ repugnat acrifia,mors,8(: recidiuae: ei deniq3 quod illic /falubre/ in com
: muni quidem nunc dida omnia,feparatim vero dolores* Na corpora fana,fiue d 7 rovm,{i\xc dveo' |

I #t;wai',fiue ao;|fAjjcr&r3bceft:doloris carendam,indolentiam,moleftix vacationemappelles,pro< , j

; prium habent perpetuum* At^rifiae vocabulum biEriam in mentem mihi venit ab illo vfurpa
\ ri :cum aut omnino iudicium futurum hullum"7autpfauum fit:atq3 in vtroq3 hoc fignificato funt '

I inconcodionum morborum comites acrifite* Atqui meminiftis omnem concodionern raorbo^

; rum fieri in aiteratione humorum*Etenim protenfa eft per folida corpora natura,quaE illorUm eft
D virtus,concodionemc|3a folidis corporibus fanis humores confequuntur:nam fi h:ec ipfa^gro^
i tent, in habituiam hiceft morbus, ac non nullos in extremum adducit diferimen* Curari autem
i prius nequit, ^ fuam virtutem folida ipfa recuperauerint corpora: quae in fymmetria pofita eft ca
i lidi,frigidi,ncci,8<^ humidi* Vnde ipE etiam fanitas folidorum corporum in horum pofita fymme
' triaeft: vtnihil intereffe videa'tur, 56 ham fimilarium temperatura dicas fanitatem efle:an elemen
: torum,ex quibus generari fumus,fymmetriam* Verum qutmorbis folidorum corporum mederi
! conueniat,in libris methodi medendi expofuimus*Neq3 enim omnia vbiq3 debeo perfequi. Satis
; enim fiteorum,quae fefe obiter de curationibus confideranda offerunt, hic capita tantum annota^
re,quemadmodumin curationibus, digriorionu. Etenim quod vniuicuiufq3 eft tradarionis pro>
prium,id decet omni ex parte elaborare: quod vero obiter incidit,hoc indicare fummatim*

^ ^ipdautemHorumeritpotij^imum,exMlijsConfiderato,

Quorum fecit dearte praeEgiendi mentionem, ea in opere de Praefagrf s tradidit.Nam fingula
quat funt commemorata, ex eo libro citata funt, quem nos commentarijs tribus fumusinKipm;-

..— . .. . . ’ tati*

HIPP.

; A •fcoyrupu] tats': Et ad finem ofiendimus libros Viilgariummorborumfeqm'pofl:praefagioriimIibra:®|‘Pre-E
sut cod.gr act. \ terea efle fcripta a' nobis in illum librum commentariajpropter libros de ludicijSj quor i 5 funt prx^

^.rbitror aut \ fagia explicata & in pernicialibus Splenibus morbis ;&quxconfl:ituta funt iudiciorum in vno^ i

.hdcejfehum\

quoqa :&Cqu 7 e iaralaona iudicia^quae vero mala; ac firma, atqj non firma: deniq3 de omnibus alijs,;

, loctfenfHr». | q^g^ad prxfentemfpecuiationem pertinent»

^ Praeterea 4 «-j t ^ i

(^ \ te^uam com~\ qS Pr^teritadicito, FriefintidcognoJcito,FumrcCpr£dicito. I

^ mentanamU\ ^ .

brum prafa-\ Et in prxfagiorulibro ftatim a' principio dixit: ^ I Prgfentiens enim et prgdicens prtefentiajprg^ 3>
gtom fin^fip, terita et futura»q) fcilicet circa tria verfetur tempora pr^fagitio»Quod quemadmodum fit prxftan 33
; pm , tn librM dum,per commentaria in ilium librum fcripta apertum eft» > .

deiudtcifsex H£C Meditator, -^pAi

■plicaucra, pra _ __

' fagiaettper- Hocloco id eft meditari,pro da-zeiv idfeft exercere,dixit: Alibi fgpius rw lvijutiXciav\ pceK

id eft curam,vocat^gA«T/ii'id eft meditationem» ' ; ^

^189.0 i 5 o Exerceto Circa morbos Duo, Vtprofis, aut Nequidnoceas.

Hoc ego tenue duxi aliquando, nec Hippocrate dignum :fiquidem omnibus hominibus cen-;
i fui efte perfpicuum,qudd debet fpecftare in primis medicus,vt aegris commodet :fin minus, vt cer i
Ite ne incommodet» Pofteaquam vero non parum multos vidi claros medicos iure obidrepre-
I henfos,q) vel in mittendo fanguine, vellauando, vel medicamento dando, aut vino' propinando 1
j autfrigida, olFendiffent, cogitaui mecum fortaffe etiam ipfi Hippocrati tale quid vfu veniffe: ne^ 1
I ceflario itaq? multis etiam alqs eius xqualibus medicis» Atque exinde omnibus anteuertendum j
i duxi, vt fiq uando magnum afferam aegro auxilium, ante perfpiciam apud me,non folum quantu i
I profuturus fim,fi ex fententia cadat, fed etiam nequid Ixdam. Nihil itaque vnquam inftitui, quin |
apud mepriuspericulumfacerem,nequid,fi votum non obtin^em, offenderem ^grum» Quida I
vero medici perinde ac ij,aleam qui iaciunt,folent g^otantibus remedia afferre,quorum affert off j
fenfio magnum ggrotis incommodum» Proinde ijs qui artem addifcunt,fatfcio,prodeffe aut non ;
laedere, indignum vifum iri, vt mihi quondam, quod ab Hippocrate literis mandaretur : at vero !
medicantibus iam, non dubito, quin eius vis appareat» Quo'd liquando per vehementis medica^ ;
imenti vfum temerarium,perimi contingat aegrum,maxime tum fentient, cuius nunc Hippocra^ j
jtes vim ante oculos propofuit» - -

,Arshis Tribus conflat,Morbo,,Ac^o,et Medico anis admimfl¥o..u4e^^'M^smmeSc&msrho^Relu6lari. \

Tria effevniuerfainquit,in quibus S^fqu^curatio conficitur» Primus morbus, deinde me^ j
3 / dicus» Oppugnant iefe mutuo,vt ita dicam,inter fefe depugnant ac dimicant,medicus dC mor^ |

' bus: Morbum enim ftudet medicus euertere: illi cotra,vt ne fit inferior, propofirum eft» Tertius I
efl: praeter illos aeger: qui fi quidem medico fit audiens %C faciat imperata, focius in certamine effici j
tur huic,morbo hoftis: Qui ab eo fi defciuerirac quae dicfiat morbu s exequatur, d uobus nomini-’ 1
bus medico facit iniuriai^,vno quidem 9 deffituerit foTum: altero,quod duos feGerit,qui erat ante |
vnus:enimuercrduonecefleeftlvnopr^ftent» Porro'aperteimperapafacit morb fdefertomedico |
^ger,vbi cum ei interdicat medicus frigide potione,ilIe a febris ardorea'ddtJCitur,vt iftud commit I
tat: itidem fi lauet, aut vinum bibat, aut eiufcemodi aliud, a' quibus abftinere eum volebat medP I
cus.Nae morbum ille fcilicet augebit,faciundis i)s,qu^ illi placent:atq3 medicum prodet,faciundo |
qu^no vult» In multis itaqa eft exemplaribus fcriptum/medicus artis adminifter/inquibufdam I
non artisjcseterum fcriptum eft,natur^ Nihil tamen ad orationis totam lententiam intereft»

; H

5 ^ I Capitis Codi dolores ^^auitateSjCumfebribus,Sine febribus funt.

i Hoc tituli vim obtinet,per quem recipit Hippocrates, quo' capitis folent 5 C colli dolores atque
grauitates tandem erumpere, ac quas habeant differentias, fubhtec di(fiurum»Proindeeumhoc
agentem in fequentibus,attendamus»

53 Phreniticis Conuulftones,

j Conuulfiones inquit phreniticos infeftant, capitis dC colli permanentibus doloribus 8 C gra^
^itatibus» . .

541 Sed&‘Virulenta Vomunt,Ex his quidam. Subito Moriuntur.

I At demonftrauimus nos talia alui excrementa dC vomitiones, vbi aduritur flaua bilis, fieri:
iquare fubdit /fubito quidam moriuntur/ hoc eft,ftatim a' vomitionibus intereunt,ipfum cerebru
iTciliceteius^que membranas tenente phrenitide a flaua bile profedta» Quo minus mirandum, fi

“ : " ■ ~ - ' " d^ccaS^ '

MORB. VVLG. COM* II/ ii| ;

deficcatis his partibus, exiftat conuuJfiones, Atqj quidam fimufetq? contradi fint ^ vomisarittS
i virulenta, e veftigio agunt animam* Aliqui ob robur virium vnum fuperfuerunt diem aut alte-^
rum,aut tres,aliquando quinque.

, InKArdmtibiisautem^C<£terkq; fehrihus,tpos CoSi dolor,Temporum^duit^ , Cdi^'octiorum^el TJypo >^i
■ chondrij etiam contentio neque cum dolore corripit Jds e Naxibiis Sanguis rumpit.

Cum enarrarem librum Praeiagiorum>de fanguinis emptione,quae ita fit, verba feci,interpre-'

« ians orationem,cuius eft initium: | Quibus tali in febre dolet caput: pro oculorum caliginibus k
« caecutiunt, ac iplenddr obuerfatur: pro ventriculi dolore in hypochondrij aut dextra, aut Iteua J.
K ; parte, aliquid contenditur, neque cum dolore, neque cum inflammatione: ianguinis his enari-
« ; bus profluuium pro vomitione expedandum eft* At fcripfifle illic de his illum abfolutius, fi ca-
1 pita inter fefe componasjplane yidebis*Tantum igitur erit hic a' me adijciendum,eo quo'd in prae
I lenti capite fcripfit Capito, Et hypochondrij contentio cum dolore, Neq3 em'm rede negatione
« /non/ detraxit,tum ob veritatem ipfam,tum quo'd in praefagijs dixit Hippocrates: | Cu in hypo- j li
« chondrij aut dextra aut Ixua parte aliquid contenditur, nea cum dolore, neqj cum inflammatio^ I
«< B ne, fanguinis his e' naribus profluuium expedandum eft* Eft enim impetus humorum in caput, I
hypochondrij fine dolore contentio,fignum* Quod quidem fi ei accedat dolor, inflammationem;
fequitur vifcerum* Quando vero calore capitisftjf&mfifi^inem trahente, SC iecore impellente |
contentio fiat, fanguinis eft expedanda eruptio* '

5^ I ^fyero Qmbiis totim Capmgrauitates,tum autem Cordtsdolores,t^ Fajlidiajunt, Biliofappjl ac Pituifd
'.tofe Vomunt. ' ■ |

« I Hunc etiam fermonem his docuit verbis in Pratfagtjs: | Sicui in febre non exitiola, inquit, ca> i ii
« I put doleat, aut etiam caligent oculi, vel ventriculi huic dolor accelTerit, biliofa vomitio imminet, 15
« j Sin rigor prxterea apprehenderit, & ftibter hypochondrium partes algeant, adhuc citius vomi-1
« I tio aderit* Si vero bibat edat^]3 hoctempore, perquam cito vomet. Si quibus horum coepit dolor i
« j primo die, quarto afflid:antur magis ^ quinto, feptimo vindicantur* Piericp tamen eorum inci-1
« I piunt dolore affligi tertio die, quinto laborant grauius, deinde liberantur nono aut vndecimo * }

« i Quo'd fi quinto die eos dolor inuaferit, ^ alia in his antecedentibus refpondeant,ad quartumdeci I
<c I mum morbus finietur* Htec accidunt viris & mulieribus potiflimum in tertianis:minoribus na -1
kQ tu accidunt cum in illis,tum vero maxime in febribus c6tinuis,& in germanis tertianis. Haec ora |
j tio de ijfdem,qux hic docet,in Praeiagijs (cripta eft: quam nos in tertio,quem in illum librum con |

I fcripfimus,commentario interpretati fumus* Quare cumexadius totum hunc fermonem in prg-1
I fagijs videamus feriptum, nihil eft, cur eadem hic retrademus* Sin autem noui quid infit in hoc i
: libro,id in fequentibus capitibus interpretabimur* Atq3 hoc memoria tenendu eft,quod proprie |
interpretari vocatur, id circa orationes obfcuras verfari: at nunc interpretum inftituto, per abu-
fum etiam caufarumdeclarationeseorumquaedida funt minus clare, interpretationes appella¬
mus: Idquod&:nos,morem,qui iaminualuit, confequetes,hocloco facimus: etenim didionem
per fe apertam ac nullum quatrentem interpretem, componentes cum eo, quod ab illa fignifica-
tur,caufas aperte exponere conamur*

.c. 5. ^7 "Puerosfere In eiujcemodi incommodis ConmlfionespotiJ?tmum Corripiunt.

Pueri propter infirmitatem fimul ac molliciem neruofi generis conuulfionibus (iint opporta- 1
niffimi. I

Eademetiam MulieribusacciduntjTumab Vterodolores,' ' \

Qu^ ante diximus, accidunt omnia foeminis iuxta atque maribus, quatenus Sc homines fints;
SC omnia habeant eadem ac viri membra* Quatenus vero eximia illis pars vterus fuppetitat, ha -1
denus huius etiam morbis corripiuntur,ac praecipue in quibus ftomacho confentit* |

Natu Maior ibus autem,<& i^siam calor defeit, Parapl^iiCjaut InJanidR, aut Ciscitates.

Sermo illidehis erat,quibus caput grauatur,dolet cor,&: faftidio laborant, quos ait poftea vo¬
mere biliofa 8 C pituitofa, maxime fi pueri fint, quos etiam plus qua'm iuuenes conuulfionibus
tentari* Quin etiam ab his mulieres dicit dC ab vteri doloribus vexari. Inde iam feniores dicit pa-1
; raplegias, iniatiias, Bc caecitates exercere* Addidit autem fermoni /quos iam calor deficit/ caufam, |
quare haec eueniunt, reddens* Paraplegias vocat, relblutiones ex apoplexia in partem aliquam i
decumbentes: Infanias,deliria citra febrem* Haeciblent"accidCTeTenib'dsnaturgimbedllitate,qu9 ^
i excernere vomitu, aut eruptione fanguinis,excrementa in capite colleda nequit. Vnde non nun
_ quam proueniunt caecitates,vbi in oculos irrumpant.

I T^TCIallisr^ T P PP 1

inProg.c 0 .jA.

IN LIB, I. HIPP.

! ^:bmpest^$ Tertia iS

; T iV Thdfopaulo ante ^rElmum Juh ^r6iuro multi & magniJJnrdnte Aquilone imbres. Circa .y^equino^

I ^ Siium & l/fq; ad Vergiljas,aujirini imbresparui,modici. Hyems aqudonia, fqualores,frigidi yenti, magna, ni

uey^ famfuhykequinoBiumfrigora maxima,. Ver aquilonium,fqualoresplmia pauca, jrigura. Circa Soljlitium
ajiiuumpmbres pauci,magnajrigora 'yjqs ad Canem, .A Cane adyArBurum yjqi adias calida, aflm magni, non
' illi ex interuallo & fenfm mcrejcentes ,fedperpetui ychementesf: non pluit: fpiraueruni Erefta. Circa .Ardiu
i hac in ■ runj. yeropluuia ad.AequinoBium yjqs yirnum aujirina. Hac intempejiate Hyeme Paraplegia coeperunt,mul

I ccd. qitihfffda ' tosq^ corripuerunt: ex quibus non nulli fubito moriebantur, etenim hic morbm fatu yulgaris erat, catera incolu^

i a^tlna i Fngidus eft ficcas ftatus, quem hic exponit, ac etiam ex parte inaequalis* In omnibus igiV

! liid^tiod ettd i autumno elTet fimilis, morbos etiam habuit, qui maxime folent in auium,no vigere,

i mfraco.jz ef Atqpfuiffeinaequalem hincconftat.Namcirca Arcfiuti emerfumcum aquiionijs vetis pluuias
I 75crffm ait magnas fuiffe: Deinde iecutum totum huic contrarium flatui autumnum: pro aquilonio au^

I mfejle appa~ flrinum fuiiTejpropIuuiofoparuashabuiffepluuias:Mox hyemem aquiloniam ficcam fuifle:;

I ret* poftea item ver totum vfq 3 ad Canis ortum* Vnde planum eft, in hoc flatu ficcum 5^frigidum fa F -

tis valuifle*Iam etiam patefacftumefl, principium eius vfqueadhyemem fuiffe inaequale* Inde
rurfus pofl-Canem ex aquiionijs & frigidis aeftus ait fubito fuiffe magnos &: vehementes: Sub
hf c imbres iterum auflrinos* Manifeftum efligitur totius finem flatus,qui poft Canem fuit, per*-
quam fuiffe inaequalem^ Itaqucmorbos ordine exponit clare omnes,qui tum viguerunt, ac nul^

^ la eft hic obfcura^fl raro,dirao pofita* Caeterum quando morborum, qui inciderunt, comme^
morare caufas inflituimus,faciudum efl, vt illas ad verba eius applicemus: verba autem i pia in bre
; uia fecemus capita,qu»affequentur,qui ea,qux tum primo funt libro,tum fupra in hoc expofita,;

; memoria teneant* Ergo paraplegias dicit in hyeme fuiffe,capitefcilicetl3dbvetorumafflatu,qui
I ea tempeflatefpirauerunt, frigidorumimaxime vero quo'd totus autumnus auflrinuscalfecerat
i ^ rarefecerat ipfum,rimul ^3 repleuerat: nam caput quod lic eft ante affedum, plurimum la!ditur
I flantibus ventis frigidis aquiionijs *, Haud tamen alius hyemem foliicitauit morbus, quo'd efl ; -
i fetlicca:fiqUideminaphorifmiseftdidum,|SquaEa^€ffeiinbribuslaIubriores. At exparaple
I gijs tamen peribant: fiquidem ipfe dicit Hippocrates /etenim hic m orbus fatis vulgaris erat/ pe^ |
i rinde ac infolentes, propter paraplegiam, qux prarter confuetudinem accidit* Siquidem illa quae |

. ifrequens eft, in membri refplutionem decumbit: veruntamen hominem non perimit ♦ At vero <S.

: quae in prxfenti flatu viguit paraplegia, lethalis erat,vtpote multum refrigerato capite. |

^ I i .Ante Ver Febres'Ardentes coeperunt, ac ab AequinoBio ad Aeflatem yfq; perdurabant. Itaq; qui Vere&
^Aefate ineuntefatim coepifent agrotare, Plurimifuperflitesfuereiotqt Parum multi monebantur.

i In propatulo efl non h oc eum dicere, quancp ex ipfis febribus ardentibus, quae ante ver ccepe^ |
jrantjin f flatem viq 3 effe producflam/fed quo'd ipfarum generationi toto eo tempore,vuIgari con !
itiger/tjita vt modo hoc tempore,modo iIio, Thafij ea febre corriperentur* Atnon eft in omnibus
lexemplaribus eodem modo hec fcripta oratio* Equidem optimam cenfuerim icripturam fecunr
jdum lequentem orationem vt hoc figniflcet, tota ^flate perduraffe ortumfebrium ardentium:ac |
jtota fuiffe hac tempeftate moderatas, nec exitiales: initio autumnfqui his corripiebantur,pertjffe |

; multos. Itaque quo'd diu eflent febres ardentes lenes, rationi videtur confonum, erant enim mo^ i
i deratx, ficati qux anteceffiffent hunc flatum: nec fyncerg,vt non a mere calido dC ficco flatu geni
|tae:nec omnibus etiam incefferant temperamentis,ceterum ijs, qug iampridem bilis copiam colle
I gerant* Omnino quid in cauE fuerit,cur tum febres ardentes incidefent,eft inuentu obfcurum, 0
[eo quo'd aeflatem precedentem prorfus prgterierit Hippocrates, atqj ab autumni initio narratio^
inem flt aufpicatuk ^ vero longe implicatius, quo'd fit verifimile ^flatem illam tenuiffe naturale i
ifuum teperamentum: qux profecflo fi omninO aliqua exparte degenerarat,declararet Hippocra^ ;
ites eius flatum* Ergo calidior fortafifls fuit, ac non ita multum natiuum flatum inflexit: vnde i
^ec fcribendam duxit illam, quafi praeter naturam iam affecftam* Veruntamen quando aeftate, vt 1
^tiam in natura fua conflet, arnarx bilis iuccus increfcit neceffario, hac de re, cum ea aeflate effet
non tantum foIito,fed longe etiam copiofior, ab infequente eft gelu in corpore conferuatus, quo
iminus difflaretur ^ digereretur: qui ppftquam diu delituiffet, ac diuturnitate computruiffet, fe--
hresexcitauit ardentes. ' " . _

I I In Autumno iam,accumpluerecoepiffet,Lethales erant, plurimi f peribant.

\ ; Reuocemus ad memoriam,quod in exitu fermonis,quem de hoc habuit ftatu,lcripfit: Pluuiae

I inalta viqs ad tequinocfiium vernum* Dixit praeterea de tempore poft Ganis exortum, vfquc ad

I fupra.t.tf9. [Ardurum ad verbum fic: |/Eftas calida, «ftus magni, non illi exinteruallo fenlim inaefoen*-

- y—jz.-. -:--^--r—^-----^- tes^ied^ - - -

^ I D E M Q RBr V V LGr I L 114 7

% teSjled perpetui vehemen tes^: non pluit: v nde liquet eum flatum bilem generafle» Qnare cum !
plutiiae illam auftrinae exciperent^iure ardentes febres complures es^^ lethales viguerunt: quan^ ;
do Auflerdiffoluerecorporaconfueuitjhumores^jfunderejadeo^sputrefacereflmuljvbicum |

; iargioribusfitconiundlusimbribus* ~ I

d ^ ; Febribus autem Ardentibus h£c accidebat. Qmbus rite ^ largiter Sanguis per Nares erupit, ea de caufa maxi \

■ me Seruahantur.Nec'yUumnoui,ftrebleeierupijjetfanguisinhocfiatuquequammortuum.NamPhilifcusqui- | ,

' dem, Epamenon,& Silenus,quibus parum quarto die & quinto e naribusfliUauit, mortem obierunt. | *

Cum alioqui eft ardetibus febribus peculiare, per narium eruptiones fere' iudicari,tum eo tem !
pore ait multis ianguinem de naribus erupilfe^Atcp de fingulis aegris omnia, qusepoftea prodi- !

: dit,vnum hoc habent caput: Quibufcunque abunde erupit ianguis,fuifrehos fuperftites:qui- !

I bus parce aut prorfus nihil fiillarut nares, folos hos perijife: Alios iam non nuIIos,quibus alie fie I
I rent naturales excretiones,vel per ventrem,vel per vrinaSjferuatosefTe, |

64 \ plurimi igitur agrorum circa iudicium Rigebant, potiJJimuijjquibus Sanguk non erupi^et: Qm quidem ijdem \

%poJieaSuperriguerunt,ac Exudarunt, \

\ In fermonibus de rigore oftenium eft amaram bilem, quae cum impetu per fthfibilia 5?camea;
i corporaad excretionem fertur,confequi rigorem. Declaratum eft praeterea motui huic fudorem I
I comitariconientaneumefre:interimverpbilioiasetiamvomitiones,5<[aluideie(fdones, |

6 s -1 Erant qui Sexto die Morbo Regio afficerentur: fed his Purgatio profuit per 'yeftca,'yel Turbata aluuspvelLar \

I gaJangutmseruptio :KtHeraclides,qutapud Ariflocltdemdecumbebat: Cuipernaresfinguis erupit,aluusjffuit | -z.
i turbata,<^per l/eficamef purgatus: Vigeftmo autem dte indicatus eji longe aliter,ac Phandgoreonferuus,qui,cum j
\ipfi horum eueniretnihil,pcrijt. |

! Quibus non valuit bilem natura excernere, his colleda ad cutem morbum regium excitauit, ;
I Prauum erat autem, vt etiam in aphorifmis eft dicflum, ante diem feptimum exiftere illum, Atq? !
I horum ipforum illi foli fuerunt falui, quibus alia ratione natura retrimentum excernere valuit:
i quas tres comemorauit,excretiones vrinarum,ventris turbationem, ac fanguinis eruptionem, |
OQuoidam autem omnia aithgchabuiire,vtHeraclidem:hunc%vigefimodie iudicatum fuiffe* :

Sangm autemSPiurmrker^k^praeffiez^S^fcentubsS^ Adultis: Quorumperijtmaximapars, quibusfan |
\guu non erupit. Senioribus yero ad ^^fdmr^j^at^..Et^iat$md^aut~Dj!fenterias res deuenit :Vt Bioni,qui |

\ apud Silenum decumbebat. Vulgabanturyero Dyfenteria^Aeflate: ac NonnuUiquidiuag-otarant,quibus i.
[etiam acciderunt eruptiones fangumis,in dyfenteriam tandem inciderunt :Vt Eratonts puer & Milus, quipoflfan [ S
'\guim multam eruptionem in dyfenteriarumfatum delapfijunt, j

D

6B

Adoleicentibus ex ratione fanguinem erumpere e' naribus in confeflb eft, ac poft hos adultis
■ quoq 3 . At vero qui his feniores eifent, imbecillis iam viribus, infito ^3 calore imminuto, in mor-
! bum regiult^Tagisbll^ abWdanfia de^^^ Etiam quibufdam ventris Contigit turbida excre-

I tio, autdyfenterica, quibus hinc excrementum ventris exijt. Quare ex ijs, quae ante didia funt, 8C
qux deinceps dicenturjno addubitabis fanguinis eruptiones in ardentibus febribus ob dominan
tem fieri flauam bilem: quae ianguini permifta,poftquam e um deu irerit,cum eo multum ad caput
calorem fubuehens, venis narium diruptis,fenguihis efBcireruptiones,

f Copiofus igitur Hic humor fuit,maxime f abundabat. Etenim Qtuhufdam circa iudicium Sanguis non eru¬
pit, fed Turber cula ad aures excitata euanuerunt: Qm, cum euanmffent, fecundum Sinifira ilia, in Summam f
coxamgrauitas decubuit. Cumqs poft iudicium Dolores incefijfnt, Vrmsiq; tenues redderentur,"ffanguinis pau¬
xillum erumpere coepit. Ac circiter quartum CJT' higefimum diem Antiphonti Critobuliplio Abfcefjus fiebant in
: fanguinis eruptionem : Qutefedata elt,&' eft iudicatusprorfus circa diem quadragejimum.

Certe propter periculum. Etenim magno erant in diicrimine: nihil^p propius facftum eft,^ vt
non feruaretur: cum vix vigefimoquarto,et quadragefimo die, auxilium fint a' fanguinis erupdo
nibusconfecuti, . ,

Mult se praeterea Mulieres languerunt. Non tamen ita ut Virifrequetes,minmq; mult£ perierunt. PlurimaeJtut
Grauempartum habuerunt,<& A partu in £grimdinem inciderunt: quae quidem potifimu moriebatur: Vt Teie
bulifilia,qu£fexto apanu die dftunBa eft. Plurimisitaq; Menfes injebribus apparuerunt. Qmbufdd e Naribus'
Sanguis erupit: multis V irginibus id tumprimu accidit. Non nuUis fimul iv Sanguis e Naribus Menfs
apparuerunt: quod in Detharjts filia yirgine tum primum animaduerfum cft,largeq; ex naribus fanmis profluxit.
r—: '^TerllarGlaflEis;—— ^ ppp q .Atq;~

1

tAb Multis
Igitur htc hu¬
mor maxime
\ abundabat. d»
'fAl.fangui- ..
\nis pauxillum ■
lerupere coepit
\circiter quar¬
tum (g V''

■Et .Antipho/ ^
ticec.mdeef

Z.de dieb. deC.
ca 0

- _—

IN LIB. L HIPP.

Nullam de his,quibm harum quicquam rite euenit,Mortuam cognoui. Qmbm yero contigit Pragnamihm E
! tAe^otare, Omnes,quas equidem noui, abortiebantur.

I Optimo {ane iure minus mulietes xgrotabant g viri , minus%in difcrimenadducebantur, vt
I quae per ianguinis eruptionem iudicia efficerenri quippe Eiabebarit Gongeriitum auxiliiimmen-'
ftruam purgationem* At difficultate laborarunt pariendi,quo'd frigidus eflet flatus* Atque quas
corripuit morbus quifpiam,hae abortiebantur eadem ratione,

Vrina autem Plerijque Boni quidem coloris evant,c£,terumT enues,& Pauca habebantfedimenta, cum Re¬
trimentis tenuibus biliojisq;. .At Multi alij,qui iudicatt erant, ad Dyfenteriamdeueniebant: yt Xenophanes & y
Critias. •

I Has vrinas tenues effcjhoceftaquofas airiEt quidem paulo poft iterum fcripfiq

7 OI Vrina .Aquofa, Multa, Pur£,Tenuespofl iudicium,In quibus multa fubfederunt. .Altaqs funt rite iudicatd.

I Subijciam,qmbus hac acciderunt: Bioni, qui apud Silenum a^otabat: Critia, qui apud Xenophanem :Arc~

\ tonis filio,<&yxori Mnefjlrati. _

i ' .i* ■

Recenfitis nominibus eorum,quibus ea erat vrina,fubdit,

7 li Pojiea tliomnes JPyfenterici euaferunt. Qudd Vrinasreddiderintaquof^,.Attendendumefl.

Etenim verifimile erat, quoM biliofum excrementum pervrinas non effet euacuatum, vbi in

iV - , o . ^ ^ ^

ventrem fluxifleqdyfenterias generaffe. Confentaneum porro' erat,eo quod multum hic humor
valeret ac vigeret, *nifi biliofa excrementa per vrinas effent euacuata, ex eo quod etiam tum reli,-
quum erat in corpore, dyfenteriam illis excitatam efle*

72 .1 Circa ArElurum Multi habuerunt ludicium Vndecimo die: atque his Recidiua non rite fiebant. Sub hoc au

tem tempus Comatofi fiebant,atq; hi maxime Pueri: Qm quidem omnium minime interibant .'

Clarum eft eum ortus meminilTe Arcfluri alterius anni, quem defcripfitin exitu narrationis*

Eraf igitur hic auftrinus cum imbribus vfque ad aequinOxftium autumnale* Atqj hac ait tempefta
te die vndecimo fecure multos iudicatos fuiffe, limul% comatofos, ob auftrinum fane' flatum: ob
quem iudicia etiam illis fuerunt certiora ac alio tempore, vbi aeris dominabatur frigidum tempe^ ;
iramentum, in quo diuturna ait iudicia fuifle* Cseterum tempus quod inter Canem interceffit&G
jAriflurum, quod quidem calidum habebat &ficcum flatum, non memorauit: quo verifimile
I erat celerius fuiffe multos iudicatosj v t ne ieptimum diem quidem iuperarent* Itaque hoc tanqua
illi tempori familiare praetermifit, morbos vero vulgatos fplos perfequitur*

: :iAt yero circa .Aequinocliumyjq; ad Vergilias &fub Hyemem^conjequebantur .Ardentes Febres. Ftyero
' Plurimi etiam tunc Ptirenitide corripiebantur: Quorum moriebantur pleriq;.

Ardentium febrium phrenitidis pro loci quem tenehtdiuerlltate^ aucflor idem efl humor*
|Nam"cum in vaibrum capedinibus vriacum fanguine continetur flaua bih's_^vtcunc^ accedatur, »

icomingit febres ardentes prodire, praecipue vero %bi in ventris, aut iecinoris', aut pulmonis ve^ 48.4141!
nis bilis efferueicat* At quando ad iblidas corporis partes perueniat, ac ea permeet, rigorem com
flituit*Sin autem in cerebrum eius% membranas fitimpadfaj phrenitides inducit* Verum prius
qua'm inhaerefcat, perfluens venas in his fitasjnon phrenitides,casterum, quae in vigoribus funt fe
I brium,deliria efficit* Proinde bilis,quae primo in venis inferioribus ardentis febris cauia fueratjin
; flatu haec auilrino ab Ar<fluro ad 2quino(flium,ad caput rublata,&: in cerebro defixa eius^j mem
Ibranis,phrenitides generauit* H

74^ ‘Aejiate item Pauci In eam inciderunt*

i Paucos ait in phrenitim incidiffe* Nam eius pars vfque ad Canem erat frigida, pars vfque ad

I Ardturum calida & ficca* Proinde non poterat hxc caput interim replere, vti nec Aufter ille,qui
fced. antiqui i fub Arcfluro adxquinodlium vfqj flauit* Neq3 enim humidum erat,fneque diuturnum,quod in
graci addunt. \ ter Canem interuenit Ipaclj bC Ardluf um* Dictum eft, vbi multa bilis in cerebri regiones influ^
ouH vortov. ixitphrenitidasexcitatas,

i.ne^aujlrale. j

7^

Xt cu Febres Ardetes inciperent,.Annuciabat quibus Exitiu impenderet. Siquidejiatim ab initio. Febris Acu
ta eos corripiebatyd qua paru fuperrigebani, Infomnes erat, Grauiter angebantur, Sitimdi, Fajlidioft. Paululum in :
fronu clauiculis exudabant,fed nemopertotu corpus. Multu DelirMant. Timor es,moejlitiie. Extremitatesfub

frigida,,ytfummipedes,magisqs manus. .AcceJ^iones diebus paribus. Plurimi quarto die maxime laborabat. S udo
res diutij^imefubjrigidi. Extremitates non id aq calore redibat,fedliuidsi erant et fubfrigidsi. Nec fitiebat. .Adh^c
erant Vrinsi hu nigr<e,tenues,pauc£. dr *-Alfii fiflebantur. Nec Erupit e naribus Jdnguis, ne his qaide,quibt^J’fpy^

v\ti, i;

t

DE MORB. WLG. COM- II.

'if

'A<iccidunt,fedpdmJltUeiYmt.Neqy Rccidmdl^llihommaduenityC^temmddSextudiem cujudare MotiehdntuK ;

Vt omnia huius operis, eorum ilintjquaealifs in libris abiblute traduntur ab eo, exempla, fin.-
gula ipfis oculis examinante, ita etiam qute hocloco adducit. Nam exitiofis febribus ardentibus
’ jymptomata accidilTe ait: Ab initio rigentes ftatim, vigilantes, faftidiofi: ad hxc in fronte &. cla-
uiculis parum exudantes. Nam quoM acuta laborarent febre,fimul^3 fiti r ent, erat h^c quidem na
iture propriaipfius affedus: Qiidd vero' ftatim a primS^rigerentipf oprium erat malignitatis.Ete
i nimiudicafe ardenles febres rigor foletjnon tamen elucere ftatim decretoria oporteri At vero vi
' giliarum 8 C angoris fymptomata femper prauum eft, nedum in principio, vt ena ex udare. lam
; vero delirare,quod eft abfurda loqui,id eft defipere,lgfum fignificat cerebrum. Timeres vero ma
; gnopere acris 8 C deuftae flauae bilis fymptomata funt ♦ Cognatae iam timoribus funt mceftitiae,

: At partium extremarum frigus perniciofifllmu febribus ardentibus iymptoma eft 8 c fignum i
Quemadmodum etiam defipere, febris eftu caput inflammante,cum proprium fit dC familiare fe i
i bnbus acutis vri extremis partibus corporis; quae fiquando refrigerentur, regiones^jardeant ad '
i vifcera continentes, in corporis meditullio coacfium fanguinemefle indicio eft: extrema autem"!

B membra fanguinem defidefafe,refrigef ari, K femel emori, deftituente iam ea natura. Iam acceC-!
i ftoneSjCum diebus paribus fiunt a' principio ftatim jinterim ad fextum diem peffimum iudieium ;
fore prf nunciamn interim in longum producendum morbum. At fi quidem admodum mouean ;

; tur,quarto die praiiam habente acceffionem,ad diem fextum de vita decedunt, vt hi de quibus fer i
mo habetur. Ad quartu igitur diem eos habuilfe dixit maximos labores, hoc eft, dolorifica om.-1
nia fymptomata,fudores diutiffime fubfrigidos. Quare liquet diem fextum morte his cum fu- j
doribus allaturum. Quo'd vero extremitates liuefcerertt, neque eis amplius calor rediret,demo- i
i ri eas indicat: & eft argumentum conftans,non pofle vitra diem fextum vires fuftinere. Huc ac- i
ceffit ad cumulum aliud fignum exitiofum,quo'd cum antea aeftuaflentjamplius non fitirent. At- ;
qui quando, qui antea fiti flagrarent, poftea eifent a' fiti liberi, horum duorum fit necefle eft alte- I
: rutrum, aut morbi folutio :aut virtutis extindio ita, vt pratfentia mala amplius non fentiant. At ^

! non contigit a^p rbo his vindicari, fiquidem exitialia erant fymptomata. Proinde his fignum I
erat perditiTenfus^onTitire. Itaque cuncfta hatc, quae retulims fymptomata, mire cacoete funt, !
&exitialia:atqueyna'cumhisveimaxime Vrinae,q«aenigraeerant,tenues,^ paucae.Nigrx I
quidem, vtpote aduftbianTbifiofo Humdfel paucae, quod omnis eflet ex fanguine humor ab ar- !

G dente febre toftus,quodq3 vrin^e inftrumenta iam emortua eifent. * Eandem ob caufam etiam al
ui fiftebantur. Quin etiam ftillaffe nares, quod pernicioium eft fignum cum in alijs, tum maxi-
mein febribus ardentibusjait. Nam ardentibus febribus hoc perniciofiffimum elfe patet, fiqui¬
dem eis eft familiariffimum fanguinis eruptio.

Phrenitim mtem Qm. jupra jknt jcvpta.^ Omnia, non acciderunt: Indicabantur fere die Vndecimo , non nulli
Vi^fimo.

; Qiii citra ardentem febrem in phrenitim inciderunt,his illa non euenerunt. Nam hos qui vna'
cum ardente febre ad fextum diem moriebatur, geminato ipfo malo phrenitis arripuit. Ad diem 1
ivero vndecimum coniecutum dicit efie iudicium,non nullis ad vigefinmm.

77 : Idipys Nonslatim a principio inuafit Phrenitis circa Tertiuml/el Qmrtum diem^Sedprimotemporemedio^
criter habebant circa Septimum diem his Acutus Morbus euafit.

Quibus circa tertium aut quartum diem coepit,interpellata^3 eft,dimidia facfta iudicatione.Cg
: terum phrenitis non erat nimium acuta f gris; confpeximus enim etiam tales phrenitidas.

78l> Itacji extitit Morboru magnus numerus. Inter .Aegr os aut cum primis Moriebatur .Adolejcetes, Iuuenes,.Adul
tiyGlabrijQmbus albida ejjetcutis^Redircapillipreln^ffNigrioculi^inocio&Jocordia^itam degerantj\

; Oiuifonorahoce ejfentpvel^acilipyel dff erd^ Rlefi, Iracundi. Mulieres quoc^;plurimx, ex hoegenereperibant.

I t Sicutante dixi illum,qute erant obfcuriora, exponere,adijci autem a' nobis caufas: ita iam fer
■ . ftionis affirmo fententiara non effe apertam. Vtrum enim de phreniticis folis, de quibus verba
fecit, fint interpretanda illa, an de morbis omnibus antedidtis, incertum eft* Quin etiam ipfum
fermonis initium diuerfe feribunt: quidam hunc in modum: Morborum autem magnus fuit nu
merus.de ipfis phreniticis folis, quibus h^c fubiecit, haec verba fieri volentes. Aliqui hoc pacfto:
Itaque fuit morborum magnus numerus, qui quidem contra de omnibus volunt praedieftisfer-
;monem haberi. Si de omnibus intelligamus,neq3 definiamus, qua de re adolefcentes,iuuenes,S^
adulti pereant : qua de re autem glabri, dC albidam cutem habentes: qua de re qui redlos habent
crines,nigros,8^ nigros oculos : qua de re qui in ocio vixerunt,et focordia:iam vero qua de re qui
gracili funt voce, qui btefi: itidem qua de re iracundi, & qua de re mulieres: Hatc nifi fint omnia
plane' diftintfta, ex qs quae dicfta funt, nihil nobis quicquam, neque ad pr^fagiendum conferet,

. TertiaTJlaffis^ pp]^ «J

/

.T ^

iVtf» reddit 1
\ronem ctirte-'^ |‘
\mes.forte

farsdeej}.

7^

I •fAl.sieittiaH
te dtxi illuqut
deeaqfebdt,
clare expone”
re. yide fupra
pag.iiif

i.

exqmhmfiili
cet morbis cy
Ucuhiq^.

IN. tlB, • L HIPF.

i NuUajitmet,
\ tioin corneto i
- eom qm fom-
i rajuntyece.

I y-

I t Per o^vSu-
'mdetur
■erg eos^
quos Pitppo->
crcites w con¬
textu appellet
uerut opyd

neque ad medendum*Smautemnonde omnibus morbis,verum de quibus verbafaciebatjfo-E ■

Jis phreniticis hxc interpretemur, maximo vel fic negocio inueniantur caufe, quare ex comme-'
moratis perierint plurimi,Huc accedit,quoM ipfum /plurimos perqffe/duplex fit: Alterum,
pofteaquam multi tales phrenitico funt morbo correpti, qui ea tempeftate pafiim mortales perti¬
mebat ,propterea didum eft multos eorum effe fublatos: Alterum eft, eorum, quos inuafit phre
nitis, partemrinaximam interijffeaccipimus. Quo fit, vt etiam caufe euadatdeclaratio duplex:
vt omnes, quos retulit, opportuni effent in hoc fiatu phrenitidi:atque declarandum nobis,inter
eos quiphrenitidelaborafient, hospotiflfimum interiiffe. Atquefermonis obfcuritas ea efi: tan
;ta. Ei autem anteuertendum eft, vtvniufcuiufque commemoratorum temperamentum inue-
niamus: nam abfque hoc nequit hic iermo tempeftati aptari. Videtur au tem Hippocrates in foa
: Dratione,-/Etatum calidiffimarum meminilTeiliquidem adolefcentes inqu it,iuuenes , ad ulti:
Naturarum vero,quibus aegre digeritur habitus corporis : naque^glabros, SC qui cute iunt albida,

, item qui capillis retftis, capillis nigris, nigris oculis, 8^ qui domi in ocio inertem vitam egerunt,

; oftendimus cumin^lijs commentarrjs, tum mhis quos de temperamentis confcripfimus, minus
; digerere habitum, quddIKgididfetint temperameto: Et eadem de caufa mulieres, quas propter
menftruam purgationem minus ftatus offendit, vt fupra diximus,Quo'd fi quae morerentur, ex F
i hoc erant illae genere. Reliquum igitur eft, vt de ijs qui gracili funt voce & aipera,item deblefis
i & iracundis videamus. Ac primum deijs qui funt gracili voce, qui primo funt loco relati, Igi tur
I i^^covoi fignificat gracilem vocem habentes: i^votpmot enim funt, qui etiamnum appellentur, 4.

: vt mzm Ki'iffo<fmoTtd efirexili voce, Vtrunc^ itacp nomen idem fignificat: nihilo minus hi ab illis ^

; qui voce funt gracili, differ unt,vt eft in libris de voce dieftum: vbi demonftrauimus illam fieri ob
i anguftiam afperx arteriae gutturi?: at gracilem vocem, propter mufculorum guttur mouentium
: innatum vitium, Vtrfq3 in prima conformatione contrahunt ea vitia ob caloris innati infirmita^^
i tem. Et quemadmodum deteriorem a'principio guttur mouentium mufculorum figuram graci
I ies voce confecuti font: ita lingua mufculorum, blafi, Afpera vox fit propter afperitatem vocis
j organorum. Vocis organa voco, per qua fpiritus redditus vox effi citur, Hae fu nt afpera arteriai
i ,guttur,fauces veluti fpiritusjpledlrum per ipfas tranfeuntis: nam ha voosmftrumetum effe funt
i oftenfa: vtlocutionisjlrngua. Non nihil etiam ad eam gignendam fauces coferunt, qua denfam
reddunt. Hac igitur organa, vbi lauia fint,lguem oftechmus vocem reddere, afpera afperam. At-?
iqui afperitatem ex ficcitate docuimus oriri. Ita qua poft f tatem hadenus diximus omnia,^Tigna A.i.3.f.iQ t.;
ifunt tem peramenti frigidi: fola vero ficcitas vtricp temperamento coniun^itur, bC frigido,&r cali- G
do. Quare quifimul cum fido tempefamenfofri^^^ funr,hisa^edigAetin corporis haB&

■ vt antedidi: qui vero his funt calidiores, no fiatim adeft hoc, Vnde hos ab oratione excepimus:
ialios relinquimus, quibus eft confentanea oratio. Erat porro' propofitum multos mortuos effe^
jinter quos atates recenfuit,&: naturas. Ego atates calidas dicebam effe,in quibus amafg bilis fiic-'
jcus viget:nat uras,quf difficilem habent habitus digeftionem, Itaq^ ex ijs,quorum ab initio ha-
idenus me m inimus,reliquumeft,deiracundis,hoceft f 6 ^v 6 u/u-cov, vt agamus: quos maxime con- , ,

jtrarios ait efle irztisJ 3 dci^Buju.coS'icri, Magnarhini enimlrauiTurifiS^humilium rerum contempto ■ d '"
jres: contra Iracundi pufillanimes , q? genorofo virili£{3 animo noafinx. Quare iracundi tempera-? h

I mento frigidiore erunt, vapores^ digerent difficulter, Caterum quod ad exitum eft capitis di-
: dum/mulieres quoq3 plurima ex hoc genere peribat/non conflat, an ad finem fit modo refereii
I dum, an ad ea qua ante funt dida, Poftremi autem funt illorum iracundi, 8 C mulieres huic generi:

I affines plurimas interfjffe fubiecit. Attamen poteft vtroque modo vera efle orafio,fiue ad omnia ^
i referat fupradida Hippocrates, fiue ad poftremum tantum, Quo'd fi ad omnia referre fit verum,
i redius ficinterpreteris,Pueris enim,quod vltimo eft loco didum, etiam attribuitur, Cf terum ad
■ hunc modum non funt omnia dida: fed tamen mulieres huius generis dicit mortuas effejCompa- H
: rans eas viris. Nam fuperius eft didum: Multx prteterea mulieres,non tamen ita vt viri frequen-
ltes,minus^3 multte perierunt. Verum hoc nunc vult dicere: Mulieres hiscaptae morbis,magiS:

I interibant, qux praedidi generis eflent.

i yero Hoc fidtu Qmtmr hhpneciptue Sigm Sermhantur: Qmhm enim dut ex Ndrtbm pvebe Sdngm\ 79
erupijjet: ^ut qui ptr yeftca Vrimts multiis multo bonoqipr^ditdi.fedimento reddidij^ent: per Ventrem

turhidd,btliopi,tempefliue:^utquiihDyfent&idm tncidijjent. Mulwl/ero Vfuyemtpvtmndb yno illorum.
iudiCdrentur, fed per omnid plurimi excernerent: Qui quidem grduiushdbereyidehdntur, Veruntdmen omnes^
Qmbus heeeacciderunt, SuperJlites erdnt. Fceminvs Virginibuseueniebdntetidm omnia, quorum meminimus, fi~
gna. Quibus autem aliquod ex his rite fieret,aut Menjes largiusJuperdppdrerent,per h£C Serudbantur,& judica.
bantur: Nec harum,quibus iJ}orumquidre£leeueniret,Mortuamylldmyidi. Nam Philonis plta,cum.cxndrh; ppt
hus ei [anguis copiofefluxijfet SeptimQ--dieiMempefium&£een:ctta,defunElaej}. ■■■ --\J

Tum hoc caput apertum eft, tum fequens, vbi de mulieribus agit,Nam fumma quidem, quatn; _

---:-^^^--—--li--—"

DE MORB, VVLG. COM. II.

116

A. tnditjhxc eftjaliquos per fangumis eruptionem, alios per vrinas aut per aluum, non nullos de-^;

! cumbentibus in dyfenteriamcaufis,incolumes eflepotuiffe»

50 ; Qmhus in Febribus tyFcutis,atq; adeo ardentibus, Spontanesi effluunt Lachrym&Jots ejl (fiquidem reliqua non \ .5?

■ fmt exitialia) e Naribus Sanguinis erupmexpedlanda. Incommode habent, hts Nonjanguinis eruptionem, ]

Verum portendunt Mortem. i

Et hoc etiam portendit ianguinem erupturam, quod in foperioribus prseteritum hic profert* j i

Porro eftipfe latis fermo cIaruSjfimemoriateneasea,qugfupratumhocipfoinlibrodixit5tumin I

libro prgfagiorum. Equidem hec omnia cum proprijs limitationibus in commentarijs in librum |

praefagiorum&inlibrisdeiudiciisamedidlafunt* |

5 1 Tuberculafecundum .Aures,quet in Febribus cum dolore extuberant, Non nuUis, cum febris decretoriefedatur, p |.

non re fident,neq; juppurant. H£c,Fluxio alui bilioJa,'yel I>yfenteria,'i>elincrafis'yrinis Refdentia difcutiunt; . 1

idqmdconttgit Hermippo Cldi^menio. !

In primis haec refert cum modo'pradidiismeminifle,vt ne arbitremur femper lignum elTepra-. |

B uum parotidas non fuppurare* Nam hoc ait in ftatUjfebribus quidem decretorie quofdam libera-.
tos,hoc eft die decretorio 8 C cum fudore, vel quopiam alio fic judicantium: at remanfifl e paro ti-. rjp
das tame: Deinde diuturnitate temporis reledilTcj per quas dixit vrinas,&:per alui excrementa^et""
r dyfenteriamexpurgatismorbumconftituentibuscaufis*

Iudicid'yero, Ex quibus cognofimus,aut Similia,aut Difimdiafint. ■

Quaecuncp Hippocrates de iudiciis 8 C de decretoriis diebus docuit, haec habes duobus in volu..
minibus a' nobis collecta,in libris de decretoriis diebus, 8 C iudiciis. Nihilo minus nunc etiam hu-.
ius Termonis caput breUibus dicam* ludicia partim dicit fimilia, partim dilTimilia fuifle. Deinde
adiicit,multos in recidiuam incidiire,eos^3 iildem conftitutis temporibus plane' die decimofepti-.
nio judicatos fuiffe: Deinde alios a' recidiuis die vigelimOjeos^ non limilitenExempIi gratia,pri
mum meminit duorum fratrum in hac oratione* , ,

II

'fVt Duo Fratres,quihabitabantprope Theatrum, fimuleademhoracoeperunt £^otare: erant autem Epige- f t^Uomeds:
nisfratres. Horum natu Maiori decreuit morbus die fxto, Minori feptmo: Repetijt fimul ambos eadem hora: Ln^ cotextus hic ci
f. termifit Dies quinqs. Mb recidiua, Ambobus fimul efl decimofepttmo die in totum tudicatus, Flurimu yero iudt tatur a, Gale.
catus efl ad diem quintum: intermifit dieflptimo: ah recidiua,iudicatus eft die quinto. Aliquibus iudicatus eflfl^ \ Id.x. de dteh.
ptimoiintermifit j^timo: ab recidma,iudicatus efl tertio, Qiflbufdam iudicatus efl dte flptimo: tertio intermifit:fl- decr.cap.^. d.
ptimo iudicatus efl. No nullos reliquit dieflxto: intermifit dieflxto: 'f tertio muadebat.' Aliquos reliquit dieprimo: '■ a-pag.i^%-c
imafit,&iudicatus efl die^no: quodfaBum E.uagunti eflDaipharfisfho. Fuerunt,quibus iudicatus efl dte flxto: t venus ex
reliquit dieflptimo:& ab repetitionejudicatus efl die quarto,htAglaidicfiltiS. Plurimi itaqs acgrotatiumm Hoc diis cod.ff'^-
'Statu,hunc in modum languebant. Neq,- quemquam noui Superflitemfuiffe , quem Recidiux ritefadiee non repetie
Yjnt: Omnesqjflruabantur, quos equidem npui, quibus hocgenus Recidiux euenerunt. Neq^ tegrotanriumhocmo- fl *

\ do Qupnqudmnoui,quem Recidiua iterum repetijt. Plurimi,quiperierunt £gi'i. Sexta die junt defundli, ~Vt Epami y tud.

nundas, Silenus,<t^PhilifcusAntagoreiflius. - dicati^ ^:

Quodhuiusorationisellvtile^clarumeftexfuperioribusiinutileverojobfcurumtquareinue- pdcrc.
ftigare ipTurn non conueniebat. Caeterum qui vtilibus ftudent, elaborant inquirendo, quo nam
modo HippocrateSjCum dixerit feniorem habuilTe die Texto iudidum, iuniorem feptimo; dC rur-.

Tus /rediitfimul ambobus eadem hora/ mox adiunxerit /intermifit dies quinque/. Ne^ enim fie>-
ri potuit,vt vtrique intermitteret dies quincp, Ted alteri Toli.Et quidem hoc ipTum quod dicut,pof;

D fis de Tolo vno intelIigere,Tecundo in hac narratione, qui primo iudicio eft feptimo die iudicatus*
lamTi huic dies quincp int€rmifit,conftat illi, qui Texto die fuit iudicatus, intermifilTe dies Tex. Po^
teftetiam a'primo ftatinicorrupta fcripturaa'librario,permanfilIe:id quod aliis multis accidit
tum apud Hippocratem, tum apud alios non paucos. C^od elTe librarii erratum dico, hoc eft:

8 ^

derit recidiua ambobus in duodecimum diem. Poft hxc itaqj dicit:Plurimis iudicatus eft die Te-
ptimo,intermifit q uinto: vt coniiciasipfos etiam fratres exemplum efle iudiciorum,quae plurimis
contigerunt» His expofitis alia deTcripfitiudicia varia,quaz omnia die Teptimodecimo circunfcri
buntur: exterum huiuTcemodi nullum,qual6 in duobus fratribus intelligendum confirmo, vt re¬
dirent ambobus duodecimo die, cum iuniori quinq^ dies intermitteret.Neque ab re fic eft de illis
dieftum, vt dC id quod cum aliis his conueniebat, conTeruaretur, quo'd a'repetitione die Teptimo¬
decimo indicarentur; Metiam peculiare, quo'd ad diem duodecimum repeterentur* Sed, quod
dixi,cum id quod vtile eft teneas,non eft quo'd fis curiofus. Itaqj de iudiciis, qux deinceps retulit,
omnia prxtereamus, quado capitahabemus, partim fimilia ea fuiffe, partim dilTimilia.Nam cum
--: : . ...priina

'5

I__I IN LI B. I. HIP. DE MO RE . VV LG . COM. II.

_ Ipfima iudicia aut fexto die tollerent agros, aut effent incerta, ita vt redirent morbi ad vltimum & E
jablblutumiudicium, diefeptimodecimo inuadentes,in hoc fimilefiebat &diffimile. Pofthac
i aha commemorat iudicia dC recidiuas, qua in diem incidebant vigefimum, vt ibi perfecfieiudica^

; irentur. Decumbebant circa Theatrum* Scribunt quidam non 0 jaT/)oi/ , fed 0 «/)aT/)or,vt habeant

^ i locum, quem interpretenturitaeffe to 9 ipi(Q-cu ideftardendonuncupatum*Adprafente

! fpeculationem, quemadmodum fcribas id genus voces, nihil intereft* Nec vero an Perigenis, an
i Dionis,an Theonisfratres effent,quicquam refert* Veru qui ea,qua artis funt medicg, probe ne^

■ queunt enarrare,ad tales defleduntcuriofitates*

84 i Quibus dutem TubcrcuUfecundum ^ures effent^ Hu dteytgefimolu(fcal?antur: ReflinEld omnibus Junt,qm-

' bus nonJuppurarunt.fedadlieficam deflexerunt. CratiflonaBie, qui apud Heraclium habitabat, &^fpidiom an-

mni pi 5 lorks'\ ciU<&flappurarunt. obiqtScymnipiBorisancilla,Juppurauit.Qmbujddmdieflptimoiudtcatme(l,intermifitnducj

ancillafufpu- \ rcdijt, ludicatus eji ab recidim f * ludicabamr die fleptimo Phanocritus , qui a^otabat apudGnatonem piBofeml\ /q
: ramt,€r’ol)ie.

nmt. Quia quiddam dixi nuper effe memoria dignum, referam hic, quod fingulariuseft illo, &rra-

, khj cod.ha, yfus* Nam parotidas curatas effe citra fuppurationem, excretionibus per regionem inferiorem, F

bet,diequarto.\ exemplum parum frequens efi:*Eius tamen nouitatem excedit,quodin hoc fermone fcripfit
i iiudufdamdt^^ Cratiftonaden,8([pidorisancillam,cumtuberculafecundumauresfuppuraffent,perijffemam
catus ejt dieje, pugnare videbitur: |1 Concodion€SGekreiudicium,-&ff6€«ram:iami:atem promittunt* „

nunc quidem caufa febrium, qua intra venas continerentur, erant concoda Cratifto^ ,,
redlh iudtca~\ ^ada, & ancilla pidoris, nam non obirent* At parotides erant tamen magira: qupdjinfre-
i tm e fepnmo, \ 3. 8^ debere memoria te neri dice bam: Nam polk fieri quapianT^ parte pnuatim con- ^

; intomyigep, codioni^~,lofOmo^ffiononconco(fto* Quicquideff reliquum,quodefthuncininodumdeiu^ '^

; mo,yt phano dicfis traditum, exade fumus executi incommentarijs,quosde ludicijsSt: Decretorijs diebus
i crito,qmcrc. conkxi^iimxxs. , ;

: iJediebJecr} Hyemefluh Solflitiu bnimale,'etl>Jqs ad.rPequinoBium, Febres.ydrdentesperdurabant,et Phrenitides: Mul
'■ ca.j. cLofpag. i diemjuum obibant.ludiciatamen yariarunt: Plurimis die ab initio quinto iudicabatur,qmrto intermittebat ,;

' is,z.e '.repetebat,abrccidiuaquintoiudicahatur:Numerusdierumtotusquatuordecim. .Atq;Puerispleriflqt,.Aetateetia \

\ C Supra t. 45 J proueBioribus,iudicabatur* Non nuUis iudicabatur l>ndecimo,repetehat quartodecimo,iudicabatur exaBe ygefl -!
i \mo. Qmdflqui juperrigerentcircalugefimumdiem,hisiudicabaturquadrageflimb.Superrigueruntautemple'rique'Q

\Jubiudiciumprimum..ydliquiJuperrigueruntdprincipioJubiudicium,&‘inrecidiuisyndcumiudicio. !'

I Meminit hic hyemis anni fecundi, non primi, quam in ipfb ftatu expoluit* At dixi luperius |

' pf Gracile- |cauiam,curphrenitidesnonprimo,iedpofl:eaviguerint*Iniuperindiciorumconftitutatempora 1
i giturh dpx? !effe dicit immutata, quorum varietatem recenfet: quibus hoc cum fuperioribus conuenit, quo'd |

I fAg obvivici- jcumrecidiuis fieret* Atque pueris quidem, his etiam atateprouedioribus penitus indicatum :
i jquartodecimo diemorbum refert:namocyffime his digeritur &concoquitur morborum cau^ i

j iyi vrci ■ sunt fa* Cgteris non tantum iti diem ait vigefimum, verum etiam in quadragefimum produdum ex re |

: tamen qui me ! cidiua vltimum iudicium* Et quid habet admirationis in varietate morborum infignes extitiffe ;

^ harem- iiudiciorum diuerfitates C* i

i 'Sd" VereSuperrigebantpauciflimi,.Aeflatefrequentiores,.Autumnoetiamplures,TIyemelongeplurimi:atSan- ]

\ V-iiferiha- lpiinu eruptiones Cejfabant. . ■

i idfTmita ' V eris hic meminit,quod in primo ftatu commemoratum elfinon in fecundo anno.Neqj enim
i tihm, fcilicet | narrationem produxit morborum, qui vigebant, verum ad fecundam vfque hyemem exten-1
I 'Vafrum: "Mei dit* Cur autem temporis longitudine in dies etiam atque etiam numerus augeretur rigen-

dyyePavidef tium, iam ego fupra quafi innui eo loco, cum admonerem* Offendi fieri rigorem, i

I cum fiaua:bih'sc6rpofapefffieeftbliff^rnon autem in vaforumcontineatur |

J eayertatur: camtatibus^^^um igitur primum cieretur,febres ardentes gene- i

: “ rauiuDeifide in carnem tranfiensjvbi per eas foras impel- !

leretur,rigoreminduxitPaulatim verofanguinis
\febres^ard~t’ eruptiones fiftebantur, quo'd bilis non

^generai^/^l ampliusin^nis^^dinto-

\ tamen corf de ' tum eflet dlftula

I rato. corpus*

Galeni

G A L E N I I N L I B R V M P R I M V M

HIPPOCRATIS DE MORBIS VVLGARIBVS

C O M M E N T A R I V S T E R T I V S |

A R G V M E K f V M i |

DocetPr^eceptaquaedam ad.MorSos dignolcendos ac adPr^Iagiendum vtilia! !

Ac ad finem Quatuordecim Aegrotos defcribir. ’ >

Orhos i

ho,J4e^ro,oblatis,Offer^f^te:Namfdciltm exhkyeldtfficilm:Fr£tertuexyniuerfiet ^ j

fmgulan CceIi flatu., & Singulis locis, ex Conjuetudme,ex V i£lus ratione, Vit de gener e,, j

<Aetatecuiufqj,ynacum Sermone,Modts,Taciturnitate,Ima.ginatidmbus,Somnis,Vi~ ‘ j

gilijs,In(omnijS,quibus et quando,VeUicationibus,Pcyfri6liomhus,Lachrymis,^cceflioni j
T>us,DeieBionibus,Vrinis^flputis, Vomitionibus: et Quf, ex quibus,in quos Succejsiones ;
morborum,et qui ^bfleffuunexitiumyeliudicium: Sudor, Rigor,^lgor,Tuflis,Sternu _ i

tamentd,Singultus,Spiritus,R.u£ius,\Fldtusfllentes,flrepentes,Jdfmi, Sanguinis eruptio' \ i

\ties,Fi£morrhoides. Ex his Confideres,qu£per hxc accidunt. ' j

Quidam hxcexi'fi:{manteffeafcn'ptma,q)efufde interpretationis A: fententi'xfint,atq^ illa,quse ^

in libro de humoribus fiint fcripta,qux alijs ante commentarijs fumus interpretati» Sunt quidem
haec praeiagiendiprgcepta,quibUsaudt:or tradit communia propofitaja'quibus fumendafintpre'' i

' fagia» Communem itas^ vocarnatura, omnium hominum;pf 6 pfiam,vniuicuiu]^nbfim na^

; turam»Quo'd aute ex vtraq? fint conftituendae dignotiones 8 C prxfagitiones, certior vero fi t,qua: 2
: proficiicitur a' propria natura,in libro praeiagioru didicifl:i,& in libro de fraduris, & articulis,atq? ^ ^

de capias vulneribus: quos item libros ante interpretati fumus» lubens igitur femper affeda par^
i tem cum fuo ftatu priore natiuo conferre, adiecit luo fermoni, aliena non effe negligenda» Simili:

I etiam modo cum dicit: || In acutis morbis fic confiderandum, in primis quidem aegri facies an va-- i in Prog.cS.i.t;

« llentium,maxime vero fuxipfius,fimilis fit: ea enim optima cenfendaeft»Atq3 11 proprium tenea- ; g

■ C mus colorem cuiufqj aegri dC magnitudinem, non eft q> quaeramus communem. Quia vero om- ;

; nium hominum ante non cognofcimus natura,ied nec opinates fgpe ad ignotos accerfimur, prin
cipium cognoicendorum morborum prxfagiendbrum^3 a coibusinftituimus.Quoru enim na^ '
dus non acutus,nec oculi concaui,neccollapia appareant tempora,nihil rogamus quenq de egro* i
i Quo'd fi nafus acutus,oculi Goncaui,ac tempora videantur collapfa,tunc qua effet facie vales,qug-' j
rimus* Atc^ita confequentium fiunt etiam ex Morbo praefagia.Pluribus enim planum tibi fa> i

! clum eft in libris de iudici]'s, 6 ;: in commentarijs in aphorifraos/ubito tertianam exquifitamiudi^ I ^
cari, quartanam efle diuturnam, vtfanq? vero a' periculo remotam: phrenitim aute & lethargum i
periculofos efie dC acutos: duritiam lienis pernicialem dC diuturnam. At ex ipfo iEgro bifariam j
« i futurapr|fentimus» AItermodushiceft:J|Mod(iJus7ihquTt3fiacdberefpondeat,maiumeft:Gon ii.Proi?.c 6 .i.t.

« i tra turbidus in ^gritudine non folum fi loquatur afpere,ftd ne fi defipiat quide in exurente febre, 4^-170x

« i in difcrimen venerit» Alter is eft modus: Si gger omnia officia prgftiterit,fit^3 audiens medico,aG;

ne fic quidem profecerit quicquSn^^uiterisaegrotat. Omnino fit contrarium,fi cum nufquam ! j

I in officio fit, attame raediocriter habeat». Itidem ex Oblatis praeficere liGet.Nam pFaufs'G£&is, j"

I fi nihilo habeat deterius ,mioibusmediocris-eift. VerumGum re! 3 :eomniaadm 4 niftramur,^pi:at-^

D ter^ qj nihilcommodetur,etiam exacerbetur, eft hoc malum» Me quidem non tatum morborum i

; modos, verum formas eriam ex oblatis cognouilfe fepenumero confpexiftis. Y erum, vt dixfplu; |

! ribusalia's de his omnibus egi. Cum vero ex Offer en te dicit etiapraenofci promptius vel diffi-- |

ciIius,inmorbis intelligas»Quodfubindeconipicientes,fluefitdiuturnusmorbus,fiueaffe<ft:usfe I i

; briles longi,etiam ex eo q? fciamus,qui curabat medicus, notitiam augemus» Si enim clarus fit,pa i

rum de curatione fperamus:nam morbum conftat cacoethe effejvbi cum redte omnia adminiftre; '

tur,nihilo fiat mitior: Sin autem ille imperitus fit,probatur nobis,fi omnia probemftituantur,ho !
minem incolumem fore» At etiam ex Statu ait,hoc eft ex peculiari aeris temperametOjforepre--; !

fagia»Iftud autem/vniuerfo&rfingulari coeli/eft tale,fi,qu£einftaabusfupradefcriptis tribus ex^: |

pofita,memoria tenemus :vbiipfeHippocrates,qug in aere accidebant per calorem & frigus recc! i

« fens,ad finem illorum praipollens temperamentumpronunciauitiverbigratia, vbidicit:||Cum iSuprac 5 .!.t. 8 . |
« : eflettotushicftatus.auftrinus&:cumfqualoribus,tametfitotumannunecAuft:erfpirauerat,nec |

ec

fqualor fuerat» lam etia cum dicit: jl Cum totus fuiffethumidus annus, dC frigidus, aquilonius»

1 pro excellentia pronunciat.Nam, vt nullus fuerit toto anno,neq3 calidus dies, neq3 fiGcus,neq3 au
ftrinus,haud fieri potuit. Ita etiam morborum formas fane'multo conuenientius erat tales efie,na

;Suprac6.i.ts.

lioS.a

/

tamen

1

Supraco.i.t.37

lof.i

IN LIB. I. HIPP.

Ibidem_. t.
i?4.b '

3 ^Aph.^ 4 . 1 Ex.

antiquii-Sifi*,

ne,-VeL profu»
doi tenebroi ,
■abilM.uide

gnotioe ex in-
, fimnw. ct. 4 .

tamen quin a!i'| intercurrerint* Hic ergo cum flatum primum omnem expofuiffetjin eius fine ad E
verbum fic fcripfit: || Inter omnes, quorum fecimus mentionem in hac tempeftate, foli in lethaisa ■ «

: tabidi incurrerunt, Cxtera commode habeban t,neq3 alijs moriebantur febribus,neqa.vna vulga^, jj
batur morborum forma, neq3 vna fuit perpetua toto anno tempeftas. Per excellentiam vero nos
: temperamenti,vel frigidum, vel humidum, vel aliud temperamentum dicimus,Hippocrates ve^ i
i f o icripfit, Vere nanq? alq morbi,teftate alij,autumno & hyeme ait} atc^ altj inciderunqin fingulis, |

I quos defcripfit,flatibus. Sed tame per totum annum hoc flatu hicdominabatur morbus, alio ille* |
i Atqj illud efl quod dicitur,Ex vniuerfo ^-fingulan' coeli flatu* Addidit autem ad orationem /coe j
I Ii/ quod fdlicet fi nude fineadiuntfto proferatur,ftatus nome dC loci formam poffit indicare, rei^j ^
j cuiufuis* Ac nimirum connecflens dicit,Ex vniuerfo & fingulari coeli flatu,& Locis fingulis,&
Confliem 4 in«;Narnadfmiita:;pr^iigfenda=ma^«Bp©F^ss#hfm^E,c 6 re, crebro efl oftenfum*

Hocloco fatis fifqj^atllibrumvDS remittam de aere,aqua,& locfs: vbi tradit qui morbi quibus lo^
cis vigeant*Nam efl horum generatio indigenis congenita:minus% habent,tan^ familiares,dri
fcriminis* Immo vero vel Confuetudinem ad prsefagiendum conducere docenitaque in prxia-'
giorum libro, cum notas afcribit ex confuetudine, Alia's ad hunc dicit modum: f Si pronus iaceat
iSjqui per bonam valetudinem fic cubare non confueuiqaut delirium aut ventris dolorem portenT «
di t* Alia's fic :J| Stridor dentium^in febrifeuaprseter cofuetudinem a' teneris contradam, inaniam »
fignificat Sf inoi tem* Sed ex Vidus quoq? ratione,quam fgerferuauitjqueas quid fit quantula
humorum,qui exuperant,fcite cotjcere: quibus perfpedis,facilius cognofdtur pr^fens iiatus cor
poris,expeditior^3euaditdeeuenturispr$iagitio* lam dC praefagiri ex VirxinftituttS:Vulf*Vo
kafltaOTem=vferimiflfua^?oc’efl 4 <®^'pi^VjUfiC'rajomnia quae dbeuntfean^ESyautvtilitate addu^
di,aut neceflitate,fiue nauigent,fiueier-ram colant,aedificent, fabricentur, venentur,aut colat exer
citationem,vt fepe in calida vel frigida lauent*Efl igitur ex i]s,ad qug ftudia fua conferunt,de mor
bi coniedareconditione*Namruriqui^gittempat€=aAuoiapi^kams,durfter 5 ^renuiv'fdu, ama 1
ram bilem potius,quoad huius efl,^ pituitam coaceruauerit* Qui cotra ac ille, vrbem colit in vm 1
bra,lauans bis quotidie,tum autem in ocio perpetuo cibis fe ingurgitat, hic pituitam citius* Eade I
|efl in exteris ratio* iEcatem vero prxfentibus cognolcendis,& prxlagiendis impendentibus,no j
jparuum vfum prgflare cognofees ex aphorifmis,in quibus de |jxtatibus fermonem habuit: quem !
jquidem nos librum iampridem fumus interpretati* Sermo prxtereaxgrfprxfentiumnotitix, j
confequentium diuinationi, potefl adiumento efle* Verum efl coniundum hocfignum^ ei^? j
icum iudicio conuenit,quod proficifeitur a' confuetudine* Si enim gger fuo more loquatur, quo fo (}}

{let ante integra valetudincjnihil expedabimus mali: Sin vero contra morem fuum gger verba fa j
Idat, efl illud prauum fignum: nam efle eius fufpicamur hinc offenfam mentem* Quod deinde i
|Hippocrates T/doVo/ct/i/ dixit (nos modis vertimus) videamus quid denotet. Vfurpant hoc vo^ |.
jcabulum veteres duobus in fignifieatis: ac modo pro animi moribus vtuntur,modo pro differen |
|tqFaurfernTfeetus,qua de re fermo habetur. Exempli gratia, fi habeatur de vidUs ratione oratio, 1
jhic icriptor fi modos dicat rationis vidus, diffdetias ipfas aut formas fignificanitidem li febrium {
jefle modos multos dicat, differentias harum aut fpecies interpretat*Itaq3 hac didione /modis/ aut |
lanimi fignificat mores,autfermonis differentias,quandoquide de fermone meminit,quafi ad huc i
jmodumorationeminftitueret:Exfermone,&ipliusformis,autdifFerenti|s*Nam,difterentias,an | =
jfpecies,an formas dicas,nihil interefl imprxfennarum ;fiquidem hxcfiunt omnia diflecandis tjs, j
[qux generarim funt mente concepta* VtautemdeflatuegridocetaliquidfermOjfic&Tadtur |
jnitas infolita, aut natiua xgri.Nam vt efl ea taciturno fua fponte fecundum naturam, ita loquaci |

Iprxter naturam*Quocirca hunc aut foporans torpor tenet, aut efl melancholix initium* At fi tZ' j.
Iciturnus non taceat, ied amplius confuetudine loquatur, delirium denunciatur* Sub hxc cum :
jlmaginationes feu cogitationes (hoc efl S'tct.voy\f/Mrit) dicit,nulla rem fenfibilem indicat, aut appa H
jrentem,fed quam argumentis feu conieduris aflequimur* Argumetum autem efl quod xgri vel
leloquuntur, vel agunt*''' Nam cum de nobis quidam mane de more xgrum inuiferet,totam ait no ' ,<^.1.1. J

.,.nr- . . .-r .. » , , ifiuS ;

. jfialrinen&ssdtrnTrexrHius verbmntelleximus principium efle q uodda melanch olix* Ex Geftu
lite xgrorum animi mores produnt* Pofl hxc audor dicit. Somnis dC Vigilqs: de quibus mihi
ex jcertum efl hoc loco nihil dicere,q? ante in aphorifmis in prxfagtjs,fomnos et vigilias expofue^
■ ^ jrim* Et vero de Infomnqs etia mihi ante explicatum eft,cu alijs, tum ijs qu« corporis alique afle

'dum indicant,ficut etin libro de vidu valentium efl traditum*Nam fiquis perinfomnium videat
^ncendia,hunc offendit flaua bilis: f Si imbres,abundare frigidum humore declarat: Sic fane', fi ni
jue glaciem bC grandinem,pituitam frigida. Siquis in fccrido fe loco efle putet,putredinem humo

et libro de di- pm: Si gallorum gallinaceorum criflashabere,aut rufa quxdam,fanguinem exuperare: Si caligi

jnofa cernere,aut in locis efle caliginofis,flatus indicat* Vnde etiam huic verbo /infomnijs/ adiecit
|/quibus dC quando/ vt Quibus,iliorum differetias indicet: quod etiam fi omitteret ipfe, clara fit:;
'pC C^Sdo tempus deno tet, quo infomnia fiunt,hoc eft,fi aut in principio acceflionu,autin vigo^ i
" ' re,aut i

DE MORB. VVE. COM. III. iiS

A re^aiit alio tempore t Atq? fl a cibo ac tali ftatiffljaut fine dbo: Sumitur enim non nihilex his i ndt
crj. Itaq3 qui fe niue putet confpergi, idcj3 fub acceffionis initium, vna' cum rigore vel h orrore vel
algore acci 4 ei e fibi imaginetur,tempori id potius,^ affedui corporis, eflattribuendum* At vero
fi eiufmodi infomnium videatin febris remiffione, fidelius prxbet argumentum frigidorum fuc-^ i
eorum; Longe etiam magis,fi nihil comederit ante ciborum pi tuitoiorum: nam dum illi in ven^ i
tre continenturjpoteft talem habere quis imaginatione, vt affirailis non fit corporis totius flatus, I
Quod deinde efl diclum /vellicationibus/ alia's in commentarijs defuccis expofoimus, vt etia:
alia,quae hic liint comemorata mul£a,quae de floccos carpentibus dici, &lfefl:ucas.colIigentibus.va
lent: aut et de vellicantibus aliquam fui parte, vbi fubefi in profundo dolorificus affedus. Et fepe
partem,quae pus aut alium continet acrem humorem, vellicant: quae quidem etia efl non nunqua i
nota deliri), lam quod efl deinde feriptu/perfridionibus/ mordaces efle ad cute humores figni^
ficat,qui ad fcalpendu iritant. De Lachrymis iam dodi fumus tam fpontaneis q inuitis,quidma;
denotare foleant vtraeqs* Iam & de Forma acceflfionu, Immo de deiedionibus quoc^,vrinis, fpu'
tis,vomitionibus,efl in prtefagqs fat fupercj? declaratum.ln aphorifinis et non raro efl de illis fada
mentio, vt item in praedidionum libro, Poflea dicit, Et qug ex quibus,in quos morboru fuccef-
B fiones,8<l abfceflus in exitium vel iudicium. Hic ea funt, quae ante funt tradita, qux tum enarraui-»
mus,ad memoriam feuocanda,INam fiunt fucceffiones morborum perniciales decretoriae, pro
ipforum differentiis morborum dC locis affedis. Nam in morbos fucceflTio leuiores,& locos igno
biliores,efl falutaris: in morbos grauiores,locof^|3 principaliores,perniciofa-Eodem modo abfceL
fus, qui cum effluxione fiunt,funt illi meliores :qui vero caiirdecutittu;;mfnuseoramodi: Ac ho^
rum ipforum quidem remotiffimi quiqj a loco affedo,&jn partes ignobiies.*gri, baniiunt: con
trarii horum mali. At vero in iis quae pofl hxcfiint dida per totum opus,plurimum elaboraui.<

; musin libris,quos olim fumus interpretati. Etenim in aphorifinis 5C praefagiis de rigore, fudori,*;
bus,tufri,flernutamento,finguItu: At aliis in Iucubrationibus,quas confcripfimus, de his alia di>!
ximus,& de caeteris omnibus que ad dignotiones referunt,8< prgfagia, Quo'd aute Algoris iam;
facit mentionem,animaduertedum efi:,num vniuerfi corporis frigus, vt profunditas inardeat, in-^ i
terpretandum fit, an partium extremarum, an potiUsiit de omnibus illum his arbitradum dicere*
Siquidem aliud, quod efl initio acceffionis, fignificat frigus; aliud in remiffione: ficut fane'fi per
totam commoretur acceffionem,quod quidem haud bonum efl fignumific fi tali frigore inierio--
^ ; ra perpetuo ferueant: de quibus oibus in libris,quos narrauimus,& in opere de indiciis verba feci
C mus. Spiritus vero cum dicit,refpirationis inteiligimus differentias, vero Flatuu inde me.-

minitjfunt illi quocp in genere fpirituum. At de his et in cSmentariis in praefagia efl tradatum: SC
in opere de dyfpncea,& de voce, de fpirituumin refpiratione differentiis: quemadmodum de fla^
tibus in libro praefagiorum, Iam Rudus quoq3 in genere fpirituum funt: ea6,3 illis r es q uoda mo
do cum refpirationis fpiriiibus conuenit,(^atenus vero in flatuoforum funt fpirituum genere,
hadenus cum flatibus etiam habent eommertium. Proinde dC hi fpiritum in fuperiore ventre fla
tuofijm generari indicio funt. Quod vero in fine capitis dixit, planum efl. Sanguinis nancp eru |
ptiones3& haEmorrhoides,quemadmodum hxcladem afferuntjilla; praeflant vfum,didicimus, |

% ' Inter FehreSyqudidcim Contim£fmt:qii£d(im Interdiuten€nt,m6leintermtttunt:'yel No8letenent,diemter~^ I

•c. : * Bifariam veteres vti continui nomine Sl intermittentis videatur. Nam continuas vocant fe.^ |

bres quandoq3 omnes,qutead integruatemnon definuntiquandoquenon-omaes, qu:e non de- ^ i

i i ntermittentes interdum appelfant illas roias,quat in integritate finiunt: interdum eas,qu^ttOtt fi- \

I) niunt in integritatemjfed infignes faciunt mutationesfingularum acceffionum, in initium, incre r ^

mentum, vigorem, & remiffionem: At medici quidam iuniores, quat nullam magnam mutatio- ^

nem habent,non continuas i.fyneche<s,cxterum fynochos idefl continentes, nominant: cotinuas
aut has folas,quse no veniunt ad integritatem,&: intermittunt fingulis acceffionibus,Has vocant
antiqui interim continuas, interim intermittentes: nam funt certe inter continuas deunetes in ^ i •
integritatem mediae-Proinde rede, vbi cum fynochis conferuntur, intermittentes appellantur; cru
cum ad integritatem venientibus, continuae. Hoc loco differentiam febrium Hyppoerates feri- Leo timos, fed i
bens,aliquas efle earum continuas dicit,& funt quidem in vtroque continui fignificato continua: fine legedum I
multae :quafdam aut aut node intermittere,aut interdiu.Ex quibus quae ad integritatem non defi o-uv^x-^v uci '
nunqiunio res q uid am med ici f^^piyQvg,vd zcthfMpmvQ , id efl diurnas vocant: illas, quae de- i

finunt, quotidianas. Qua vocum arguta obferuatione vacabant maiores.

Nam cS intermittere intelligatur SC dicatur bifaria,quemadmodum fupra retulimus,qu2; fingulis
diebus&nodibusinuadunt,mtermittentesdicenius,{iueintegritatein,fiueremiiilonequamvd *"
cant,affequanf. Inde ordine recefet a'fuperioribusdiuerfas febri udifferraas,femiteraanas,tertia- » '

nas,quartanas,quintanas,fepiimanasjnonanas comemorans,Teraanae & quartan* clare ad inte-
. -- r - '^itatenT^

|ad integritaEem veniant, ilixad remiffionemata earum quae tertio aut quarto quoq3 die inuadut,

I quaedam difieretia fit: plane' cernesnihil de re,fed de fignificato nominis femitertianx quf ruQu^'
iquarto quoqj die inceflunt,has integrum corpus fdmusplurimumprfftare:acquf quarto quoc^;

I inuaderetdiejquaeadintegritatemnonveniretjrariffimeviiaeft+Noneademinillisratioeftjqug:

I tertio quoqs die accedunt: complures enim funt differentiae* Igitur in his, inquam,non de re, cxte
I rum de fignificato habetur dt: nomine quaeftio, quas de iftis febribus tertianas conueniat ,dCfc'

I tnitertianas,8^ tertianae naturam referdes,appellare* lam cum elTe ahquas dicit febres quintanas,

; aut l€ptimanas,aut nonanas,non de didionis fignificato, fed de re ambigifiNam funt medici,qui
I confirmant vitra diem quartum,circuitum fe nullum confpexiffe: quidam affentiiitur Hippocra-
I ti. Equidem inde vfq3 ab ipfa adolefcentia obferuaui ad huc diem,fed'Teptimanum, vel nonanum ^ a 1.4, £ i, ^
i omnino non vidi,nec clare,nec obfcure* Quintanos certe vidi circuitus obfcuros, fed non exade

' I autapeff^t^uotidiahbs^iStianbsi,SCquartanos.Sedres(quantumequidemGenfeo)quandoqm
I dem ex experientia de ipfaiudicium fit,ratione non qusritdemonflraritSi enim fit,qui exadeco
i fpexerit,^ crebro,aut feptimo quoq3 aut nono die acceffiones fieri(neq3 enimiterum au t ter fit vi ^

I diffe fatis) fit ille indudusjeffe no nullos etiam tales circuitus*Sin autemnon viderit ab initio gta-
I tis ad fenedutem vfcp,quos vifit ggros,frequentes eo febricitare,modo,iam illi hoc coftat e' diuer-1
! fo, non incidere eiufmodi circuitus* Quamobrem in Hippocratan cum ratione difputare, quod j
: Diocles fecit,valeas*Nam quibus dicas ex fignis,aut humoribus oriri,vel quintanum, vel feptima i
i num, vel nonanum circuitum, non habebis* Qiiinimmo nec fcripfit quenquam i ta tegrum labo^'

; raffe* Et quidem erat hoc eius ofEcq, vt communia jpraecepta alia non parum multa priuatis pla>!

I na fecit exemplis, iam idem quoq3 in his prtcfrare* Sane' fciedum eft in multis exemplaribus effe |
i fcriptuminitium huius capitis,genereorationis,quod vocant,adhuncmodi 5 :Febres i

; continuat interdiu tenent,node intermittunt: node tenent, die intermittunt*Quod cum dixi vo^ |
i cari genus eicruyS'irov^{imul explicaui eius interpretationem* Oportet autem tanq in numero nos j
i didorum adiundas inteliigamus,quat prattermiffat funt in orationibus,coniundiones* i

31 Sunt autem ^cutij^imijMdximiyGrmj^imi Morbi, ACpr<&c£tem omnibus Lethcdes, in Continmfehre, \

I Abfolutiffima omnium horum difciplina in commentarijs eft de febrium differendjs tradita*

I Hoc loco, vt iam %pe teftatus fum,non conftitui veritatem demonftrare: neq^ omnia fingillatim, (j
vt nihil prxteream, docere: fed fenis interpretari verba* Summam vero fingulorum,qutE comme
tanda incidant,non praeteribo* Igitur acutifllmos aitjScT maximos, ^ grauilfimos effe in febre co
tinua morbos: acutimmos dicit eos qui pauco tempore decemunt: maximos, validiffimos: gra^
uifIimos,qui cum periculo funt coniundi: quod interpretans ipfemet, mox prx caeteris omnibus i
appellauit illos lethales*Et quoquo modo continuam febrem accipias,vera dixit:nam morbi acu I
timmi,maximi,& grauiffimi,tum in febribus eueniunt, qute vocantur proprie fynochi: tu in alrjs j
iuxta,quae fingulis progrediuntur accefIionibus,ac initia efficiunt, incrementa, vigores, dC indi-- ’
nationes manifeftas,nec ad integritatem veniunt tamen: de quibus hoc loco fuerit fatius interpre i
tari, quandoquidem fynochis contigit in his non his in fynochis contineri*Quo'd fiquis oratio^ i
nem intelligat de folis fynochis habitam, eximere videatur alias continuas, ceu non periculofas,;
nec vehementes,aut acutas* I

1/ero Omnium ejl Qmrtana SecuriJ?ima,facillimdJon^^ima. Hstc enim no/^eji ipfa quidem tantumper Je \
talu,Jed etiam a maenis alqs 1/indicat morbts. \

Facill imam e fledixit quartanam,quod eft perinde ac Ieuem*Etcnim continuae,quia nullam ha k
bent vfqp ad iudiciumremiffidnem mbleftiarum, ftd perpetuo irifeftant, merito graues dC dicun-
tur,&:funt. In quartana,maxime vbifitmoderata,licetdiebus, qui inter acceffiones intercedunt,
prodire,ac non nunquam folita munera obire. Caeterum mos eft tibi veterum^vb! de febribus di
iputantes audias3Cognofcedus*Nam fi iecinorisinflammationem,aut lateris alius'ue partis,febris;
coniequaturjpleuritim, vel peripneumoniam, vel hepatitim, nominant morbum, non febrilem, i
Qui vero citra inflammationem febricitat, febre hunb dicifiidabdfare*At nunc quoqp de quibus
agit febribus,fic accipe inftitutam orationem: quadoquidemex^liene iepenumero grauiter vidF ^.1.4. f.i.
nrus homi nes febre laboraffe quartana,ac deinde colleda aqua inter cutem, effe defimdos* Veru ^

ipfa iua ipbntel|uarfamp^ericulo vacat, q^^ quidem alrjs etiam morbis liberat* Atqa ita ncuimus
morbos comitiales fuiffe a^quartana diu infeftantedifcuffos* Sed eius didieifti originem in com^,
mentarfjs de febrium diffdentijs,&: de iudicfjs*

f In” Febre,quam SemitertianamliQcant,cum Morbi eueniunt acuti, tum Br<£ter exteras h(ecejl Maximetetha~

hs. ^cTdbidi,&‘ lon^ alijs morbis detinentur. Hae praecipue oe^otant.,

. ... . —-■ --- - -- --- -- Non I

DE MORB,. V VLG. COM. III.

A Non poflufn medicorum vulgus adducere, vt a vocum &: ffgnificatronum conGderatione, ‘ j

ipfam rerum difiungant confiderationem: quibus iure quidem ignofcendum eft, Vbim. Agaihi i !

nus 5 ne alios appellem, folidum librum primum fcripric de femitertiana, in quo nominis jjgnifi"' . ;

cationem inueftigat;, quid erit caufe, cur minus veniam his des I Tametfl erat illud minoris qui -1 I

dem negoci), de qs qux cernimus, feparatim inftitutionem tradere continuam, feparatim de eo^ | * b t? \

-rum nominibus, id quod nunc ego faciam* Nam:fe|^ium, qus* tertio qub^dieihifaduhfTlise ad! hanc \

integritatem veniunt, illa; fecus* Rurfus vtrarumc^iarum ea eft differentia* Ex^venientibus ad i mfra ' \

\ integritatem, quaedam acceffionem habent horis duodecim circunfcriptam, qu^da longius pro-; |

fdudiam* Earum vero quae ad integritatem non veniunt, quaedam cum horrore venientes,cum a I |

[primo impetu ad incrementum quod vocant,fe conferunt, tametfi elfe iam mediocriter praegref-1 j

iae videantur, alterum horrorem cum conftricftione inducunt:ab hocalterum incrementum, de- i j

inde aliam conftridlionem 6^ horrorem: nam iterum hae&ter repetunnPoftridie aliam habent | j

priore minorem acceffionem, fine priorum repetione:is6j3iiiiseft: perpetuus deinceps oxhis,vt* pisiiohacui j
binae, quas dixi, binis fiant diebus accefllones* Praeterea alix habent tertio quoque die acceffio-: dttur ahddare
nem citra horrificas illas quas diximus inuafiones bC repetitiones: vnam^3 habent acceffionem i :

I tertioquoquedie,atq3acceffionecarentfecundodie*Vnumhae 6Ccontinuumhabent SCaequa-l !

bile ab inuafione ad vigorem incrementum* Habes iam febrium,quae tertio quocp die inuadunt,:
differentiam femper confpicuam in aegris,Oftendimm autem a biliofo SC pitui tofo fucco febrem i '

eum horrore venientem profici{ci:eam vero quae cafetBbifore,aKIi^o^idem7ISlE^ | ;

Siconcodiu difficiliore,! quam ferunt effe principum partium inflammationem, Atquaecum! ;

rigore inuaduntquidem, ceterum ad integritatem cum biliofis vomitionibus, aut deiedioni- (ps/>«a-/ ^'dv' '
bus,aut fudoribusveniunt,harumeftcaufa totum corpus permeans flaua bilis* Qiiarecumhec i

fe ita, vt didlum effihabeant, fiquis caufam fingulorum inueftiget aut curationem, officium me- i

dici ille, rimul% operepretium fecerit: qugrere vero quo quodij3 didiorum commode nomine ap \tror autem U ’
pellet, haud dum medicinae intereff :alioqui tamen res cognitu efl:necefraria,vbialfos/docereilv gendum ejfe ;
ftituatlegere*Namadmorbo^uidenEnxgriscognofcendosnobis,6dfutura pr^fagienda,vi- \

demus nominum exadlam rationem nihilfefffre , quando vulgus non ex his de medicis exifti- :pKiywv^v,ut ;

’ mat:verumcuma'fanguinismiffioheconfpiCiatxgrumcommodiushabere,cibumc]3intempo- ficueriatur. i
re fumere (nam vel de hoc poteft plebeius, cum vidit, iudicium facere ) deinde non ftatim cibum dt tpsa |

acceffionis principium excipere, fedlongiorepoft tempore, tdmmedicum collaudat* Iam etiam mfidmam \

C fi frigidam eum porrexiffe lauiffe%, ita% febre aegrotum liberauiffe cernat,continuo illum fufpi- ■■

cit* Sic etiam,fiquid de fequentibus prodicat* Profedlo haec illa funt,quae i lluftra nt prorfus 6d ve- '

re medicum* Sophiftes vero,dum de vocibus 8d fignificatis cohtedit,' tempus corrumpit”S’Tuurn ^ ;

dc difcipulorum* Nos autem non inftituimus docere hoc loco opera artis (nam hoc quidem alias |

abunde effecimus) ceterum breuibus mentem infpicere Hippocratis tquod vt faciam, hic facul- ;

« tas datur* Etenim fupra etiam ipfe Hippocrates dixit: flnfeffabat illos plerofcp hec incommoda: supia. io 6 . a. ;

horrincte febres3continuae,acut^,omnino non intermittentes: modus erat iemitertianus, vno die • j

« kuiores,alterograuiusiteruminuadentes* Rurfus hoc loco dicit: In febre femitertiana cum mor i

“ bieaeniuntacuti,tumpr^teroeterashecefi:maximeIethalis*Letharemigitni'femrrefrianamefle,

aperte Hippocratesipfe dixit:febrium vero ad integritatem venientium lethalem eile nullam, in 4“.Aph.4}.Ex. '
aphorifmis clare docuit, his verbis: 1 Febres quaenon intermittentes tertio die ingrauefcunt, funt orijz.e _ i

« periculo&.Quocunque autem modo intermiferint,periculum abeffefignificatur. Quiitaquein '\FortecUn^, \

venientibus ad integritatem femitertianam effe jHippocratemfequens, dices c'Atqui fane qui "
aiunt, li horas quatuor & viginti quis febre vacet, mediam eum femitertianam habere, in nume¬
ro habent talem febrem intermittentium* Sic etiam, qui mediam dC paruam a' magna diftare ho-
D rarum numero ferunt, ftudentes vtranque ad integritatem deducere,ab Hippocratis fenfu difce-
dunt, dum in febribus intermittentibus ponunt femitertianam: quia nihil hxc periculi habebit,
quauis ab illo lethalis dicatur. Satius igitur fitjVti cenfuimus,vocabula repudiare, atq3 curationes
difffinohes^pf^iagia^ cuiuft}^ meditari* Sed enim quia clarior per vocabula compen-
diofior dodlrina euadit,! prius exponemus oratione febrium differentias, quae tertio quoque die
' inuadunt,vt modo faciebat tribuens fuum cuique earum nomen, id quod facere femper folet, ad
! eonftituendasfebrium,quKtertioquoq3dieinuadunt,diff'ererttias: Deinde qux intra duodecim
I horas ceflet, breuioris inftitutionis gratia appellabimus exquilltam tertianam: Cd.u:ediururnio-
: rem hac acceffionem habeatjadhuc ea tamen remiffionera longiorem^ vocabimus illam llmplici-
I ter tertianam: C^uae vero acceffionem plurimum produeffam , paruum autem interuallum, eam
i iam tertianam nominabimus produdam: Quae ad integritatem non veniat,fed horrificas primo
I quidem die faciat repetitiones, altero fimplicem vnam acceffionem, femitertianam hanc appd-
I lamus: Sin autem fimpliciter tertio quoq3 die inuadat, IhdcHFteftiah^naturanirefe'-

i tentem. Omniain hoc fermone dimnita habes,tam vtiiia,g inutilia, H^c igitur femper tibi funt
__ i memoria tenenda, & eorum habenda expedita notitia:ita enim nugas iuniorum medicorum,.

TemaOairisT ~ “qqq ^ quas^

uadunt, dein¬
ceps iuxta u-
ndqMjppfitril'
propria appel-
latione{cjmad
modu Jiibmde'
\ fac er e confue-
ui) dimdere 0'
portehit difpf
retiivs.Fehn^i.

1 tertio
~Jie inua^iifPf
itra duadeafn.

hreiuor
~tuttone

IN LIB. I. HIPP.

t *

■ qu^ de prcedi<f}is feceruntnonunibus, cum de rebus interim diflerere fefe crederent, damriaibis. B
' At nullam exrfsjqux ad integritatenfeuadifnt, fmiiternanam vocare Hi^bcratem^oflenfum
infolitti. I eft. An vero eam vnam,quam proprie ego vocare confueui horrificas repetitiones facientem:an
dorwire. \ etiam eamjquacabfcp his fit: dignum eft attentione. Si enim tabidis, & aliter diu aegrotantibus fo.-
^ S-id\let acaderehxcfebris,fortafi[ls etiam fihorrore careat, vocabimus eam femitertianam,fidiefe^
Ka.ra,<p -1 cundo iterum inuadat. Sed, quod dixi, quando de vocabulo quaeftio eft, nihil interfit , fi cui po^

I tribuatfebri nomen femitertianae Hippocrates, non plane teneamus:adeo cumipfius

febribus artem perdocfii, habeamus quae ad artisopera requirimus, vel fine illarum nomimV
I Tifop. « /^'|bus. Videbiturfortafiisconuenire,vtvideamus,quadereHippocratesappoftiic/quamvocat/
i hi x.o/;^«y--l6^nonpronunciauitfinipliciter,lnfebrefemitertiana cum morbi eueniunt acuti. Equidem il»
j Ium, vocabulum eenieo vt improprium r ep robare. Siquidem illis, qu^ integram non funtab>
i \ folutionem conlecuta, dimidq attribuimus vocabulum:ifa^jdicimus femimortuum, femideum,

, rov. v' 7 rvis..^»\ femiuocal em, femia finum , femiaflu m, dC itaid genus reliqua proferimus. AtyeroXemitertiar i
; ^ i na tantum abeft, vtdimidialiti vH multitudinefymptomatum, vel viribus, vel horum totacon.- ^

; l ditione, vt longe etiam fit tertiana deterior : vt potius huius illa, qua'm haec illius,effe videatur di> j

I i midia. (^are non venit in mentem mihi,quare adducfii,fic potius nomen pofuerunt primi iftius ip /

' ovvTis. Locus \ aucftores nominis, qua'm aliter. Potuerunt tamen hi, cum tertiana febris habeat, vt tertio quo-- ^
i certe diffici- j que die inuadat,SL ad integritatem veniat,quo'd-femitertianaalterum habeat de his, alterum non
I I habeat, ita vocabulum inftituifle: habet enim vt tertio quoque die inuadat,vt autem ad integri^;

' hii ita feiefof tatem veniat, non item: Pofuerunt prteterea, quo'd & acceffione careat cum rigore incipiente: i
; jit mrtt.-^t -; Ad hsec, quod non cum excretione finiatur: lam etiam ^ diem fecundum non habeat integrum»
que oh td tefo ^d haec aliud eiufcemodi illis affbre, qui commentantur nullius frugis fapientiam, dC ve^

ij-„jiiartis viumnegligunt, ■■

tabefcutj^ fro \ ■ °

fter altem — ^ NoBumd Non udmodmiLethdlis, Longa tamen eji: Diurna Longior: Sunt quihu4 ad Tabem l/ergat.

4nt,diedimi- \ Principio fimpliciter numcrum defcripfit febrium, deinde harum mores ordine docet. Cum
mte frim SQ- iitaq^ ante in catalogo dixiflet: Inter "febres quadam continuae funt, quaedam interdiu tenent, no>
no: fi non dor~ \ die i ntermittunt: vel notfte tenent,die intermittunt: Inde continuas cum expofiiiffet, ac m ox fub
nuat, uejferti jiUis de tertiana SC femitertiana tracftaffet: Hicad febres accellit,quae die inuadunt,node inrermit.» ■
lionis unanon ; tunt: vel nocfte inuaduntjinterdiu intermittut: quarum alteram nocfturnam, diurnam alteram vo |
homm agetes. |cat: Nocfturnam illam,qus no(fteinuadit:Diurnam,qu£e die. Sed quae videbantur nocfturnae tri- 0
Si tamen di- fidere laudi,hfcipfa non minus vitio vertunt, eo quo'dnofimpliciterdixerit,no<ffurnanoneftfe
Jaas ithalis,fed addiderit, non admodum. Nam fi no valde eft lethaliSjIiquet mediocriter lethalem elTe»
jDiurnam autem no modo nodurna effe longiorem dixit, fed etiam effe cum ad tabem vergat, vt
etb^^veiorpl j vel ea conditione fit deteriorlPartim enim quo tempore digeri & rarefeere magis folet, fi con^ :

mutes, jftringatur corpus dC conrpiffetur,inuadens merito videatur malignior: parti m quod tem pu s ha^ |
hic eritjenjdi, :bet,quoconiuIiei debebat, ^incommodum. Quo enimbpbrtebTf fempore’’cubare, hoc cogfe
(S'fortajfe nd tur aegrotus medico confulenti dare operam :‘=f quxcauiaelf^dFftemporis diuturnitate'marce-- ^
malm. di \ tabefcant^S propter alterutrum, fi cubent interdiu, fomni defedu: fi non cubent^”qudd yC'

hoTiLt^ oh duo- . ^

ru altem tan- \ 7 Septimana Longa eJl, l/evum Non lethalts. Nonana hac Longior etiam, at Non lethalit .

taTef 2 t^Tfi i Hippocrati decet diffider^rae fe fert enim oculis arbitrata hxc confcribere)neqjmenti-

naflu tUrmfi ti conuenit,dicere^3 etiam fefe vidifte. Quare obferuandum nobis eft fedulo dC experientia de ve- i
at,quodnofira ritate exiftimandum: fed ita, vtidem nobis non accidat, quod vulgo hominum, qui aliquem for- i
fromdetia dt- \ te confpicati,qui feptimo die iterum ac tertio febricitaffet,ab initio duxerunt effe quendam fepti-H
mimiteufifue j modie circuitum, Poteft enim cafuid interdum euenire, atque adeo fimili etiam vidlus ratione. ■
nni:find dor | Qui enim sgroti non prorfus funt aff ectione morboia Iiberati,fed femen aliquodretinuerut, his
miat, quodue \ yfu venit ad victum negligentioribus, faepe fexto die a' principio febricitare, fatpe feptimo, non-
jjertilionis, no \ raro octauo, fepenumero alio: bC cum febris ceffauerit, putantibus fe prorfus effe liberatos, eo- ^
hoium,mamjdem omnino victu vtentibus, ex femine morbi reliquo totidem diebus in eandem affectionem

/

c. 54 . 4 i 7 .b

agat. B0 ante
ttHcfuperiet
holeorpovoUs

afpueftOale-

nus,Ucet‘ter-

presedperuer

pum confilere
trdfiulent.Tfit

tarne confide-
ralo.\

deiienientibus, fimiliter febricitare. Qiiod quidem faepe poteft accidere, vt ScT aequale fit, quod-;
affectionis eft refiduum,8<l aegroti eundem victum habeant.Hic vero re vera eft circuitus morbi, i
quando exacte ab illis feruata ratione victus, febris in idem conftitutum peruenit, quemadmodii
j fieri in quartana videmus.

S Tertiana Exquiftta Citoiudicatur,NecejiLethalk.

Dictum paulo ante eft, vt fummatim referam, quae acceffionem habet parui temporis, tertia-
lifitai ' — —

nam exquifitani hanc effe. Que vero fecum fere' adducit, perfecuti omnia ftimus in commetarqs
[de differentijs febrium, 5 cr de iudicijs.

-Sifintarta-

120

T DE MORB. VVLG. COM. IlL _

j A "jQ^ntam PeJ^imaeJlomnium. Etenim&*^ntetabcm,^IamtabidiiJiiperf(eniens,Perimit. : ^

Tabidi hedica febre laborant nuquam ceflante: Cuius totam naturam, vt caeteroru,in comen
tartjs de difFerentijs febrium didiciftu In quibufdam vero vidi ei immiftam aliquam ex circulari^ i
busjaut tertio qrioq^ die inuadentibus,aut quotidie: dC vt Hippocrates ait,et infeftatur quintana t[
de qua eadem a'nobis tibi dicflaputajquae de feptimanis paulo ante 8 ^ nonanis audiuiftu .

O Modi autem Statm &\Acccp.QnesJin^ularum harum febrium,tam Continuarum quam Intermittentium, \

fiinth, .Atque exempli p-atia, Continua quibujdam incipiens flaret, i&^Mget maxime, infeflatqsgrauius :Cir~ ■ —

ca iudicml^cro in ludicio imminuitur. Nonnullis moUite-r incipit ^Jubmiflim,Jed increflit in dies,^ ex acer |

: batur: Sub iudicium ~)iero &lniu3lcio aliunde elucet. Qmbufdam etiam leniter incipiens, augetur, <& exacerba- \

; tur: Et fimulatqs aliquandiu 'yio-uerit,'yjq; ad judicium, &*'Jub iudicium rurflmfl remittit. Vfu ~)/eniunt heee -

\ accidunt Omni in fchre,&‘in Omni morbo. - .

i Modos febfium non nunquam mores vocant, non nunquam differentias S^eflentias* Hic

\ I formas eum fingularumpraedidiarum febrium defcribereconftan Continuam itaque dicit inci-i '

T pere vehementiffimb quibu]Sam,fedv1^adiudicfutnpaurafim imminui: Interdum mediocriter

; ; cum inchoaueritjCrefcerepedetentim ad iudicium vfque,in quo eam ait elucere: qugqnidem con i ,
trarium inter fefe iudicium obtinent» Alium prsterea modum eife terrium dicit,ex ambobus com I
ftitutum: vbi leniter incipiat, 6 C poftquam paulatim increuerit, 8 C iuftam fit magnitudinem af- i \

fecuta, remittat fe, dum prorfusdifeutiatur» Hos tres modos illum quida febribus continuis tri-i
buerecenfent, non attendentes quae in orationis fuae icripfitftne: Vfu veniunthaeCjSiaccidunt:
omni in febre, bC in omni morbo.Proinde non iam folarum cotinuarum,fed omnium etiam alia --1
rum febrium,quae continuae funt bi diuturnx:immo vero cuiufuis etiam morbi, acuti certe limul i
bC prolixi, eofdem modos tres effe confirmat» lam etiam fymptpmata eadem ratione iudicantur;
cun<fla»lam^j 3 dolorem attendamus.Hic maximafaepeinceffit vi:marcefeitautem paularim,viq 3 1
du prorfus difcutiatur»Inrerim leniter aufpicatus,vbi ad vehemetiffimu increuerit paulatim,fubi^ ^
tam habet deceffionem» Interim a'vigore abfoluto, quanto tempore increuerit, tanto remittitur» I

1 Efl autem Ex horum confideratione offerendus Vidlus. ;

r i Prxfagumtemotusmorbprumvultefle, Vt accommodatum illis vicflum praebeas» Siquidem ;
C^morbifutur5vigorererpicientibus,eftvi(flusnobisineudaratio» Atq 3 inoperedevi( 5 iusratione I , j

; in morbis acutis, in aphprifmiSjquo debeas padio commemoratos morborum modos cogno^ | !

fcere litem in commentarqs in praeiagiaSd in libris de iudicijs accipies: quae hoc libro fummatim | |

;icripfit,inprimohuiuscpmmentarijcapire» I ^ i

i’! Multa iam Mliaquoq; opportuna Signa hisgsrmanajunt,de quibus partim aliquando fl:riptumefl.,partim iam :

: Jcribetur: .Ad qu<s, Dijceptato,expendito,attendito, Cui horumpreeeeps Malum & Mors portendatur,hei Ineo- i
\lumitatempolliceatur:&‘Cui offerendum'yelnon,CP'quando;&'quantum,&*quidflt, quodoffertur.

\: Quanquam multa, a quibus eft praefagiendum, praedixit: effe tamen bC alia dicit, partim iam j ^

prodita,in libro fcilicetpraefagiorum,param prodenda» j ;

j I Qu£ Diebus Paribus accedunt, Paribus iudicantur: QmrumMero flmt in Imparibtit accefliones, Impari- < ^
i bus iudicantur.

\ Sepius diximus fieri in acceffionibus iudicia tum q? in ijs humores vehemenper moueantur, | ;

I bC veluti ebullientes erumpant fanguinis erup tione, vel iudpribus,vel vomitibus, vel deiediioni;

Di bus,vel h^morrhoidibus,vel menfiruo mulieribus: tum prbptereacfTd tempPfis adexcerrienda T ■

; illa impellatur natura :ilmulq»grauata&afffirtaadexcemendum'mtetur:ffmunjiltis magis fu^ i i

iis Sddiferetio noxiorum humorum promptior, 8 c iudicium fiat procliuius»

4 . Eii autem Primus Decretorius Circuituum, qui diebus Paribus indicant, Qmrtus, Sextus, odlauus , Deci -; i^ide de die \
mus, Decimus quartus, VigefmusoHauus, Trigefimus, ^uadragefimusoclauus. Sexag^efimus, O&ogeftmus, \ bus decr. ca.6. j

Centefmus. Circuituum ~\fero, quiiudicant Imparibus diebus. Primus, Tertius, ffmntus flS^epiimus, Nonus, : ri. 4 , ^a. .

VndeCmuSj Septimusdecimus, Primus&uigefimus,Vigefimusfepttmus,&' Trigefimusprmus.

Videtur mihi non proprie vfurpare nomen hic circuitus» Nam ipfos dies quibus fiunt iudi-
ciajordine omnes deferipht: bC in praefagfjs circuitus, qui in quaternario numero fiunt, diligen^
iter expofuit» Vnde videntur hgc fpeculationem requirere decretoriorum dierum» Primum itaqs
dicit decretoriumdiemeffepariumdierum,quartum:indefextum:pofthuncinplerisq 3 exem--
plaribus eft fcriptus ocftauus: tu decimus» In alij s eft feriptus quartusdecimus poft fextum,deinde
Vigefimus: fub hunc in aliquibus vigefimusquartus, in non nullis trigefimusquartus» Ab hoc
quadragefimustfub que fexagefimusjoclogerimusjcentefinius» At vero morborum, qui impa-^

Tertia Claffis. " ^ ribus

1_ ^ _JN LIB. i: HIPS 7 r

rlbus diebus iudicantur,primum dicit circuitum effeOfed fatius, vtindicammus, erat dicere no de E
I principio; tertiumjdeinde tjuintumjmox feptimSjab hoc noni3:,fub quem vndecimumjab hocfe-

ptimumdecimii,tum primum 8d vigefimumjpoftea feptimum & vigeiimumjpoftremo primum
Scl trigefimij» Oftedimus vero in lucubratione de diebus decretorijsjouim effe decretoriorum va
i lidiffimosjquiquaterno velfeptenocircuitufiat:moderatioreshiseire 5 quiintercalatur:dequi^

i buSj quia probabilem habent generationemjdicamus» In cuncffis imparibus nihil eft erratmn: ex

paribus parum rededixerunt vigefimumodauumj &: decimumj qui nequa^’ decretortj funt*

15 Vonro SciendumeftjUtSia.lit€riudicenturextrahospriii.fcriptos,figmficentRecidiuc(sfore,fimtqsPernicid£S.

Predidos dies bene &firmiter ludicarejtum iudicatos morbos omnino elTe firmosjeuadere au
i tem non nunquam cxitialesjilliscbmmentarijsefl: declaratum»

16 Injuper ejl ^nimaduertendum, 0'^ cognofcendum, Qu^ fmt his temporibus futura iudicia ad Salutempyel ad
l?e)'mciem: am MomentaadMelim,'yelPem,

' Hoc loco fignificatum didionis iudicq docet,quod breuiter dicas morbi repentinam elTemu^

; tationem* Nam fieri mutationem quadrupliciter,ipfe dilucide fignifi'cauit:ad falutem vel perni- F

dem :aut momentum ad melius, vel peius, infigne quidem» Praetermifit vero dicere, infigne, vt
; . qiiod in communi fignificato didionis iudid) contineatur»

17 ^ Praterea Errantes Febres,qmrtan£,<jmntan£,Jeptiman£, <0 nonana, Qmbus ludicentur circuitibus, Con*

\ . fiderandim.

I Nedehisquideinlibroprglagiorudifputat.Etenimerraniesfingulasacceflloneshntinordfi

natas: verum fignis tamen,qux decretorrjs diebus animaduertunturfillarum praelcitur iudicium»

I At de circuitibus,qUi ad integritate veniunt,cuiuimodi tertianarum funt,86 quartanarum,often--

fum efi; vulgo medicorum praeceptum incognitum,quod femper nos in ggris fumus experti.No
enim funtdies primiattendendfneqjifto ordine numerandi fimpliciter,cgterumaccefl[lones:vt
4^Aph.j9.Ex. ille de exquifita tertiana in aphorifmis dixit; ||Exquifita tertiana,feptenis circuitibus, vel longiffi «
I mumdudicatur. Na vt haec fepteni s circuitibus iudicatuni^demYatioheatiahouenis circuitibus, «

j ^ alia vndaif^adcptadeinceps pro numefo^edetofiorum dierum. Ac de quartanis eadem eft ra^

j jnProg.co.j.t. tio.Vnde in libro praefagiorum ait: ||Fit autem quartanarum etiafiatus hoc ordine» Egoveroet ’>
i 7-A i07-f hanc fpeculationem cum apud Eudemum philofophum prajdicerem,qui tribus tenebatur quar-^ G

I tanis, primam de illis recelfuram primum, quxcertisdiebusinuadebat:&:pofi:totidemcircuitus ,

j ’ ab hac depulfajaltera certo dietfimiliids modo cum poftea tertiam prgnunGiarem,exdiuinandiar^

; te hec praedicere iadabant,non ex medica fpeculatione: tametfi vates nunqua vidiffent vera Ro- ,

mte de ggris prgdicentes.Na illorum,qui alijs in vrbibus funt, nullum feci periculum» Nos(quod'
j Deo approbante dicam) nulla re vnquam,predicenda offendimus, Atcp fi ea qux de iudicio funt

^ expofita mediteris,Hippocrate eris artetj^ dignus» Sed h^c obiter mihi ditfia funto» Nunc iam ad

I propofitam interpretationem reuertamur» Nam vt in libro prxfagiorum omne abfoluit de die^

I bus decretori|s difputationem, ita de circuitibus quoqj. At nufquam de quintanis meminit, vel

; feptimanis,vel nonanis, non modo in praefagtjs de ipfis quicquam praedicens, fed ne in aphorif-

inis quidem. Enimuero cum in libro prxfagiorum dixit. Fit autem quartanarum etia ftatus hoc
ordine» &C ia aphorifmis, Exquifitam tertianam feptenis iudicaricircuitibus.poterat ea'dem ope-- »
ra de quintdna,feptimana, dCnonana idem pronunciare,fi ita fcripfiffet: Fit autem quartanarum «

^ etiam iiatus,eodem modo quintanarum,feptimanarum,nonanarum^}3, hoc ordine»

De Q_v a t V o r d e c i m Ae g r o t i s
Qm hoc Primo Epidemiorumlibrofuntfcripti.

\ Sed priuf^ enarrare fingulos xgros aggrediar,interelfe mihi tum ad claritatem,tum ad breui-

tatem videtur, in comunevt de illis omnibus aliquid dicam» Oftendi cum in alijs operibus, tum
in medendi methodoj^upTicantffrquseftfOfiisTriuentiohem tvnam, qux ratione alfequuur co^
gnitionem vniuerfalis comunis fingulorum formaetalteram per fingularia ad communem
vniuerfafem peruenire: Atqj hgc quidem complere vniuerfitatem: opera vero artificum circafor
I masyerfarrmdimdaasiadqu^idebereexercitarfvqttfvniuerfaleiamanteinuenittlametiaadcon

rea captum,h^(rvefuti exempla funt generalium praeceptorum» Qua de caufa ego quoqj in lucu<
brationibus oibusmeis,non vniuerfalia tm,fed Sc fingtilariaexHijppocratislibris collegi; prgcF
pue vero capita ex libris de morbis vulgaribus adfcripfi,in quibus a principio vfqp ad fine efi om<
nia,qux fgris acciderunt, perfequutus» In libris de dyfpnoca hoceft difficultate refpirandi,oes co
memoraui, qui in libris morborum vulgarium difficulter fpirauerunt :In libris de diebus decre--
torijs,iudicatos,fimili^S in alijs modo.Quare prolixioris explanatiois nihil opus fit i)'s qui ad artis

opera'

12 I

J_ J__ B_E ;; M O R BV V L G. C O M. ^ IO.

A ppera properant. Sed quando contextus Hippocratis non nullis eft in locis oblcurior, ideo ope>'
tepretium viTus mihi fum facturusjfi eas ego lucubrationes explicarem. Nam omnium fympto>..
inatum^quae finguiis narrat morbis accidi(lejfi ftatuam totam naturam declarandam, aut genera-'
itionis caufas, quicquid vnquam fcripfi,cogar huc omne transferre: fimulqj eo' mihi res deueniat /

Vtin fingulos i^gros fingula habeam fcribenda/volumina. Quo'd fi jquxin libro praefagiorum;
ifunt plene tradita, eorum hic exempla tantum indicem, reqciens fummam difciplinae ad libros,'
iquos confcripfi,in Ipem venio fore mihi fermonem compendiofum.

i ^ Ae grotvsi

l S i PhiltJctiSpropter meenia habitabat. Hic morbo decubuit. Primo die Febrii fuit Hcuta,fudauit; laboriojam No
'Bem habuit. Poflndte ommafunt exacerbata, uejferi a clyjiere akm bene reddidit:Nocie quieuit. Die Tertio ma :.

'me&ad meridiem lijqi febre lu/hs efl liber ejje: jub crepufculum hero febris eum acuta corripuit,hna cum fudore: \
fitibundm erat: lingua prtsterea exaruit: ni^as urinus reddidit: NoSlem ^auem habuit, non dormimt, omnino de- '

'lirauit. Qmrto cunBa exacerbataJuntphrinieni^^: Nox tolerabilior jhrina: melioris coloris. Qmntoadmeri- '

'diemparum de naribm,idjs merumfliUauit: hrinsi ~varix,in quibus erantfujfenfiones quadam rotunda,genitur di ..
^fimiles,diff erfe,,nonrefidebant: jubdito balano,pauca retrimentaflatuoja exierunt: NoEiefsgrauiter habuit, fom- ;.

■ ni pauct,'yerba,deliramenta: extremitates hndequaquefrigebant, nec iam ad calorem tU<s. amplius redibant: min- \
xit nigra, aliquantum dormiuit: Sub diem 6bmutuit,frmda Judauit,extrem£ partes liuefcebant. Die Sexto ad me
ridiemcfi DfunElus. Spiritus huic erat perpetuo qu^reuocap, rarus <&maenus: Lienin tumorem rotundum \
elatus erat: Sudoresperpetuo frigidi: . Acce^imefdiehuspM bm'.^^

In hoc tegro,tertio die rriortem impendere,qui generalium praeceptorum meminit, clare per-
fpiciat. Nam primo die inuafit acuta febris, quem fudor excepit: vnde febris non eft difcuffa,fed
nox etiam grauis fuit. Secundus omnia exacerbauit. Inde tertius dies excretionem habuit nigra-
*t rum vrinarum. Ita^ etiam quod primo die acddit,ftatim perniciale erat.|NaindedetbriTnoniu i.Epid.fc^ i.
« dicaaa,autletfiaiia,autdiffrctlisluntiudiGtj: LethaKaTfiquTijsfympfSmftTveffl

ddant; Difficilistudid|, fiabftphi&ftgnapermaneantincQHcodiorShumorunr. In Philifco ve-
' f o fi gnum accidit kthale,q> ad fodorem non difcutietem febrem tertio die ntgrx vrinat &; fitis ac>

ceflerint, lingua^3 infuper inaruerit, & implacidus fuerit tota nocfte, vigilauerit, delirauerit. Haec
cum ita effentfacfta, quarto ait die omnia exacerbata fuiffe, & vrinas iterum nigras fuifle. Quare
; fac memineris, vbi quartus perinde vt tertius grauia habeat fymptomata dC figna in morbo acu-
d to,breui expedandum iudicium ejTe:fi paribus diebus potius inuadebat, in paribus:fi vero impa
ribusjin his : Atqj vbtfudiduiri;iliib‘ftfficeretmor^,intnofbis quidem'^^ Et vero ad fex

tum diem Philifcus peri]'r,<$ accelfiones paribus diebus haberet: nam hoc ipfe declarauit Hippo-
: crates,qui ad exitum totius narrationis ad huc modum fcripftt: Spiritus huic erat perpetuo quafi
reuocato, raru s 2£ma gnus: Lien in tumorem rotundum elatus erat: Sudores perpetuo frigidi:
AcceffioSeldieBuspariBus^ Alius fortaffis teger paribus fymptomatibus Sd fignis,non die fex- .
to,fed odlauo obiret,fi dC viriBus eflet PFdTileofdbufliofibus, & mirius fyrriptornaca fint & figna
pernicioia. Nam cum hic tertio dC quarto die nigras vrinas redderet,aperte ^ effet cacoethes mor
bus, prodebat. Sudores prgterea frigidi & fanguinis ftilla quinto die comprobarunt impendens
exitium in propinquo effe: multo id magis, quod adiecit ftill^ /merum/ hifce verbis: Quinto ad
meridiem parum de naribus, id^3 merum ftillauit. Ergo cum vel deiecftionem alui dicit vel vo¬
mitionem meram,inteliigit non miftam,deiecfta vel euomita,aut flaua fyncera bili,aut atra, aut vi
rulenta. In ftilla vero fi accipiamus pu rum fanguinem,rubrum (quando eius riic eft p eculiaris co^
ior)falfi quippia cogitemus. RuBfTeriim ftilla liaud eft ih mofBd exitiali vifa^yriquafiHafrilSSr ^
per.Proinde verifimile eft hunc ipfum atrum dicere Hippocratem merum,intelligere^j veheme:
i) ter atrum.Itaque clare apparuit die tertio morbi exitium: non tamen quando erat moriturus, cqn ;
ftabat.Atqui vbi quarto die vrinae nigrx permaiierenf72?acceHr6ries ftereritdiebus paribus, fi j
quidem aetate & robore viriumrepugnaflet,ado(ftauum diem ^grum fuffeclurum probabile ^
erat: fin fecus, die fexto diem fuum obiturum efie. Iam cum pr^ter illa quintus dies haberet En¬
guinis ftillam meri: tum frigidos fudores, quos per totum morbum euenifle affirmat: optima ra
tione expedes aegrum accelfioni fexto die inftanti nequa^ fore perferendx. Hxc itaq3 aflentiri
illis videntur, quae in vniuerfum de decretorijs diebus, vrinis, ac fudoribus tradita in libris funt
« decreto riis,ad hae c in libris de dyfpnoeajSC delirio. Nam cum in libro pr^fagiorum dixerit: || Spi-
«c rifasTfequens, aut doloris, aut inflammationis fupra feptum tranfuerfum, indicium eft: Magna
f efpiratio,S( ex longis interuallis,delirrj nuncia eft: Et modo delirafie Philifcum oftendatjnulia fa
dadifficilisrelpirationisraentionepertotamnarrationem:redeinexituorationisaddidit, Spi- i
' ritus huic erat perpetuo quafi reuocato, rarus & magnus. Liquet autem perinde efle rarum di ce.-
re,ac ex longis interuallis.Quafi reuocato,figm'ficat,vt admonito :fiquidem in comentarijs de dy
fpnoea, ob offe nji pnem mentis fieri fpiritum rarum 8 C magnum oftendimus, quafi obliuifcente;
a(fHonumaegro,vtnefaat,necquan 3 o cohibere eas,nec quando aufpicari debeat. I

- -;., .„ TertiaClafil&t #__-—

IN LIB, L HIPF.

a • Ji

Aegrotvsii

I p ‘ Silenum, <jui in VUtctmonii £,dtbmprope filios Emlcidts habitabat, Ex latitudinibus,potationibus, ^ excrcu.
tationibus intempeJliuis,Tgnis corripuit. Coepit ftmul ex lumbis laborare, & capitis grauitate tenebatur, collum j;
contendebatur. Primo dtealuus btliofa,mera,lfumofa,ajfatim colorata,multareddidit:'yrm£ nigrae,mquibus nir
^a fubfiderent: fuibundus erat, lingud arida: NoEie nihil dormiuit. .Altero die febris acuta, retrimenta plura, te- ■
nuiora,jj>umofa:~vrin<)e nigr£: Noxgrauis, aliquantulum delirauit. Tertio cunEla exacerb abantur, hypochondrij
contetioJubmollis 'ytrinqs promijja ad limbilicumadeieBiones tenues,fubni^<s,:')>rin& turbid&,ni^£: NoEiem in-
Jomnemduxit,multa'yerb.-i,riJus, cantus, moderari fibi non potuit. Qtgarto die eadem erant. Qmnto deieEiiones
mer£,biliofe,l£ues, perquam pingues.-yrinae tenues, perlucid<e,pauci£: mente conflitit. Sexto caput parum exuda-i
uit,extremitates algebant liuefcebant,multumfefeiaBauit, alms nihil excreuit,'yrin£ rejliterunt, febris acuta. Se¬
ptimo die obmutuit, extre m&partes non amjylius redierut adcdprem, ni hil m inxit. oElauo frigidus toto corpore fi
dor: papula cumfudmfmbentes,rotundae,paru£fyarvsftmiles permanebant, nec abfceffum efficiebant:aluus parua
iritamento flercora tenuia,ueluti inconcoEia,multa,cum labore reddidit.-hrinas reddebat cum dolore mordaces: ex-
*^Lctmato- tremaparum recalefcebant: fomni tenues,cbmatofi,obmutefcebat:'yrin<e tenues,pcrlucid£. Non o nihil mutabatur-
fus: . Decimo potum non fumehat: comatofus,<&* fomni tenues: fmilia alui excrementa: minxit multum,quodfubcraf- F

fm in matella euadebat: quodfbftddlai,er'atftmilefarin£ cr^idrifalbum: extrema membra iterum frigebat. V n
decimo Obijt. -Aprimohicadfncmyifque Spiritum magnum halmt,E 5 P rarum: Hypochondrij perpetuam palpita
tionem*-Annum £tatts agebat circiter Vigefmum-

In hoc ggro,quod no fecit in primo,gtatemadfcripfitJIIe enim merito perijtdiefextOjqimacu
, to morbo,exitialia cotineter ab initio haberet figna dC iymptomata» Hic non aliter atq? ille a' prin
dpio alFedus, tamen ad diem progreffus vndecimum efl: per virium robur: quod verifimik erat
cum alioqui fuppetitare: tum vero,qi adiecit xtatem,declarauit: qua in Philifco non addidit» Vn-
de eo cf illam praeterijt, fignificauit illum fuifle ^tate maiorem 5 ita vt minus validas vires effent»
Alius autem aeger ijfdem ab initio fignis & fymptomatibus, validis viribus fi non foret, periret
ad feptimum diem» Adeo^3 hic ipfe, nihil efl: fadum propius, cp vt eo die moreretur, de quo ferri
pfit /feptimo die obmutuit,extremg partes no amplius redierunt ad calorem,nihil minxit/» Qua- i
re planum ex his efl p roxime illum mortem deuenifle» At quia viribus erat robuflis,potuit ad die |
p roxiirium^ui decretorius erat, vndecimum perdurare iqnquidem tertio & quarto die in peffi- j
mis verfatum fignis dE fympto matibus, f eptimo oportebat vita excedere, q? fcilice t effent magis 0
: accelTi ones diebusimparib^: id quodl^ce verbmignificauit /tertio euefla exacerbabant/ & po-
ftea iterum /quarto die eadem erant/» Cum igitur robore virium feptimum diem, vt dixi, potue¬
rit fuperare,0(flauo papulas cum fudore habuit rubentes,rotundas,paruas: natura eius morbo re-
pugnante,et humorum fuperfluitatem malorum ad cutem propellente» Id% fuit caufg,cur die no
nononfitmortuus,iedvndecimo»Quddfidieodau6 nihil tale accidiflet, reflabat, vt nonoille ;
obiret,cum is certe feptimus,quem dixit,fuiiret» Quia vero ^ger etiam in morbo delirauit, idcir¬
co fini adiecit narrationis, fpiritum eum rarum hab uiffe, ^Tmagnu m toto morbo. lam etiam hy-
in Prog.co.T .r. pochondrium ilii perp etuo palpitafle affirmauitr|quod quidemriirBationisvefde^^
a8.4^i95.g linlihf o prpa^orum/efl dieflum. Videtur homini inflamatio aliqua fuiffe in fepto trafuerfo:qua-
obrem dum tertium diem expone ret, fcripfit /hypo chondrii contentio fubmollis vtrinq:^ promif
fa ad vmbilicum/» Submollis autem efl fubuacua,ho^fl: citra tumorem: qui fit vbi hypochodria
: inflammantur»-Sed vbi inflammatione fept/ tranfuerfi hypochondrium per continuitatem fur-
fum trahitur,coflteir di t u r a b'f^tunibre» Et iam in totius narrationis initio dixit,ex lumbis illa la-
; borare, 5 t: capuis grauitate teneri,collum^3 contendi: quse morbo ad exitium fpe(f[ante,delirfj no j
jtae funt:qux quidem fi coniundfa vigili) s fine grauitate effent, phreniticus euaderet.Nuncca-H
; pitis grauitas abundantiam declarans contineri in eo humorum, non admodum calidorum, aut
' biliolbrum (nam prorfus infomniseffet) ggrum fignifreauit comatofum fuiffe» Verum de his af-
fe<flibus,in quibusfimul comatofi funt,& delirant,cum primam exponemus orationem libri prg
dieflionum,latius agemus. Neqj hoc loco prgtereundum id mihi efl,quod 8 C melius efl, quod et
fxpe diximus alias, vbi quis manifeflis ex caufis febricitare coeperit,fiquidem nequaquam fit mor ;

: bo corpus opportunum,diaria corripi febre» Atep prorfus Sileno id accidiffet, qui ex laffitudini-
I bus,potationibus3&exercitationibus intempeftiuis erat correptus febrCjnifi corpus iam ad mor»-
! bum effet comparatum: quod cognofles fymptomatibus & fignis,qux primo flatim die dC fecun
! do appareba nt » Prim um itaque eum, inquit, ignis coifijpuit, ita fuo more febrem vehementifli-
I mam appellas» Deinde,primo die aluus bfliofa,mera,fpumofa,affatim colorata,multa deiecit» Po-
i ftea vr!naj,in quibus fubfiderent nigra. Poft rurfusjfitibundus erat, lingua arida: noefle nihil dor¬
miuit» Sileno mox primo die permulta acciderut fymptomata,& ligna exitialia ,vt itelligere aper ;

; te poffes,laffitudines,potationes, 5 <^ exercitationes morbi occafiones fuiffe» Na appelles prgter cg-
I teras proprie occafiones, quas Grgci etsfo<pd.aretq vocat,manifeftas cauEs» Cum vexo alia praeterea ■

— - ! - - -—-^^-~^— -— ---

" DE MORB. VVLG. COM.JII. 122

zcce&nnt,qn3£ homini impendere morbum arguant,multo tamen tempore pn^cefferint, verifi^l
mile turn fit^potuifle dC Silenum hunc,qjlongo tempore vixiiTetillaration^,eade re morbu com
paralTe, Nam fiquis laborando 5 C operando fele ad laffitudinem viq? affligat, pote t autem large, I
turn intempeftiue exercitationes iubeat, id eft aut a' cibo, aut vbi tardius concocfli flnt cibi, ante^!
quam probe fit in fanguinem veriiim nutrimentum, hic tum pariinfBilem propter laboresacer^
uet,partim crudos 8 C inconcocflos humores , ex p otu ^ intempeftiuis exercitationibus,Sunt au^;
tem morbi hi multo grauiffimi,in quibus vtriu% magna colffgifurcbpia» ;

Ah grotvsiii

3,0 HoYOphontem Fehrls ^cuta corripuit. Per initia alum pauca, et cuiujmodiin tenefmo f)lent,(ieiecit: deinde te~ •'

nuia,biliofa,jubcrehra:non dormiebatcl/nndi ni^£,tenues. Quinto die mane objurdefcebaqomnia exacerbabantur, \
lien intwmejcebat,hypochondrium contendebatur,pauca & ni^a alum excreuit, deftpmt. Sexto delirabat: Sub no -1
Bem judahat,frigebdt, in delirio perfeuerabat. Septimo circunfrigebapfitiehat, defipiebat: Sub noSiem ad mentem ;
redijpobdormiuit. oElauofebricitabat,lien refidebat, omnia inteUgebat, doluit ei inguen primumfecundum lienem, |
deinde in litranq; tibiam dolores demigrauerunt: Nodiem facilem habuit: hrindi erant melioris coloris, refideb& '•

B in ijspauca,. Die Nono fdauir,Iudicatus efipntermifit. Die Quinto rediit,fimulq; fblen intumuitfebris acuta,fur \
ditas iterum. Pofl Recidiuam,tertio die refidebat lien, imminuebatur Jurditas,crura dolebant,m6ie judauit. ludica.- ■
tmeQDieSeptimodecimo.-Neqjinrecidiuadelirauit. !

Hic prxter expedationem fuperftes fuiqquem fdlicet primis diebus merito moriturum furpi- i
jcatus effes. Etenim nigra minxit:Et excremetaalui biIiofa,reprefla,infecuta iiirditas efl:,vt qugin |
caput afcenderanttvnde non immerito defipuit. Nihil vero erat boni, quod vrinas nigras, q qui-' |
dem erant prauae,compenfaret,nifi quod lien die quinto intumuit,excepta parte malorum humo i
rum» Deinde,die odauo cum ex liene in crura tranfirent, hic diminuebatur quidem, exterum ad i
crura dum tranfirent,primum ei inguen doluit finiftrum,hoc enim pofitum eftfecudum lienem:!
poftea tranfierunt ad vtranqj tibiam dolores.Pofl: qux fymptomata commode noefie habuiuEtia
mineat vrinam color is melioris , q ux paucum haberet album fedimentum, Mox!^ie fequenn”:
qurhonurcraf;"Cufiriudore eiitiudicatus^Tanti fcilicet erat deceffifle quae molefta erant ad partes i
imas,vrinfconcocftio» Veruntamen ne fic quidem potuerunt hxc a morbo prorfus ggrum vin ;
dicare,qui die nono fudauerauQuare reliquias quafdam habebatprauorum humorum,qux reci> !

'€ diuam quartodecimo die excitabant, a' qua omnino eft dieiepinfddeambiuHicatus* Seruabatur :
etiam in hoc xgro iudicium diebus decretorijs*

Aegrotvs iiii

i 1 Philini Vxorem in Thaf,qu<e filiampepererat,purgatam expr^feripto naturc&tera reEle habentem, deci-

im<& quarto a partu die,Igmlnudfitcuhf^i^rel Huic cor primum dolebat hypochondrium dextrum, mulie- :

hrium dolores,purgatio dent a efl. Subdito autem,ha,c quidemfadia leuio rafnt,C i&teru mcapitts,coUi,& lumborum '■
dolores permanebant inulft erantfomni,extremitatesfrigida.,fiticulofa erat,'yenter ambuflm efl,pauca excreuit ihri.
na tenues,decolores per initia. Sexto die noEiu multum delirauit,deinde refipuit. Septimo erat fttibuda,alui ex- ;
crementaJyncere biliofa. oBauofuperriguit,febris acuta,conuulfiones multa,dolorifica,multum delirauit,Jurrexit, ;
balano flippoflto multa bile oflufideiectt, non dormiebat. Nono conuulfiones. Decimo aliquantum mente coflabat. i
Vndecimo dormiuit,omnia meminit, fedftatim m delirium recidit: 'yrinam liero reddebat Ima cum couulflonibus :
i^atim multam,raro,admonentibus,craflam,albam,qualis efl qua in matellis Jubfidit,cu agitata fuerit: repofita mul ■.
to tempore,rid(ubfidebat,color & crafiitudo aflimilis lumentoru hrinis: hac lUim erat lirina,quam eeo liidi. Circa |
i dwm Decimum et Quartumpalpitationes, totum corpus dolebat,multum loquebatur,aliquanti fler mente conflitit, j
IDbreuirurJus defipuit. Circa diemSeptimumdecimumobmutefcebat. V i^firmObipti' !

Duo funt huius narrationis: quorum alterum eft cum fuperius & poftea deicriptis xgris com--:
mune,decretorrj fidies:alterum huius proprium* Mulieri.mhuic ex retenta a' partu purgatione,;
& morbus conftitit, QC mors*Obi]t die vigefi'mo:cum diein quartumdecimum, dC ieptimumde^ j
cimum exteris eflet peiores experta* Subdito, cum fit cum didione / balanus/icrip£um,conftaE i
quid denotet: Vbi vero nihilfit additum,intelliges balanum, vt volunt quidam, aut peftum, qut;
mitigat, & inflammationem dficutit* Illud certe in omnibus mulieribus, quarum impedita a' par.'!
tu eft purgatio, fciendum eft dC memoria tenendum,eife, qux in extremum mortis diferimen ve^ ■
niant:perpaucas admodum, quxmodiceinfeftatxfontjpropterea quod plurimis vterusinflam.' j
metur:quibufdam in ipfo partu fanguis effufus diueria fit qualitate, his biliofus, illis melancholia j
cus,ali|s viruletus, aut pituitofus, aut mediocriter bonus: fed exquifite inculpatus haud vnquam, j
na eius optima portio in foetus incrementum eft iniumpta. Demonftrant natura eius,fymptoma'- j
ta, qux coniequunf cohibitam a'partu purgationem:id quod huic accidit dequahoclocoverba !
fiut* l^'gor,acuta febris,fitis,biliofus amuxus,delirium,vigilif ,biliofi funt humoris indicia abun^ i

datis* At verocouulfiones,^ palpitationes,dcT fimilis vrinaiumentoru, crudi ea funt &craffi fpe" i

' ^ ' .... -.

IN LIB.

HIPP.

f des Jtaq3 morlSi^Jnfpdflffijm^qinbu^^ memoraH fiica aB^undant;qm^ fuccederc demon E

fEauimusl^BrSnTemnd Cur igitur periculofe §grotaret mulier^haec erat caufa* Vtrum

vero morbo fupererit, an morietur, docere fymptomata ftatim a' principio 5 C figna valenuQuare
faciamus vt exercitationis gratia hgc attedamus» Primo die,qui a' partu erat quartufdecimus,ignis
inquit, corripuit cum rigore mulierem* Scimus autem illum, igriem appellaTe feBreSTardentiffl'--'
jnam: caeterum haud dum erat illud plane exi tiale: nec vero etiam cor ei doler e id eft os ventriculi,

nec muliebria,nec item dextrum hypochondri' 3 * Sed addit /nulli fomni erant/ ergo augetur qui-*
dem ex omnibus his cognitio malitiae morbi:no tamen ex his omnino perituram conflat nobis:
Itidem, nec ^ fitibunda erat: nec q» erant vrinte tenues 8 C decolores; tempus enim ad concocflio^
nem eiufcemodi vrinse defiderant,non tamen funt omni ex parte perniciales* Ceterum iam extre
mx^LKsflnquit^f^ife^rantjh^ multo perniciofiffimum eft, vbi initio morbi ad vehe-
mentiffimam feBremadiuneflum eft* Hic fi (cirem,quo effet robore mulierjetiam de longitudine
morbi poffem dicere ex praedieftis fymptomatibus, dC vtrum obfcuram quandam haberet praeter;
opinionem,fpem incolumitatis*Qiiod quia nos prxterit,huius certe debetis meminiffe,vt quado
^ aegros infpicitis,cum exitiofis fymptomatibus notam quae a' viri bus proficifcitur,coiungatis: atep
ita demum fecure pronunciare poteritis. Hanc ergo mulierem dolores,qui circa diem quartude^ F
cimum totum corpus tenebant,St:; delirium, inflare mortem denunciauerunt aut die feptimodeci
mo,aut vigefimo,ex natura dierum decretoriorum*Et fane' vtrunqj contigit: nam die (eptimode-'
cimo illa obmutuitjvigefimo eft defunda*

Ae g r. o t V s ▼

ZX I Eptcfdm Vxor,qu£ £^otd.hdt dpud^rchegetem inflante iamparW,Rigore correpta efl, non incaluit, l/tfere^

ibant. Poflridieeademerant. Tertio die filiampeperit,c£teraqj rite cofecHtafunt. Poflridie partus,eam Febris acu~

\ ta inuaftt,cordis dolor muliebrium,nuUi erantJomni.Per juppofvtu autem h£c releuata funt: fedcaput, coUum,et \
lumbi doiebatialuus pauca,biliofa,tenma,mera: yrin£tenues,Jubnigr£. Sexto die, d qua illa febris corripuerat, fub >
noBemdelirauit. Septimo omniaexacerb(aa,'yigili£,delirauit,fitibunda, deiediiones omnespncer£ hdiofk: oflta- ■

\ . m fuperriguit,pilis quieuit. Nono eadem erant. Decimo crura magno dolore afficiebantur, iteru m cordis dolor,ca- \

pittsgrauttas,non delirauit, dormiuitplus,yenter reflifit. V ndecimo Judauit: minxit melius coi orata,, qu£ multum :
habebantfedimentucdmodius habuit. Die Decimo & quarto fuperriguit, febris acuta. Qmntodecimoyomuitbi-
’ lioja,flaua,Jubcrebra:Judauit,liberafebre: Sub nodiemyerofebris acuta,'yrindcraUa cum candidofldimento. De- ;
cimo^flxteexacerbabantur: Nodlemagnacummoleflianondormiuit,delirauit. DecimooSiauofitibunda, G
lingua torridafbmnumnon cepit,multa delirauit,crura ei dolebant. Circa diem V igefimum mane aliquantulum fu- ,
perriguit comatoJd,quietedormiuit:yomuit biliofd,pauca, nigra: Sub noSiemJurSiit. Circa diem Vt^efimumpri- ;

: mumfiniflri laterisgrauit as undiq; cum dolore adiun6ia,pdrua efl tufis infecuta: yrin£ crafa, turbia£,Jubrubr£,

qu£ depofit£ nonfmfederunt: C£tera leuiora, igni m libera. Mox ab initio fauces ei dolebant, rubefcebantfl,columel
la reuulfa: deflillatio acris,mordax, Jdlfli,perpetua erat. Circa diem Vigefmumfeptimumfebre erat libera,yrina fe i
dimentum habuit, latus nonnihil dolebat. Circa diemTrigefmumquartu igni efl correpta, yenterfluxione turba- \
tuspflbiliofa. £imdragefmoDiepucayomuit,biliofd. ludicataefl.&ahlgniLiberataprrGrfmdieOEiogefmo.

^Mulierem hancjcum iam partus inflaret ftatus dies, riguiflfecitrafebyem dicit. Adiundumau^
tem eft orationi / vt ferebant/ propter rei nouitate.Nam veteres fere omnes fpontaneis rigoribus
febrem fuccedereneceftario exiftimabant. Spontanei illi vocantur, qui nullam habent externam
caufam.Itac^in praefatione libri probe inferipti. Prima de morbis, neceflario febrem rigoris effe
i comitem feripturn eft* Sed nos oftendimus hunc rigorem, quem non fequitur febris, frigidorum :
effe & crudorum fuccorum prolem: atqj idcirco nunc magis ^ olim exiftere, quo'd tota viuendi
0 V ratio diira vna cum balneis a' cibo, contrahere humorum copiam confueuit* Videtur dC Epicra- H
i.Iabonofa.fed ijfgyxor eorum humorum plena fuiffe* Quamobrem primo die eam aitriguiffe,necincaluiffe,

vel ante diem fta^

ulbpre va/al" tum pateret vi rigoris* Vnde poftridie partus, cor illi, id eft ventriculi os dicit doluiffe, bC mulier
i^e cau- bria: vbi fubinteiiigendum efl membra, vtretiam fupra: Poft haec per fubditum, eam effe releua-
tfica^^&Tde Ante eft didum,&balanum,£k:peffum3 in{ubditopoffemtelligi* Inde ordine fymptomata

tremore cap.7 ^ recenfet morborum acutorum,capitis,colli,lumborum dolorem: vigilias, & deiediones mere bi>
Hofas*Quo patet, non crudum modo, fed dC biliofum abundaffe humorem* Caeterum cum vrinas
t Grace tov :effenttenues,neceffariomorbus producebatur:quas quia(ubnigrasaitfuiffe,|fignificat8d:turba^

70 f«, To (Tvv ] tionem,8d rem a' periculo non abfuiffe*}-Et ad vn decimum quidem vfqj diem nihil de mulieris fa.
dySvhM 7A- jiute habebat certi: q» nullum intercederet illuftre ftgnum,vnde vel falute expecflares,vel mortem.
Qfa i Die vndecimo illuxit Ognum quoddam incolumitatis, vbi ait: Vndecimo die minxit melius co^

lem cumcer- lorsLtajquaemultum habebant fedimenti:commodiushabuit*Eo die cum tandem humores inci-
tammefire,et parent concoqui,neceffario diuturnior erat futurus morbus: quare decimo et quartp die primum
mrbation/ji- eft ludicata, vt iam periculo liberata effet* Interea loci vfque ad quadragefimum diem ^grotabat:
gmfe^t. prorfusvero eft liberata odiogefimo. Quare fac memineris, id quod experimenta atteftantur,

'' - -- ■--- ' diem ■

DE M O R BY V LC OM,_ IU .

- 113 -

X diem quadragefimum dC ocftogefimum decretorios effe:&mendacium effe, nec experientia ap-
. probari, integris hebdomadibus decretoriorum dieru rationem iniri* Alioqui enim alter & qua--1
- dragefimus/exagefimuftertiusj&iodogeiimufquartusiudiciajnon quadragefimus/exagefimus, j.
&oc"togerimus afferent.

AeGROTVS VI

l/ffla ante fre-
\^mtppme in^-
Iterpres perJi-
\Bionem

' mt-eiu
\cedicttttrdir~

CleomBidem, quijupra Herdcleium decumbebat,Ignis corripuit erratice. .Aprimo caput ei <& flnijlrum latus '■
dolebant,c£teraqj laborabant perinde ac lajjhfcbrtum dcce^iones altas aliter inordtnat£ erant: modo [udabat, mu- \
dommfere 4cce[iones muadebant decretorijs diebus maxime, Circa diem V igefmumquartum extremas manus ^
dolor affecit:^ommtflaua,biliofa,[ibcrcbra,&paulopofluirulenta:cunEiaremiJ[a funt. CircadtcmTrige[mum \
exCrtrtJq: naribusprorumpere[anguis coepit, tdq; erraticepaulatim l/Jqs ad iudicium: non abhorrebat d cibo,nec[-• \
sibundus erat toto tempore,neqj injbmnts: '\rin£, tenues,non decolores. Circa diem Quadragefimum fubrubramm |
xit, cum rubro fedimento multo: leuius habuit:pofl 'yanarunt l/rin£, interim fedimentum habebant, interim non^ |

Sexagefmo multum habebant~Vrin<£.[dtmentum,album,&*,lieue: omnia [int remij[a,febres intermiferunt: lirinsi !

; it erum tenues quidem,fed boni coloris. Die Scptuagefimofebris intermifit decem dies. oBogeftmo riguit, acutafe- \

'P,brisinmfti,multum[idauit:')>rmalfedmentumrubru'm,Uuehabuerunt:Prorfm ludicatusejl. |

Cleonadlidem^inquitjignis compuirihoc c&, vehemes febris detinuit» Statim adijcit /erratice/
quod eftjuullo circuitus ofdlnejVt Yiunc,verbi gratia,tertio vel quarto quocp die febricitaret,nunc
quinto vel fexto: exterum eam femper optima confequerentur |igna,appetltus ciborum, K fom
ni: tum 9 non fitiret, nec decOlor effet vrina.Nam hxc Hippocrates ad verbum ita fcriplit; Non
abhorrebat a' cibo,non iitibundus erat toto tempore, nec infomnis» Simul^3 redundantem fuCcii
non effe biliofum dC calidum his fignificabatur: nam ab eo quidem fitibundi dC infomnes efficiu-
tur, atque adeo faftididfi id ell appetitu carentes» Quare fi vtvrinx perpetuo boni coloris erant,
fic mediocre habuiffent fedimentumjnon ita effet morbus extracftiis, fed fortaffis die quadrageff
mo effet iudicatus» Si item nubem habuiffet bonam,ocyus morbus effet depulfus» Nunc quia vrf
ng femper tenues erant,multum fpatrj requirebant conco&oni» Igitur die ait quadragefimo fub-
rubra illum minxifle, qux ledimenti haberent rubri multum.Talem vero vrinam multo dicit in
c- prxfagqs effe ea,qux album habet fedimentum,diuturniorem, perquam falutarem tamen. A die
quadragefimo fcripflt varie fuiffe vrinam eiusaffecflam, vt fedimentum interdum haberet, inter^

6 <2 dum non haberet:quod conleniit errantibus acceffionibus:iiIxfiquidem ab humorum diuerfita
te,qui morbos pariunt3Concitantur»Et vrinx inconcodio Sd concodio alternantes,aliquOs indi-
cabantillorurhconcOqmValiquOspermanereincocodos» At vero die fexagefimo multum dicit, |

; &}xueialbum%fedimentumextitiffe:ideo^3fubdit/omniaiuntremiffa,tebresintermiferunt/»: ,

Verum quia poffea fcriplit /vrinx iterum tenues,fed boni coloris/ refiduos quofdam fuiffe inco^
codos humores innuit: quibus paulatim cocodis,dies odogefimus abfolutumiudicium attulit:
de quo ad verbum fie feriptit/odogefimo riguit, acuta febns inuafit, multum fudauittvring fedi I
mentum rubram^ Ixue habuerunt: prorfus iudicatus eft» Hic rurfus memeto fedimenti formam:
maximi effe momenti. Vririx quidem fedimentum album, fed craffum,fuiffe vel qs qui obierunt
« docet: nam de Sileno,quem alterum hoc libro defcripfit,ita dicit: f Minxit multum,quod fubcraC-: supra
« fum in matella euadebat:fedimehtumdmiIefarinxcraffiori, album, cum tamen hic Silenus po'| '

ftridieobiret die vndedmo , qui decimo commemoratam vrina reddidiffet. lam circuitus etiam i
; memineris decretoriorum dierum» SexagelImusenimprgiudicauit,nonfexagefimullertius:dein ;
de odogefimu«,nGn odogefimusquartus»Tan^ tres ieptimanxjnon ad diem primum dC vigefi!
j mum progrediantur,iedviginti diebus terminentur» -

r) - ■ : ■ .■ v:,. ^ »■ : ,i

.A^ O R Q t V.s .,.y 11 .

2'4 Metonem Ignts corripuit: lumborum dolorifcagraukas. Poftridie cum multum aqu£ biberet, bene aluus reddi¬

dit. Tertio capitisgrauitas: retrimenta tenuia,bilio[i,[ibrubra. Die Quarto cuBa exacerbata[int-,-btsdenare dex
ira[anguispaubatimfluxit,noxgrauvsfuit: deieBiones,M erant die tertio: wrina jubnigra,m qua jubnigrapendehat' "

dijferJa,non refidebant. Die Quinto b dextra nare affatim profluxit merm,[idauii,Iudicatus eji. Ai luiicio inflom ;

: hts erat,deltrauit: frinepte ^s,fu b nipr£: c apitis lotionibus Tflss efl,dormmt, mente conflitit. Iri hoc non erat reci,
diuafldcrebro Sanguis etiampoJFimitcrmrer^iti

« Hic gger confirmat vniuerfum huncfermOne»|Largx de naribus eruptiones fanguinis liberat’ i.Epid.fecl.i*.

« fere'» Sane' enim a fola videtur fanguinis eruptione,& iudicatus,& feruatus: quamuis non omni^
no tutafigna haberet» Nam quarto die dicit habuilfe eum vrinas fubnigras:cui annedit/in qua
fubnigra pendebant difperfa, non refidebant/» Atqp die quinto tametfi ianguinem erupiffe dicat'
de naribus, & fudaffe, & ab his iudicatum: tamen poftea, vrinx,inquit, tenues, fubnigrx» Dein--:
de, peruigilauit, delirauit, nugatus eft» Huius te prxfentiffimum remedium docuit, capitis \o[ *':rap^myi
« tionemt Dixit enimin hbro de ratione vidus in morbis acutis , Caput^non rauandum, effe 'qs^ j*'^<»/>eA.a^«

’——-—^ ' “■'quibusj ~

1^4

IN LIB. I. HIPP.

l\ Aph.4i.Bx.
ord.io a-Etini
lL3>,Humorib.

-! Supra iit.

! 4 .t. 4 j I

^ibiis de naribus erumpit fanguis, nili minus iufto fluat: nunc vero erat iufto minus, fiquidem E
perpetuabat vigilias Sc deliria. At etiam, j| Qux ducere oportet,eo ducenda efle, quo' potiffimum
vergant ad loca accommoda,t'ecle in vniuerfum didum ab hoc cafu fidem accipit. Non efl; negli
gendum pra’terea,quod eft,cam tertium diem exponeret,di(ftum,grauitas capitis: vnde capitis re
pletio fignificatur. fam memoria teneas etiam die quarto, qui decretorius erat, coepifle fanguine
erumpere:die quinto vbi prorfus fanguis eruperat, fudauerat^j, effeiudicatum. Sed haec in libris
dedecreforijs diebus plenius perfecuti fumus. Quod vero in exitu totius narrationis fcripfit:In :
hoc non erat recidiua,ied crebro fanguis etiam poftiudicium erupit, eo efl: di(flum,q> abfqj vrina^
rum concodione eflet iudicatus.Didiciflis autem hoc ipib in libro, | concocfHbnesbejere iudidu,
bC certam famtatdnpfb rnitfere ; at cruda & inracocfrarin malos abfceflus defle(flere,aut in acrifias^
autlabores,aut interitus,aut diuturnitates,aut reddiuas. Atqui cruda adhuc erant,& inconcoefla,
non tamen in malos abfceflus conuerfa fuerunt. Itaq3 abfceflus ipfe optimos efle docuit, qui efflu ■
xione fiunt: ab ijs,quiremotiffimifunt a'locis affecfliSj&l ad inferiores corporis partes. i

* aTTiTTct t.

fnconcoBa,feJ,
yt ipfeyertil,
cruda , in ali-\
qmbus

cod. I

J}u\

IJuppref^sUt

I Ibidem, t. j,..
I Ibidem, s. .

%6

Ae

GROTVS VIII

£rdfmmyquiprope Boot£ torrentem hdbitdbat. Igni efl k coena correptm: Noclem habuit moleflam. Diepri- F
mumqvAete: No£lcm laboriofi tranfigit. .Altero die ommd~e5^cerbata, junt: NoBedelirduit. Tertius dies labo- i
riofus fuitymultum delirduit. QudrtusJuitrnolefltflimus: No6le nihil dormiuit , mfomnid, imdgjridtiones: deinde i
petord,mdgndy<&'periculofd,timor,impldcidit.is. ^mnto dic mane recreatus efl, ^ omnino refipuit: Multo Tutem \
ad meridtemfurore percitus cfl,flbi i mperare non po terat: extremitates frigida Jublimda, lirina ernda: AdSo

Its occdfum Obijt. H^ebdtmc'Febrem perpetuo cum Judore; hypochondria fublmid contenta cum dolore: l>rin<a
nioraflujpenfiones continebant rotundas^non Jubfidebant: jenter flerem excreuit: fttiebat continenter non l>dde:
cmuulfioncs multa cumfudore,<&fub mortem continentes.

Erafinushic hoceflfemper,fudauit,ideftpertotummorbumfineiudicio. Hypo^

chondria admodum male erant afFe<fia,6(: vrinte nigrae. Quam igitur habebat ialutis fpem C' Itac^,
quia omnibus efl perfpecflam,quid de hoc homine futurum fit, merito quis exiftimet nequicqua
feriptum deeo efle. Verum fortaffis hunchominemexemplurnadduxitcelerisinterims.Nam in
libro prajfagiprum primum dixit: | FebfeCfiuejlanus qui's a b his euadat,fiue pereat, pari dibmnu
mero iudicant. Deinde, || Omnes,inquit3quae benignimmx iunt & lirmiflTmis fulciuntur fignis
quarto die vel anteiudicatur. Ac poftea: j| Et maligniflimg,& quibus periculofaadfunt figna, c|fe
quarto vel citius perimunt. At Eraflnus,quan^:omnia grauia haberet, ad diem th quintu morte
produxit,q) die primo mediocriter haberet. Vnde efl de eo Cc feriptum ad verbum: Diem pr«SS-
quiece tranfegit. Quintus itaqj ab initio quo deceffit,nonadnunierato primo,iquamjs efficitur..

Ae GROTVS IX

Critoni in Thafo,re6lo ambulanti, Pes dolere ex pollice yehemeter coepit: Decubuit eode die, horr e[cens,fd[ iidio.
j fm,paru calens: NoHe defipuit._ Mlterojdfetumorr toto pede cdT ad talufubrubens. Cum contentioneipflS^^^af
Hebris acuta,lialde mfanijt: deieciiones mera,biliofa, Jubcrebra furunt.. Perijt^ Poflridie, quam agrotare c&perat.;

Ager hic,quia tam perqt fubito, memoratu dignus efl. Quo'd fi ratio fit mortis adfcripta, tum
fermo nobis yndequaqjaccommodet. Nuncexiliis quae fcriprit,_cqpia humorum permultafuiffe
I videtur, quos natura efl a principibus partibus aflefus mofita deponere.Cum autem id mebrum.

I omnem capere nonvAleret fuperfluitatem, refiduum recurrens ad caput afeendit: quod, qua erat
I malignitate/uriofum delirium excitauit. Malignitatis excremeti ftatim erat iudicium, q» puftulae *
j nigrx generaretur ad talum. Vnde m ireris,quidc aufse fuerit, quo minus huic initio morbi fecue- H
i rit venam. Sed fciinus ad plurimos eum, quos ddcFipfi^morbo tam progreflo accerfitum efle. 1

I Ae GROTVS x

^7 ] clas^menium qm iuxta Phrinichidaiputeum decubabat,Ignis imafit. <Aprimo illi caput,coUum, & lumbi do- \

\ Jebant.-flatimfurdm ejfedim efl,Jomnis carebat,acuta compuitfebrts,hypochgndriumin tumorem attollebatur,cd i
! tentioparua, lingua arida. Die Quarto de noEie defipuit._ Qumtm Dies laboriojus fuit. Sexto-omnia exacerbata :
\funt. CircadieVndecimufuerutremifliora. Deieciiones ab imtip addieyjqj dlecimumquartu multa, tenues,aquei ,
\coloris: quod ad aluumexonerandu attinet,commode hahebat.Inde alum reflitit: 1/rina perpetuo tenues quidem, ca
, \terumboni coloris , & multum habebantJufl>enftonudifperJarum,nonJubfidebant. Dte Decimo & Sexto minxit
paulo craflim, habebat aliqui d fedji^eiiu j dhpparptum recreatm eH,magts mente conflitit. Septmodecimo iterute- ■,
nues,fecundum ytranqfaufern tumor cu Slofe,riuWeMntJimhi,delirabat,&urailli dolehant. V igeflmo Die febre
liberatus eji & iudicatm,nonJudabat, prorfm mente conflit it. Circa diem V igefimufeptimu coxa dextra 1/ehe- .
mes dolor,jubitofedatm ejh at tubercula auriu non re fidebant,neqyfuppurobant. Tenebatur dolore die Primo Tri-
• . gefimo: l>enter fluebat multis aquofis excremeiis,ac qualia ejje in dyfenteriafplent: hrinas reddidit craffas: tubercu

ia aurium rejederut. Circa Quadragefmu die-oculm dexter illi do!aUuCior erat yijm: adjiatumptum redtjt. _

■ ' - - ' Vn

DE MORB. VVLG. COM. III.

LU-

A Vif hjc vel teftimonium,vel etiam exemplum eft non pamum generalium praceptomm*Iiv

ftituamus autem orationem ab vrinis: de quibus fcripllt, Die vndedmo vrinas perpetuo tenues
;^aidem, exterum boni coloris minxit, dC multum continebant furpenfionum difperfarum, non
fubfidebant. Perinde enim quafi ab initio tales fiiiflent, dC permanfiflent eodem in ftatu ad diem
decimum dC fextum,ita loqui videtur* Die fextodeamp earum mutationem indicauit,vt tum pri
mum incideteminam hgc funt eius verba: Die decimo 8 C fexto minxit paulo craffius^habebat ali ^
quid kdimentu Planum ergo eft^tenueSjfed boni coloris vrinas,ob coloris bonitatem promitte- j
re falutem:Quatenus autem erant tenues,hacftenus tempus requirebant concodioni. Cgterum i
eorum quxmoleftiam creabant,non vnum erat genus* Nam cum prius die deamo dC iexto vring ,
commutationem decIaraffet,pofl:eadicit:| 3 ie feptimodecfrriO iterum tenues 7 ]^deni diecKcit,Te-T'
eundum aures eius tumores excitatos* Qtio'd fi adii 3 (fiashabuiffet vrinas craflaSjVigefimo die om : '
nino redrjflet ad fanitatem, qi dies dedmUsfeptimus fit vigefimi indicatorius*Itaq3 eo die efi pror-
fus iudicatus*Non erat tamen conflans QC abfolutum iudicium; immo vero tubercula fecundum
aures non refederunt,neque fuppurarunt*Dolore prgterea infeflabatur,et alui fluxio incepit vna';
cum excrementis dyfenterixflpc eft ramentofis,qux acredinis erant humorum,qui defeendebar,

B notx,Q_uibus cum vririx accederent craffe, tumores iuxta aures refederunn Qux cum ita proce-
derent,folida morbi deceffio in diem quadragefimum incidit* Quare meminens in eiufinodi iu-
dicijs,non tantum vltimi, quod fit in circuitu decretoriorum dierum, fed etiam eius, quod in me¬
dio eft* Etenim in omnibus xgris,non his folis videas iudicia diebus decretor qs fieri* In decreto-
rtjs diebus tumores funt ad aures exorti* Atfeptimodecimo extiteruntparotides*Dievigefimo- ;
feptimo coxx dolor dextrx inuafit,natura excrementum deorfum protrudente,nec dum excretio :
nem valete per aluum efficere, quam ab hinc quatriduum excitauit.Nam habuifle etiam diem vi- ;

; gefimum iudicium non abfolutum, antea didicimus* Quo fit, vtteflimonio eorum, qux dilucide

mxgrisconfpiciunturjconftituantufcireuitusdierumdecretoriorum* ^'^dtEliohac

A mnhabmirin
EGROTVS XI

3 ^ Dromeadai Vxorem, qu^filidm erat enixa., c&tervs rite cofecmie, pojlridie Rigor cepit, Febris acuta. Primo die gr^-

\ circahypochondrium laborare coepit,faJ}idioJa,^horrens,implacida. Sequentibus diebus fomnum non cepit ijpiritus
\rarus,magnus,ftatim reuulfus. Pojiridie eius diei, quo riguerat, aluus commodereddidit: l>rin£ crajte, albae,tur-
bid^,cuiuJmodiJunt,quie in matellisJuhjQderunt,cum agitat£fuerint:repofit£multotepore,nonJubfiaebant:NoBe > *

‘ida,fitihundaerat:

\ efl, capitis l/na tu dolore^.tuitas, aliquantulumJoporata ej
"mn£pauc£,tenues, oleope:paulij^er dormiuit. Qujmofajiidiofa,fitibunda,lrrin£ eaedem, nihildeiecit: Circa me- -

ridiem multum delirauit,jUtimq; admentem aliquantulum redqt,furgebat, ac deinde mox aliquantulum foporata S-pior AvriKa
eji,paululum frigebat: NoSie dormiuit,delirauit. Sexto die manefuperriguit,citopercaluit,toto corpore fudauit,cx- dvea-ira.ap.i
trema membrajrigida,delirauit:(firitus magnus, rarus:paulopoji, conuulfiones a capite coeperunt. Subito obijt. ^

HancprimoflatimdieIaboraremorboacutofuitcIarum*Diefecundo,exrymptomatibus,qu§

recitauitjcum iam prxccfleratex vrinis figna,optima ratione potuit aliquis celerem eius mortem ualegmr,
expeefiare* Vrinx Etis maIx,conturbatx,& nequaquam fubfidentes, C^in die-efiam tertio vrinx \pd '\t nmc efi
dC fymptomata eundapermanferunt,confirmantia expedationem mortis* Quarto cSnares prg-' t» contextuU
terea ftillarent,vrinx^5 oleofe viderentur iureianediefeEteFeflflefijncla.Hancipfam-qudq? dicit i tim: deJjfiritu.
fpiritumhabuiflerarum&magnumj^fquideliraturamannunciat* '.emmremlfi,

A E G R o T V s X 11 '

D Jigmpcat,fer-

ip ■ l^idamcalejcens ccenauit,&‘potauit largius,'yomuitcunBa. NoBe Febris .ydeuta, bypochondrij dextridolor, *tio hic hahe-
fibmollis in partibus * extimis mfiammatiognoElem molefle tranfegit: Irrinae primo rubr £,craff£,depofit ee non con ' cUnjSi

; ffiebant:linguaperarida,nonyalde erat fttibundus. Quarto diefe^is acuta,yndiqs eum affligebant dolores, ^uin
to minXit l£Ue,oleoJumpnultum:febris acuta. Sexto yejperi multum delirauit,nec no6ie dormiuit. Septimo ornnia '^reflir

iriratafunt,')/rin£fimtles,multum loquebatur,fibi imperare noripotuit: aluus irifdmento,liquida,turbida,cum lum-l jg cUff'

bricts e-xcreuit: NoBem f militer labonoftm habuit. Mane riguit, febris acuta,fudauit multum, febre cavere lujus pag. s8. c: er
efl,non multum dormiuit, afomnofrixit, [putatio: V ejferimultum delirauit: non multo poJl homuit nigra, pauca ,! fli-
bilioja. Die nonofrigebat,magnopere delirSat,Jbmnumnd cepit. Decimo crura doluermt, omnia exacerbata funt, ipc,
delirauit. VndecimoDefunBus efl. . ■ c*,^l.fiihfri

....... . .j giduf.

^ HxenOShiftoriaprimum docetoperxpretium-efre-attendere,vtprimuminuaduntmorbi, x> t ^hafls
non temere, 8^ citra iudicium cibum exhibere, etiam f i parui videantur morbi* Hic naq3 vir quia res ipfam deli
intetripefliue coenatuserat in initio febris quxparua efle videretur (hoc enim declarat nomine rajfe.
calefcens)lxfusfane'etiam eft,quo'd intempeftiue cibum fumpfiflet* At largius etiam inquit, z"'^literrds.

" ^-- ; ^ - posuit '

t in hypi

chondno eleua\
lio cu dolore.
Vtde etGaUn\
It.x. de dijf r

^tP.cap. IO

5^Aph.i9.Ex.
ord.40. c
t^*t.Arbttror
legendum ejfe
\gr£ceKi'rri^'i

j tcotextu Hi^
\^ocrms Ugi
j twr,

' ^ t clarm
locmhic mtel
ligimrftgr^-
ce iegdi, 'ejic

t iV VV/Myi-^

qmnto die no-,
tl e ci"C-confer
cum contextu
jjiffocratis.
C'\K.Adderem
ego,i^ua.rtode-
cimodie.ita.n.
J cotextu Hif
pocratie habe-

Jotzegere ego
I negatlue, non
\ addito: qmn-
j dotjUfdem nec
etiam uifpo-
; crates addictu-
j ^Legere ego.
I j)e h4fet,non
Ifcnpfttetc.nd
1 tn principio m
htl de yrims,
fedin feptimd
die.

126 IN LI. I. HIP. DE MORB. VVLG. COM. III.

potauit,nefcius magni efle principium morbi. Non iniuriaigitur lisec vomuit:febris^? vna'cum E
Tymptomatibus non leuibus acuta inuafitjfed intolerabilibus.Tum vrinae craffg non fubfidentes.!
Die quinto confpicuum eratilli inflare morte, prseter praediifta fymptomata redditis vrinis oleo-
fls,quas etiam die feptimo excretas dicit. Perrjt autem & hic die decretorio,vndecimo. : ,

Ae G R O t V S X. i i i

Mulierent quand4m,qusiclecumhehcct in littorep‘imeflri fccm^mtdctm Ignis corripuit. Mox ei coeperunt dole- I
re lumbi. Die Tertio dolor collicapitis fecundum clauicuiam,&manum dexteramijiatim lingua obmutuit :dex
tera manus eum conuulfioneelanguitfytparapleSlicvsfoletiprorfis delirabat: Nocic cum molefia non dormiuit,al- '•
ms turbata efl biltofis,meris ^paucis. Qytarto linguam yox defecit,eadem conuellebantur,dolores omnium perdura -!
runt, hypochondrium cum dolore efl conuulfm,fomnum no cepit,prorfus delira crat,aluus turbata: yrin£ tenues, i
non bom coloris. Quanto acutafebris,hypochondnj dolor,plane delirauitiexcrementa alui btliofa, noSlefudauit,fef
bre liberata eft. Sexto mente conJiitit,ab omnibus eflreleuata, ceterum clauicuU fmijlra, dolor non ef fdatus fit f i
'hunda,yrm£ tenues, non dormiuit. Septimo tremuit,aliquantulum efl foporata, nonnihildelirauit,dolores clauicu- \
It&ffP. brachijfmiflripermanfrunt, reliqua remijfafiint,mente conflitit plane. Tres eam dies febris reliquit. V nde- j
cimo redijtyfuperriguit,igni efl correpta. Circa JJecimungpuartumyomuii biliofflaudJu^ebrd',Judduit, febre li- '§
berata efl. ludicata efl non citra dolorem ab illis ipfis affeblibus, i

Superfuit ha:c, etfi graues commemorauit morbos omnes, vel etiam periculofiores. Nec pof -1
flim non mirari, quid de serate iilius nihil confcripferit. Operxpretium fane' eft dieflorum habere |
mem oriam, vt cognofcas effe exemplum rarum, pr^gnantes aliquas prxter abortionem talibus j
morbis defungi, lam illud quoqj meminifle par eft, foetum trimeflrem dC quadrimeftrem pr<£ter j
cseteros.iniurijs refiftere.Cuius non ignarus Hippocrates, in aphorifmis dixit : |Grauid^ i »

dse funt,fi materia turgeat, a' quarto menfe vfq? adieptimum menfem, minus vero has. Alinores i n
prouecfhores caueto. Itaq? fcetus vincula,quibus adhserent vtero, imbecillia habent, bC vniuer^ 1
fum corpus tenerum. Qui vero ptope partum funt,quia funt iam magnijmulto indigent alimen^
to: quo 11 deitGiantur,crebro in morbis acutis pereut. Quo fitjVt bonam vieflus rationem his pr^-
feribere difficillimum fit, quse acuto morbo laborant, 11 conceperinuNam fi vt non prKgnantes
parce nutrias,perditur fotus: fin huius habita ratione, liberalius illas cibes, in diferimen ipfa prse^
gnansadducitur.Quamobrem fotus trimeftres & quadrimeftres magisacalijreruantur. Huic
ergo mulierijCum vel elTent vrinae “ albse & coloris non boni, tamen propter naturse robur, conti
git fuperftitem eflfe, ^ f q» node per fudores febrem difcuffiffet: verum morbus diebus confequen
tibus vfq3 ad vndecimum non poterat validus effe, quo die cum rigore cum redqffet, vomituefl
dc fudore f perfedeiudicatus.Nam a'die quinto ad vndecimu, quxintercefferunt fymptomata,
ad nerUorumpmrheBant^^nbnVenarum,autarteriarum genus. Itaque die,inquit, feptimo tre¬
mui tjaliquantulum eft foporata, non nihil delirauit: nam in venis qux effent, melius poft quinti
diei iudicium maturabantur. Quare de fexto die fcripfit vrinse tenues, ^ padditOjnon boni coloris.

Hxc memoria tenenda: praeterea iftud quinti diei,vt certaminis plena adducit iudicia. Siquidem
alium nuper ^gr um fanguinis eruptione indicabat: dC mulierem, de qua nunc verba facit, fudo.f
re: quamuis morbus vtrifque inconcodus effet ipfo illo die: quae caufa fuit, cur minus faceret ab^
folutum iudieium.

Ae g r o t V s X i i i i

31 Melidi£,qu£ decubuitiuxtaadem lunonis,coepitcaput,coUum,<&peSlus,')>ehementer dflereiflatimfl Febrh |
earn .Acuta corripuit,menfes pauci apparuerunt,dolores omnium horum perpetui. Sexto die comatofafdflidiofa,hor j
nda,malarum rubor,aliquantulum delirauit. Septimo fudauit,febris intermifit,dolorespermanfirunt,repetijt,fmm H
'fauci: yrm£ perpetuo boni quidem co loris,caterum tenues: deieSliones tenues,biliof£^jfmrdafcs_yMmo4umpauc£, |
'mgr£,foetid£: in Minis fubfedit album,l£ue: fidauit: ludicata abfolute efl die 'V ndecimo. |

t De hac etiam,fcripfit initio vrinarum fpecie. At in vltima parte narrationis ait: Vrin^ per- i
jpetuo boni quidem coloris, caeterum tenues, nam plane' quae tehues funt, natiuum bonum colo- i
remnon habeant.Etenimmodice funt pallidae, quae boni funt colofistatprorfus te- i
nues,albent.Quatenus uero valet bonus vrinarum color cum tenuitate con
iungi,eatenus interpretari debes eum,cum dicit vrinas perpetuo
boni quidem coloris, caeterum tenues fuiffe.. Sed vi¬
detur haec quoque mulier naturae firmita¬
te conferuata. -

Galeni

127

GALEN I IN LIBRVM TERTI VM

HIP POCRATIS DE MORB IS VVLGARIBV S

COMME N T ARII T R E S

Hermanno Cruferio Campenfi interpreto

c^uguflim ^adddino adantiquipmorum exemplarium
Gracorumfid^ Migentipme emendati . ^

COMMEJ^TARIVS PRIMVS

A R G V M E N T V M

Liber Legitimus,!!! cuius priore parte Defoibuntursquje ab Hippocrate
in Tribus Aegrotis obferuataiiint.

AeGROTVS PRIMVS
Tthion,<]uipropter Telluris ^edemh(ibit(d?at.

Pro titulo id feriptum feorfum puta efle, Pytbion qui propter TeL
luris xdemhabitabat* Ac in altero principio lege hiftoriam eoru, quae
illi acciderunt» Nam fiefanus didtionem exiftimes feriptam effe,^ fta^
tim Hippocratem initio foloeciimum confulto commiflffe: cum nulla
fcripferit toto in libro eiufcemodi figuramjuec cum ggros^nec cum pe
ftem exponit» Sunt tn, qui datiuo cafo feripierunt, Pythioni,qui pro^
pter Telluris aedem habitabat» fcrupulum ftudentes folcecifmi vitare.

Coepit Primo die Tremor d, Manibus, Febris Mcuta, Nugabatur.

Primo ftatim die Pythionem ait vna cum acuta febre in iymptomata incurriffe duo^in tremo-'
rem manuum, & inflpientiam quandam paruam» Nam hoc illi eft familiare, vt alijs atq3 alijs no^
minibusquantitatemfubijciatdefipienti^,A>!|0«o-£w,& iTa,Qsf.Mpiia-au,dC 7rete$t<ppoviiiTeu,dC yrapi'
...vi^Siiveu dicensji»nugatumeffe,delirafl^defipuiffe,dementefuifle:alias Ttet^zo^^cu^SC cec9-»vcu,
fsavrucu,&. dei/uamize,uvefanum fuiffe,vel amentem,infaniuiffe,8!: furore efle exagitatum» Quare
fi nugatus fit Pythion,conftat modice deCpuiffe» Atq? didicimus tremoris cauiam effe mufculo"
i) rum infirmitatem: Defipientiam vero fieri cerebro ooinflammationem, vel copiofum biliofum
fuccum, ofFenfo: Et acutam febrem putredinis ef^ humorum comitem» Si igitur quaj morbum
prxceflerunt, quod in alijs fecit, item in Py thione aferiberet, ex illis forfan indicatio quxdam no^
bis fieret prxparationis morbi: Nunc quia omifit^conabimur nos ex ij s demu,qu* afcripfit, eam
indagare:cum &exeo quo'd nihil prodiderit de ijs,qug morbum prgceflrerunt,affe<flio indicetur
corporis.Na fi vel ex intepeftiua exercitatione,vel potu,vel venere,vt icribere folet, vel ex aliquo
alio,quod loge ab inftituta vidus ratione recedebat,febricitare Pythion coeperat,haud erat pteria
torus» Vnde longo tepore morbum liquet clam fuifle praeparatum» Cum itaq? tre-morffi^eaulaar=
. habeant, vt ita dicam, continetem,virium imbecillitatem filiae autimbedfeieddanturaut per %
(Mj(i aut per h umorum exundatiamgrauantem: non exiftit tremor, qui virium cofequitur offenfam,
principio morbi dtra validam aegritudinem, aut famem,aut lalli tudines,aut vigilias,aut folici-'
tudines, ad h^c immoderatam venerem» Quorum fiquid fit fadum, omnino id Hippocrates, vt
folet, meminifiet. Quia igitur tale nihil fcdpfit, vires exiftimes iane' opprimi plenitudine» Qoia
vero' iam intremiTceret manus, quarum oriuntur nerui ex medulla ceruicis: tum-vero q> nugate-
tur homo:cerebrum etiam ipfum aliquem excipereinfedlum humorem indicio eiTet, Oporte-
bat igi wr Hip pocr atem,cum hominem animaduerteret in periculo efle,ad fanguinis miffionei»
^ Tertia Claffis* ~ frr accedaTeL

: ___ IN LI B. III. ^

accedere^aut primo die,fi nullum contineret venter inconcoducibum, aut omnino aItero:hoc% E
! magis primo die expofito,ipfe fcripferit,

5 ' Altero d:e CmBaJunt Exacerbata.

Videtur enim increfcere morbus,non quafi paruus,aut a' qualibet profedus afFedione corpo^
ris, fed cum ipfe ingens, tum caufam habens non leuem. Quia vero non in Pythione tantum, fed
in altjs zegris multis,qui fanguinis miilionem, quatum nos ex ipfius fcriptis contjcimusjvideban
tur querere, non inuenitur afcribere eam,alterutrum neceffe eft cogitemus,aut non detracftum il- ^
;hs hominibus fanguinem, aut hoc eum auxilij in narratione omififle* Atqui nemini eorum qui
id requirebant, miffum fuiffe eft improbabile, cum ille^Hrmnedmm ffl amaret: vt in germa^

_ niffimis iuisrlibris fignificauiqin aphorifmis,&d in libro de vidu in morbis acutis,in libro de arti--
culis,ipro% adeo in hoc tertio de vulgaribus morbis libro, vbi de quodam aegro in hunc modum
j.EpM co. j.t. fcripOt: ||Odauo die cubitum fecui:multu,vt debebat, fluebat. Nam cum odauo diefanguinem «
n9-f' 1 50 -b : illi detraxerit,multo Tane' prioribus diebus magis hoc vfum prgfidio cenfeas,Quo'd autem fingu^
lis no afcripferit,quibus hoc adhibuit remedia aegris, cum meminerit eo minorum, ipHusin adeo
fuppofitionis balani,improbabile eft. Ergo fiquandq<sttrihq5^ftt@mtoabforda,minus abfurdu F
eligendum eft. Cenfeo equidem auxilium in multis efle affumptum, fed praetermilTum in narra^
tione vtclarum.Quo' me adducit potiffimum, quod in ifs praedidum eft, quibus odauo die mif-
I fus eft fanguis.Etenim hoc vt rarum fcriprit, &£ fanguinis ante diem odauum miffionem vt con
' fuetam praetertjt. Quo'd fi in veris luis operibus, magnis infeftantibus morbis, lemper fanguinis
inilfione vtitur,fimul cum ea duo haec refpiciens,aetatem pariter aegri vires: & his ipfis in libris
de vulgaribus morbis odauo die cuidam ait miffum effe fanguinem :m'hil aliud excogitare poffu
! mus, quam quo'd in aegris quidem noti ptxterkam fiierit hoc remedium: in narratione vero, vt
: clarum,praeterirum fuerit. Quare de fanguinis miffione, quia oratio ad ggrosfpedat omnes,fe-
i mei dixifle fufficiat,vi: & extera qux furit comthunia. Verum hxc,quf ad vnumquenc^ pertinet
: fep aratim,exponemus,initium a Pythione,vtinftituimusjfaduri.

4 Tertio eadem erant. Qmrto alumpauca,mera, biltofa deiecit. J^nto omnia exacerbatafunt , tremores mane-

:bant,fonhi erant tenues,alum conjlitit. SextoJputal/aridjJubrubra. Septimo os eft dtftortu. Odiauoomniaexa.-
\cerbabantur,tremores etiamnudipermanebant. Krin£ dprimo adoBauumyJqj dicmtenues,decolores,qu£ juften :
'ftont habebant nubilofam- Decimo judauit,ft>Hta fubcoSla, ludtcatm eft,'yrin£ circa iudtciu fubtenues. Qmdrage q
\fim6 ab iudicio die Suppuratio circa fed€,et StragunofmfaSim eft .ySfcejfts. rn.n.OT.M.T.

; ldeft,Probahile Multitudine Vrinarum Qmdrage fima Sanatum.

! Cxterahuiusorationisnarrationecontinentlymptomatum&didioneSi^lententiaapertamt
(frequentia naq3 funt acute xgrotantibus.Quorum & in libro prefagioru perfpeximus facultates, ;
'QC in libro horum ipforum vulgarium morboru primo. Prxterea non pauca in fecundo funt di.-
ida, qux conferunt ad explicandos xgros, Cxterum ett fextu die exponeret, quia fputa dixit yz'
;ria,fubrubra,nec|jafcriplit vel pleuriticum Pythione,veIperipneumonicufuiue, inquirenda reli
iqui t nobis,an et boffinr alia ratione incidere acute xgrotantibus ea fputa, an peri pneumonicis fo
iis & pleuriticis. Et arbitratur, vt videtur, etia alia ratione Heri ea, cum in pulmonem vitiofi fucci
confluanc,cxterum hi prorfus pauci, vt vifcus no inflametur. Nam no fuiffenec pleuriticum nec
; peripneumonica hinc liquet, q> Hippocrates no meminerit, nec nominatim horu vitiorum, nec
ab infeparabili eora vllo fymptomate. Meminiffet.n.doIoris lateris, vel dyfpnoex,hoc eft difficul
tatis refpirandi. Neqp et capite offenfo aliqh animaduerfa eiufcemodi fputa funt: at cu tuffi, dy^
fpnceaj&^ lateris dolore aliqn cernunt taliarfputa. Ac duos vidi citra febre,q talia fputa colore palli,
da extuffiret. Sed alterapauiatim febiaculx parueexceper unt: quo fadu eft, vt in longum tps du H
idteaffecftio pmanentihusfebrifeiKtabiduhoiemindicaret: Alteraabfc^febrc,cataliaexpueretco
[dnuis dxebus paueis^iiiffffeftmaii colecutij. Quamobrem eft pbabile in primis thoracis regioni'

‘ feus5vfet efhrotinens ad vltimas ceruicis vertebras, affluentia aliqua humorCe coftitiffenon multa,

I quae dyfpnoex no effet excitandae, q» no referat magnopere ad omeiu refpirationis prima interco
ft ale: Sed cum iftud effet vitia in neruoru radicibus,qui ad manus pertinent, nerui^ degrauaren>
tur,tremulas effeciffe manus.Nam ex primo intercoftali 8^ vertebris ei luperpofitis nerui enafeun
tur,qui mufculos manuum mouent. Hxcinde cofirmanturjq) tremores vna' cum fputis,quf fuc'

; cefterut, permanerent: 6^ etiam q> vbi aliquod iri hB'fighutriappafuitcdhcocftioms,non amplius
fierent tremores,morbus^j tolleretur,cum iudicium confequeret per fudores. Et quanqua incon
cocflg effent vring,fputorum tri concodlio iudicauit,8C iudicium adduxit, vt neutrum fignu quod
: folet denotare,falleret. Siquidem xger quai ^ gem i na ten eretur affecftiofie,Vna febrili infuccis,
quoscontinentveng:alteraquamododiximus,intliorace:priorintotumnon eftdepullafudo'

■ ribus,na incocoda etiamnu erat: fed receffit altera,qj nihil effet prfus in thorace refidui. Itaqjhac
iille in moda icribit/ deamo fudauit,fputa fubcoda,iudicatus eft, vring circa iudicium fubtenues/
indicas qux in prxfagiorum libro de tenuibus vrim's,qux duplices funt,tradidit. Primx funt hgt
—--^^—......-----

M O R b 7 V V Lor C OM: L 128 T

« AIC^oad vfinarufa tenuis^3 fit,mc6co(ftumorbu fignificat* Akere hg: | Si vrinas tenues et gqu^- in Prog.cS.x.t
« biles diu reddat, & reliqua falubriafmtfigna, his ab fceflusm iocis portenditur iepto tranfuerfo 3o-4^ioo-h
« fubiedis* ^are ad finem eorum,quae acciderat Pythioni, ad verbum fic fcripfit/ quadragefimo '■ ^

laiudiciodiefuppuratiocircafede, 6i!;fl:raguriofusfaduseftabfceirusA AtquiaSt: tremorisma^
liuum nugarum primo ftatim die meminit, dC in fequentibus fcripfit /omnia exacerbata funt/
acin feptimo die addidit/os eftdiiiortum/difcutiendum venit, vtrumincrefcete cerebri malo, an^ i

deorfum diuertente, os fit detradum* Atqui videtur ex ijs, qu^ fubdidit,migrafle in regiones in-' ' 1

feriores,non conienfiffe cum cerebro illas: for tafie q» h omini miflus fit fanguis,ita^3 mirifica con^: . ■ ^ !

* fecutusopemfit* Sed nec dum primis diebus quicg apparebat fputorum eius qua: in latere eifaf; i

fe(fiionis,nopropter ipfiusmalignitatem*| Scimus^n.grauiffimas peripneumonias effe 5 C pleu-, i.& j.deMor^^ ‘

: ritidas rdg vt et ipfe docuit Hippocrates: Cetera hic no ob j pn?-' |

morbi grauitatem cefendu eft nihil primis effe diebus fputi redditu, verum quia ad prima folum j ;

intercoftale conflabat affedio* Quo'd fi et ipfa difficilis erat, in eo tin loco fada erat, ob id% nihil i

expuebatur* Itaq3potuit auxilio miffi fanguinis fuccis reuulfis, qui hocloco afiluebant, initia ha | i

:buiffeconcodionisaffed:iofextodie,vbimeminitprimofputora. At quod de die decimo eom-l |

B memorada produxi,id eft: Necp in his vulgaria morborij libris eft plane' quif^ iudicatus die deci j ' . , ;

ino,nec]^ ipie afferuit vfqua effe decretoriij diem decima: ficut dixit non raro vndecimum* Habes i 1

capita in comentarqs de diebus decretorijs colleda eius oia, vbi et quadragefimus offenditur ,no I {

quadragefimus fecundus,morbos indicaret vtquor unda fuit opinio, qui circuitus dier a decreto^ i
rioru fieri integris feptimanis ducebant* Quo'd fi ob id folum arbitretur quis non effe morbu iu> |
dicatum in totu,qj die decimo fudarat no vndecimo Pythion, no rede exiftimet.Na indicium no;
integrum eo, q» haud dum fit concodus morbus, neceffario fiat*Mukos enim cu ipfe confcripfit j
Hippocrates,tu nos confpeximus diebus decretorqs no ex toto iudicatos per fola vring mconco- l
dionem* Hgcfi ambo coniunda fintjfimbecillis decimo die, dC vrin^ incocodio, no oportebat t decmii diei
fortaffis hoiem iudicari, aut no falubriter fane bC decretorie* Potuit igitur cu vn'daftiineflet fcri- i tMectlliiM.
ptu,non decimo,ftatim ab initio in eo effe offenfum,qff in alijs multis cernas: que^b rjs,qui primi
;defcripferunt,negleda in perpetua manent* Sed de die decimo haec fatis fint . lam animaduerto
« reintereftnoobiter,quSnubilofameffefuipenfionefitcefenda,Naminpraefagi|seftfcriptum:!

« i ||Nubesinvrinaperuedgfialbaeflntjfuntbong:finatrg,malg*Necpigiturvrinanubilofainprg^ jibidem.r.a9.

I fagi|s,neq3 fufpenfio dida eft,quis eo libro accurate vniuerfam fit in acutis morbis praefenfionem; S

C ex vrinis perfecutus. Ac ne interpretum quide quifqua, quam effe nubiloftm vrina Hippocrates
' velit,enarrauit. Equidem,quae mihi probantur h oc inquirenti, referre nondubitaEdffSffbisno^
men folent medici ab aere ad vrinam transferre, fine Hippocrates hoc nomen primus pro aliqua i
: eorum,quae pedent in vrina ,fpeci€, vel vrinaru: fiue his alius attribuerit* Vt ergo in aere interim:;

: tepeftas fit, vbi nubibus codenfatus fit atris,Galiginofa: interim purus apparet 6C ferenus,!viden>. j ft^dditur i»

I turc}3 nubes per eu quaedam difiedx, ac tum aer nubilofus dicitur: quo quidem tge nubiumcer-- [antiques , wo-
mimus colore non exquifite atri5,nec lucidum,ied inter hos medium: Haud aliter vrinam mihi & «er

i fufpenfionem appellare Hippocrates nubilofam videtur,qux nec colore fit albo,n6c etiam plane i
nigro,cgteaitn hofumedio* ^eadmodu igitur alba quide fufpenfio bona eft,nigra vero praua:

; fic qux inter has media, neq3 exqiiifite bona, neq3 praua eft, ftd media* Quare Pythione talem eft Xa ;

; ftifpicadum habuifle fufpenfionem* Nam alba fi eflet, iudiciumnon-effieeretnon^mpletumffi ff^r legendum,

; iam atra,non probij» Qm vero inter alba Sc atram intercedebatjbonum eft fadu iudicium,f€d no!
abfolutum* Quod erat reliquum,quadragefimo die in duplicem erupit abfceffum, quem et non:
probe interpretantur, cum per confenfum abfceffus in fedem putent Pythioni ftranguriam acci-1
' difle: cum ipfe ftribat Hippocrates,{impliciter interim fadam effe ftranguriamffnterim nonfim^f
P pliciter, fed adiungat illi abfceffus nomen: vt primo de vulgaribus morbislibro, in fecunda tem> i
« : peftate,vbiitaf(;ribit: || Solum vero bonum,maximum^3 inter figna quae fiebat,quod^3multos a d Epid.c6.i.t.

« maximis periculis vindicauit,hoc fuit,quibus ad ftranguriam diuerterent,& in hanc abfceffus fie i 1 1 i-f

« rent. Nam appellaifHiaiiraHtrffns^q^^ noxiorumhumorumfuntfadi,nedaqui decu

bitu: & merito: quo modo in dyfenteriam alio loco,fic hoc loco in ftranguriam,fados ait abfcefi-:
fus*Nam mali humores, quos habet ven2^traq3 expiifgatur excretione* Ergo id inipfa fecunda r
tempeftate de vrinis,aliquato ante loca, quem modo protuli,hoc paeffo fcripfit: || Straguriofte no ■ lbid.t.*. loj.si
« nephriticg,fed his alia pro alrjs* Cum*n*per morbum ob renum affeftionem ftranguria fiat,hanc
ipfe ab ea quae in fecunda tepeftate facfta fuit,feparans3 ratione abfceffus,adiecit ftranguriofae non:
nephriticg,fed his alia pro alrjs,i*pro venarum vitiofo humore,acfebribus huic fuccedentifaus,im[ -
ciderut purgationes,per veficam excretis vitiofis humoribus,vt non nuhquaper inteftina,Mor>* i
dicatio itaq3 ab excrementis, quae acria erant, profecfta ftranguriam inducebat* Vefica enim, vt eft ‘
oftenfum, ad reddendam vrinam in ftranguria prius properat,g iufto fit eius modo impleta,dua^;
bus de caufisjvel qi eius non ferat qualitatem iam mordacis: vel q? per debilitatem prius, ^ fit vriA:
na coaceruata,vt pauca plane fit,grauetur* Eiufcemodi igitur Pythione dicit abfceffum habuiffe::
nec fcripfit fimpliciter hoc pacfto, firanguriofus,fed adiunxit,abfceffus* Habet,n*in hunc modum!

„ . Tefti^CISffis:; txx rj

; _; _ _ J[N LIB. I II . HIFP. _

j di'<5io /fuppuratio circa Tedcm,8{. ftranguriofus facflus eft abfceflusA At alterutru comittut, vt ea E »

aut pr^iereantjaut male multi interpretes enarrent» Morari vero in iis non eftnecefle,de quibus
I femel hic ftatuidicere»Egoeffe ducebam melius,qug longo tpeindagauij8^ certo iudicioinueni,

haecliterisfolaproderecitravlIamaloruminterpretumreprehenfionem.Sedquia quidampro^l ,
i " pterea,q» nequa^ puerilibus difciplinis inftrudi fuerunt: no nulli vero dC natura ad intelligendu

tardi, cQ fint, vbi incidant in quorunda fcriptoru nouas comentationes, hac ipfa fola capti noui^
i tateeascelebranttideofumadduduSjVtfemelaliqhiftoruminterpretum metionemfacereicum

! s Fra(auris,c6.; etia ipfe dixerit Hippocrates: |Extraneu,quia no affequunt,celebrat pre confueto, quod ia bonn
i ^ fciunteire:&abiurdumprt£aperto,Quarequo'lecfl:oresnolirorucometariorumpr^moniti, qui; 5>

; mores fint malorum interpretum,eos queant agnofcere,prolixiusmihihiccertu eli de his agere» »

: i Nec vero quaeratur quis^ de fermonis prolixitate,habiturus eu ad malas cognofcedas interpreta

^ tiones pro adminiculo» Atcp eli vnu iftarum genus, quod in propofito xgro quida fecerat,quo-
; rum vnius afcribam ipfa verba,nequis me de illo exiflimet mentiri» Atqui Telluris gdesjintelligit »

I i Cereiris.Appofuitautegdes forte ad demonllrandamcaufam,vndemanuu illi tremor 6^ morbus

I i incidit, vt illi cui propter menfium fuppreffionem, vt eli verifimiie,q> otiata ea elTet pars» Rurfus «

1 6 . Epid.fe<a.8.! in fexto fcribit, || viro abfente feriata illo mSbro mulierem,fublatis ad os menfibus,barbam produ- E m
|infine, , xiffetquodquidelialuHq^S^mMnvimmmutaramt*SicigiturPythiondumcoituabliihet,q) »
j ad folum fanu curam conferret, in morbum incidit» Hxc vnius eli ex interpretibus oratio, qui le »

! ipfe hac re conuincinq? cu crebro Hippocrates quide noiatim domicilia comemoret,hiG non illo^

I rum oium enarrationcjfed plane' pauciffimoru confcribat»Nam fi no temere domicilia fint ggro^

I rum prodlta,red Indicent et aliquid quod ad arte faciat, qui in paucis ggris eoru vim expofuit,pre

: terijt aut in alijs permultis, parum fuo fundus eli officio: vt, verbi gratiajde primo, quem in

; A I. Epi.co.j. vulgarium morboru libro prim o defcripfit» Nam ^ || Phililcus, inquifjq prope moenia habitabat»
i 1.18 .111 .a j Deinde,^ IjEpicratis vxor,qua2 ggrotabat apud Archegete» Tu,‘' || Eralinus,qui ad Boo t^ torren-
I B Ibide, t. ii. tem habitabat» Mox,d || Clazomeniu,qui iuxta Phrinichidai puteu decubebar» Pofiea de muliere:

I c Ibide.t. ij. quada,® IjDromeadai,inquit, vxore,quaefiIia erat enixa» Inde,de^ ||aliamuliere,qu^inlittoredecu' »

; D IbidAt i7- bebat. In hoc item tertio de vulgaribus morbis libro multos inuenias alios fcriptosatgros ^dibus jj
I ® *• i adie<fiis,vbi comorarenhquas orno non enarrat» Ac ^ |j Cherio, inquit,qui apud Demonetu decu 3,

' ^ } ,Epic5.i ' bebat. Deinde,*" || Eurianadis filia virgine ignis corripuit. Sub hac,‘ j| (^«dam,quae angina erat 33
i t.z.3^.13 5 e correpta apud Bitone. Poftea,*' || Adolefcetulus, g in foro Medaci5 decubebat» Et gd multa opus i 3»

; HIbibem.tj. efi:recdere,cumtalifcripturaiiberpene'lIttotusrefertusf' Sedadinftitutureuertamur.Qmco-0
I Ibidem. 14. pluresftafuntdefcriprixgri, vbiqj Oportebat,aut nufqua domicilia exponere» Veruhadenusg-'

K Ibidem.t.5. dam interpretes libroru adeo cotenunt auditores,vt ego Alexadrisequondahuiufcemodiaudiue
jrim de quoda xgro interpretatione in libro primo de vulgaribus morbis defcripto illo capite,cu-.
i *.Epid. com. J. ;ius eft initium: jj Silenus,q in Platamonis edibus habitabat. Na exponendis Hippocrates qs,que j
: ilh'acciderant,ita Icribit: II Nodem infomne duxit,multa verba,rilus,catus.His igitur acclamabat, i 33

Ibidem. enarrabat libra, fcilicet ^.eiAtivog erat i.lunaticus.His prseadmiratione difcipuli in clamorem i

icruperunt» Non nulli interpretes tam funt arguta fedulitate, vt qugrat,vtru in Platanonis habita- j
rettedibus Silenus: QuidagmPlatamonisfcribendaeffeputet:quidapernPiatanonis» Simili- ;

Iffi fot^i'P*^^t^s,vbidicitHippocrates:j|DecQbebat in theatro, 6s«Tpo/ne latius fit Icri;

M • jbere,an 0«aT/)oi/» Ateosquiinhistempusterunt,reprobant:hosvero,quipereaqu^inPradi-:

Idionibus dC Coacis praefagitionibus produnt,hiftoria aegroru in his libris exponat, multi fulpi-'

I i ciunt» Sed g fint vitiofa, quae in libro pr^didionum funt tradita,certis declarauimus cometarijs,;

j : quos in illu libru fcripfimus» Nam eius libri videtur audor ex vno fepe aut duobus priuatis exe- j

i I ph'sTIBrconlpediTvmiVerfatfafacere^eCr^ Demonftrauimus item multos eunrrcrncTrrfus face j

i re,ex genere diffimilibus fignis coados»Et vero etia declarauimus eam docftrinam tam numerola H
habere quae concurrant, vt recenferi nequeant» Ad haec illud eft dedaraturii enarrandis ijs, quae |
i ^ i fcripfit auCtor libri praedidionu, non pone dodrina vllam elTe meliore, ^ Hippocratis in prsefa-1

! gijs cuiufq^ virtute ligni figillatim tradentis: neqj.n.afiter multis vna' coeuntibus quicg praefciri,

; Proinde g vtrunq3 legerunt libru,prgdidionum 8C pr^lagiorum,fatis fcio oia his aperta efle quae
diximus. lam fiquis prius noftros commentarios in eos libros gditos legerit, poterit ille citra illa,

I quae funt nuc a' me comemorata, prauitatem animaduertere eiufcemodi interpretationis» At qui
; illos non legerint,ante volo illos vt hi Gonfulant,deinde huc fe recipiant audituri,de ijs quae di;
i xi f ftimaturi» Siquidem cum nuper quiddam in manibus fiimerem de commetarijs,quos Lycus
i Macedo in hunc librum cofcripferat,in expofitione Pythionis tria offendi capita ex prgdidionu
j A i.Prorrhet.jlibrocitata,ginprimoadverbfificdicebat:*ljTremula,obfcura,palpantiadeliria3magnadenun- i ^

I ^J-£53-Ai<;iantphrenitim,quodDidyraarcho acciditinCo»Iniecudofic:*"l|Tremores,fifiidoribusiuper- „

! J uemant,r€petereconfueuerunt.ActertiShiseratverbisfcriptum:‘^|Vrmga'turbulentisvigilijs „

1 jj.isi.a i decolores cum nigris fufpenfionibus, deliria portendunt» Hxc ex praedidionibus capita a Lyco „

i c ibidAc6.i» ifuntafcripta,quafiitaQuintusinexpofitionehuiusPythionisdixiffet»Mihivero,quandocom- ;
j t.4.i6i.c ipulfus fum errores reprehendere (licet prioribus id commentarijs vitauerim) operaepretium
--4- ---,-^^— ---videtur-'^

DE MORB. VVLG. C O M. I. _

Avideturiftomn jmterpretadonumpnuitatedetegere* Primum ijsjquxdicfla dePythionefunt, [

« inoncogruitiliui ex priEdici:ionibuscaputjNeq3m,cumfiIenuo3 neque magnopere phreniuGUs|
ifui t. Nam cum librum priediclionum enarraremus, qux fmtdefimcum filentio oftendimus : & 1
i quare magnopere ea phrenitica appellauit: Quorum fuit in Pythione neutrum, fiquidem nec cu i
« jfilentio delirabatjdni modiceinfaniebat* Secundum capuqin quo dicit, Tremores/i fudoribus fu |

« i perueniant,repetere confueuerunt * contrarium demonftrat cafus Pythionis:nam non iuccede^ i
ibant/ed a' primo vna' inuadebat,poftea^3 die decimo fudauit* Itaq3 non videntur tremores fudo-;

« i ribus, fed tremoribus fudores fucceffifle* Reliquum SC tertium caput, vbi ait, Vrin^ a' turbuletis I
« i vigilqs decolores cum nigris fufpenfionibus deliriu portendunt* retfie atqp ordine effet citatum a';
i LycOjfi Py thion vigilaffet primum vna cum turbatione,& vrinam reddidiflet nigra proditam fu :

; fpenfione,ita^3 defipuiffet poftea: verum quianeq3 minxit talia, nam nubilofa fufpenfio permuP!
tum a nigradifi:at:neq3a' vigiiijs turbulentis phreniticuseuafit, fed a'primo ftatim die delirauit:

I non eft recfle addu(fl:u.Na quid caufa: erat,quin diceret fufpenfio ne atram p aut vigilias primo vel
^ fecundo dieipoft has, primo die rurfus: mox deliriu c' Imnio veroLycus ipfecum vocabula nubi
I lofam interpretaret, non fuit aufus dicere ab eo atrij denotari* Quare fuperfluo' h ec adiecit(fi qui^

B de dicendir eft ftiperflud non modo ad propofitu inutilia,led et omo falfa)& precipua qu3eq3 Hip
i pocratis fermonis neglexit aduertcre, Que tremorum alFecflio fit: Qui in tremulis manibus locus
; afFec'lus: Vnde varia lputa,et multa his fuccedetiarde quibus ego difputaui, Oino enim nihil ho
: rumconliderauit:&quodprorfusnoneratinquirendum,proquxftionefibiobrjcitadverbum,

« ! fic: Septimo dieoseftdiftortu. Videt quod hic narrat, cudicfto pugnare, quod in aphorifmis fic
« i habet: || In febre non intermittete fi labrum, vel oculus, vel nafus, vel fuperciliumperuertat, vel no i4^Aph.49.Ex,
« i videat,vel non audeat,debili iamcorporejquicquid horum euenerit,mors in propinquo eft. Hgc
\ Lycieftoratiojfibiin eo fcrapulummouentis,quod omni vacabat ambiguitate.Nam in aphorif-;

; mis dixit,corpore iam debili: atqui Py thioni non debili diftortum os eft. ia et extricando ipfe hoc ;
quod pofuerat Lycus,nihil ad folutionem attulit aliud,ac id ipfum, quod nuc diximus* Itaq3 quod
eratapertum,tan^dubiumpropoluittaliorumqu^adartemreferunt,nihilqu 3 efiuit,necqeffec;

; Pythioni alFecftiOjOb quam antedi(ftafymptomatafintcofecuta:nec qui locus,aut gelfentanecfti* i
: Ac ne de fanguinis miffione quidem p termifla admonuit* Humoru et teperamentoru non nunc
I tm,verum nec loco alio vllo in enarrandis aegris,aut coeli ftatibuSjmentionem fecit,quae in primis i
Hippocratis libra enarranti erant cofideranda: Sicuti,fl Afckpiade interpretaretur,pori 8 c tumo |

C res incom pa(fta6j3 eleraeta & latio ad tenuitatem erant illi declarada, q» ad haec ille principia omnia j .

5 reducat* Calidum vero,frigida,humidu,& ficcu Hippocrates caufas ftatuit, queadmodu ambien-- !
i te aere, in animantium corporeus: Itide quatuor ha moT^inteTfefetem p~eraTtietcrdiftaifnes~t^
itatis aucftoresxque ac morborum elfe: Sanitatis, ^i ex gquofint inter fe moderati:Morborum, I
i vbi eorum maiSFlifautrhinor copia,aut de propria fedecomigrarint in aliena* Ita(^ ad hgcprin.- i
. icipia et qui ante Lycum dC QLTintum,alique Hippocratis libra enarrauerut empirici, vniuerfa re^ !
ferre ftudent: velut in fabula agunt quida fola, quam habent impofitamjperfonam* Nani vt E: afi !
iftrati interpres redle de humoribus 8^ temperamentis fiieas, ita fi quic^' dicere in icripca Hippo^ j
cratis inftituas,merito ad ipfius vocem interpretatione dirigas* Fortalfe ergo vt adulterino xmu^ |
lo Hippocratis,venia dare Lyco,vbi offendere videatur,3tquum fi t: ni hoc exprobres, qj ctt inter^ i
'pretationesfcribere no valeat,a gat fabulam: quippe quod eft affimile huic,fi aggrediaris comce- j
idiam vel tragoediam,'cu ador effenequeasT At vero fi ad hos te couertas,qui Hippocraticos fefe |
|nuncupant,vbi iuxta ac alieni & adulterini fedatores errant, immerito illis ignofcas* Iam ca ifto.- |
jrum errores abfint non folum ab Hippocratis ftiia,ied ab ipla rerum veritate,duobus eos nomini |

|bus infecfteris* Siquidem melius eft nihil,atq3 fi ambobus interpres his fcopis conflet, vt limul 8 C \

13 confentanea cum fcriptore& vera dicat: qui alteriitraobferuat, hoc eft reprehendendus,q>dimk I
i dium corruperit totius* Interpres vero, qniiieq3 veiu dicat, neq3 cohfentanea^cum audore libri,
i maxime cenfendus eft peccare* Sabinus quideeius;^ auditor Metrodorus germaniffimiilliqui^

I dem inter prifcos Hippocraticos habiti fuere:efttn, male vbi videatur Hippocrate enarrare* Ver i
ec i bi gratia,in propofito atgro ita ad verbu dicunt: Na vt conuulfio a' vacuatione et repletione pro¬
ce I fldfcitur,haud aliter tremor,qui parua eft couulfio,a' contrarijs efficit* Ac caufa quide,quaobrem
cc ; htec vitia fiant, dogmaticorum viroru eft,no empiricorum, attendere: attamen ea cognofeere, dC
<t difeernere alterum ab altero poflfe, empiricis eft necelfe* Hac fane' in re primum videtur Sabinus
faifus, 9 paruam dixerit couulfione tremorem ejTe*Nam toto genere inter fe differut hi affedus:
nihil vero nuc interfit,affedus voces an fymptomata, fundionu noxas,Neqp*n*affediones certae
funt in folidis animalis partibus, vt oedema, 8<^ inflamatio, 8 C fcirrhus: fed ficut adiones dum fiut,
confequunt vt,gxift ant,non quia co nftater & fecundu habitum infurtt, ifa dC affedus quocp ear u*.

Nam cum ois in acftione pofltus motus fit: fit6|3 quidam in animalibus motus volutarius, vtalter
inuoluntanusS^naturalir: offenfae volutari) in motibus fiunt mufculoru,a quibus et Gum fecun-
dum naturam fiunt.fcimus obiri*€ed quod in eis eft fecundum natura, vnu eft ftmplex: Q rod ' ^

eft pr^ter naturam,in primis fit duabus differentiis,aut prgter voluntatejautdevqlun^^nontn j > _

“ TdmaClfe* '' frT Ii) kcundu '

IN LIB. III. HIPP.

fecundum naturam^Sed hoc loco fecundum appetitum dicas, an fecundi! volatatem, nihil inter.' ]
eft. At vero motu a,qui citra voluntatem fiunt in volutarijs inftrumetis,qug ad mota funt copara
! ta,h$cconuuffid^illa vocatur palpitatio,alius rigor,inter fefe diuifi. Sed plene de his integro vola
mine differuimus» lam motus voli 3 tarius,qui no fecudum natura, obitur, vna eft forma, g tremor;

' appellat :-de<|uo-ne-Gei&r 4 aeft, qm alios huius gratia attigimus, hic verba facere» Fit *ergo Tre.-
moraStmia-mii&sfeaffedlis &na:ui&,f€<i 6 £iabieae$afeiatrbus, vbi qsLvkra viEesr.QnajSrattollere'
moliatur,aut manibus bafur^io,aut imponedCrlfunTeris» ltaq3 nulli cofpiciuntur robuftiffimi
adolefcentes,dum onus portant pra!graue,cruribus tremere,maxime vbi afeendere fcalas tentent*;
At iliis quod in maximis molibus,hoc fenibis bC alia ratioe infii mis vfu venit in minoribus: nam
I funt h^cetia^rauia imbecillibus. Suntiam etia certe afFe<flusanimi,g tremorem inducunnNam

j mere: nec non fiquis alius in fe inuadente confpicatus beftiam fit, aut latrones aut hoftes metuat»

I Rede igitur in comentario de tremore couulfione & rigore, ex infirmitate viriu femper tremO':

I rem fieri demonftrauimus. Qux qih fua fponteinterim fint infirm^finjerrni^oter aftedum ani>;

I mi:aut etiam haudqua^ per feaffe( 51 :£e,ab onere graui hoc patiutur: tres eius cauiaru elfe diximus
i differ£n£ias,.inikume£fiofuintcmperiem voluntati attribika*^0fa&dtaammi, grauifate oneris. ]
Quare fi,g nec metuat, neqa molem fuftineat,tremat,alterufrteerte;anrorganorum efl; inteperies,;
aut in ipfo corpore podus circa mufculos aut neruos» Veru fermoni no nulla fubeft dubitatio, de!
qua in comentario De tremore conuulfione palpitatione rigore, verba feci. Nam quibufdam|
videas manus S:: caput tremere prxter eoru mebroru mouendi ftudiu: ac ideo elfe falfo videtur di
dum, fi inftituerit quis aliquid agere,euenire. Cf teru fi inteiligas reclinata in ceruicale ceruice fF;
fii capitis tremorem :manus% depofitas, fic ne has quide tremere:credes elfe rede didu, quibus ^
ociaf quodeuq^ mebru, hoc elfe a tremore immune: fin attollat, aut fubla tu illud feruet,tu fympto;
ma illud incidere. Tra.n.abeft vt qui ita agunt, mufculis quiefcanf; vt oppofitqsTntdle mufculos j
fimul moueat» Vt in manu, qui attollunt, 8 ^ qui hoc membra detrahunt, extendat ea fiedimt:;
& validiorum viriu eft opus rjs,qui manu in angulu dudam fublimem feruat,g qui extendut aut j
fiedunt. Nam qui extedunt,vno genere mufculoru operant,quod coparatu efl: ad id operis,feria-; |
dbus interim i] 3 , qui fiedunt eam. Atq3 cu fledut,agunt ijs qui ad Aededum funt accomodati: 8 C [
i in ocio funtQui extedere poffunt. QuoA fi eleues in angulumdudam,&: fublime retineas manu^ |

iulpiacorpotis^vdimttsfuftdanti's^3 membru. At cu longe partiu ponderi,quae vehuntur, vires
tnotricespraeflat,citranegociuattoliunt,citranegocitteasfublimesferuat: At vero fi multo fint
inferiores,ficut in refolutis,haudquag poflunt eleuare: Qua fi pares fint,viciffim fuccubunt: vin,
centes'fe^efimaQ^maaaiubUm€m3fuperatx,delabi finunt. Hoc mihi cogita continerer in huc
modum fieri,vt fimul ac fuperiores fint,mebrum fuftollant:mox vidte a mole eorum qux eleuaii:
tur,permiofir-peflum ire: fimul^3 vires ilioru rurfus vidrices corripietesipfa iteru erigere Audeat.
Deinde cum Angulis teporis mometis fiat haec viciffitudo,vt quod eft infra,confeftim attollatur:
& quod membru alleuat, extemplo detrahatur: non prorfus incocuflum feruetur 3C flabile mem
brum,tum nec motus habeat in vtracp partem infignes, vt qui breuibus interuallis dC temporum
dC locor u feruentur. Atqa talis eft mqtugjjiemor, v t quae longius funi in libro fupr a comemorato ;

fo. Huius alius afledus eft quodam modo germanus,mufculoru dC neruoru,quScouuiri 6 appef
lat uri ac in eis per totum fimiiis illi atq3 tjfde organis fit motus,qui cu de voluntate moueatur,fit:
caeterum in eo tmdiAd%q4n:|iervx>Mtate^ couelluat«r,mo«ent. De palpifation^ecelTe h oc I
ioco non habeo difrerere,ne cogar fimul de puiftrdicere,qufaffqtrid habere cu palpitatione cornu
ne videtur. Satis,n.ia vel de tremore produdus mihi eft inuito fermo in explanatorio libro. Qui
aut ad vnguem volet oia praedidorum fymptomatu perlpicere dignotione, 6 C originem, legat lu
cet librum,vbi illa exade oia tradidi: qn dC de fingultu,tu Ai, fternutameto,&: non nullis id genus,
alijs motibus egi in eaufis fymptomatum,vbi dignotiones ^ difterentias motuu, tum vero etiam.

vt empirici interpretationes fecerint. Tametfi empirici quida, vt dixi,in fabula impofitam perfo.-j
i nam agant, Hippocratis librum enarrantes vt Hippocratici, Erafiftrati aliquem 8 C Herophili
' Afclepiadg atqa aliorum iftorum,perinde ac fi de cuiu% fint eorum feda» Igit quod femper dico,. ;
vbi hic quoq3 comonuero,alio' tranfibo. Singulorum,qug fcire medicus debet priuatim eft difei
plina tradenda,ac tum ad enarrados accedendum libros Hippocratis : 6 CconcIufiones demonftra
dx Angulis locis memoria gratia, at ipix tn demonftrationes non comemoradae: quod quide nos
praeftitimus. Ex ijs vero qui in opera Hippocratica fcriplerunt explanationes, nemo quifqua,cas'
terum lapfi funt in his oes. Etenim alia eft, quae ipfas res tradit inftitutio,abfoluta conflans fufa^j?;

^ T “ ■ ‘" '^oq^otioneT ,

i.oS.d

t

DE MORB. VVL- COM. I.

150

«•n.37a.

A explicatione:alia 5 quxm explanatione confiftit librorum: cuius non eft vtriufqueidem inftitu^;
ium*Nanque qug per fufam explicationem fit/pedat veritatis inuentionem: in explanationibus:
propofitum eft fententiam fenis, cognofcere* C^i ergo antefingula exadle didicerit, hunc deni>
que ad veterulibrorii explanationes accedere oportet: vt tame pnmurin^st^iumvaleat inue^
nire:feamdtyfoco^reifteW iil^ an fecus fit aflertus:fimul% admorieafdemdftraTortnn in opibus
de vnoquoqs medico pcepto» Qui vero interpretes fuis didis nequeunt demoftratione inferre,
auditores loquacitate obtundunt: ita6j3 a' icriptoris fententia retrahunt,volentesfua verba ex illis;
fide habere: quaobrem de capite ad caput tranfeunt,quae neipfa quide quic^ ad rem propofitam i
f eferunn Porro' fieri non poife, vt in explanationibus demoltrationes difputationu,qbus pariun
tur fcietiasjfcribanturjex iam didis planum eft. Nam qn Hippocrates no in Pythione modo veru
in multis etiam aegris praedidorum fymptomatum memini t,fi quide nufqua dem ohftrationibus ,
coprobespladta,nuI]iranimisaifi:1puIbru,quaeicientiapariat, dodrina infundes. Quo'dfi tradas'
in quibufdam aegris demonftrationes, in quibufdam pr^tereas :atcp in primo morboru vulgariu,;
verbi gratia,eas oes perfequarejin alijs ad illas rerjcias: facies tu quide, quod diximus, vno in libro |
abfolutiffimam tradendo cum demonftrationibus dodrinam, in caeteris eius conclufiones addu> I

B cendo. Sed id ipfum tn vtroqj eft modo abfurdum. N am in primum vulgaria morboru librum, i
;fi hunc enarres,primum quinquaginta commetaria fit neceue icribere, dC fingula aut bina in fin- i
gulos alios^ Itaque cogeris,fi aut praefagia aut aphorifmos legere velis,ante quinquaginta illos Ii- ■
Bros euoluere interpretantes primum librum morboru vulgariu. Haud fecus fi ab alio quopiam
cceperis comentaria icriberejin illum quinqu^inta fcribes: qui autem aliu legere volet, ante oia i
necefle habebit quinquaginta illos libros legifte. Atqui multo praeftabat lingulas qu»ftiones,vcf
praecepta, vel quolibet noie appelles, efle fingulis defcripta libris, atcp hos tin confuiere, vbi firmi
imbui fcientia de ijs voles,qug in ipfis prodita funt, Ideo^j nos cum de tremore eonuuifione pjd"
pitatione SC rigore, tum de alijs oibUs, lucubrationes aedidimus leparatim demonftratorum in

interpretando vfurpamus conclufiones. At Sabinus, cum neqj demonftrauerit vfqua,quid inter
hos quatuor interfit afedus, tremore palpitationem conuulfionem 8 C rigorem: neqj vliamjfino ■
plane' veram ratione6^ demonftratiua,at verifimilemadduxerit:primum efle tremoreaflerit par '
uam conuulfionem, paulo poft fpeciem effe tremorem couulfionis dixit. Verum quo' me ocyus |
his reprehenfionibus, quas inuitus inftitui in improbos interpretes, explicem, Efto tremor con> :
•uulfio,autconuulfionisfpecies: iamabeodifcamus, quo modo Pythioni inciderit. Stomachum,
t<Cinquit,homo afFedum habebat:att:p manus,quae Cum illo haberent confortiu, tremebant. At nec
« incomodum illi vllum fuiflTe ad ftomachu, docere quifqua poteft, nullum fit fymptoma nolatu
in narrandis Pythionis accidentibus,qd indicare ftomaxhfiv^ret^vftifbJhiaGi^ elfe quicg

cu manibus comune oftenderunt. Nam ipfe ait fieri trifeiismodis e€mfeaaj^tp|yvietmam,-aut
pg familiaritatem vel generis vel operis: Generis,vbinernofejB^reofejvenofurn venofo,arte.-
xiofum confentiat arteriofo: Operis,cS mSme thorax partibus genitalibus. Sed in nulla harum ,
communitatum cofentire manus poflunt cum ftomacho:neq3.n.offlcium his eft commune,neqj j
ineruoru confenius,quaobrem in manibus neruofum genus in cofenfum veniat ftomachi affedi» i
Namftomachoaiexta deduda de cerebro propagine tribuuntur nerui: manibus a fpinalis me^ ;
dullx regione ad fextam,feptimam, dC odaua vertebra, Itacp qux a' iexta coiugatione: partes funt |
neruos confecuta?, has ftomacho confentire, non manus, conueniebat. Atqj de tremore haec nu j
Igantur, qui propter abftinentiatti veneris ducunt nimia humoru copiam Pythione coacerualfe. '
I Quanq'"'venus vt vacuatione plenS fierinapermittat corpus (tribuamus fane hoc illis) ftomachft
I certe labefadat no medtbcriTer,TCu eum veneris abftinentia, etfi corpustmpkaqcofirmet vt quod
I maxime. Na non paru abfurdum fit cefere,fiquis moderate viuat repleri humoribus huc: neqj.n.

D his,fed ociofis corpus impletur. Quo'd fiquis a' venere le contineat,exercitctur tn more athletar^
jfoflforujSir melTorum, aut artem agetium aliqua manuariam, non colligat humorum copia. Veru
quia quae fciunt,hajc nequeunt reticere,vfu vettft-ftro'diicentibus dicereplanif!ime pi^natia, dg

ifta oratio ad a:grotantes ob immodicam venerepertinet, no ad eos qui diueriam inftituerunt ra^
tionem viuendi. Et quide Sabinus hgc J(cripfit,no videns quae infit in verbis pugnatia. Iam vero -
abfurdiffimum eft ob continetiam veneris delirafle Pythionem. Fer ut enim aceruata in cerebro
genituram .multitudin e id opprim entem,delirii fymptoma efficere: vt iblet os premens in capitis
fraduris,6cr noftra manus,creare defirifiX^areiam monftrat,non fe cui^,cui terebra adigeretur,
affuifle. Cum,n.aut digitis premas vna' cum membranis cerebrum, aut per vocatas membranaru
cuftodesjaut etiam ante perforatione os copreflum has premat partes,deliria no'iraalten0edcal>—'
taphorae Opprimat, motus^j dC fenfiis perit: na foporantur interdum magnopere ita afledi, vt in
’ vehementibus apoplexrjs. At vero cum etia varia fputa dicant genitura retenta accidiife, praeftat
illos nihil confutare.Nara qui reprehendit fedulojqute nulla iunt digna fedulitate,fe ipfum afficit
- Atqui no n hgc modo, fed longe protulerut plura haud diffimilia illis: de quibus eft

TEnTCEffisT^'^ ffr“Tiq ^

IN LIB. IIL HIPP.

jhoc vnum: AbfceiTam ad fedem aiiit ortum Pythiom' pg lod vicinitate, quo genitura excernitt E
I S>C abfceffus in fede comite fuiffe ftraguriam. Deniqj alia et afferunt, quibus ad ducaris veneris co-r
I tinentiam non paucorum effe nec.paruorum audtore morboru* Et hxc cu fcribant in propofitis
i exponendis asgris,Democritum proferunt & Epicuru nihil vn^ proficere atRrmates yenere.Et
! quod oium efi: fapietiffima,vt couulfio, inquiunt,comitat repletionem dc inanitate,itacofequun
: turlibidinem &CDntinetiam coia fymptomata rationis & neruoruaffecfiorum* Proinde horum
nos fapientia indudfac fide eorum verbis habentes,ne Athletis quide a venere permittemus ab^

I ftinere,ne forte hinc conuellanf,aut defipiant. Haec fcilicet omnia3infuper6j3 cetera,quae narrauit
i Hippocrates accidilfe Pythionifiacfiant,perinde quafi illius morbo coitusabftinentiam prxceffif
: E plane' ipfis fit certum: taraetfi initio dixerint verifimile effea'coitus abfim§fia (qmii£ a^

; vocant yhxcaccidiffe Pythioni: deinde obliti eius,quod initio modefte dixerant,verifiofile effe;

: ac fi plane' ita fe haberet,oratione inftituun^t quidem vt apud Telluris edem comrnpraretur, cur
; a' venerefefecontineret,nihileratcaufae,quinecEcerdo^HecSdltuusefFetdeae; Omnino,enim de^

I eo Hippocrates ampliore mentione faceret,q cp iuxta Telluris templa habitabat* Arfi et adituus ^
[auiEcerdqs eflet, no erat illi in perpetuu necellejVt a' venere abfiineret, qEo moTdniJraniee^ y
l vel PaUadisIacerdosrCaeterum quod dudu dixi,reprehedere fedulOj qux fedulitatefunt indigna, Fi
I efiabfurdum* Quareiamfineeorufaciam,qUfceinterpretesinPythionemcomiferunterrorum,

I ac me ad pximum aegrum confera Herniocrate, meo^inftituto interpretabor parua habita illo^
rum ratione, quae fcripferunt quida perperam, nifi multum res yrgeat. Sed prius de notis dicam»

I Dc N.otts,Q^£junt Singulis .^eff-otis ^dieSije. , .

I " Miror huius libri,yt aliorum etiam Hippocratis multorum infcelicitatem,quoru'm hi funt dif
fipati,illi aliquid habent fcriptis Hippocraticis adiecflum* Redius dica fortaffe infcelice no fuiffe:

; librum,cxteru eius nos ledores, qui tempus in re gdimus inani* Ad exitu igit narrationis euen-
torum Pythionisafcripta eft,Primum n literaenota,redam habens in medio linea fic .IJIj yt qui^

I dam {cribuntnoningentorum nota*Deindefcriptaeft nlitergnota, nihil in medio habensMox
■ O r,fub quam M,pofi:remo T* Coadi igitur fumus,notae hte quid fignificet,inuefl:igare: id^3 in-
I certi,Hippocratis'nefint,an aliusiftafingulisa‘ieripferiteegris* Verum nobis cum hpcipfumco-.

I pulfi indagaremus,in metem venit. Si yt hoc in libro eas inuenimus notas, fic in alr|s etiam libris
I vulgarium morborum oibus comperiffemus narrationt eoru, q aegris acciderunt, afcriptas, non j
I fk fortaffis abfonum ab Hippocrate dicere adfcriptas:Nunc cum neqj in alijs libris inueniantur,!

^ neqpetiam.inipfo hocter.ti04noibus-aequeexepJaribus,meritoiafuipicionemjion nostin venP G,

I mus,fed mam^es^ttnoftrij-ab^iiquoeffe aicripTasTfortaffe qui difcipulos detineret, ytpoffetde^;
r clarare quafi quid mirificir, quod ynaquaeqoe earij denoraret* Potuit et compedium fibi quis folt
I facere vtilitatis, qua caperet ex fingulis aegris: Vt in hoc ipfo, que commemorauimus Pythione,
quod dedudam per medium lineam habet m, videt TrtSctKov i* verifimile fignificare* Seques n
wAjiSo? id eft abundantia: a' quo ftatim OT, fcriptum, ovpov id efi vrinam, fignificare videt : vt ex
ambobus fignificet wAtiBog ovpcov id eft abundantiavrinae; Deinde M quadragefimum nobis die:
ob oculos ponere: T Cyeiov id eft ianitate: atq^ haec ambo interpretari, quadragefinio die hoiem
conualuiffe.EtcolIedam ex oibus notis hanc effe fniam, Verifimile effe ob abundantia redditx
vrinx propulfatum ipfum morbum effe,& perfanatum hoiem quadragefimo die* At haec no in-
ueniri afcripta hoc modo in omnibus exeplaribusante dixi. Nunc dico,nec in quibus inueniunt,
in i]s omnibus primu aegru habere tale notam* Ergo qu^ exeplaria notas habent in fine afcriptaal
narrationis de Pythione,hunc habent in modu fcriptasj ITT.n.OT.M *T* Porro' q» rationi confen i •
taneum fit vnaquaq? nota,quod modo dixi,fignificare3ConfirmatilIae,quae alrjs fuiit ^gris adiun- -
d£e*Nam vbiq3 adiacet ITl linea habes mediuinterfecatem: Ad fine vero fuperftitibus T additu I
eft, denotans id eft fanitate:De^ndis©,quod fcilicet Bdyarov i mortem indicat* Primak

igit qn ea Imnificare vident quae dixirfius: di media fint pbabilia, quippe q Hippocratis de aegris
orationi efle colentanea poffi nt: nobis quide inanis labor in Pythione cofedus eft, 6 c iri ali]'s cofi ^
ciefjtpsfruftra terentibus. Sophiftae vero talibus exponendis vt vates,gda fufpiciunt a' difcipulis»

; Aegro T vs ii ' ' ■ '

Hgrmocrates (jui ad nomm murum habitabat, Igni ejl correptus. Coepit Caput illi Jumbuscp dolere, Hypochon
dr ium molliter intendebatur,lingua initio aduflafutt/iatimobjurduit, fomnum non habuit, fitibundus non adnw-
dum zVrinii^craJjdi^ rubentes, depqfitdej; non jubftdehant:.Ah:duOiXen^u^&mmpm^±exd>ant. (Quinto \
pie reddidit tenues ')/rinas,JuJpenfionem habebant,nec fubfidebant: Sub noBem delirauit. Die Sexto auriginojus
euafiT^qmniaexacerbataJunt, mente non cdnfiabat,

• Nec definunt hic nugari quidam interpretes huius libri: fed ideo effe aiut fcriptum ad nouum
: murum, quo'd recens calce indudus homini obfuerit * Alijabhis diffentiunt, fedulo% ftudenti
: oftendere non propter calcem appellaffe eum nouum murum, verum quo'd praeter morem ex>:
I cl ufis ventis, cum iam aedes, in quibus Hermocrates commorabatur, non bene perflarentur,

I morbus hominem corripuit. Verum de loco fatis, ac potius, vt id quod eft dicam, nimium* De

D MORB~:Y¥ L Q 7 fCQM~'^T .^ -

'4 ijs htnipxilli acciderunt,, porro'videndum eftiaceorumqu^ alias demonfi:rauimus:>reuocanda:

' memoriardequibus hoc ^jQ-,,Tria effepEtmafefaaaCTrg^esgra^ v-nm n-earurn^qugdfaria^appreilairc:!

; akerum hedliearumiterciuin earum’^rara^3S^^£a^^^Sk€p;|5i3teid©KH»#£rmomm»^-Eqje*:'

; terno horum genere febrern afflixiffe HernTocratem hinc confiat,q? cum incipit de /Uo facere ver-i
^ ha,fi:atim;dicat Hippocrates.,Jgni eii correptus. Nam, vt in alia hiiioria fcrip.flt | /Quidam incale^: i.Epid.c 5 . j.t.
fcens coenauit/.vt hoc vocabulo ealensjfebris mediocritatem offenderet,qug ccenatum tenebat,itaj ^

hic ignem appellauit validam febrem. At caput quoqj illi ccepit doiere vna' cum furditate-Itaquej
exhisincaputliquetinuafifle quandam humorum abundantiam. Declaratum iam cMtigidiod^l
bus dC pituitofioribus fuccedere fomnos veternofos lethargicads mala: calidioribus .aut prorfus; * mpaS^eif dl
mordacibus vigilias &: deliria. Proinde cum vigilias eum tenerent cum furditate,Si^ capitis dolore! Bionem ame
iumbifj^/ufpicari replentes caput humores coriiehtaneum erat mordaciores efle. Vfu venit
' rd hiSjVbicum calida febre Qc hagrante cerebrum ofiendat,fequi,vt didicifti,deliriaiQuo'd Fi .duos! ^ 0 ^ mdo

\ dies aut tres aut quatuor haec fymptomata durent, certius,ptr^Fcies delirium. Jd quod hic accidit ,mo- \

\ Herraocrati :nam exponendo quinto diefcripfifdelirafle homine, lam yero febrem fuilTe qualis '^otermm :

: didlaeftjVellingugindicatfymptoma.QuidnaepdicitrLinguainprincipioaciuftafuit.hoceniml |

; B nomen eam omnino ficcam fignificat fuiffe: potefl: etiam nigram. Atqui,in taji lingua, febre^s ta-- j j

li,fi abiit ingens fitis, alterutrum indicat, aut mentem laefam ^gri elTe; aut ventris naturalem facul i j

tatem,qua fubinde cibos appetimus,emori. Porro'cum narrationi hatc funt adiecfa, Hypochon>i ^
driuni nfolliterihtehdebatur, iniecinore conijcias febrilis aifedfionis origine extiaire.(^ia enim.

> fingulari numero quem vocant,dixit hypochondrium, alteruni tantum indicat non vtruqs fuiffe ? ^ '

. intentum.Quando autem aut dextrum iit neceffe aut iiniftrum hypochondria nos accipere, dex- ■ '

r trum foiile intentum llt veririmilius propter excellentiam, qua prxftat alteri. Siquidem talia citra

appofitum dd diftinckiones proferunt. Atqui etiam modus ipfius febris, ddipGusaduftiolingux, i ..:

faus iecinoris affedfum indicare poffunt.Namintentionem,qute dicitur fuiflemoliis, hypochon>
drij conflat veluti vacuam indicare: nam. vacuum fignificatur ex moli i: h uic cfl oppoiitum cu tUr
snore,quemadmodum tenfumlaxo: Acflitadiceret,dextrum hypochondrium intendebatur,fed i

dtra tumorem, vel quia non magna fuerit inflammatio iecinoris, yelin fimis partibus duntaxat i ' i

; quibus ventriculum amplecflitur,cum gibba non dum vna' cum fimis in tumorem effent eleuata ♦' i

i Iam ventris combufla excrementa etiam ignitionem huius vifceris indicant.Quare fi vrinas ad; ^

: haedethale^ aCceffiflent,cderrime perljflet homo. At quia vt talibus,erant mediocres, fleri fperes i "

<t poffe vt producatur morbus. Nam bonae quidem vrinae haudqua^ in iflo alFeclu incidant: Ru,-1
i brx vero fpaiio longo laboraturu hoiem,non tn plan^' morftururn arguunt : vt in commentariis
! inIibrum pr2efagioru&pr3edidtionumplanumfecimus,vbieius iibrireprehendimusaucflorem.

Nam qua: dia de o.ccafionc segrotantibus acciderat,quia ad aliud refert,errat. Iam in i)s cometarqs
prolixius flimus tu phrenitidis peculiaria fignaperfecutftumq in libris Hippocratis citra contro; •

: uerfiam germanis,de quibus praefagia funt, vniufcuiufq? facultate ligni exacfte dC figillatimexpla I
nauit. At de rubris veiprubris vrinis verba nullum fecin lecfde lubrubraVrina cum raetionem i
; faeitjflmul prubraru vim indicauit. Atqj adeo de fubrubris vrinis haec fcribit verba: || Si vrina fue .-1 in Prog.co.i. t. i
: rit fubrubra, ac fubrubrum quod flibfidet , diuturniorem h^c quidemorbum^ prima fignificat, i |

fed admodum tn falubris eft. Cum ergo fit fubrubrajprster caeteras falubris quide,longius tamen I
j cp prtE:di(flaetrahat,quasocyus dixit morbum exoluerejqux magnopere funt rubrg,longius figni i '
ficabunt jpatium,caeterum non mortem quantum ex fe ipfis,net^ delirium. Siquidem per flauam i

bile in cerebriyexcmdanfem deliria oriUnf: quemadmodum fi ea fit adufta, vt iam rranieat in atrd i

■ n idieflfurioHiAt vero fanguine abundare incococfliorem Ssf ferofiorem rubra indicat vri

i na,qui in venis videlicet iecinoris S>C profundi corporis continetur cvt flauam bilem ruffa atrav i

l|) Quid igif venit in metem cum alqs non nulIis,tumCyco,vt hunc approbarent, qui in prsedicflio-',
i nibus fcripfit: || Surditas vrina:q3 prarubrte,in quibus fufpenfiones non fublideant,delirium nu-, i,.Prcrr.c6,.i.!;

: ciant:qui morbo regio fi corripiantur,maIum eft. Apparet enimex ijs,qu^.hoc funt loco de Her • 3
I mocrate tradita, audorem illiuslibri vniuerfale collegiffe prseceptum :fed longe aberrat 8 c ab rei i
ipllusn^ura ^ Hippocratis lententia,tum vero ab.ijs,quae in aegrotis obleruantur. Nam rei natu!

I ra demonflrai fiocos temperamento humores & virtute mordaces iri cerebrum elatosconcitarevi i
! gilias&f phrenitim iid quodin commentarqs.de locisaffedisoflendi. At Hippocrates, taiesbu^J
: morescognouit,||flauam&atram,bilem:hiimidum verofuccum&frigidum,pituitam;mitilTiy deNatu.hu^>

! mum autem fimul% nobis ifemiliarifllmuni, fanguinem: pr^terea vrinam, ferum effe h umoru^

' venis contentorum nos ille docuit. Quare ratio eonuincit, vbi amplior l^icoHiBTiS^Isper, 131.'
i vrinas expellatur, rubras eum hasefHcere,atqueideo diuturnumfbre:morbum3quo'd requirat
! fcilicet adconcodionem longius ipatium fanguisiftquidem fpatio.temporis^fiunt .concodio.- i
I nes. At non erit.talis morbus, vt ab vrinis exitiofus,neque phrenitidi obnoxius. Sed non opor- |

: tet hic nos longiores effe, pQffeaquamiftarum iam orationum in commentarjtjs in prxdidionea |
i importunitatem prodiderimus.At enim cum craffas etiam fiiiffe indicet.necfubfediffe vrinasy j
' plane' funtillae exconturbatis S^turbidiSjVtfolet hieappellare,.qux,femper;turbationem cru -1
" ^ ^ ^ ^ dam i

Tn LIB III. HIPP.

i dam annudant multo praeditam fpmtu flatu 6 fo,vt muftum» Quo fit> vt capitis dolores his vrinis E

■ fint adiund;i5q> fpiritus caput cum calidioribus foccis petat: a' quibus merito intenduntur vigili^
dC periculum eft delirij fututi,fi acrimomam humores obtineant* Haec cum ftatim ab initio Hip^
i pocrates eunda expoiuerit & fymptomata& flgna Hermocrati aeddiffe: deinde nihil de diebus
proximisprodiderit:durafleha:Gadquintum vfcp diem innuit omnia,ac tum fe demum adaliaac
i ; ceffiffe enarranda,vbi aliqua ex parte variaffent* Proinde quinto didt die, illum reddidifle vrinas

; tenues,quare ad eius diei expofitionem tranfeamus* Quinto die reddidit tenues vrinasjfufpefio^

; nem habebant,non iiibfidebantjfub nodem delirauiuCum primu immutata prima vrina, & defi
; puit homojdie quinto fcripfit HippoaateSjprgteiita, vt diximus, fecadi & tertij dC quarti diei de-
; claratione, nimirum eadem permanfiffent in his fymptomata* Quare de tenuibus vrinis reuo^

I in prog.c 6 .i.t. i cemus ad memoriam, quid in praefagtjs dixit his verliis: | Qui tenues crudas^j? diutius vrinas red- »
i j4.4^ioi.b dunt,ilc|tetavtfuperfuturisportendantur,hisabfceffusinregionibusinfrafeptumtran{uerrum „

; expedandus eft^Itaqj altero modo inconcodus effe morbus fignificatur per tenues vrinas,vt etia jj
; percraffasjvbinonfubfidanuSiquidemconturbatgjieddumdepofitgilintiubfidenteSjCOCodio-

; nis alicuius indicant initium,potiffimum vbi illicolubfidant*C^ae vero non fubfidunt, vitra fla-
! tuoiam turbationem craflltiem efleinconcdcflorum humorum fignifieSt, Atqj ex his liquet mor F
I bum producendum:Infuper quaerat prauitate febriSjSc: quiafub nodem delirautt homo, cu pe-
j riculo effe coniundu* Reliqua iam videamus, num eife his conientanea videatur*Auruginofus
i ; euarit,omnia exacerbata funt, tnente non conflabat* Diftindio hoc tibi fit intentionis hy p ochon;,

: drij ex iecinore profedae* Diffunditur etenim non nunquam per totum corpus flaua bili s, quod
I 4®, Aph. 6 i.Ex.: decretorium eft,vt in aphorifmis quoq^ eft eo libri loco declaratum, vbi ait: || Aurigo ante die fe- i „

1 ord. j 4 - b I ptimum mala eft* Reduc item ad memoriam ante concodum morbum, crebro te audiuifle,nuilu „

: quemlibet abfceflum proficere, nedum auriginofum» Is enim impediri fignificatbilem, quo mi>
i ; nus ex vifcere expurgetur,& euactfetur per ventrem,velpp oppilationem eius, vd inflammatio- ■

i I nem * Morbo aut iam cocodo decretorie interim natura ad cutem excrementa reponit cum quo-

I ; rundam alioru humoru,tum flauae bilis: nam hoc quidem loco flauam appelles,an pallidam, nihil

i intereii Porro' cum affedio increfceret iecinoris,auruginoiam affedionem extitiffe ex eo indica-

: tutjq exacerbarentur omnia fexto die :fimul%q) mente ille non conflaret,quod eft,defiperet* :

^ i)ie Septimop:duiterJe habuit: Vrinx erant temesyjimiles,proximis diebtMeodemmodo, Circa diem Vndeci- \

i /num omnia tUi Vijajuntr emijjaejje. ^

Quaediequintovrinaefiericoepiflentdeteriores,noncorredxfunt muItisdiebus*Nonenim i
feptimo modo die, verum iequentibus etiam ad vndecimum vfqj diem in iiidem fuifle dicit fym- !

\ ptomatibus verfatum 8 C fignis Hermocrate: Circa vndecimu diem oia illi viia ftint retnifl^ efle.

' Redefane'/vifafunt/dixit:neq3enimpericuIofiflrimisexfignispotuitfubito,cumeademperma

nerethumorum inconcodio,admelioremftatumperuenire:id%adeo cum nihil eluxiffetdecre-;

; jtorii die vndecimo:id quodfolet non raro confpici, q> tum natura foletautfanguinis excretione '

i i vel alui3autv0mitibus3autfudoribus,aut parotidibus,aut decubitu quopiam,ex diicrimine homt)

nem vindicare* Attendamus itaq3iam,qua£ die vndecimo acciderunt*

y\ Coma coepit: V'rin£ craJ?iores,Jubrubr<ie,injratenues,nonjubfidebant: aliquantulum Mente conflabat,

; I Solidum fcripfi librum interpretans fignificationem huius didioms, coma, in quo indicatur i

1 ; propenfionem delationem 've in fomnum fic appellaife Hippocratem* In fomnum autem pro-,

i penlionem voco,cum vigilare aegri nequeant,non apertos habentes oculos,fed conniuentes: vel
I altis fomnis,vel tenuibus, vel vigiliis detineantur* Vnde exadam quaerit dift:indionem,multam ^

I : etiam prudentiam & exercitationem, vt ex qua affedione aeger comatofus fieret,aflequaris: Fre- H

- i quenterenim,vbi multum humedata pars fit,quae eft fenfus fons (in qua et fomnu rcde Arifto-;

I i telesfieridemonftrauit) cornafcquitur,vtnon nullis vfu venitebrqsrSubindeobfolum frigus: ;

I i Eft cum ambobus his profundus fuccedat et comatofus fomnus: Quin etia "propter infirmitate : Al.jf'-''

; ^fviriumtalis aflfedusfit adeoiam emorientium,vt apertas palpebras feruare non valeant* Ac ita :

, j affedi hoc habent,vt poftquam oculis conniuerint,aut nihil prorfus aut parum dormiant,fed vfi
i igilent, nec attollere tamen palpebras queant: quod quidem vitium ab eo quod committit humi-

I ^ ' ditas & algor,pulfus diftinguunt potiliimum languidifllmi, tardi,rari,&: parui* Quo'd fi hac eifet

: Hippocrates contemplationem iuxta ac alias perfecutus, vel pulfuum in aegris genus tradidiflTet
1 fieretjVt etiam exadiorem nos cognitionem eorum, quae aegrotis euenerunt,affequeremur.Qua
. ! quia praeterijt, vt quidam vrinarum, ex iis, quae literis mandauit, de aegrotis eft coniecftandum*

^ Ac in cerebrum fefuccumcontuliirepituitofum vndecimodie,non eft rationi cofonum in mor¬

bo, qui ficcus calidus a primo ftatim impetu fiiit* Siquidem lingua adufta, vigilia, febris ve-
, hemens,fexto die auriginoia perfufio, excrementa alui combufta, totam eife igneam affecftionem
iCorporisdeclarant*Hucaccedit,quo'dfi qua craflTities eifet colleda fuceorum in iecinore eius

_ j venis, non ea in toto continebatur corpore, quam oftendit iam inde vfque ab initio vrinarii craf-

. -fides*

DE MORB. VVLG. COM. I.

_ ^ . 112

^fitiesvReliquum ergo ®“peI#rgerati'onem infigliem cereHri' ^ aut facultatis imbecillitatem Her-^
mocrati coma induxiiTedie vnd eci mn. Vfrtim a!upm:fa:tirrnim ; i>yfremeeftpernfrr rrfirTTTrNam
infanabiiia ea effe demouib:at m u ;eS^^o i af Cum=ea]ifemgiiH^ ficds fuccedant.Rede ergo
Hippocratesfcripfit/omniaviia funtremifla effe/nam cum exitiofifiSmum lignum die vndea--
mo coma incepiffec,haud potuit fierijVt falubrem tum ftatum corpus recuperaret* Immo vero ne
medius quidern eft vilus in talibus ff atus: fed fi a' falubri ftatu ea deflecfiat forma febris,in contraria
impingit perniciem, in qua extinguitur natiuus calor* Ergo quia coma iymptoma ita pernicio- ‘
fum vndecimo die extitit, attendamus vrinas: nam 11 exitiolk etiam hx appareant effe, propin¬
quam fignificent mortem: fin mediocres,in longius tempus trahetur: nam optima vrina in talem
ftatum nullo pacfio incidat* At quid de eis referat, audiamus* Vrinaeinquit craffiores* Htecqui>
damira connediunt, vtpoftdicflionem /coma/fupradidlam /ccepit/ vrinis attribuanuNam cum
intercedat hoc inter coma Sd vrinas, vtrilibet affignes licet; Vt duplex fit ledio, vna hazc /coma
coepit/ altera hxc/ coepit meiere craffiora/: etenim verbo ovpei id eft metebat,per indicatiuum que
vocant modum prolato,adijciunt rliteram,ac fcribunt ovpSiv cum v id eft meiercjmodo vt vocant
' infinitiuo, vt verbo /coepit/ confentiat fcriptura. Caeterum dicftioni /coma/ eft verifimilius verbu

^ /coepit/ adhaerere,cum nunc inceperit primum; vrinf vero craffae vfcp abinitio fuerant: fiquidem
in narratione diei primi Icriptum eft his verbis /yrinx craffae erant & rubre,depofitf^3 non fubfi-
debant/* Quare nonconuenit hunc dicere nunc ccepiffe vrinas craffas effe, cum tales ab initio ad
quintum vfque diem fuiffent: nam die quinto quidem mutatas, tenues dicit facftas: deinde fepti>
mo die eas fuiffe commemorauiteafdem. Recfte igitur dixit/vndecimo die reddebat vrinas craf-
fiores/conferes cum his illas qu^ a quinto die hadienus tenues fuerant* lam etiam fubrubras eas
fuiffe ait, 6 ^ infra qusdain tenuia parua habuiffe, quae fubfiderent*Subintelligenda enim eft huic,
/infra/ parua quadam tenuia habuiffe, qax fubfideret* Quare videntur ambegiffe hae vrinae inter
bonas & exitioias* Porro',infinequoddicir,bifariamlegunt*Quidamita: /non fubftdebant ali¬
quantulum/aditmgentes didiionem/aliquantulum/vrinis non fubfidentibus* Aliific/fubfide--
bant/ deinde iterum ab initio /aliquantulum mente conflabat/ quod propius videtur ad fenliim
accedere* Nam,aliquantulum fi fit predidium fubfidere vrinas,folent fic Grgci dicere; at non fub¬
fidentibus raro id genus nomina adiidunt* Habes ergo que vndecimo die fymptomata 8 C figna
acciderunt* Videamus iam,quae de quartodecimo delcripferit*

QmrtodedmoDie afebreerat liber: Nonfuda(iit,dormmtiOinmnomenteconjidl>at,'^rin£e£dem.

^ jMequicquam videatur adiedlum /non fudauit/ cui eft fimile/non illi profluxit fanguis,no vo¬
muit, parotidas non habuit/* Sed vt non multo ante dixit/fub diem vndecimum omnia illi viia

da fides/ita etiam hic non dubitauit cumulum addere/non fudauit/vtob oculos proponeret,
quam fitinidaremfifficaaierbi. Nam fi,quae poftulabat res,quartodecimo die euenilfent, confer-
iiaiTent hominem*Itaque quianon apparuerunt, hinc malignitatem nobis morbi fubiecit* Quos
quidem affedtus ignorat vulgus medicorum, & gaudet fiqua videatur alleuatio, tametfi hxc de
exitiofis fignis et fymptomatibus prioribus proftcifcatUr,nefcium3Cum natura enecatur,Sd extin¬
guitur infitus calor, tales iblere aftedhones incidere, non iecus ac partes qux de fluxione mala in
tumorem affurgunt, vbi natura prx infirmitatehaudquaquam attingitconcocftionem humoris
« qui excitauit tumorem* || Nam cum generatur, inquft 3 pn 5 ,ckfloresfrui^€Sfefe 5 /qpeid.^natiu«s-
calorhumores rumorisauS^es^^immutetrqnare-qirando omnino hica'concoquendo abftinet
per imbecillitatem, nec laborant nec febricitant nifi perparum* Ideo fit, vt in iis qui fuppurarunt
D excreto pure, pars fit, in quam fluxio impegit, faluatat vbi fuppuratio, manifeftus dolor, &
febris abeft, putrefeit pars, vt eam cogamur Iblidam aliquando prxeidere* Huic igitur non diffi-
mile eft quod iis accidit, qui fine fignis S>C fine ratione explicati funt febre, poft figna lethalia* In

mate teneatur humidos & frigidos humores atque non mordaces comitante, non effe profliga¬
tum incommodum oftendit, cum nihil acciderit decretorii, fed fuffbcari dC extingui natiuum ca¬
lorem* Sed h^c alia's longius traciauimus* Quin etiam hic iummatim fetis fit dixiffe de i|s, qui a'
febre in grauibusXgritudinibus prxter rationem liberanmrmam quo habere, cum figna prae-
ceflerint exitiofe,commodius videantur,hoc morbum habent perniciofiorem* At vero Sabinus
dixit, Infidians morbwanioreferx ,autfaemiai&feelerati (animantis emm eft ratione prseditae pe¬
tere infidiis) necopinantes adoritur.,^©s^petrair* Verum eiufmodi verba nugas iuredixeris*

. Siquidem cum nihil quod fcientiam faciat afferant, nifi loquacitate obtundant, infti tutum fe
putant exemplo demonftrare, quod nulla ratione his, quibus cum conferturjConfenriauQaa-
rehos relinquamus, 8 (ipfiiam,quaefnftituimus,abfoluamus* Mihi vero hic animum diligen-
' teraduertejaccaueraireris^quilfepeegOjCum quempiam pernidofefehaberedixifiem,qui mt€>j

___ _ IN LIB. III. H IPP. _

rim repente haberet belle, adeo vt dC E

bufdani; in prgdidione tamen conflarem t Pofleactnti-repeteretoriife ^morbo,qm videbatur re^
(fte habere,moreretur^3,ex diuinatrice non medica fpeculatione habitus fim prasdixifle, cum hxc
praeclari iftiipll medici nufquam efleaffirmauerint literis mandata. Equidem vnde mortem qui-|
bufdam in vndecimum diem,aut falutem praefagiuerim,abunde fcripli de eiufinodi praedicfiioni-i
bus omnibus in commentarrjs deiudicijsj& iiTiibrisetiairLde.diebus 4 e^-fetori:js: quorum efl om -1
niunapriHGepssdisimusalle bflppac^ffi^Sed caetera in illis quos ciraui modo libris, QC vero etiami
non nullis alij s profecutus fum. In praefentia qui illos reuoluerintjhis planam faciam propofitam;

I difputatione. Vndecimo die Hermocrates melior efle vifus efl, quartodecimo perfecfle liberatus*
i Conftituto iam hoc dC praecognito recidiuam omnino fore,& periturum eum,diem feptimumde
cimum confentaneum erat ijs quae die vndecimo et quartodecimo euenerant,recidiuam attulifle»;

■ Nam morbi mutatio in dies incidit decretorios* Didicimus namq? in prf fagijs SC aphorifmis die^
rum quaternarios orbes in vigerimum,non in primum vigefimum incidere, atcp idcirco vndeci^:

: mum quartidecimi efle indicem,decimum vero dC feptimum vigefimi* Ergo tum morbu redijfle;
die feptimodecimb Hermocrati in primis efl confonum, tum confecutam aliam eflTe mutationem:

; yigelimo: Non tamen iam lecflis Hippocratis fcriptis,quae die vigefimo mutatio futura eflfetjConiF
: fianin caufaefl,q>noslateat,quomodo vires laborantishaberent,atq3certiflimum earumflgnu,
ipfos nimirum pulfus ipfe preterieriuHis enim fimul perfpedis facillima erat dicere vigefimo'ne
die moriturus eflet aeger,an in fpatium longius protrahendus morbus: Ignoratis vero obfcurum*

I Itaqs audiamus,quae de die feptimodecimo^qux item de vigefimo,Hippocrates dicat»

9 Circa diem Septimumdecimum redijt: In Sequentibus diebus incaluit. Febris erat OjcutaDiriniS, tenues, delirauit.

c 8 14 Vc ^ quidem funt fymptomata recidiuae»'''At vrinae tenues morbum efle inconcocflum fignifi-:

c. 1.44 c eant* Ita(^ vt non fint magnopere figna,qug apparebant,exitiofa,fore incolumem homine dicere:

nequeas, confpiciens feptimodecimo die eam vrinarum inconcocflionem*Nam Hippocrates ip.-:
fe dixit in talibus, Ijvtxger diuturnitatem morbi fuflinerepoflitjeflfe periculum* i

lO JterumVigefimo die ejiludicatus,afebre liber,nonjudauit. |

Quo die rationi confonum fuiflet febrem exacerbari, fiquidem natura omnino aggreflTa conco I
iflionem humorum eflet,qui inconcoefli erant vt offendebant vrinae qux tenues permanebat,eO'- i
dem die febris perfedfe ceuauinNecp enim feptimodecimo acceffit natiui caloris ratione, fed fola 0
putredinis,fuccenfis febriliter humoribus* Itaq^ eorum feruor digeflus, a febre hominem vindica
uit* Sed quia exitialia fymptomata manebant, vt poftea dicit, Hermocratem clarum erat obituru*;

: Sicuti autem in die quartodecimo fcripfit/non fudauit/ita &in vigefimo idem addidit , admo--;
i nens remiflionis,qu 3 e fine fignis aduenit* Quod autem permanferint fymptomata,extingui ggri:

; naturam,ex his perfpicias, qute vigefimi diei fubiunxit narrationi: Quibus iam animum adhibe*;

X 1 : Perpetuo a Cibo abhorrebat,omnino mente conflabat: loqui non 'yalebat: lingua inaruit,non fitiebat: obdormif e '\
\bat aliqmntifper,comatofus, '

j HKC,q retulit,oia funt emorientis vitalis facultatis flgna: vt,verbi gratia,ciboru faflidium inap ;

I petentia lignifleans, interim a vetriculi ore pficifeit ab aliqua humoru aliena qualitate afiedo * in^ |
terimobipiius facultatis extinefiioneteuius erant in fecunda valetudine munera indigentia fenti>

^ : re,&: q funt fe curatura appetere* Eiufde funt munera,humidg materig indigentia & repletionem

fentire* Vtergoinhisfe habuit,aperteHippocratesdecIarauithifce verbis/non fitiebat/:et huic
/gpetuoa cibo abhorrebat/fubiuxit/mete conflabat/:illi/lingua inaruit/ hoc/non fitiebat/* Et;
/mente conflabat/ad coem vtriufcp declaratione affumpfit:/non fitiebat/vero, ad alterum* CoisH
itaq3 declaratio hoc dicit,non fentiebat indigentiam vel ficcae materiae, vel humidx: non quin ani
maduerteretjfed quia extingueret ipfiUs facultas*Huic vero /lingua inaruit/ adiecit /non fitiebat/
vt declararet no humiditatis gratia no fitfffle hoiem,vt quida, qui humidu frigida fuceS acerua
r.unt:fed cjjfiticulofifTima eflet affedfio, facultas eam tn emoriens non fentiebat, nedum fermonis
defecflus ex huius noxa euenerit. Quare fi fymptomata illi haec dC vigefimo die,& p tota ppe' ggrt
tudine inerant,febre planu efl calore emoriente natiuo hoiem vigefimo die deferuiffe* Huic affen
pf etiam hoc /obdormifeebat aliquantifper,comatofus/ non.n*vt fani dormiebat,fed facultatis im
beciilitatcfaufaas^mniuebati^ee^agtoxacuros no valeret tenere, ni(flabat^3, 8 ^ paru dormie.-
bat*Adiunxit*n*verbo /Obdormifeebat/ aliquantifper/ q» hgc eflet facultatis nota innrmg,no fom
norum naturalia* Quare ef^robabilius hoiem fomnolento comate tentatum fuifle hoc tempore
pp facultatis imbeciliitate,^p primarrj fenfus inflrumeti humiditate* Proinde mireris,no cur pe^
rierit Hermocrates,fed qui attingere diem vigefimufeptima potuerit: na non multo pofi vigefi^
mum diem efle confecuturam mortem verifimile erat. Vnde iuuenem liquet,et valida fuifle natu^
ra:quo fadum efl, vt morbo refifteret paulatim marcefeens* Efl enim coniedariex omnibus,
qug homini acciderunt, quem vocant medici iuniores marcorem torridum fuifle* Atque ipfum

DE MORB. VVLG. COM. I. 133 “

A dic vigenmofeptimo peremit febris,qua£ vigefimoquarto ex putredine humorUm concitata erat,:
qua explicat proximo capite. Porro' operxpretiu eft indicare, quid hoc loco fcripferit /oino men ^
te coftabat/ fiquide non oino videt compos metis fuilTe, qn ipfe Hippocrates illum in quinti diei:

: narratione fcripferit deliralTe: 3 C addiderit deinde in fexto /mente non conftitit/ mox in ieptimo '
i decimo /delirauitAQuare quo' alterum,aut his eu tih diebus deliralTejreliquo tpe fui fuiffe compo
tem fignificaret, fcripfit /omnino mente coftitit/ie-mm vigefimo die, quem propofito capite ex--:
pHcauit,omnino mente conftitifl^hoc eft,ne paululum quidem dellpuifle»Quod cur adicripierit, j
A.1.4.Ei.ti.c. paulo ante expofuu'^ Nam, qn non fitiant nec cibum appetant quidam in morbis, vel propter deli i
4z.4i4.f : rium non fentiant quae patiuntur, aut propter extincftionem naturalis in ventriculo facultatis, Si

i id citra delirium habeant,facultatem relinquetur eorum naturalem extingui* i

1% ; Circa diem V igefmumquartum Incaluit, alum lubrica cum fluxione tmui 6 ^ multa. Proximis diebm ,Acuta ■

Fjebrii,linguacombuflaefl, Vigefimofeptimo DflunEiusefl.

Hocin segro vigelimusquartus vnus,vt oftedimus ex decretorfjs circuitibus, vfgefimus^3 fepti
mus longe hoc etiam magis portione innouationes quafdam attulerunt.Naq3 vt feptimodecimo
die repetitus,vigefimo vifus eft commodius habere,cum re vera non ita haberet, fed falla fpecieil^

' lufo vulgo,q) calor infitus extingueretur, a'febre relinquebatur: ita vigefimoquarto cum febrici^ i
tare ex refiduorum humoru coepiflet putredine, dC aluo inde deieciffet multa tenuia maligna::
vigefimofeptimo perijt,<j ipfa acuta effet & ficcafebris.Vnde etiam combufta fuit lingua.

1 3 ■ Hic perpetuo ohjurduit. Vrindi aut crajjk, et rubentes,nonfubfidentes: aut tenues, decoloresfuflenftonem hahen ;

tes.Guflarenon poterat* rn.E.A.K.Z.0. P^D.S.V.S.AL Hoc efl. Probabile Deieciiombm SupprefltsVi-
gefmafeptima Mortuum, ‘

Declarato vigefimo die,fubdidit quod nunc eft didlum /guftate non poterat/ q uod idem figni
ftcatacfaftidiofus cibi.Vrmasdixita'feptimodecimodieadvigefimumvicj3fuifletenues. Prgdi
xit autem,fiquid meminimus,& de ijs,quse rubentem fuipenfionem nec fubildentem habet, Atep
ftic quidem retradlatis omnibus,fimul iis quatdemonftrauit, hocmnuit,alias aliam illureddidifle j
vrinam,at bonam haud vllam vnquam. lam etiam fuifle ilii aegrotanti perpetuam furditatem, an^

tea haud di(fta,re(fle hic afcripfit. Cgteru miror non de auriginoia perfufione quicqua memimfl^ ;
cuius par erat etiam mentionem fecere: itacp fortafle,quafi apertum fit perpetuam fuifle, reticuit.:

Nam cum nec fodor Hermocrati euenilTet, riec vacuatio bilis vel per ventrem, vel vrinas, vel vo>-
Cmitusjconfecutafuiflet, non poterat fubmoueri aurigo. Vnde ex his colledis quae dicftafont, eft
peripicuum mire fuifle iecur affedtum prinapium vegetatricis bi naturalis animae: cuius oftefum
eft quatuor efle virtutes5attra(ftricem,retentricem, alteratricem. Si expultricem, quae fuppeditant;

' corporibus bC nutrimentum bC augmentum.Et hac affedfa mirum in modum appetitus perit, vc :
mori dtius,quRmguftare quicqttam,fuftineantaegrf.

De Notis, QmtfuntMdieSldi. j

Vetuftiora exemplaria initium habebant notarum aegris adiuncftarum a' muliere apud Bitone i
i angina correpta,quae feptima ab initio deicripta eft. Et fane' qui aferiptas huic libro funt interpre^
tati notasjab ilia omnes inceperunt, primis sgris dicentes eas non additas efle. Attame in quibuf- :
dam,quae nunc irt manibus verfantur noftris 3 etiam primis aegris offendimus notas efle aferiptas.

^ Et vero etiam eas habet annexasDiofeoridis aditio. Atq 3 huic quidem Hermocrati primum eft
fobfcriptum rn,in medio habes lineam,primam ofom notarii, quas reperiri aferiptas diximus in
;©mnibus£egris:deinde Efcriptumeft:mox A cum linea reda deorfumfignataveluti fobfcripta: :
:fobhocK,&:z,poftea0,adhuncmodu,rn.'E,A.K.Z.0. Prima itacp nota, vt ante ondoovovideHi
verifimile eft, defignat.Quemadmodu extrema' litera, qug nunc T nuc 0 eft feripta, vyeicti; qufe
fi dem i.fanitatis T tOetvoiTov vero i.mortis fignum 0 eft. C^ae hanc antecedfodierum numeru,qui^ i
; bus aut periit homo,aut oino conualuit,denotat: quae interiacent,ratione qua hoiem contigit aut ■
feruarfaut interire. Nunc ergo qh E cu fignato infra A fcripfit, iTrKry^iSivTav rm (^ict-^eopn/aarm ,:
id eft aluo comprefla, vigefimofeptimo die probabile' ait efle,Hermocrate periifle. Surtt ex inter-;
pretibus,qui q> proflueret vigefimoquarto die venter,morte illum dicat affedu efle: ac ex pdidtio^

€t nibus pferunt,quod habet haec verba: || Surditas bC vrinae prterubrae no fobfidetes, bC quibus fo^; i. Protr. c6.1.
« fperionesinfunt,deliriuportendunt,Hisfiregiusmorbusaccedat, malu efl:.Maluitem, fi morbo t-j >

« regio foperueniat fetuitas. His mutos,veru ientietes,fieri cotingit: bC aluus, mea quide fententia,:
fluit,vt HermippOjVnde periit. Hoc eft illud ex pdidionibus caput,de quo, cum librS illum enar
raremusjdifputauimus :hoc loco tantum fit fetisdixilTe, quo'in memoriam reducam, qu^ illic fu-- i
mus interpretati, 6 d in hoc libro hadenus. Nam Hermocratem quidem neque per aftridam con ;
figit aluum,neq3 per folutam perire. Verum haec iymptomata ipfi affedui foperapparuere, ficuti
cum excerneret antea combufta: quorum vtrunq3 iecoris affediones fequitur, vt oftedimus cum ;
ialiis in locis,tum in commentariis de locis affedis. At periifle potifli mum hic iecinoris videtur vi i
Itio, iam etiam q> caput non commode haberet. Quin etiam hunc aegrum interpretant abfordius,;
qui ob id feriptu dutaxat aiunt, quo' vim examinaremus dieru decretorior u, quafi vero non id fi t 1__

f"—— ^ ^ ;

IN LIB. III.

m oibus obferuatS xgriStQug fingulis feorfum mdderut,^ afFedibus,quf eos tetaretjcxoriebanu E
Aegrotvsiii

14

I Supra ijo.h.
: 1.5.

16

17

iS

^9

2-0

zi

Qm in Jiedcis Deciimbehdt horto.

Et hic adiecfium qiroq? Sabinus hortum ait, qui zt ad morbu faciebat homini excitadum: et feri
bit fic ad verbuJdeo. forxe hortu appofuit, hinc innuens morbo anfam extiti{re.Neq3 vero eft ani »
; malad herbasjaSdaaxEafibjomo: tta^afimo vfdu veluti innouatione quada fuftinuinHgc funt, »
; quae ille feripfit* Ego,qh praeter inftitutu meu icribere aliquid in hifcecomentarrjs ab amicis fum
addudus in abfurdaru fugillationem interpretationum, facia vt ^ hoc loco pauca eiufdem gene-'

; ris adiungam. Ac prima,non femper hoiem dixit in Dealcis horto habitalfe, fed decumbere tan-1
tumodo icriplit: qui dudum,dum integra lanitate effet, potuit alibi commorari: morbo aute affe- ■

! dus accommodatius tabentacularequirens, id in Dealcis effe horto nadus. Deinde in horto di-:
uerEnte nihil eft neceffe oleribus, vt animal,qd nihil in efca pr^ter herbas habet,femper vefei» Vt
nec fi prope eos habites,qui caprina vel ouillamyHunt,has effe quotidie,vt oratores^Neq? enim ■

; fi lanioru fis viGinuSjfiatimmukas eamesdeuorare neceffe habeas, quemadmodum athleta. Ter-; .
tio iam,cum multa iuppeditarent ad hortoru calumniadum aerem, totam hanc repudiauit parte, E
' ad olera vero deflexit. Atqui et cloacarum poterat meminiffejVt quf latrinas fere in hortos repur:

; gant,omnem^3 eius generis foztorem: olerum item & arborum halitum, fruticum^, vt brafficx, i
; carea:, Qc buxi: nam manifefto vicinus aer ab horum inficitur confuetudine. Sed fatis iftas iam;

; interpretationes confutaui: Nunc ad vtilia tranfibo,ac ad Hippocratis me verba accommodabo, l

I Diu Capiiu confliSlabatm^amtdte,atqi dextrum tempus dolehat: Cum occafione Igne efl correptus,decubuit, i

I 11 Igne HippoaateSjVt oftendi iam faepe ante,vehemente febre appellat. Ad hec cp proprie ma-1
I giSjVt oes et mortales folet paruas caufas vocare (m‘pQ(p&cret<; i.occafiones,ita appellet ipfe quoqa in-;

I terdujdeciaraui ^ hoc. Siquide qda funt, quae comittere p ie ipfe morbu nequeat: qug ad corpus i
: fi accefferint morbo opportuna, totiuscam morbi exiftimant fuftinere: vt in propofito hic nobis i
: xgro.Nam capitis diututna grauitas, 6 :^ tpis dextri dolor,hominem iam ad morbu demonftrabat;
'fuiffe coparatu. Satie' recfle fibi c 6 fuluiffet,fi prius, ^ de tenui externa caufa tegirotaret, quae effe ad
morbu pdidit fe accomodatu, medico fe ipfe, qui occurrere impedeti valuiffet morbo, comififfet.

Secundo Diemodicum Meri Smguirm defmiJirdmcLndhcit. q

Non e' direcflo dextri teporis, de quo praedixit, vt dolore laborante, modicum dicit profluxiffe
:meri,fed exfiniftra.Meruveroi. d,u,pa,Tov,vhi de flaua,aut atra bile,autxrugin 6 fadicatur,in aper- i
Ito eftjVt iam docui frequenter, quid fignificet.Nam proprium vbi colorem quifqs humor &: for-:
imam retinea t fynce rSj ibigum dicimus merum edi.In fanguine verofortaffee contrario accipien
dum effaSeo dici merum urnale miftum. Sanguinis autem naturalis confiat rubrum effe colore: I
decolorem vero,noneum,caeterum vel nigriorem, vel infigniter rufiorem. Et quidem merufan -1
guinem folemus frequentius nigrum appellare, qui fimul eftcraffioreconfiftentia. Ergofuiffe i
prius huic aegro, fi quidem validis viribus erat, mittendum languinem liquet.Nam q» Hippocra» 1
tes remedium non prodidit,eadem erit quaefiio tibi ac illa,qux deprimo eft aegro fcripta*

.AluPujiercordreSleDeiecit.

Hoc vnum in morbi principio fuiffe mediocre videtur: caetera cunefia praua, qux m proximo
funt capite feripta, ;

,V rinA tenueSyCum Udrijsfujpenfonibus minutim dijperjis,perinde dcfdrind erdj^iorefemenreferente. Tertio die ^
Febris dcutd: Deiediiones mgrd,tenues,ljiumofe:(ju£ in retrimentis fubfidebdnt,liuidd erdnt: non nihil Veterno ten '
‘■dbdtur,A^e dejurgebdt: in V rinis quodreftdebdt,lmdum erdt &fubuifeidum.

Oia fuiffe hsce fymptomata bC figna praua,qui funt memores eoru quae in pfagtjs funt prodita,.

; no ignorant, Iam in comentattjs quoqs in primu de morbis vulgaribus libru no pauca diximus.

Stmrto Vomuit biliofd,ffdUd,pducd,poJied l/irulentd: de finijlrd dliqudntum fluxit meri[dUMimu: dluus edde,

^ ttemyrin<£ quoq,: exudduit circd cdput & clduicuUs: Lien intumuit,femur e diredio doluity^pochondriu dex-
triVnJubmollttercontendebdtur:No6iemndormiuit,delircmitdliqudntulum. ^

Sunt Sd haec mala omnia fymptomata, quae commemorauit, praetere^ abfceffus, qui in lienem
^ in finifirum femur fieri videbatur.

liumto Deie6lionesplures;ni^£,fl>umofe,inhtsnigrdflsbfidebdnt: NoSienihildormiuit,delirduit.

Adhuc perniciofa funt haec omnia: itaq3 fequentia attendamus,

Sexto die Retrimentd ni^d,pingutd,flumofd,'yifcofd,^dueolentid: Dormiuit,mente melius confldbdt.

Ex hisjdormiuiffe,^ mente melius conftaffe,mitia funt: caetera vero dC ipfe praua,

y " ; . Septimo

DE MORB. VVLG. COM. I.

‘34

' %%h- \ Septim6,Li)igUci mdd,p:nbundu4 erat: non dormmt,delirduit: Vnn& tenues^hctudboni cqlom. oSiduo Retri^^l
nientdnigrdipducd^compdHd: dormiuit,mentis fuit compos,non ddmodumfitibundus erdt,

Had^nus omnia illi fymptomata fallacia fuifle videntur*

5 , ^ ]^onofuperriguit. Febris u4cutd,fu4duit, infrixit,delirduit',dext er oculm dtflortm erdtjingud dridd, fitihundm

erdt,tfomnu. Decmo,edde. Vndecmo orno niete cojiabdt,febre erdt liber,Judiuit: Vrin£ tenues circd iudiciu erat. \ *

Apparet hunc virum fuiffe validis viribus, vt quae cum grauiflfimo morbo lucflantes refifteret*:«
Itaqa cum nihil illi hacSenus accidiffet boni,videtur die nono rigore decretorio confecuto,et dein
dCjquod folet,febre acuta, 5 ^ poft eam fudore, no cotinuo' pp morbi magnitudine febre fuilfe ex¬
plicatus : verutame,cum eade maneret (na decimo,inquit, eadem) vndecimo ftatim fuiffe a febre li
beratus.Nam q) delirauerit in nona,et dextro oculo lirabo fuerit,res funt qug folent in iudictjs eue
nire* Neqj vero repete de illo videtur nono die effe decretu, verum in vndecimum diem effe pro-
«ra(fium,quo iam,dicit, olno mente conftabat» Porro' adiunxit/vrinae tenues circa iudicium erat/
vt fidem apud nos nehabeat, 3 (: putetur firmum,fed recidiuam expedemus breui*Nam cum alio-
B qui,tum qua erat morbus magnitudine,in tali expedatione erat confentaneum effe*

2,4 Duos Dies a febre integer Mermifit. Redijt Q^todecimo:fldtmno£iemndormiuit,prorfus delirabat.

Cofedo dimidio infideli ad die vndecimu iudicio,duos illu dies aitintermififfe,hoc elJ,duo-
decifflu 5 ^ tertiudecimu: Deide repetijffe quartodecimo, tjfde^3 iteriS coflidatu fymptomatifousv

*SS'pas’iy eli ■
tahqmbusgra
cis imprefis: t \
aliiS vwPa~ .
(Tiv hdemt- i

Qmntodecimo, Vrind turbatd,cUiufnodt ex ijs,qu£fi
rdMit,non dormiuit: Genua & tibise dolehdnt:.Aluo JubieB

^t,~)sbi agitantur: Febris .Acuta, prorfiis deli-
da nigra Jlercord.

Reddiua iteru euafit acuta cu ob morbinwnitudine,quae illi inerat a primo, tum quia vndeci
nlo die,quo primum fuit iudicium, haud adeflent vrinis codionis f^na* Caeterum genuum q ui>
dem dolores 8 C tibiarum,qui ad partes imas efficientes morbi humores vergere nunciant, in bo¬
nis certe erant. At balanis luppofiiis nigrorum liercorum exitus,malus eft propter colorem*

2 ,^ ; Sextodecimo,Jfrm£ tenues,quibus inerat nubilojafiifpenfio.-delirauit.

Et vero hxc etiam de integro inceffentis illum acutaefebris 5 C figna fympiomata funt,fiquid
C meminimus eorum qu^ in praefagtjs 5 c in primo morborum vulgarium demonftrata funt: nem
pe fexcenties dicere non oportet eadem*

. 2-7 ! Septimodecimomane Extremi partes infingeJcebdnt,coGperiebdtur,.Acuta Febrls:Toto Corpore

'fterco

lomoxmgra,paucd,temia: Vnna, tenues, non boni coloris.

I 1 j i - 1 fi(dauit, dlle~

^ ^ uatus eft,melius faptebat,nd tamen febre liber,fitttbundus: Vomuit bilwfa,flaud, pauca: Venter Jiercoradeiecitpau-

Rurfus feptimufdecimus dies fudorem attuliffe videtur, qui valetudini non erat exade profli¬
gandae propter humorum cruditatem,ex quibus homo aegrotaffe videtur*

,S ^ oBamdecimo Mens illi lababat,comatofus. Vndeuigefimo in eodem er at/latuf

Videturhomini nihil plane feptimufdecimus dies magni adiumenti attuliffe: nihilo minus
eius certe naturalisfacultas cum morbo certare videtur, dc: fortaffe vidoriam obtentura.

■ Vigefimo Dormiuit,plane mente confiahat,fudauit,ltber erat dfebre,nonfttiebdt'\. Primo 1/igefimoparum deti \
i rauit,nonmhilfitiebat,hypochondriumdolebdt,<dv adl/mbilicumperpetua erat palpitatio. V igejimoquartoyrina |
habebant Jubfidentidm,prorJus mentis erat compos. Vigefmofeptimo dextra coxa dolebattyrina tenues, in quibm '
i fubfideniiaeranticatera mitifimahabebat. Circa VigefimurnhonumdeXter oculm dolebat, yrina tenues. Qua- -
'idragefimo alum pitmtoJa,albd,Jubcrebradeiecit:multumtoto corporeJudduit,abfoluteeJiludicdtm. . '

Tertiu quideeft hoc iudiciu, vbi molita nuc et efi natura pludoruexcretione in die decretorio:
i foluere morbu,vt 8 C in prioribus,qui %q decretori) erat, et Coacispfagifs,* Addidi autillud nulla;
alia de ca,q vt demoflrc audores pceptoru,q in pdidionibus funt falla,labi, 6 C loge late^jj ab fenftt
Hippocratis dC praelagitione in aegris abeffe, ideo% logiatri funt (eo,n,noieappellat vulgo dodi
ineptos in obeudis opibus) medici vero no iunt, qui aegris credetes, qui inlibris Prxdidionufunt
SC Coacis defcripti pfagijs,alia pro libito p hos confirniat,citantes q in libro Praedidiona 8 ( Coa -1
cis pfagifs errata funt: 6 C generalia in praefagiis aphoriimis tradita praecepta, ite(}3 in libris vul-
: gariu morborunegli^etes* Na qd in Prxdidionibus, 8 ( Coacis praefagtjs habetverfhoc vniuer-
: fum (id quod ego in comentarijs in pdidiones oftedi) ab aphorifmis,praefagtjs,& vulgariu mor-
boru libris,audores iftoru librorum mutuauerunt, ^ in iftos libros retulerunt*Lycu vero nefcio
quo modo dC ipfe fimilis nequitiae plenus Quinto ea affignat, cui tn non fuit vel vnius anni cu m
Quinto confuetudo: cu Satyrus dC Fecianus, qui cu eo diu vixerunt, nulla Quinto tale adfcripfe-
, rint interpretationem* Equidem hanc rem, cum vtroqj fim praeceptore vfus, habeo compertam.

--------.^.- GaetiT"'""’"'

t tn aliquthm 1
codic. additur i
yrina tenues. j

■\maUqmhtis !
codte. additur I
yrina tenues. :

<j A L E N I I N L I B R V M T E R T I V M

•HIPPOCRATIS de MOAbIS VVLGARIBVS
C O M M E N T A R I V S S E C V N D V S

ARGVMEN T V M

Explicatur Gbreruatio Symptomatum qux Nouem Aegrotis accidere.

Vllum ego librum vnqua, nifi requifltus ab amicis,vel familiaribus, pcipue
longam profecfHone fufcipietibus, fcripfi, qui commentaria habere eorum,
qux a' me acceperant, aut q ipfis in animantibus demonftraueram infecadis,
at(® aegris, auebantA^or-a quida euulgati, etia probati alqs funt. Qui a' me
ipu quoqa vt artetoinedicamims abfola^oibBSflameris,conitederuat,eo.-
de vtiam dedi quibuida modaiacidquid^pftitu Cu vero cognofcere in oi-
bus me,qua: confcripfera, Hippocratis fem per interpretatu fententiam effe, F j
fimul^3 didiiones citaffeeius accomodatifllmas quafq^jvifus fum mihi,fi fin-
gula capita comentartfs explicarem a capite ad calcem oium eius librorum,operaepretiu ho fadu^
rus.Verumqn ddhoshabere quidamexamicisefflagitaflentfibi,a'germaniffimisHippocratis
dc vtiliffimisingreflus fum, idem tenens in hiice libris propofitum, acfecera in prioribus.Eft aut
hoCjQug perpetuojaut faepe in ^gris fpe(ftanf,hgc literis fola mandare,citra vllam hora fugiilatio^
jiem,qui aut rara, aut nunquam viia tradunt, 3 (i Elfa omnino. Sic comentarios inlibru de fracftu-' " '
ris, 8 d articulis: fk et in libr u de vlceribus, 8 d vulneribus capitis, dC in aphorifmos, atque prxfagia
fcripfi. Deinde amicoru exhortatione perluafus, comentartjs libri de vicSus rone in morbis acu
tis partem expofui prima ad balnearum vfq3vfam,qua£quidegermaniffima habet: Aqua fecun
dam, nam &C haec multa videt ex fententia Hippocratis pr^cepta compledi. Deinde fum librum
de humoribus fuccindle quidem dC paucis diebus interpretatusjq difcedere,qui ad eos me comen
: tarios induxeratfcribendos,properaret. Qui cum docftis placuiifentCvulgati enim erant)inde vfii
venit,vt non iam neceffarij tantum me mei, fed & alij medici, quibus familiariter vtebar, vt Hip>
pocratis interpretarer omnia fcripta,frequentes adhortarenf. Et feci fane' in libra «roS zdt’. hrpSiov
idefl: de officina medici, 2 d in primiS 8 C f m morborum vulgaria. A quibus cum in tertium eilem G
explanationes inchoaturus,forte quidam me obnixe,vt in praedidiones tum fcriberem, orarunt.

I Acciderat autem vt id contenderent, cum deambulantes in fermonem nos aliqhveniflemus.de
y(de hanc /A- |i)s,quaeinpr^fagt|sfunt 8 d aphorifmistradita.Namhxcomniamultum valere in aegris demon-»
itionem fip • ■ ftraui: fi vero'3qu£eiunt in prtedi(fh'onum libro omma-ferpm^rri^ccipiatprcjgsenieEaiibus, loge
loiiarlatei^ erramEuniTIuius eriaageneris eflepiaTtem eorum plurimam, quae in Coacis prxfa>
gi)s funt prodtta,deinonftrabam,commixta cum quibufdam,quae in aphorifinis dicta vel in prae--
fag^funt: cum quibufdam item, quae in librisde vulgaribus morbis, quae pirofedo illorum,qug
Tbriilli fiaW-at^A^a&nt^aequan-eliqua funtin Praedidionibus A Coacis praefagtjsjCrrorP
bus funt plena. Etquidem in librumiecundum &fextum de morbis vulgaribus interiedia funt
quaedam, vt etiam ad finem aphorifmorum: caetera omnia libri fecundi & texti vulgarium mor^
borum, funt Hippocratis-magna ex parte in commentarfjs reperta: partim vero eorum is, qui
ea contraxit, adiecit, vt aiunt. Erat ille HippaaatisfiiioramdariffimuSiThefEfus nomine, qui
exatfiefmte n tiam eft patris ^mulatus. In primum librum vulgarium morborum Bc tertium, aut
nihil, aut fane'perpauca infardafulpiceris. Communia pr^cepta hifce libris funt pauca fdlicet
mandata: q> hic perfequatur demum,quae acciderat aut omnibus in communi tempeftatibus vul'H
garibus,autcuiq3priuatim. PeracfHsiamjCommentarfjsinfccudumlibrumjtresintereafortefcri <
pfi, a' poftulantibus mdutflus, quod dixi, commentarios in librum praedidionum: quibus in eo
libro offendi plurima vitiofe dida efle: multa pro vniuerfalibus dida efle, cum fint infrequentia:
non pauca indifl:inda,quae requirant diftindiones. Et quo' fermo fit apertior, afferam vnum
de ijs,quae male quidam fcripferunt in commentarqs & in praedidiones & in aegros in libris vul-
i.Profr. cs.ix garium morborum. Scriptit quoddam eft in praedidionibus huiufcemodi caput: | Febres ex hy-- »
pochondrijs malignae funt. Hic quidam huius libri interpretes fubrjciunt in libris vulgaria mor-. »
borum defcriptos aegros, bos folos proferentes, quibus defundis Hippocrates in aegritudine hy^
pochondriorum dicit accidiffe contentionem,vel dolorem, vel palpitationem, vel fi quid fit tale:
praetereunt, qui de illis conualuerunt. At vero Hippocrates tradidit in prxfegffs cum alia que ad
in Prog.co.i.t. morbos acutos referunqtum de hypochondrtjs,eo loco libri, cuiushoc eft initium, | Hypochon>
i7.4*.i95.c drium optimum eft, fi dolore vacet, fi molle & aequabile fit dextra ac finiftra parte. Hoc totius
didionis, quae quidem eft prolixa, initium eft, vbi de hypochondrqs Hippocrates docet. Qui
vero fimpliciter febres ex hypochondrff s eflfe malignas confirmat, conuenientibus negledis di>

_ftindionibus, quas in praefagfjs fcripfit Hippocrates ,mentitur aperte. Quippe longe erat verius

'dicere

DE MORB. VVLG. COM. II.

i.Pror. co.i.
1.4^16o.h

dicere,Febres a cerebro afFe< 5 io malignae funrrfebresa'tnembranis,qiix cerebra cotinent, affecflfg |
maligng:febres a' pulmoneaffecflo maliornp! tam pt-p <?tia:febpp?F j.r

omniu^b^riumacs^EUSin minus proprie, 6:^ hac voce etia ventre comple<f la^ ^
jnurjiecur,lienem,& feptu tranruerfuin,quaedammaHgng,qiia^an3::££famitesfam:vtin4ibris4g!
terminammus de locis affedis* Atqj hoc tibi vnufitmale fcriptorit in praedidtionibus exeplujj ^
interpretum,qui, vtimodo dixi,librosinuicem alterum per alterum enarrant,8^ ficin praedi-:
dionibus interpretantur: Rede dixit/ebres ex hypochondrijs funt malignae: in libris.n.de vul-j
.garibus morbis iile & ille,qui ex hypochodrio laborarent,interierunt. In ipfis vulgariu morborii;

: hbris,vbiadeosipfosaccefferint, merito aiunthunc aegrum perijlfeinaprodituin vniuerfum ef-|
iein prxdidionibus,febres ex hypochondrijs malignae funt. Atqui fi interpretanda in iftum mo I
da eft,primu contraria illi,q in prgdidionibus eft,enudationepToducashcettFebrese 3 chypOGho
; drrjs funt moderatae. Deinde eos potespducere,qui libris vulgariu morboru fuperftites fuerut Ig
I iis hypochondrijs. Hoc itac^ habes ynu (vt dixi) malarum interpretationij exemplu. Akeru eft
; mutuo implicatorum affeduum, quo quide ff equeter vti audor prxdidionum videtur: id quod
jg in commentarijs, quos in eas confcripfi, aperui. Implicatos voco aff edus, in quibus multae funt
affedae partes: riarn poteft idem homo no folum laborare ex thorace,fed etiam ex pulmone, ex
capite:hisaddasIice!^etex-vent 35 e 5 C€xiecinore. Proinde fiquandoiymptoma rcribat,quod phre
nitim denunciat: mox illi aliud adiungat peripneumoniae propriii, 5 ^ iecinoris inhamationisj |
aut ventris,aut membri cuiufquam alius: deinde difficiliori dicat aifedione eos mortales detine -1
: ri, qui duobus aut tribus affiidantur partibus: perueriam tradet dodrina. Nam hic fermonis mo'

« dus erit: |Qui in principio comatofi fiunt cum capitis,lumbi,hypochondrij,colli dolore vigilan
« tes,funt ne phrenitici Nares his Ii ftiilent, perniciofum eft: maxime fi quarto ab initio die vetris
« fit rubra proluuies. Iecinoris hoc fymptoma eft, & poteft cu prxdidis exiftere: vt fi pleuritis vel
; peripneumonia comatofbs illos arripuiiret,non eiufdem tamen eft affedus fignum. Quod fi er -1
■ rata inftituasjqua: in pr^didionibus funt admilfa, & eos qui illius prxcepta libri,ggrosc}3 in libris I
I vulgarium morborum interpretantur viciffim alterum per alterum refellere, legas commetarios |

I in pratdidiones. Equidem in primo dC fecundo libro aegros defcriptos citra vlla malorum inter- j
ipretum confutationem ante expofui: fed quia multi a' me amici in paucis tegris contenderunt, vc |
malos interpretes detegerem,neceffe habui in tresduntaxat ggros integrum commentarium con j
C fcibere fuperiorem. Nunc iam iatius duco elTe, eodem vt modo enarrem refiduos, quo fupra in I
iprimo vulgarium morborum libro enarrabam: vereor enim,vt ne in alterum incidam vitium, vt i
apud hos male audiam,quos magni commentarlj longif}3 offendunt.

Ae G R o T v S I I I I I j

I InThdfo Cdput Fhilijiie diu dolebdt^et tandem uetemo aliquantum arreptm decubuit, j" Cum ~Vero pocula febres \ f AEcx Stiquis.'

continuas excttafjentydobrnoBe^auior.effecoepit,Incaluitprimumj, Vrimo die bdiofa,pauca yomuitfiaua illapri potationi- ■

:?num,Jeddeinde'yirulenta, pluraq^: aluo fler cor a extreuit:N oSlem habuit moleilam. .Altero diefurditaa,.yicuta ^

^brts: dextrum hypochondrium contentum efl,ac intro inclinabat: Vrina tenuespeUucida,juf^enftonem habebant icerbamse. No: |
parmm^enitura djlimilem: Circameridieml/ehementer infamuit. Tertio die grauiter fi habuit. Quarto conuuL Ideincaluitpri ;
fiones,omniafuntiritata. Qmntofummaluce Defundlus cfl. . mum, ;

NequidlImlongior,nonaliteracadeos, quimemoriatenent, quxinpraefagia aphorifmos^
interpretatus fum & praedidiones , prseterea in primum & fecundum vulgarium morborum li-
i brum,lermonem habebo. Vir hic cum no decumberet ledo,ggrotabat capitis(quemadmodum
; qui ante ipfum eft delcriptus)dolof e: verum non vulgare in hoc fymptoma adiunxit, veterno ali
15 quantum tandem correptum illum. In illo addidit etiam morbi initium: huic ex maximo errore |
!aitaccidiire:namcapitegrauiteraftedopotiovinilargamaximumeftmalum.Inilloexoccafio -1 ■

he dicit incepiffe morbum: proinde illi haud dudum cenlet laefum cerebrum fuifle, fed abundan -1
tiumtantumincapitelymptomatahumorumelfe:AtPhiliftghuicipfumetiamcaputin tempo | I

fe in prauum deueniffe flatum. Cum huc iam noxa a potu acceffiiret,ita excitauit m agnos atq3 va
Hdos affedus, vt quinto illum die raperent. Quae hifce ait diebus fymptomata Hippocrates exti-
tifle, partim ad acuitatem pertinent morbi, vt fi neq3 cerebrum fit offenfum: partim ad cerebrum,
ipfum. Acacuitatis quidem morbi funt vomitus fymptomata, qualitascja vrinarum:ipfius cere¬
bri,furditaSjConuulfio,vehemesinfania. Quod vero eftabaudore didum/dextrum hypochon
drium contentum eft, ac intro inclinabat/ illud fit,vbi a' ftpto traaftsmfor^Mnae-partesvelluntuiv
At ipfum tenditur feptumtranfuerfuminterim in pleuritideob inflammationis magnitudinem
fuccingentis membranx collas: interim ob origine neruoru ad fe neruos, qui ad feptum trafuer-
fum pertinet, attrahetem: interim vero per fuam ipfius inflamationem. Sed de his tribus memo-
i raris verifimilius eft a fepto tr anfu grfQobne ruoru m t enfionem at t rado hypqc hondri umcit^aqj
: retradum fuifle. Atqui fere' in his affedibus vtraq3 hypochondria intro confident: no nunquam
: alt erum tantum,vbi principij neruo ru m pars alte ra fit gcauius affed a,alte ra nihil,ve l modi ce.

~~ ^ T«tia Claffis. rff~ cJtario-

l" Dcsut bic q*
d^'3d balanii
[■ &dyftere fpe-
tia,quoif m

3fin<incc6
meii huius me

IN LIB, III. HIPP.

' AeGROTVSV e ~

! Chi&rionem^qm le^otahat apudDem£netum^ex Potu Imis corripuit: Stcitim ejl capitis dolorifca^duitas confe
'tuta,non dormtehat^aluus turbata ejl excremem tenuibus htlioftoribus. Tertio die ^cutafebrk,capim tremor,pr£
\fipue inferioris labri:paulopoji rigor,conuulfiQnes, plane defipuit: NoBewuiter laborauit, non dormiuit. Qmrto
laliquantijjer quiete dormmt,delirauit. Qmnto cumdolore cunela exacerbata fuerunt, nugabatur: NoSlem male¬
fiam habuit,non dormiuit. Sexto nihil ejl immutatum. Septimo Juperriguit, Febris acuta, per totu corpus fudauit,
ludicatm ejl. Huic perpetuo erant deiedliones biliofe pauc£,mer£q;: V rin<£ tenues, boni coloris cumjujpejio-

ne nehulofa. oBauo die urins erant melioris coloris,in quibus fubfideret candidum,^paucum: mente conflabat,
febrisintermifit, Nonorepetijt. CircadiemQmrtumdecimuFebrisacuta. Sextodecimobilii)ftl/omuit,jlaua,jub
crebra. Septimodecimo fuperriguit,febris acuta, judauit,febre ejl decretorie Liberatus. Vrins ab recidiua ludi-

cio, boni coloris, 0* fubfidentiam habebant, nec per recidiuam deltrauit. oBauodecimo non nihil incalefcebat, ali'
[quantulum fitiebatifrina, tenues,fuffenfio nebulofa:paulum delirauit. Citea Vndeuigefimumfebre carebat,collum
'.dolebat,'yrtnx habebantfubfidentia. Plane ingefimo ejl ludicatm. P.M.B.V.V.S. Hoc

ieji. Probabile Multitudine BilioJarumVrinarumVigefima Sanatum.

! VideturhomoexabundantiaSirmaximebilibforumhumorSaegrotafle^QaodOmipfoquajp ,
|de diebus funt decretorijs & vnms monftrata examines,offendes confentire3& rite eum die vige
fimo efle perfedte a morbo liberatum* Sunt tamen exemplaria, quae ad exitum narrationis careat
/vigefimo/cum fpedatiflima quaeqs orationem fieferiptam habeant.

Ae G R O T V s V I

> I Luryanaclis FiliamyirginemTgnis inuafit. Htcperpetuo nihilfitiebat, necquicquafuflineh.atguflars: deiccit
[paucailirina, pauc&,tenues,non. boni coloris: incipiente hero febre fecundum fedem dolebat. Sexto die febre erat li-
\bera,non Judauit,ludicata ejl. Quod fecundum fedem er at,aliquantum fuppurauit, et cum iudicatione erupit. Mh
I iudicatione die Septimo riguit nonnihil incaluit, Judauit. Mb indicatione Odiam aliquantulum riguit,poJkaextre
mA partes femper algebat, Circa.Decimum diem djudore, quemhabuerat,delirauit,confeJiimqs ad mentem redijt.
^erebaptautmifqu^mtsmmn^fi^^ifafuiljerafflidiam. .At,cum diem intermififet,'Duodecimo iterum mul
tutndelh-auit: ohmrturbatafuitbiliofis excrementts,paucis,merts,tenuibus,mordacibus,crebro de fidebat. Die Se-
ptimo,d quopoflremurn deliraffet,DeceJ^it. Huic ab Init io morbi Fauces dolebant, femper qs rubebant,gurgulio re
traflus: Dejlillationes mult<e,paruce,tenues,acres: Tufijt, concoEium nihil cxcreauit: Quojuts cibos toto hoc tem¬
pore fajiidiuit, neq; appetiuit quicquam: Nonfitijt, & nihil e fatu dignu bibebat: Tacita er at,nihil loquebatur,moe-
fla animum defpondcrat. Fratautem NatiuumquoddamTabimm.

V t percurrit,que huic aegrg ad morte vfcp accidet ut,morbi totius adiunxit hypothefin, ex qua
iure interat. Nam a capite ait huic in pulmone malasiuifledefiiUatiories faucibus ac gurgulioni
nocentes. Adiecit porro' fermo ni /erat autem 8C natiuum quoddam tabidum/ quod oportet me^
miniffe, nec fidem habere fophiftis, nullum afferentibus effe affedlum innatum. Cteterum illud
per fe folum tam repente ipfam non fuftolleret: fed quia cum hoc affetfhi extinclio cohaerebat na-^
turalis facultatis, quo' celerius periret, in caufa fuit. Significatur h^c his verbis /haec perpetuo ni¬
hil fitiebat, nec quicquam fuftinebat guftare/. De quorum ego fymptomatum malignitate ante
in priore libro verba feci; atqs ipfe Hippocrates iterum in fine narrationis fuo more demoftrans,
quae aegrotis 6 <I raortis fuerint ^ falutis cau&, adfcripfit /quofuis cibos toto hoc tempore faftidi-
uit, neque appetiuit quicc^jOon fitijt/fummo fignificans odio illi cibos veniffcjVt ne defiderium
quidem veniret cuiufquam: quo quidam, qui perdiderunt appetentiam, cum recordentur illa,
qbus aliquando iint obledlati,tenentur. Non nullos enim in morbis faftidio occupatos confpici-
mus, fimulatque quicquam guftarint,id aueriari: quofdam vero ne guftare aufos, attamen hi re¬
quirentibus ex fe ecquid appetant, refpondent certa edulia, quibus fe recordantur quondam ga- H
-^uifos effe. Sane' maximum tibi fit facultatis lignum ciborum appetitricis femel emorientiSjfi pa-
f rata haec,qux defiderare dicebant,vt guftarunt,culpent,nec etiam edant. Qui tametfi habeant pef
fime, deteriore funt tn in ftatu qui nihil appetunt, extremam indicantes extineftionem naturalis
virtutis,qua cibum ac potum appetimus. Ob hgc itaqp muliere hac mortua,exemplariorum diuer
fitatem nihil eft qi refpiciamus, 8 C de diebus quaeramus, cum illi nullum habeant ordinem: quan-
doquidem mortem a capite deftillatio attulit, 8C natiuum tabidum. Ideo dC difeordiam exempla¬
rium iuxta 8C iudicatu difficilem 5C inanem arbitratus praetermifi*

Ae GROTVS VII

'C 4 lUius .Anginojk quot apud Bitonem agebat,primum a Lingua coepit obfiura effe hoxjlingua rubens, dejiccata
erat. Primo die horrida,incaluit. T ertio rigor. Febris acuta: tumor colli &*pedlons ex htraqs parte fubruber, du-
fi rus: extremitates frigid£ & liuid£, ff tritus Jublimis: potus per nares effluebat, deuorare non halebat: deiediiones
^ &‘hrinkjubfliterut.jQuartocudiaexacerbatajunt. QuintoPerijtA'nginoJa. m.A.E.E-©. P,D.S.Q*f<L
5 ideiiProbabileDeiediionibusSupprejiis Quinta Mortuam. '

Neque in exemplaribus reperi tur omnibus hoc modo finis deiaiptus orationis, necp fdre in-
' ... ' tefpretes :.

MORB. VVLG.

-COM. II. . 136

i

A mprctes huius iibri videntur omnes» Sed etiam quidam ex h is pro quinto foibunt feptimo,

I octauo. Capito vero haud fcio qua re adducfius^diem fit!’ anginola^detraxit^atq^ paulo ante ex hoc
; /quarto eunda exacerbata fuut/ quarto detrahit/acit^p hunc totius didionis exitum /aluus et vri
; ne fubftiterunpcuncTca exacerbata funpperqt/. Ac de meliore quide ledrione inferius Videbimus»
i Prius(quod mihi prxter cetera eftin explanatorijs libris propoiltu) quae in muliere hac funt ob>

I fcurius dicftajexponemus» Mihi vero /ipiritus fublimis/non vf claru eiTe. Sabinus quide fcripfit
\ de eo in hac verba; Sublimis aut fpiritus erat, hoc eft fummis naribus refpirabat, q» ex arteris^ in!>

I flammatione prxclufumeffet vite fpatium, neciamrpiritus attradio pofTet in pulmonem fieriv
i Eft vero etiam ipfius obfcura oratio Sabini^vtalium etiamnum interpretem quaerat. Equidem il
: ios eum puto fignificare refpirare fummis naribus, qui refpirado narium pinnas mouent. Siqui->
dem multos nos aegros fic vidimus fpirare,! vteas in expirando contraherent, in infpirdndo ve-^

: ro dilatarent. Quod quidem incidit ijs, qui ab angina fuffbcantur, vel a' peripneumonia, vel fup^

; puratione, praeterea ijs qui infirma funt facultate. V erum ilfud quemadmodum in f gris fiatjnon
' eft q> nunc referamus: Quo autem in his pado,qui propter anguftiam fpiritus organorum,hoc
; ioco reddemus,fimul iam cur fublimem Hippocrates eum fpiritum appellauerit expofituri. Cer
r B nimus enim in qs,qui funt ita ahedt;femm»m-moueiiasi:0pemfcQpiidaL-vfqiie.thoracem; quam
: nunc probabile eff refpiration.emfu:biim€m dici,qu3en;oniiraTigina modoy veruna^tiarain peri--
i- > pneumonia, dC in fuppuratorum quos vocant, fit affe(ftibas.Quae quidem etiam citra febrem ac--
; cidit ijs, qui proprie vocantur orthopnoici,& ahhmatici.Nam a' talibus euentis vtrunep afFedus
i hic nomen eft fortirus, afthma quidem,id eft anhelationem, propter coadam refpiracioneni,qua
etiam,qui velociter currunt, habet: Si orthopnoeam,q> fe, quia cu decumbunt fuffocanperigunt:
i funt qui cogantur plane exurgere. Iam in prtefagijs quocp feriptum ad verbum fic eft: || Anginae
fc j autem grauiffimaefunt, fubitocpperimunt, quae aihil ia faucitesfignifdsmt,me£prSffi€€tmeey£ed
„ I multum prgbent Iaboris,Si^ orthophnoeam. Itaqp eadem caufa tum orthopneeam inducit affedi-
. £.7, ;bus ftrangulantibus, fid quem modo vocabat fublime fpiritum.Nam ''“'integra conftante fanitate,
i vbi nobis oes quiefeunt voluntarigadiones,.fQiis,mfeEfoMl3ii&ihoraciSi3^i^-^d;&pium-tfanfuer^
!fum funt, partibusfpiramus, vt in commentarijs oftMimus de refpirationis caulis: Sin ampliore
imfpirationem reqtriramus, etiam partes infernis vicinas vna mouemus; Vbi plurima indigea-^
mus, tum partes etiam ad opertafcoptulaagitamas,totiii&thoi'acfs'valida opera-vtentes. Sec hoc
nobis fit fanis, vbi veloci ter currimus, aut quoeunqj modo valide mouem ur, quo'd mul to fpiri tu
G opus fit attrado : In peripneumontjs vero & fuppuratorum vitijsautmaIis,& orthopnoiciscum
(febribusjob fpiritus anguffeatn organorum: que non pofliint tantam aeris fubftantiam fuicipere,
Iquantaeft animanti ex vfu.Incompletus igftarrefpiTacioffls vfus in periculunradducfrfuffbca^
Itionis Jtacp compelluntur vt continue omni^3 thorace peragant refpirationem. At in angina re
jceptacula in pulmone fpiritus,quibus refpiramus.reclufa funt,& pura: fed q? inliammatione gut>
Ituris mufculi teneantur, conftringitur externi aeris, quem per infpirationem attrahimus,primus
ingreffus. Quo fit, vt vel hic altera quide de caufa, fed atque m,vfuf refpirationis non rerpondea--
tur,vt in fufpiriofis,fuppuratis.S(r peripneumoniaaffedis fiebat.Itaqj contendunt, qui fufFocan-'

I tur,exurgere,&! toto thorace externum aerem magna vi attrahere, Atq3 idcirco in his cenfeas,qui
; angina laborant, ftiBlnhetnappHiatuhifpIriTuifrSlTe. Poteft etiamjq? f^ipfi illi voiuntin fublime
erigere, ita vocitatus effe, vt idem fublimisfpiritus fignificet, ac orthopnoea in Prsefagijs. Porro'

' in hiftoria mulieris angina detentat,qux in fermone eft propofita, feriptu eft,potum etiam in na--
Ires refilijfTe, quod vfu venit r}s,qui eum deglutire nequeunt, vel ob gnlx tranlitum reftridiorem,,
'vel ob ipfius internitionem refolutionemqj: quorum eft vtrunque prgeipue exitiofum: vt etiam
i quod antea eft ab eo fic in tertio die feriptum /extremitates frigidse 8C liuidxA Nam cum praedixif
B fet/tertio die rigor,febris acuta/fubdidit /extremitates frigidae 5^ liuidx/* Nam natiui caloris 0 ^
ignum eft internitionis extindionis% frigus extremaru partiuin 8C liuor in acutis febribus, Atqj
hinc etiam fadum eft, vt huic aegrx deiediones vtinx fupprelfe fint,quod iam omnes emore-'
Irentur fundiones. Quo eft verifimile nec feptimo mulierem, nec nono die perijffe; neque enim
tantum fpatij perdurare poterat tertio iam die fymptornata habens 6^ notas natursfrigefccnris.
Et Hippocratesjqui in tam acutis morbis folet, quae vnoqudcp acciderent die,perfequi,non com>
Imitteret, vt tacitus diem quintum, &C feptimum pr^teriret. Quando igitur abfoluto de tertio die
fermone,quartum commemorat foium,omnia tum exacerbata fuiffe dicens,muko iam eft clarius
inon valuiffe ad feptimum vel odauum diem vitam mulierem ducere. Nam paradoxas quidem
conuerfiones, quae raro incidunt propter robur naturae, cum ipfi non raro vidimus, tum vero in
narrandis aegris fcripfit Hippocrates, ftmul^? id ipfum fignificat &! indicat, commodius habuiife
iaegrum. Nunc, quando tertio die vna cum acuta febre extremae partes algerent iiuefcerent£|3,6<^
vrina fupprfmeretur, etiam fi non fubiungeret/quarto die omnia exacerbata fuere/ omnino erat
die quinto peritura. Quod ille cum adfcripferitjetiam affirmes fecurius, ita affedani fextum diem, j
vfuam non attigiire,multo%etiamnumpotuifre minus feptimum vel odauum. Vnde iuremi^ i
~ y grf s 3 qua rationeadfcripf erit it a i lle, q ui primus huius fuit rei audo r, no tas, vt indicent odauo i
Tertia Claffi^ flT fj illam j

Ta.l(

W S‘ld.<Tik-

tit.eas in tnjfi-
rMo contrahe
Ut.inexturan

j IN LIB. III. HIPP.

illam die defundlam: BcT eo etia magis^quo mo Zeno Herophileus vir nequag obfcurus afcriptas E
icxponens notas in tertio libro morborum vulgarium, etiam ipie o<fiauo die dicat hanc perijffe
anginofam jidqjhuiurcemodinotis indicari: ITT. A. E. H.©. Harum notarum prima Tr/dayoy id
probabile fignificat,qug per n literam fcribitur' mediam habetem linea recTtam vtriqj aliarum
; parallelam feu aequidiftantem, quo modo quidam nongenteflmum numerum fcribunt. Et fem>'

: per in omnibus id aegris denotat praepofita omnibus Tequentibus notis, Qux harum eft poftre^

; snajhoc loco Biiv<trov u mortem fignificatjquam htera 0 denotat:inalqs ggris vyeiuv i, fanitatem,
quam demonftratlitera T, Penultima nota femper dierum numerum, quibus propoTftus vbiqj
! aeger in fermonelaborauitjfignificat. Quae vero inter hancinteriacent&omnium primam, de.«
j clarantcur fit faluatus, vel perierit homo, caulam, Vt in hac anginofa, duae funt notx, altera pri.-
I mam omnium feques, cuius medium retfla fecat linea, m: ab ac alia atq? alia. Igitur quae omnium
; primae fuccedit, cuius fecatur medium, elementum eft A: a' cuius oritur media inferiori linea, alia
: recfta linea deorfumdu(fia,ricut i fcribimus. Sequens 'eft.literaeE imta,Atq3 ex his indicari Ze-
: no rm ^id eft fupreffiohem diecftionum tradit,deorrum lignato A fecun

dum vnumquenq^ modu i, excrementa fignificante: etenim fudoris ipfum’ et, ne^;

i dum vrinaru, aut deiecftionum,eirefignum affirmat: Et i, fuppreffionem, F

; vtro libeat modo appellare: Vtfignorum fit haec tota fententia: Verifimiieeft excrementis fup-
: preffis ocftauo die obijlfe muliere anginofam, QuarejVt dixi,miror,cum fideliora exeplaria quin^

! tum diem habeantjhuiciedlioni etiam literaipfa E confentiente,vt oftendi paulo ante,iprum Ze
I nonem tn ocftauum diem fcire fcriptum: eos vero qui in illum difputant, hac de re nihil meminif-
j fe:atde notis illum reprehendere, q» fecundam literam non fcripferit,&fecerit fignatum A, cum
I fcriptura non ita habeat in tertio libro vulgarium morborum: cgterii poft primam notam' P fcrfi,
i ptum, vt illi autumant. Hic refiduus iam fefe longus mihi fermo olFert, Putaueris enim re vera;

I has notas aegris Hippocratem fubtexuilfetfiquidem aduerfarij Zenonis P efte afferunt,non deor
I fum fignatum A icriptum. Verum fi aduerfariorum Zenonis libroslegas, nec Flippocratis ef-
I fe dicetium has' notas,&librum quendam extare Ptolemgi cognomine Euergetis,habentem fup
^ pofitas illas a' medico quodam Pamphilio genere ex ciuitate Sidica, de feda Cleophantia: audias
! praetereacaufam,quaaddueluslibrohasnotasinferuitMnemon:videantur haudquaquamfibi
i conflare, qui Zenonem confutant, nec effe Hippocratis, nec effefic illas notas Icriptas, vt ille ex^

I pofuit. Mihi vero qu^ funt hacftenus didla, vana videntur effe, nihil% afferre le(fioribus ad artis
j opera vtilitatis, quo properare, qui hanc meditatur, debet. Verum quia cum effent adlcript^, vi- G
I fum-eftramicis, quibus morem geres quibufdam locis primi libri repjghendi male explanantes ea
■ qute ad aegros fpe<ftant, vt vno certe huius libri loco aliquid de hifce notis afferrem, induxi ani'

I mum vtfacerem: tametfi no ignorem, quod femper dico, fcriptos a' iunioribus m edicis commea
i tarios cum tps noftrum corrumpere,tum nihil docere,quod intereft medicinf: propter quos ego
j finguias feparatim medicas lucubrationes feci. Quae vero funt contra fophiftas, qh has etia ex vfu
I luuenibus effe animaduerto, qui ab iftis peruertuntur, fcripfi eas item priuatim lingulas: vt ficui ^

I fuppetitet tempus abunde vt&: has reuoluat, contra fophiftas non fecus ac hoftesfitfuccincftus,
j Sic igitur nunc quoque, tametfi res fi t inutilis ad probe medicinam exercendam,quod ad has no¬
tas pertinet,non pigebit tamen totum percurrere,quadoquidem ita eft amicis vifum. Sane' enim
puderet me, fi ad eas me deflexiffem nugas,nifi antea ego,qua; referunt ad artem medicam,multis
voluminibus oia pertradaffem, ita^3 tandem ad Hippocratis defcendiffem enarrandos libros: in
quibus artis difcipuli nihil addifcere noui valent, extra illa qua clare Sil fuieexpofuiin lucubra-
tiombusmedicis,vtveladintelligendum hebetes fermonemqueantaffequi:iedhiftoriacogni
tionem obtinebunt, cuius gratia multi mortales interdum fufpiciunt quofdam, qui artes aliquas .
tracftant, homines qui multa legerunt retinuerunt^?, ftatim artis etiam ducentes praceptatenere,H
r<!anc itaq? omnem de notis hiftoriam exponam: qnquidem hoc amici pariter^j? familiares femel
hic fieri ftatiierunt oportere. Hac itacp qua fum didiurus, tradita a' Zeuxide funtprimo in hunc
librum commetario. Et quidem praftiterit fortaffisjquod ego facere in talibus folebam,qui hanc
cupiunt hiftoriam cognofcere, ad illum librum eos remittere :fedqm Zeuxidis commetari) non
iam perinde grati j^funt infrequentes: ideo me voluerunt ea recenfere, initio eius ab ipfo Mnemo,
ne fumpto. Quidam enim eu aiunt,cum legendi gratia tertium accepiffet vulgarium morborum ;
iibrum ex magna illa Alexandria bibliotheca, reftituiffe adulterinis afcriptis fimili atramento
literis hifce notis. Sunt qui ex Pamphilia eum afffimentdeportaffe: ac tanto fuiffe regem iEgy-
pti eEgafibfos ftudiSftolerhau^ vt omnium appelfentium ad ie libros deferri iuberet, quos re- ^
iSfQnrnitmaT chanaTdrtmirtfsdefcri daret, a' quibus in portum inuecffis ad ie allati libri ef¬

fent: allatos vero in bibliothecas reponeret: atq? infcriptioues erant, Ex nauibus acceptorum. In¬
ter eos effe ferunt repertum tertium librum vulgariij morborum, titulo infignitum. Ex nauibus, ;
fub corrediore Mnemone Sidita, Quida non effe fcriptum fub corrediore aiunt, fed folum nome i
Mnemonis: quia 8 d aliorum et omnium^qui cum libris appellebant,regij miniftri noie ^ponen¬
dos in a^thecas fibfbsTrifigniuerut. Neqg enim cotinuo eos in bibliothecas afportaffe, fed prius. ;

—--7- inceftiiT T

_ DE M 0 ;RB. VV L G. C 0 ,M. II. _1 37

Am certis ^dibus ciimulatim deponere.Nam tanti ftudtj ad veteru libros comparandos Ptolemxt
illius,magnum effe argumentum referunt,rationem,quam, habebat cum Athenieiib us: qui quin i
dedm pigneratis argenti talentis, SopTibSisab eis accepit dC Euripidis Aefchyliq3 libros, vt eosi J
tantum defcriberet,& mox fartos tecfos reftitueret:magnifice cum apparauiiTet eos in pulclierri-l
mis membranis,quos ab Athenienlibus acceperat, retinuit: illis mifit, quos ipfe parauerat,orans;
quindecim talenta tenerent, acciperent6j3 nouos pro veteribus quos ipfi dederant ijbros,C^o'd fii
Athenienfibus ne nouos quidem remififlet libros, fed veteres retinuiffet, non eratquo'd
ferrent,qui argentum hac lege acceperant,vt hoc ipfi feruarent,fi ille retineret libros Jcaque illi fi^j
mul & nouis libris, dC argento funt potitu Quare Mnemon, fiueipfe librum attulerit,fiue ex bi-i
bliotheca accepto adicripferit, quaeftus videtur gratia feciffe. Nam folum dicebat tenere fe, quid'
notat illx interpretarentur:ita mercede eas exponebat*.Quod fi eft, probabilius eft librum inbi^:
bliotheca repofitum,eflre ab eo adornatum: fiquidem multo erat expofitio eius fidem habitura ma;
iorem, fi regia haberet bibliotheca notas: nam librum fi domo deferret, fufpecfms erat. Nec vero |
fcriptas dubitarem ab Heraclide tum Tarentino tum Erythrxo demonftrationes, adulterinasi
; effe notas commemorare, ni prudentibus exiftimarem hoc pro comperto efle,&: feftinaremab

B hac loquacitate pedem referre* Quare ad vtile redeo, cuius caula horum aegrorum hiftoriam re>;
uoiuimus* Nam ideo putare mulierem effe defuncffam,quo'd fuppreflg deiectiones effent, ridicu>- ’
lurnfit :neque enim ob fuppreffionem perijt, caeterum propterea illi contigit fupprimi dde&io^ \
neSjQj naturales fundtiones extinguerentur*Neque vero,quia frigida erat dC liuidas tertio die par j
tes extremae, ideo obijt:fed cp moreretur,fadum eft, vt & illae emorerentur. Et ipfe autem Hippo:
crates quafi vaticinatus adfcripfit in exitu narrationis /perijt anginola/ tametfi ftatim initio prgdi
xerat/illius ahgino%que apud Bitonem agebat/:led additio ad finem illa hoc demonftrat/perijt
mulier haec angina/. Atque ita in Prxfagijs fcripfit de exitiofis anginis Hippocrates* | Nam hae ^ in
primo die fuiFocant ftatim, altero, &: tertio* Quare propofitam hic nobis mulierem oportebat:
ea de re tertio die obijffe, cum extremae partes liuidae ac frigidae efient,deie(f :iones^j3 fupprimeren
tur* Vnde viribus conijcias validis fuiffe,itaque attigiffe quintum diem: nam,vt odauum,no po>
tuit fieri* Sed de his latis* Qiio'd fi cogites, fiue ipfe Hippocrates llilceperit mulierem hanc procu:
radam, fiue inuiferit vna cum medico eius, fi nihil aliud, paruum cataplalma certe imponeret, aut
diaclylma praeberet illi* Probabile autem eft eum reliquifle recenfenda cum alia remedia aegris ad^ >
hibita,tum fanguinis miffionem: folum vero clyfterem dc balanum fubditum, non principafiter,;

C ceterum obiter fcripfiffe* Nam cum vrinas recenferet, 8 C vomitiones, SiC deiediones: adiungeret;
prxter ea earum fuppreffionem, vnde nihil teger excernebat per fe: in his adfcripfit obiter fimul!
cum excrementorum qualitate,balani vfum clyfteris*

Qmd Nota, Significet. '

Equidem omnino ftatueram ab hac importuna de notis loquacitate me referre: fed quia inte^ j
gram multi familiares difputationem hanc quaerunt, ego^j3 bonam iam nunc partem exegi nuga i
rumjfaciam, vtquodfupereft,adiungam*Atqueconftitueram,quemadmodum,quenihiiadarte '
faciunt,feparatim folebam feribere, llc his librum dicare, ac feparatim commentari, abdudtum ab ;
alijs, vt fi qui velint etiam in huiufcemodi effe curiofi,habeant, quibus nugis inanibus vacent* At;
quia iam longe proceffiffe video fecundum hunccomentarium, dC fatis effe longum, vt reliquos i
nequeam ^gros etiam hic exponere, ac peftilentem ftatum ordine hos fequentemconiungere: ;
necp vero diflecare mihi certum eft tempeffatis expofitionem,vt parte eius in hoc peragam com- ;
mentariOjquod refiduum eft,in proximo: ideo difputationem de notis hoc libro perfidam,vtprg |
eidam hunc nugarum aceruum* Si enim quxattulerunt,qui fcriplerunt de his notis,hgc inquire.-;

: re velim,& que rede funt Si fecus didajdifceptarejnpn vno mihi libro ad ha nc re m opus fi t. Prg j

D cedit ergo, quod dixi, omnes, qu% per m edium habet lineam r n,deno tans femper TnSctvovUe^t
; verifi mile* Poftji emo vero loco autT videtur litera feripta effe,aut 0: hec Bavarov id eft mortem: '

■ illa .vyc 4 cvii id eft fanitatem, fignificans* Ante has dierum eftjquibus aegrotauit vel perij t ^gerjnu-?'
i merus* At qu^ inter has interced unt not^, om nes quidem funt deferiptae ordine literarum, quas
vocabulielementafignificantToccepto deorliim fignato A * At quam horum quodq3 habeat fi>
i gnificationem, demonftrabOj. Igitur memoria tenendum‘nobis eft no tas,quxvltimampraece-';

; dunt (a' qua mortem diximus aut fanitatem demonftrari) mimerum dierum denotare: de ceteris,

. ; quae inter has & principium feriptae/unt,orationem inftituam: A aTrofBopdv fiue flVoA«itri*in-'
i teritumfeuinternitionem: T yovov uiemenjVer^oroeiTsc w/jor i*feminiafiimilem vrinam: Ave i
rofignatum (vqcantjignata,qnre(flamlineam,qualiseft,qugdeorfumponitur,habent,hoc'mo ‘
do A ) i* excreta per fudorem, alui fluxum, dC habitus digeftionem, & vno ver*-

bo Vacuationem quacunqa: E i 7 ro;)(riv hoc eft fuppreffionem, iT/actr hoc eft fedem: Z ^YiTniaa, u
rquxftionem* © Bdvcirov fmortem, vteftantedicflu: I /dfpw-ra i*fudorem: Kzpiaiv i. mdiciu>vel
! «f/aSjcr/y i.ventrkulofam affecftione: M i*furore,vel yArpoM i*vterum: N rsora

, 'fat, idumtpitem^d^vizpocriv i*internitionem: S ^avBriv ;^oA«t'i*flauabilem,&^^lt'o}<'ri^ azrctV/or i*
nouuqaQdd%dCrata,&.^v <rfA,ov u{ingme ntu,&C ^apoTUTci. fificcitate: O 6S'vvii v i*dolore,velwpor
T Tertia Claffisl ^ ffT lij uvrinam

ifc

IN Li b: iI l h i p p .

f

n

'idcR vfinam. Quidavero volunt, vbi impofitum fibi T habeat,eo nimirum modo fcriptum,quo E
; vocem sTi« 5 fcriberecorueuerunt,tuncvrinamrignificare: n yrA^Qog habundatiamjvel yflviXov
i.fputum,vel Trvp u ignem, vel Trviv/uovogvrctBog i. pulmonis ahecfiu: n vero in medio habens I,
ihocmodo in,7ri9ctvov i.probabile(vtfupradiximus)fignicat: P pvanv i«fluxionem,vel piyogi,

I rigorem: 2 as-cta-ixov i* conuuirionem,vel ^ofxiiyovTrii^og id eft ftomachiafFedtum, vel g-opictTog
i Vy^xcoG-iv id eft oris malum: T tozov i. partum; T i» fanitate,vel viroyov^piov u hypochon^

i drium: ^ fpivtnv i. phrenitidem,vel ^9icr/yutabem: X ;:^oA«Vi.bilem,vel p(p^aS'tg i»biliofamt
-'i' '^v^iv id eii frigus: £1 apiortt to. id eft cruditatem»

Ae G R O t V s V 1

^dolefcentulum, qui in Menduciumforo decumbebat porripuit Ignis ex Lajiitudmibm, laboribus, & curfibus
infolitis. Primo die turbataaluus cratbiliofis,multis, tenuibusq;:l/rm(e tenues,fubnigr£: nondormiuit,fitibudus.

: . i^lterodie omnia exacerbataJunt:deie£lionesplures, intempejiiuiores: nondormiuit, mente turbatus,aliquatum
exudamt. Tertiograuiter fe habuit, fitibundws,faflidiofus, multum fe iaBauit,perplexus erat, delirauit: extrem&
partesliuid<e.,&frigidet:hypochondrijytrinqsfubmotdtscontentio. Quctrtonondormiuit,malum inpeius proce¬
debat. Septimo Obijt. <Annum .Aetatis circiter Vigefimum agebat* .Acutum, in, H. Z. ©. p

‘ GcepilTe huic morbum dicit ex laffitudinibus comitibus infolitarum exercitationum. Scimus
enim 'rrovag i.labores,illumnoiareexercitationes:ficut uoTrag i. laffitudines,corporis afFeduSjin
quibus fi parum m odo moueatur, tentionis fenfus vel vlcerofus illi fit. At laboribus quia curfus
i adiunxit,fuperfluo labores adfcripfilTe videtur:continentur enimjVt genus in fpecie,in curfibus.

' Vnde quidam pro ttovcov i. Iaboribus, 77 - 0 T«v ideft potibus foripferunt, couerfo primo v fecundae
fyllabae in t. Reliqua narratio tota eorum,qux inciderunt adolefcentulo,exeplum funt acuti mor
i bi in aetatem maxime iuuenum cadentis. Alia igitur fymptomata morbi funt acuti. Sed vnde pe
riculum praei&gias,vel mortemc' Primo quidem die relatx funt fubnigrae vrinae: fecundo die paru
exudauit: tertio multum fe iacfiauit: at omnibus diebus nihil plane' dormiuit. Atq3 h^c quide pe^
riculofa funt. Extrema: vero partes tertio die liuidae & frigidae in acuto morbo lethales funt, atqj
adeo hac aetate: fiunt.n. vel ex nimia inflammationis vifcerum magnitudine, vel natiuo intereunt
te calore. At enim de hypochondriorum cotentionefubmolliiam ante diximus,tenfionem citra i
: tumorem Hippocrateminnuereiftadi<ffione.Ofl:enditauteacontentionulludeexternis corpo i
; ribus,quimufculi funt abdominis,inflamatione obfideri,verum aut feptum trafuerfum,aut iecur, |

: aut lienem. Ac periculofa quide inter ctetera hgciunt. Mortis vero apertum fignum eft extrema-- 0 ,
tum partium liuor 8 ^ frigUs,quaetertio die in morbo acuto, 6 ^ xtatis vigefimo anno, accidunt. ;

: Quod fane'fuit in caufa, vt vfcp ad feptimu viueret adolefces. Potuit etiam alia de caufa, qp validis
^ eflet viribus,non pp folam tetatem. Itaqj ex huius xgri hiftoria,qui capi frucflus poteft, hic eft,N 3 ,

; inueftigare,qua in ciuitate vocetur aliquod Medacium forum, vt Athenis Aftutorum forum eft :

: appbilatum, & quaeid genus in fingulis aegris alia quida interpretes fcripferunt,fi quid in ijs eflet, ;
quod adartis opera faceret,non praetermitterem. Acutum / hoc inter praecedentem & proxima '
inferiorem eft fcriptum,quod poflftt attribui vtricp, q> vterque videatur acute ^grotafie. Verum :

; quia in fuperiore aegra,quae angina laborabat,eft adiedum /anginofa/ certis^j? ali]s aegris eius ge^

I neris quiddam ad exitum narrationis eft adlcriptum, quo' hiftorix vtilitas fit confpicua,probabi^ ;

; iius eft; priori aegro/acutum/elfeiubditum. Potuit etiam,qui notas adiecit,ite hoc addidilfe. Nos
paulo mox in aegro ordine decimo de eiufcemodi additis fcripturis plene agemus.

De Notis Pr^diBo .Aegro .AdteBts.

Quia confultius puto elfe in tertium commentarium referuare tempeftatem peftilentem, fub^ i
texam nonnullapraedicftis,quaeincontrouerfiaapudmedicosfuntdeafcriptisfignishuiusado- j
i lefcentishiftoriaefeptimodiedefuncfti. Zenonaquehas fcripfitnotas. Praeoibus m permediuH
; lineam recftam habens,quod Tr/Saror id eft verifimilefemperfignificare docuimus. SeciSdumS, I
; tertium deinde Z,quartum©,hocpadi:o m S Z ©. Igitur Z feptimum diem ait denotare,©

\ vctrov i. mortem. Sed haec funt in oibus communia: f. nouum vult indicare. NouS

i fuiflfeadoleicentiaft inmrrattonts mitio ex laflTitudinibus 6 ^ curfibus infueris eum incidiffe in
I morbum. Quae igitur aduerfus Zenonem dicfta funt de primo figno, quod fignificet ttiSccvov u ;

I verifimile,qhquidem oibus funt communia aegris, paulo poft,fivifum mihi erit,appona. Prius
quaeftiones de hoc aegro priuatim iadatas videamus, qp de re ille medica mouifle controuerfiam :
videatur. Nam cum confcripfiflet Zeno, vt antea memini,de notis non par uum volumen: ac ab ;
terumillo maius aduerfus eu empiricus Apollonius: ac rurfus Zeno eidem refpondilfet: Apob ;

' Ionius cognomento Cyclas,poft:ea dC ipfe fcripfit defuncfto iam Zenone de notis librum, non vt I
fuppofltas folum culpas,fed corollarium addidit,quo infecftatur Zenonem. Na ita inftituit repre j
.#■ henfionem,vtcontraiiIum,quiquaefinta'Mnemoneconcinnata,non valeret recfte interpreta^ [
n : fed vbiprobabili deficeretur ratione, notas,quo' commodius exponeret, conuertiffet: neque U j
brum in regia bibliotheca inuentum, neque illum ex nauibus, nec quem gdidit Bacchius, habere |
ad eum modum notas, vt in hoc fcripfit adolefcente Zeno, affirmans. Enimuero in hanc miror '
- importuni tapnl

DE MORB. VVL. COM. II.

15S

9

A itnpoftumtatem potmffe Tarentinum Heraclidem impelli quidem in perpetuum ftudentem

interpretationes ad ^vtilitatem referre. Hic vero contendere magis cum Zenone videtur^ fpe--
’<fj:arevtilitatem.Exponit.n.notaSjacfiduoZ ante vltimu © fcrtptafintiStfalterum^quddprope
0 eftpfeptimumdiemindicareaitialterumjquodhuic, Z dicOjprafpofitum eft, fignificare
: Teor Hvax, id eft quaerendum effe,cur feptimo die interierit, cum acceffiones haberet diebus pari^ j
bus:Nam erat probabile, vtipfe dicit Hippocrates, morbi iudicium diebus acceffionum fuiffe.|

quorum vero in irnparibus,horum ite^ 3 imparibas-diebusi^die^»lr^^SHbte<flaag^ generali iu;'
dicif fignificationi mors. Atqj denxitis Gc ftatuit Tarentinus, Attendamus iam, ecquid afferat i
; prxclan. Nam ^EgaSlere in diesace®pmjiaineidat,rarum%iltdiu€ffom-exepiumj fatendum i
i elf: 7 & concedendum verum dicere Tarentinum. Non videtur habuifle hic tn diebus paribus ac,-;
cefGones.Quippeprimo die Hippocrates,quae initiomorbi accideruntjdefcripGt: Sub hunc, in-|

; quitjOia exacerbata funt,propter morbi, qui acute mouebat, incrementum. Itaq3 tertio die adhuc ^

; magis intentum morbum indicat efle. Nam cum in fecundo die prgdixiffet /non dormiuit, men.- i
: te turbatus erat/ tertium diem expones fcripfit primum /grauiter fe habuit/ quod primo die non |
B feripferat:ab hoc/Gtibiadus/ deinde/faftidiofus/ mox/multufe iacflabar/ poftea/perplexus erat/: j
Quorum vel vnum,G tertius dies haberet, poffet ipfum fecudo peiorem oftendere.Na vna nocfie I
' non dormirejmentis% turbatio,a{ridue in acutos morbos citra infigne difcrime incidere cernun.. |
turtat qusefunt de tertio diefcripta,fuerunt periculoiavniuerfa.Pr^terea tertium ideo fecundO|

I peiorem effe didt,quo'd fecundo die feripferat /mente turbatus erat/: tertio die, cum alia fympto- j
^ mata, quae paulo ante retulimus, commemorat extitiffe, tum vero mentem fuiffe non iam turba^ |
tam (quippe parum id quidem Gt) cgterum delirafreait.Quam ob rem cumipfo hoc fymptomav I
; te videtur fecundo peior tertiusfuifie:tum,quo'daddideritinibihypochondri] rubmollemten»-::
tionem, quae antea non fuberat, coniecftes hinc fecundum illi moderatiorem fuiffe. Nanq3 vifeus ■
antea malo vacas cum coeperit in aliquo die laborare, illum effe prioribus peiorem GgniGcat, Ac,

: prxter omnia,qux commemorata funt pernicioffima fymptomata eo die apparuiffe videntur,fri |
rgus partium extremarum, iiuor^j3. Quo maior, vt pauloante dixi,admiratio rubeat,quid'ni ado^ i
lefeens perierit die quinto. At enim dicet aliquis Tarentinum defendes, poft praedida feriptum |
jeffe /quarto non dormiuit, malum in peius procedebat/. Verum & huic ipG in memoriam redu^ i
cemus medicum illud praeceptum, nimirum quartum feptimi indicatorium ab Hippocrate effe ;
C;didum,propterea (^uo'd bonorum aut malorum, quae dies ille attulit, euentus non minus fed ma^
■gis feptimo die quam fexto Hat. Qua igitur ratione dicit Tarentinus, probabilius erat fexto de^ i
fundum effe adoIefeetulum,pofteaquam acceffiones haberet diebus paribusC Nam tertio die plu
fima fymptomata illum videntur tentaffe: die quarto autem creuiffe; tum fuGinuiffe fe, & repu> |
Ignaffe ad feptimum diem,quia forte Grmis natura viribus erat, 6 C vero etiam per gratem: nam hgc ;
'ilium G defeciffent, quinto die obfjffet. Quare equidem Tarentinum cenfeo infedandi citius ftu ,-1
idio Zenonis,^ rei fedulo excutiendae, huc defeendiffe. Idem Apollonius fecit, qui ite diligenter i
iiteramS fecundo inter notas loco pofitam exponit. Quem funt multi fequutialij, maxime cum :
:q» medicum aliquod praeceptum dicat fe vtile exponere citra notas; tum q? eius didis illi Gdem ha
berent.Hac Gquidem de re adolefcentem ait obtjffe,q» praeter morem laffitudines, labores, cur,-;
;fus obi|ffet. Ego vero affirmauerim labores 8 C curfus, Gquide hoc nomine plures exercitationes;
Ggnificantur,non praecedete morbofo corporis ftatu, haudqua^ potuiffe mortem inducere. Dc |
potibus,vt quidam volunt (nam Gc dixi effe qui corrigant) hoc quidem in adolefcetulo,quid cer 1
iti dicam,non habeo, q? nec qualitatem nec quantitatem teneam iftarum potionum,cum tn multa |
ifitinipfis differentia: Siquidem etiam differutipfo tempore potionestquaeda enim diebus duo,- i
D bus et tnbus,alfe permultis fiat: ipfius^3 quotidiani hauftus menfura haud paruam habet differen i
tiam:Potionis adhgcqualitas,hi.n.meraciore,illifumuntdilutiorem,non nulli temperatam:funt
qui frigidam, alfj calidam, atq3 harum vtranq3, aut de more aut infueti, biberunt aliquando. Huic
accedit non parua ipforum vinorum in genere ac tempore diuerfitas: neq3 enim eudem affedumt’
vinum neuanrac vetus parit: neqp craffum,ac tenue: nec albu, atqp nigrum: nec odoratum,ac fee^
tidum: nec item aufterum atq3 dulce. Quare, y t dixi, de qffenfo per vinum adolefecK nihil habeq^
firmi ftatuere, nifi hoc Omnium eft vinorum immodico vfui comune,quod neruos tefet & menT
tem. Sed horum tamen folenis noxa non dominabatur in huius adolefeentuli morbo: neq3 enim
conuellebatur, vel tremebat, vel infeftabatur phrenitide: quare 8 C feripturam potibus minus pu^
to conuenire. Sane magis eft confonum adolefcenti inconcocftiones praeceffiffe etiam fortaffis in
ventre:Gn fecus,in venis quidem certe: vnde plurimi coaefii funt crudi humores, vt teftantur vri
naj, di alui excrementa, tenuia illa quidem, verum non biliofa tamen. Nihilo minus videtur bilio^
fiquocp humoris aliquid in toto contineri habitu corporis, comitis laborum quos fubierat:qufe;
bus eft verifimile etiam delirium quoddam fucceffiffeScfebrern acutam. |

i iCBe NotaiUdahteCieteraspofta^^ud ni9avov hoceJif>robdbile,fgnijicayiaimt. I

L Quoniam hoc in libro interpretum loquacita tib us plurimum vfi fum us , haud deterius vtiq ue i
r^. Tertia ClaGIsT ffT iiij fuerit

_IN LIB. III. HIFP."

fuerit aliquid etiamcxempli'gratia de ifla nota {cribere5quae TnGavov.id efl: probabile figmficat»E
^ Nam quis fortaffe illorum librorum admirabitur magnitudinem,quos Zenonis ApolIonij^3 fe^

dtatores confcripferunt» Si igitur in vna tantum nota inteliiges, quo padlo ipfis in prolixitatem
paulatim deueneritcontrouerfia, caufam quoque longi Termonis facile perdifcere poteris: caue^
bis^]3 (fi mentis compos fueris ) ne tu iple quoque in eiufmodi nugacitates incidas» Itaqj in pri^
ma liatim nota,qua yri^axov fignificari dicebant,inquiunt in nullo alio libro folere vnqua hac vo
ce TriQctffov vti Hippocratem: ob idq3 non decere nunc vnico in libro figno eius vocis f^penume
‘ ■ ro vtfqui nunquam alibi vfus ipfa fuerit» Hanc autem rationem euertetes, qui cum Zenone fen

tiunt,in germaniffimo illo libro qui eft de fracfluris infcriptus,dixiffe aiunt, vbi de Soleneinftru^
mento difputat, 'Tndcu/onpov, Cum enim prius dixiffet Hippocrates Solenis inftrumenti non efle
de Fraauris, vti!itarem,fubiunxit: || At 'TrSavonpov id eft probabilius eft,vulgo minus accufabilem fore medi^
co.%. t.64.7 • cum,fl Solen fubljciatur» Scite ergo cum probabilem refponlionem vifi fuerint inuenifle Zeno^
nis fautores, tres ipfi ab aduerfarijs obuiationes facftae fuerunt, dux quidem litigiofiores potius ^
verioresitertia vero idonea admodum eft, omnibus^j3 illis audientibus fatisfacit, quotquotgrae^'
cis literis bene inftitutifunt» Prioritaque exlitigiofis refponfionibus hxc eft» Hippocrates il¬
lic TTiOaj^oTipov dixit,non 77 -; 6 ^tror:atiftiexhacnotaindicariaiunt':T/Saroi'» Quibus Zenonis adiu F
tores refpondent: Si quis apud Apollonium feriptum inuenerit primitiuum nomen non iam fta
timipfi concedimusderiuatiua vfurpare,nifipriusquendamnobis oftendatipfis vfum fuiffe:
qui amem deriuatiuum inuenerit, is audader dC primitiuo vti poterit» Nam quod ab aliquo ge^
ni tum eft, id eius quod generauit fubfiftentiam indicat: quod vero a nullo, aliud generet nec'ne,
dubium eft. Prima fane' fabulx pars hic finiatur, cum nimirum ex prxdidiis apertum iam fit, quo i
modo in longiffimam loquacitatem produci ipfa poffit» Ad fecudam vero (iam enim femel in
fabulam nofmetipfos introduximus) accedamus. Aiunt igitur qui contra Zenonis iecfiatores di
eunt,poffequidem aliquando quxfemel fcriptaeftdidl:io, 3 £ ipfumferibentemlatere,quippe
qui moris grxea lingua exquifite loquentium oblitus, ac fola multorum confuetudine addudus
fit: vno vero in libro deinceps quoddam vocabulum fxpius vfurpare foli ij poflunt, qui alia's eo-
demmet ipfo vti confueuerunt.Qux vero adhxc refpondeant Zenonis confecflatores, narra¬
re fuperuacaneum eft, quippe quaefrigidiora longa(}3 fint» Mihi enim fat fuerit ad tertiam fabu-
Ix partem accedenti refponfionum duntaxat principiatagere. Tertia autem hec eft. Placere qui¬
dem poffe vulgo &antiquioribus,fi 8 <i JhvetTcv c!feh^/Jfov, 5 C ivAoyovdC eizoc dicas (id eft

poffibile, contingens, rationi confentaneum,decens) SC ipfum etiam TnBojuov , cum forte tunc in (t
vfu effet hfcdicftio,fed rariori fane', & apud idiotas potius: Contra vero, vocem fecundum confe
rendi modum, quod grammatici comparatiuum nuncupant, ab ^zog formatam antiquis inuil-
tatam effervere enim diceremus «x.oT8pot':rariuscj30mnino hoccoparatiuuminueniesquemad- !
modum 8 ^ ipfum TriSoror» Conftat autem antiquorum multa admodum volumina voluendail-'

Ii effe, qui has cotrouerfias dijudicare voluerit. Neq3 enim aliter cognofeere poteft,an TriBavov ab
ipfis vfitatum non fit,fed TriBctMonpov : fecus vero inlblens «aoVspor,tritum eiJtop» Si vero quifpia
iex ijs qui artem medicinalem difeere decreuerunt, ad kcftionem fe conuertat antiquorum omniu
fibrorum, quos rethores, aut hiftorici, aut medici, aut deniq3 philofohi confcripferunt, conteret
icerte in hoc tempus, fe(j3 artem affequi poffe diffidet, cum hoc ad morborum nec dignotionem
mecprxnotionem coferat» Quamobrem fatius fortaffe fuerit fabuix in tres didudlx partes finem
iconftituere,ne longius tempus confumamus in duorum deinceps dierum appofitione:cumprx
■fertim tragoediam vel comoedia agamus» Ad reliquos igitur egrotos venientes (fuperfunt enim
!adhuc quatuor ante ftatum peftilentem defcripti)hic fecundum commentarium abfoluamus*
Tertium vero aggredi erit vtiliffimura,

H

A E G R O T V S IX

^ <j4pud Ttfmenum Muliev decumhebdt,cui Voluulus cum moleslia. excitdttis eji. Ciebantur mult<e, mmitimes ,;

potum non continebatfypochondria dolebant, & infra fecundum 'ventriculum dolores^ torminaperpetua^non erat
t Forte vel de- 'fitibuda, incalefcebat. Extrem£ partes perpetuo frigida fajlidiojapnfmnis. Vrina paucajtenues: | deieSliones cru
(P£^tenues,pauc£:'yNeceratremediolocua, Defunbidefl, ■

verba,velitale ,

Male feribunt quidam in hac muliere vMaeha per y,cum eiMeSdia. fit p «,fcribendum. EiAeo^
rSk! enim id eft voluulus, appellatur affecftus, cuius habuiffe fymptornata icribit mulierem,multos vo

mi tus, potu cotinere no poffe, dolores effe ad hypochodria, tormina cu doloribus in ventre: q
omnia voluulofis affident» C^od poftea fcripfiqnon eft ex rjs qux eis affident, exterum ex illis, I
quxmalo admalignumtendentifuperueniunt,potiffimum perpetuo effe extremas partes frff
‘ sidas. Prauum item, faftidium eft» Quin dC vrinas adfcripfittametfi in venis non contineatur bC \
ifoccis affecftus, verum in inteftinis: quo'd cum in his coeperit magna inflammatio, prxdicfta inci-;
iderefymptomatafoleat» Vocaturaute etAibg i»voluuluSjaffecftus»Parua''igitexvrinis,vtfintbo:
nx,falutisfichabentium eft fpes:fednonparuuad exitiummomentumjfi prayxfint»Nam cum,'

~ ' - ^ ----■-qufeo—'

DE MORB. VVLG. -COM. II.

" lA qui eo modo afflicfianttrr propter inteftmorum inflammationem in praecipiti finr, fi alia videatur;

praeterea efle in corpore afletfiio prauajincrefceret vna ggro malum. Atqj iic confueuit Hippocra
t€s,vbi aliquod fnftrumentum fpiritus fit Isfumdnrpicere vrinas. Quae li fecundum naturam ha.-'
beant,in folis fpiritus infixumentis-vcriatur periculum Sinte^uoi:p,praHfiappareant,oiFenrum; /
iarn fignificant etiam nutritionisinftrumentum: quo modo nunc,quanquam iit affectus venter,'
eiusq? ex deiecffionibus perfpiciatur affedtio,nihilo minus vrinarum fecit metionem,vt tenuium,
qux fuccorum fignificant in venis incococffionem. Atqui vrinas femper memineris vt fimul in^
ipicias in ventris affecffibus,thorads,pulmonis5'neruomm6}7.-Nam bonsefi^ppareant, haud ma-N
gnum probent momentum ad falutetmcomra fi praute,amphficantfimiil^rtpeiiculuni._ Ei cu /
iit periculofus omnis voiuuIus,qui infubfiiiiibus iatefiiiiis.cdnilftunt,i}s, qui incrafiis-iuftt dete..^-
i.jbl<ie,c. }ib ripreSjVt qui coniagiofecur afficiantiSfiienemd^Difcernes eos voSiitionum affiduitate, SC vehe^'
mentia,S:: q? potum continere no poffint: Adhuc magis ex eo,(}» nihil per aluum deifciatur; Pr^.-
lerea tormina & dolores faciunt ad n-o titiam ,xjuando teneanthi akainteftina: Qui ikrcus fi vo^ -
mant (aduertitur enim hoc etiam fieri) clariffimumfit fignum tihieffe iubtiiiaiftteftina.a|fedia.-
Eft autem acutiffimumhoc malum: quare id hic propofuit Hippocratestfimulcjjadfcripfit/nec
gerat remedio locus/. Sed mihi hoc fac memoria comprehedas ad commentationem de fanguinis;
t ' ,miffione,Cumenimnuliumfcripfiialiudremediuminfgrishorumlibrorum 3 tumnecillatnon
quin prajflo' fuerit. laborantibus auxilio, ied afcribere auxilia fingulis aegrismoaopaMeat^ftL
quid forte noui inciderit, vt in eo,cuifuit orflauo die ianguis detratff usv Porrd diem preterift,quo|

^ hxc tegra deceffi£,vt qu^ fecundo ftatim die mortua fuerit,aut longiffimc tertio ob morbi acuita-'!
item,quaminnarrationeipfeofl:endit. !

Ae g r o t V s X

7 I Q^diddm Mulier qu£ apudPantimedem degebat,ex abortione infantis Primo dte Igni ejl correpta; lingua arida,
fitibundafafttdtofa,mfomnis: alum erat turbata multis, tenuibus crudis. Pojlridie juperriguit,Febris acuta,

' aluus copioje reddidit,non dormiuit. Tertio die intendebantur dolores. Quarto delirauit. Septimo Interijt. udluus
\erat perpetuo lubrica,eiusqsmult£,tenues,crud£deieHiones;Vrin£pauc£,tenues:Felv'is Ardens. . ,!

Si qua de caufa externa mulieri huic abortire contigiffet,deelararet Hippocrates.It3c^ ex mor^
bo confiat vitiofis coliecfiis humoribus aborttjife. Adiunxit huic ex abortione ditfiionem /vuTria ;

: C i.infantis/ indicansmi fallor, hoc adietfio paruum fuifldelilum;partum. Appellant enim homines
infantes puellos non ita pridem natos. Quare per metaphoram videtur fdippocrates valde pu^
filios fcetus fic appellafle: quippe hi potiffimum erjciuntur. Acutam igitur fuilfe & magnam fe^

'brem, cum quod dicit/igni efi correpta/fignificatrtum quod addit/lingua arida, fitibunda/. At
vero/faftidiofa/febris demonfifatjquarenebatuEJimalignitatem'. Attende diligenter excreto-, l
rum fpedem. Nam cum fcripfit/aluus erat turbata,multis tenuibus^que dC crudis/; tametfi ipfein i
fine narrationis dixerit febre ardente illam laboralfe, memineritiq3 febris, qu^ die primo ccepit,at-
que exacerbabatur fecundo die: tum addiderit /linguaarida/ dC /no dormiuit/ ac /fitibunda erat/:
cruda tamen deiecfia ait fuilfe: Ardentem autem febrem ex humoribus nafcibiliofis fcimusJgi-
I tur confentaneum eft in tota mole corporis huic mulieri biliofum fuilfe aceruatum humorem, in i
I primis autem venis iadlium& fimis iecinoris cruda contenta. lam etiam vrinas illius crudas dk ^ arace
cit fuilfe 3 iuxta ac crudas deiecfiiones, non folum in primis venis, led dCin gibbo iecinoris crudis i i.temm

humoribus abundantibus* Porro'/fcbrisardens/infinenarrationis huiusegrgadfcriptum.eftin "vr enam h-’.-
multis exemplaribus* Quadam non hoc habent tantum icriptum,fed adieflum etiam A. Itaque! m con -

fufpicamur aut quo'd prima hgc egra ardente febre fuerit correpta: Aut quo'd hec fuerit prima fpe; Hppo-

ii'cies ardentis febris:fecunda autem quae deinceps lequitur,in muliere,de qua fic orditur. Alteram
exabortiohe. Ego vero in odlauo aegro, cuius eft principium, Adolefcentulum, qui in Menda-1
cium foro decumbebat, plenius oftendi me dehifceadfcriptitqs verba facfiurum, cum decimum;
kgrum enarrarem :pr^ftabo^3 nunc duabus de caufisfufpicans ab alio efle non ipfoaucfiore hoc:

/ardens febris/ adfcriptum: Primum quo'd non vni ^gro aut alteri,morbi formam fubtexuilfet ad:
exitum narratiOnis,fed (fiquidem dC has nos docere volebat, vt quidam fecerunt eius fuccelfores),
omnibus aut plurimis: at ille fcilicet tanquam his qui cognofcere morbum valerent, exponit
u:grorum accidentia. Videas item alios veteres in lucubrationibus fuis non refpicere hos,qui du-
dum ad libros accelferurit, fed qui iam in iliis profecerunt. Hanc meam fententiam vitra id quod
dixi, hoc pr^terea confirmat, quod tertio duntaxat Vulgarium morborumlibro adlcriptte fint*

Omnibus fgitur,qui hunc funtlibrum interpretati, probabatur ab alio, qui notas illas fententia;
compledentes adlcripfit, etiam haec elfe adieCta.Nam in muliere quidem anginofa concedas fane';
elfeabHippocrateadfcriptum./anginolaperijt/quiexiplaangina veiletperiilfemuiiere:Inhac j
qu^nunc dicitur obiilfe,nonpolfis ita accipere. Nam vtdixit/feptimo interiit/fubiecit/aluus:

I erat perpetuo lubrica,€iuscj3 mukge,tenues, crudxdeiedHones: vrinxpaucx, tenues/.Mox adie- !

i dum eft/febris ardens/. Non nullis etiam A eft additum. In quibufdam proeofcriptum eftpri- j_

- — --—r-———^ ^ - riius; I

3 II LIB. III- HIPP.

ntus: m altjs pnma. Omnino enim hunc librum hiice adfcriptis multi Gontaminarut iuniores me E
did» Clarum eft ergo non,vt in illa quae angina laborabat, ad calcem adiecit /perijt anginofa/ eo-;
dem modo conuenire eflehicadfcriptum/lebris ardens/: neq? enim dixit/periit zava-o/um i,arde
tefebre/ficutinilla,*quae angina laborabat/perijt anginofa/: fed hoc/febris ardens/ redio trafii feri
■ ptum offenditur:inter hoc/6d perijt/ interiacent/aluus erat perpetuo lubrica/ dC qug fequuntur.

: Quando itacp nec mortua eft ex ardente febre,nec prorfus inter fe haec cohaeret, conflat ab aliquo
; hoc efle adfcriptum,non ab ipfo feriptum Hippocrate. Potuit etiam quis adfcripfifle fibijficut fo-
I lemus talia in marginibus commentariorum memoriae gratia adferibere: poftea aliquis, qui excri
! beret hunc librum,in contextum, quafi aucftoris effet,tranfluiifle»

Ae grotvsx*

8: alteram ex abortione ad quintum menfem Oecetai 'Exarem Imu corripuit. Primo comatofa erat,rurjusq; in^

fomnu erat,lumbi dolor,capitis^auitas. Secundo dtelienterturbatpts efi,acpaucis,tcnuibi4S,mertsq;pnmu, Ter^ \

\ tio die plura,ac peiora: noEle nihil dormiuit. Quarto delirauit, metm, inoeflitia:dextcr oculm erat dijiortm: Judor '

; fecundum caput paucHS,figidm:extremitatesfngid£. Qmnto cunSia exacerbatafnt: multum delirauit,j%timj; F
I ' ,^1. a.h'^ 0 ^; ad mentem redijt:*fitis,frigih£: JDeieBtones in totum mult<e mirat: V rmat paucie,.tenues, fbni^£: Extremm

■ i fu carens, partesfrigid£,jubliMdi£.. Sexto eadem erant. Septimo Mortuaefl. Phrenitis.

^ Graci omnes i

cod,(juos mde-
rim, habent
\ (ix.a,tpoio-tt.t~
: tepeftiua. in~
i terpresmuta-
'■ - utt m a,Kp»
rotat.

i.Prorr.c8.i

Quam ante hanc defcripfit,'infantem adhuc foetumelifit. Infantem interpretare, foetum inqua,;

I vnius menfis, aut bimeflrem, autlongiffimum trimeflrem. At haec nunc nobis propofi ta quinto;

' menfe abortiuit,ne ipfa quidem externa de caufa,fed ex corporis affedtione. Cum enim veheme-1
i tius ialierint,autiubitQ borr^njdLquid-Confpicatae timuerint,mulieres abortiunt. Eft cum ex dolo!
i re, vel ex infigni inconco(flione,vel ex medicamentoficuiufpia efu, vel omnino puri potione me-:

; dicamenti, vel quo'd infit aliquid abortiui. lam etiam propter fanguinis mifflonem, SC fanguinis |

I ex vulnere eruptionem,aut ex nimia haemorrhoide, quaedam abortierunt. Noui etiam quafdam,
j quae ex vulu^ ceruice profufo fanguine praegnantes iandiu, tandem partum eiecerint. Quorum
i aeddifle mulieribus hic ab Hippocrate deferiptis nihil vel hinc conflat, q> non addiderit in narra-
j tione earum,;cum omittere ea non fbleat. Non ergofebricitarunt, quia abortierant limrno corra,
quo'd febricitarent, ideo abortiebant. Videtur vero ex hac muliere indudius prsedidlionum au-
jefor hoc modo dixifle: || Qiii comatofi in principijs cum capitis,lumbi,hypochodrtj, colli dolore, G»
munquid phrenitici d Potuit etiam alteram vel alterum ita vidiffe affedlum. Hanc itaqj dicit muiie
rem comatofam fuifle,rurfus£j3 infomnem,2d laborafle coitis grauitate,8d lumbi dolore: nihil de >

collo tamen addidit. Item ventrem ait conturbatum fuifle, 5 C excreuifle tenuia 8 C mera,nec addit
hic praeterea quicquam de colore illorum: poflunt enim mera,pallida,flaua3rubra,virulenta,6d ni!

humore miflum alio. Si tamen conijciedum eft,biliofa deiecit mera,hoc eft vel flaua colore, .vel ru ;
fatnam virulenta dC nigra addito colore proferre, 5 d huic et alijs medicis familiare eft.Et nos quo- i
Ique citra adiundlum biliofa folemus deijci dicere, de flaua bile eam vfurpantes didlionem:excre¬
menta vero virulentae, vel atrg, vel alterius bilis,no dicimus flmpliciter-biIiofa,fed coloris ipfis di- {
ferimen addimus.Qux cofuetudo in omnibus obtinuit, q> femper euomatur dC aluo reddatur pal i
jlida & flaua bilis etiam fanis,nedum aegris: contra raro ali:e,atq3 his duntaxat, qui tenetur morbo-i
ifo aliquo affecflu. Quod igitur dixit in narratione tertij diei/nocfle nihil dormiuit/comatis aute ;

; amplius mentionem no fecit, innuit mox deli raturam.Proinde fub haec merito dixit /quarto de-
lirauit,metus,m^ftitia,dexter oculus erat diftortus/prxterea/fudor fecundum caput paucus,frigi j
i ■ duf%/cu m effe iam mulierem oftendit phreniticam,tum habere admodum incommode. Cum ve H

! ro etiam ad figna prgditfla dC fymptornata accederet extremarum partium frigusjmagis etiam mo
i ; rituram expeefles;, quemadmodum mortua eft, confequentia praedieftis fymptomatibus habens, |

1 quae quinto &fexto die euenerunt. Quae vero in praedidionibus tradita funtveluti horum tefti:

I ^ monia,etfi antein commentarijs,quos in illum libru fcripffquam fint abfurda demonftraui, com i

I imemoremustamenillamemorixgratia,quamuisiftafcriberefumusdeprecati.Cumigiturfitm

I praedidionibus didum, Ex lumbi recurfione fequitur diftortio oculorum.ideo huius admonent *

mulieris,vbi verbadeipfa faciuntinpracdidionumlibro,quolocohoccaputtradant:quaefunt
omnia,vtoftendimus,abfurda. Scimuseniminvniuerfum,haudbonumefrefignumdiftortio-;
nem oculorum, flue ex lumbi recurfione fiat, fiue vtcunque aliter. Improba etiam eft dodrina,

; & aliena ab Hippocratis verbis: neque enim ex lumbi recurfione diceret, fed vt in Praefagijs his
ia progxS.i. t,: verbis: | Dolores, qui cum febre lumbum tenent,^ infimas regiones,fi feptum tranfuerfum atti- ”
7o.4^io5.h ;gerint,inferiores'quepartesreliquerint,exitialesadmodumfijnt. Atqui non eft, qui in hac xgra ”
lad caput fublatos effe poflit abundantes in lumbro probare humores. Atque vt temere haec qui¬
dam interpretes dixerunt, ita hoc expraedidionibus caputmale his accommodant, quaeexpo-
. r iitafimtdehacaegra:vbiait,Ventrispi:eeru 6 raproIuuies,jCuminomnibusmalaeft,tuminpro-

-poftis" '

140

T|~ P E M O R B. V V L G T COM:^!!:

A pofitis rnaxfmexum non dixerit Hippocrates fuifle prxrubrarn huius mulieris proluuiem ven-^
« tris« Multo etiam abfurdius hoc citant caputJnfebribus-ar-dentibus cum aliquanto frigore venie
« tibuSj dC deieciionibus cum aqua'biliofismultis^.^ocufoKrm-d ifto-rria- cam:alfeit^kmalum eft fi-
gnum^tum maxime fl catochi mu MEirvero aiunt referre,catochum dicas,an comatofum,igno¬
rantes ipfum Hippocratem a' vi^cfenle'dirimere profundum coma; itaque profundum coma,ali-;
quod habere cum catocha, vt vocant Archigenes 5 C Philippus, confortium, non vigilans: quod
hanc dicunt mulierem in principio morbi corripuiffe, no qiio tempore oculus eft diftortus» Por
rd mireris etiam hoc de ijs, qui vtr uncp caput attulerunt ad exponendam hanc aegram, in qua ait
/ventris proluuies pr^rubra/ & /deiecftionibus cum aqua biliofis/. Neutrum enim eorum de hac
muliere fcripllt Hippocrates: neq3 quafi fcriberet vtruncp,exponunt. Praeterea eade deieclio prf-!
rubra eflejet cum aqua btliofa,nequit. Adijciunt alia etiamnum capita multa viciffim alterum per
alterum praedicftiones 8 C ggros in libris de morbis vulgaribus interpretares. Sed omnia repreheni
dere,vbi iapfi funt,non eft huius loci, quandoquidem aperte fimul 8 C abfolute iftarum interpreta
tionum vitium in commentarijs in prxdicftiones aperuimus. Phrenitis /8C hoc eft de alcriptitqs,
vt ante /febris ardens/ quippe quod non habeatur in omnibus exemplaribus.Neque enim in alio;

B aDgrotale quid afcriplit: nec inftituerat hicmorborum tradere difcriminatficutinUenias in libris!
confcripusdemorbis. Abfurdumpraetereaeftjcumnullamhabeatconfequentiam, .

Ae GROTVS XII

A

Mtdierem^qn^ decumbebat in Medaciumforo,primum Enixam cum dolore mafcidum,corripuit Ignis. Initio Jla \
tim fitibunda,cor illi dolebat,faJitdt6Ja, lingua aridap)>ent er turbatus tenuibus paucis cji, non dorrmmit. .Altero die i
aliquantulum rgutt,febris acuta, modicus Jecundum caput et frigidus Judor. T ertio cum dolore dciecit aluus cruda, i
'multa,tenUia. QMrtuJubriguit,omnia iritata junt,infomnis, Quintum diem laboriofe tranjegit. Sexto eade erant, \
aluus reddidit humida,Copiofa. Septimo fupcrriguit,febrh acuta,fit'ts ingens, fi iaBauit: Sub 'y efferum per totu cor j
pus fudauitfrigidum:frigus partium extremarum, nec redibat illis calor: Iterumcj^ nodieJuperriguit, extremitates i
calorem non recipiebant,non dormiuit,non nihil delirauit, fiatimqs-admentemredijt. Odlauo circa meridiem redijt i
calor,fitibuda,comatofa,faftidiofa: "yomisit bilioJa,pauca,fiibflaua: No6iegrauiterfi habuit,nihil quieuit, multum j
affatim minxit infiia. Nono omnia fuerunt remiffa,fub f efferum comatofa,aliquantulufuperriguit: 'yomuit ama I
ra,biliofa. Decimo rigor febris exacerbata efl,mhil dormiuit: Mane multamf in qua nihilJubfideret,reddidit 'yrina, j
extrema partes receperunt calorem. V ndecimo ‘yirulentq,bjli&fa^m»ita-nm:7utdt&f&fir^ir,rmfusq.s extrema 1
Opartesjrigefiebant: Sub 'Veff erum rigor,fudorfiigidus,multu l/omuit: Noxgrauisfuit. Duodecimo 'i/omuit mul- ;

: ta,nigra,foetida: fmgultus multus,fitis laboriofit. Tertiodecimo ni^apyirulenta l/omuit, rigor: Circa meridiem mu j
,ta. Quartodecimodiefanguisdenaribm:Defundiaefl. Huic perpetuo Venter erat lubricus,Horrebat* Annum,
i Metatu agebat cmkjer.£!^ 2 timmdeemum.-Febris ardens* |

S iue Athenis in Aftutorum foro decumberet hate muliercula,fiue alia in ciuitate, altfs permit¬
timus inueftigare.Nos quae per totum acciderunt morbum attendamus,a' quibus illa non poterat
fuperftes efle: fiquidem ab initio omnia mortalia erant. Ac magis mirerix, qurfacftum fit j vt diem
quartumdec/mum potuerit attingere. Sed ideo, quantum cenfeo,ad finem eorum, qUae eiaccide-
runqaddidit/annum teratis agebat circiter feptimumdecimum/. Habuit igitur etiam g tate adde -1
fcentem,ideo% robuftam.Conftat autem prxter xtatis robur,& eam fuifle fua fponte na turg rion j
infirmae,alioqui non perduraflet. Nam cum neqj aliud illi quic^ accideret falubre: ac fecundo fta-;
tim die riguiuet aliquantulum,& acutefebricitaflet: tum fecundum caput fudaflet rion nihil,& id
frigidum: deinde enent die quarto iritata ota,die% feptimo iteru fuperriguiflet, ac lingua inaruif-
fet,febricitaflet^3 acute: iam.^3 vitra q> extremae partes frigidg illi effent,etiam nd redirethis calor:

D qui illa non aut nenodfejjasvrideemrojfitriecel^rio mortua r’ Produxit itaq3 vitam ad diem vfqj |
quartumdecimum propter aetatem^ natura robur: qua idem robur oftendit concitanda i
quartodecimodie fanguiniseruptione.Sedenimmorbo maximononeratfangiiinis j
vacuatio difeutiendo. Morbi vero magnitudinem cum aha apenierunt f^rnptq_|

mata,tum vomitionamnigrarunrgraiieDlentia. Nam

-v ;fcim£v"fdit* Vnde etiam in Prafagqs ipfe I

graues:odoias^u^ikimvomftionejmah furife Quodautem
infineeftafcriptum/febrisardens/perindeeftab-
furdumjac id quod in fuperioreagra ad
exitum feriptum erat, ni-
mirum/phre-^
nitisA

tiquis. vidCec
Gal. z. det^-
ipneeaca. viti.

f VTOrUTlV

ouH, tyjv efi
IneadrGrietiL,^
ytyerUtJter-

pres.in aliis ta

men efi vAo~

i.quafiubfiden
tiam haberet. ;

i

/ I

in Prog.co.i.t |

Galeni

GALENI IN L I B R V IVI XE ^ I V M

HIPP OC RATIS DE MORBIS VVLGARIBVS
CO MME N T A R I V S T E jR. T I V S

ARGVMENTV. M

Defcribit Auftrinamhumidam ac omnino peftilentemTempellatem ,

Aegrotis Sedecim ad finem Adieftis.

i.Epid.

U.5^.ioi-S
t i^a,i\fa,}tS{
'ytde -k.Epid.
I. com. I.

Via flatum hicpeflilentem Hippocrates defcribit^qu^ad interpretada ea, q
didiurus efljConferunt, fuperius a' nobis elaborata hic fummatim comemo<
rabo: deinde a d eiusac ceda verba> Vnvmm x,a.Tiig-a,a-tv inflatu ab eo folere
libntepStamdntutm aeris pter natura,fed et oemaiiufuis rei forma ita appei:
lari recordemur^ Poftea naturale quodda effe vnicuiq? anni tpi temperamen p
tum. Deinde mutatione eius prseter natura in caula effe, cur corpora noftra
corripiant morbis. Ad hgc ad memoria illa reuocemusjq fcripfit in aphoriff
misinh^cverba:l|Exanniautftatibus(quodintotu dixerim) ficcitatesim „

• I bribus iunt falubrioreSj&T minus lethales. Morbi vero in pluuijs flatibus magna ex parte exiftunt „

I febres longae,alui profluuia,& putredines. lam ea quoq 3 ,quae cum principium interpretarer fecu „

I di libri Vulgarium morborufcripfi,admemoriamreducamus:Prxtereaquaeinprimolibro vul^,

I gariummorborum,vbi de flatibus egimus. H^caat,quae retuli,fi quis retinuerit,ac nauiter ea le-
I gerit,ad horum interpretationem,quae nunc funt nobis propofita,perueniat.

i ST^TVS -iP ESTIL ENsy

^nnus^ujlrinm,plmim,^ “Ventu intotumfilenSt

Primolibro morborum Vulgarium tempeflates feu flatustres defcripfittHic vnam duntaxat
hanc,quam nos hic interpretari inftituimus. Et vero et fecundo morborum Vulgarium flint feri
ptxaliae: quem tn confcripfiffe,quo' aederet,vt primu Sd tertiu,no videt.Nec vero praefcripfit mox G
ab initio ijsin libris narrationi eor um,quae acciderant, Status: fed ftatim narrare aufpicat qux ani.-
maduertiffet in morbis,qui viguerant,&in aeris temperamento. Itaqa l|inThafo,inquit, Autum j>
no circa xquinodium,^ fub Vergilias,multum pluit,contineter & fieniter flate Auftro. Itidem,
duos aufpicatus eft tfequentes flatus. At in praefenti flatus nomen in oibus fere' exemplaribus ha¬
betur: non tn quo hxc loco acciderint fignificatur.Peftem fiquidem, quae multaru fuit gentium •
cois,hoc libro narrat.In exemplaribus,quae vt legebat Diofeorides habent,non folum ita eft ilm- ;
pliciter feriptum /ftatiis/ fed additum eft /calidus & humidus/: atque in medio fpatij quod lineas
interfecat,totum hoc feriptum eft,ficut in altjs exemplaribus folum /ftatus/. Inuenias quxda,qug
ne hanc quide in medio habeat infaiptione: qugda item,q nihil plane'. Vnde non effe inferiptio-

;.Veri5

exponenda, vnde aliquid commodi proueniqconuertamur. Annus auftrinus, pluuius, a' ventis
intotufilens.Huicfimile tepeftati principiu eftfecudi Vulgariumorboru hac feriedidu:|jErat »
in Cranone carbunculi SEftiui,pluerat p aeftum largo imbri, id% affidue. Acciderataut magis Au
flro. Diflarunt tn inter fe hi ftatusjtum q? hic to to in anno id fuiffeaeris circunflui intemperamen H
ta,in fecundo libro teftate tih: tu cj ffic adioipfitfilens/ id quod illic non addidit.
Arbitreris fortaffi s, quod illo libro addidit/acciderunt m^is Auftro/ hinc tale quid fignificari: '
hamhicetauflrinu fimulSitranquillutotudicitannufuifle,nobisitaaccipientibus tan^ poffit;
tranquillus fimul dC auftralisaut aquilonius effe 8^ dici totus annus: quod paulo inferius declara-1
bitur. Ad memoria vero reuocemus multas nos tepeftates vidiffe a' ventis filentes,^&I tranquillita- i
te prxditas,non th eode inter fe modo,veru hanc lene bC irrigua filiam ficca et gelidam,atque hate:
oino eft ferena. Lenis autemeflnebuIff^^B^ turbida temp auffrina^^,“6(: ndh nun^nu bi a m i

plena: Cotraria huius, aquilonia,&: vbi prorfus nullus in aere apparet motus,fed plane' fit,quam ;
vocant, tranquillitas. Haud alius enim videtur aeris flatus effe, ac maris. Sicuti igitur illic femper ;
eft fludus in ^atveljmaiqr,vel minor,qui interim ob paruitatem nonanimaduertitur, ni ftridus
gdimSapiat locus, quod in Chalcide Euboeae, & Mefflna Siciliae cernas: fic aer quoq 3 plane' im¬
motus dC quietus haud videtur vnquam effe, tamen interdum nos, quia motus eft paruuSjfugit.

J Ac nub es pe ^as tranquillitates confpicimus,qu 2 e frequenter nobis confiftere videntur, cum
£ fevSamouemtur.Nam confpiciuntur ftatim in alia aeris regione: quod illis fi nequaquam mo
uere atur, non vfu ven iret. Huiufcemodi etiam haec cenfenda eft toto anno tempeftas fuiffe.Tan-;

DE MO RB. V. YLG. ,CO M. III._ 1 41 , . __

A tum autem hsc dfftat ab eo qux fuit m Cranone.defcripta fecundo hbrOjquato eft diuturnior, Tn
afTedlus vtriufcp cois tempertatis putredO_ efl:, vtiq^ c oem etiam cauftnrobtinenSj li umidi tat e citra
ventos. Et videtur punedo^ii exmatma c^ui^mgigQifiumidwrcxczuf^. vero efficiente, extra-- ^

neo &c prxterliatuHmTaloiiTatJgefrporfo imrndbilitaterNihil itaque putrefcere quod omni ex
parte eit llccum,omnes manifefte videmus: neq? eniitifepisT^ettegiSadi^aurumqiecargH^^ ^

nec aes,aliud ue eius generis putrefieri cernitur, lam eoru quat putredini funt obnoxia,hxc fiiper^
effe in temperamentis frigidis diutiffime, ne hoc quidem prteterit quenqua: adhuc magis, vbi ab
eiufcemodi ventis ventilantur. Sane' veftem etiam homines continenter quatiunt, pratcipue^j cu
humidus fit calidus^j aer, q> immobilitas eam putrefaciat. Ita arteriarum in animatibus motus cu
alias commoditates, tum eum vfum pratftat. Et vero ipfe in Aphorifmis Hippocrates alferit, vt
prxdixi,in pluutjs tempeftatibus putredines exiftere,C^are corporis humores hinc liquet necef-
fario computruilfe, lam ipfius didiones fubfecuti,leparatim fingula confideremus,

% CumpAulo jtipmwihii^ anni temporibui Squalores pr<iecejii^ent,jub ^rSlurum flante ^uflro multum Pluit.

B Didicifii iam in flatibus libro primo delcriptis aeris temperamentum ex falubri &C naturali or¬
dine variaffe,Didicifti etiam,qui hic fit flatus, & quatuor eius effe prteter naturam fimplices, qua-r
tuor item alteras compofitas conuerfiones: Simplices in calore tantum,frigorejhumiditatejet fic-
citate: Compofitasin calore dC humiditate,calore dC ficcitate,aIgore 8^ficcitate,algore bC humidt
tate. Nunc ergo horum, quae didicifli memor, fubfequere huius flatus narrationem, Hippocra¬
tes,Cum paulo,inquit, fuperior ibus temporibusfquaisi^^aee^&nEdeindeadducir, Sub Ar
dlurum flante Auflro multum pluit. Videtur etenim fuperiore iam anno aeris circunfufi non vn
dequac^ temperamentum conflidffenaturale,non viguiffe tamen ea tempeflate vllus morbus, vt
«t yocant,vulgaris,Naminaphorifmisdidicifli,vbificdicit:j|Exanniautemflatibus,vtfemeldica, ?^Ap^l 15.
f£ fqualores imbribus funt falubriores, bC minus lethales. Hoc etiam minus incidit eiufmodi ali-
quis morbus,qj ficcitate tantum excelleret temperatune immutatio, praeter vllam alterius oppofi-
tionis mutationem,a' qua aut calidus fieret magnopere, aut frigidus aer, Verumenimuero illa ve¬
hemens conuerfio fub Arcluri videtur exortum fe protuliffe: qui aliquato fpatio autura naie gqut
nodlium prxcedit, Iam yero qui illi autumnusjqug deinde bruma fuccefferitjpoflea qug hanc ex¬
ceperint tempora anni,!! eius perfequamur didlionesjdifcemus,

5 ^ .Autumnus ymbrofm,nubilofus,Large pluit, Hjems erat aujlrinaj)umida,<&* lenis.

Vmbrofum dixit pro caliginofo: quod non lucidum fignificat,nec purum,neq3 omnino fere-
num.Nancp folent etiamnum qui Afiam incolunt Graeci, (tuiccS'-/! idefl vmbrofa,om¬
nia qux ad nigrum declinant,appellare. His etiam dicflionem i,caliginofum attribuunt

& ^cuov i, fufcum, quod prope' ad nigrum accedit. Apertum efl aiJt huiufcemodi non poffe fieri
aerem,nifi multis nubibus,t|s^3 non iplendidis,obducat, Nubilofum igitur virtute complecfleba
tur vmbrofus. Sed te non iatet eam loquendi rationem non Hippocrati tantum, fed multis etiam
effe alfjs veteribus familiarem, Iam etiam dixit,Hyems eratauflrina,humida,6C lenis. Sut qui Au
flrurn femper ducant effe hurnidum: qug^on eflita: videt enim ficcus aliqtiado effe,quem Leu¬
conotum vulgus Latini Caurui^'^appMant,Et Poeta talem nobis Aufirum indicat dicens,

: Avt ap lyco ([itpvpoio etpysTcto voTOiO.

fLy Ly Siquidem purum Aufirum,quem fieri fine imbribus fcimus, eo vocauit nomine. At vero pri-

Vulgarium morborum in primo Hippocrates flatu: 1 | Cum eflet autem totus, inquit, i.Epid.e 5 .
^ hic flatus aufirinus & cum fqualoribus.Atc^s Aufter ^^de vehemens efl, Semper ergo aper ®'Lno4 i>
, jy i-ujj;, habet motum. Lenis alius efl Aufter,cuius motum in aere bC nubibus non fentias, qui cali- ;
dus femper efl, Caurus interim frigidus manifefle videtur.

4 : Multopofl Solis reuerfionem, circiter .Aequinoclium,.A(^era erat extrema Hyems. Lt iam[ub .AequinoSlium

'\Boreas j^irauit,&* Ninxit,non ita dm.

Pars haec quaedam tempeflatis contrariae interceffit, vt hic dixit,non ita diu,

5 ; Ver Rurfm.Auflrinum,fineyentis: Pluit multum ^continenter adCanemyfque,

Indicauit tibi lenem hyemem fcribendo ad hunc modum /ver rurfus aullrinum,fine ventis/na i
verbum rurfus,yt contrarius flatus interuenit, innuit ad fuum temperamenta redijffe aeris flatu,

^ I .Aefl:asferenaerat&calida,magnierant£flus.Eteft<eparutediJperfimJ]}irarunt.

Lenitas hyemis,6(: Veris tranquillitas,cum aeflate gfluofa fuffocanfefiie cogf uuriuNam cufua
; fponte fit aefliuum tepus calidS,fi ventorum accefferit tranquillitas, neceffano aeftus fuffocatio'ue
f jlcofequitur.Hocfiqvbi neqjProdromi (quos vocant) flant,neqj qui eos fequuntur, quos Etefias

£>^^ppellat,Dirimit eos Canis prtuL Et ipfe et Hippocrates addidit /etefiae paruae difpfim fpirar ut/,.

... ... ^ SuF~~

;* jSopHSt
.v4S'ia,pq
iv TraKvV

IN LIB. III. _

y- Suh^rElmumPMrfmjjiiranteBoredmiiltum Fluit. E

Rurfus,ad pluuiarum exundatiam, non ad Boream refertur,Nam fuperfore Ar<fiun' ortumul
: tum plueratj.^ fubinde poftea,Boreas vero rarus Ipiramt*

g i Cum ejjet totus .Annus .Auflrinusjsumidus, et lenis,per Hyemem quidem Salubriter ederunt,pr£ter Tahidos^

de quibus modo jcribemus.

1 Integrum flatum,q? parui' omnino aquilones fui'flent,ab dominantibus in eo humidum appel>
hmt,Sc auflrinum i nam qi tranquillum dC calidum, lenem appellet, antea didicifli. Verum haud
dum ea tempeftas,licet eflet repetina ,niortaIes magnopere oftendit propter fuperioris anni fqua;
iidi temperamentum. At coeperunt afledus quibufdam tabifici, qui fcilicet huic vitio patebant,;

I Ipre^3 adeo pofthacfe recipit feripturumqu»iliis acciderunt* ;;

.Ante Ver l>na cum jrivoribm conjecutis,Sacri r^nes multi hos cum occafione affecerunt, illos non: Qmmali- \

: \^ni cum effent,Multos interemerunt.

i ‘ Sacrum ignem didicifli a'biliofa fluxione oririjat non illa fempertnpraua&^putri,PIane,n.co E

' ; tra,vbi mitis flt fluxio bilem pallidam obtinens,qusin nobis naturaliter gignitur,folet quidem Ta |

erumignemfacere,nullum.tnexeodaredamnum,liquidemre<ftetrades.AtnoneratnunctaliSj
, qui facrum igneexcitauit,humor,fedmalignus,qui eroderetputrefaceret^3,ab exuperate humida •

' ; ventorutraquiliitategeneratus illis potiffimumortalibus,quibuscufuaiplifpotealrjseflentbp

t cedexgra^': lioGores,dvidusbiliofummagis eis fuccucogeffiffeuSiquidemorborijproficircunf differentiae A, n
cm Bajil.ha-, abaeriscircafluiteperamento,gpnaturacuiu%, 5 dviduqucfanusferuat,Vidu(grececf/tt/Tiir)
het iprdpct- \ appello,non hunc trn,qui cibo dC potione conflat, veru etiam qui oibus alijs, vt ocio, exercitatio^ *

at/T» ^^2 i ne,balneo,venere,fomno,vigilijs,&: vero oibus, quae quouis fiunt modo in corporibus humanis, i
tru exturba-'lo Multi e Faucibus laborabant^Voces erant'yitiata. l

I i^res Hertitpro | Quibus caput fua fpontc prompte replebat, his in praefentia exundantia humorum plenu, ia
1 futuum) coci i pulmone coepit ventre per fauces fluxiones demittere.Porro' iure dicit voces etiam hi^affedas
! tabat.trtldirt^ jfuifle, nempe dC hoc affidue fieri videt deftillationibus, vbi abunde j^ii ces^ guttu fiffrgauerint,

I efi locus , i Ardentcs febres extiterunt inuadentibus in iecur ventrem biliofis excrementis: Phrenitici -

!ivero caput petentibus,

I tanticod. jl % Ora Mphthvs l/ittata,'Pudenda tuberculis: Lippitudines, Carbunculi,

i TulJeTeal^'- ^ Smguli hi affedus fere non funt cacoethes, vti de lacro igne diximus paulo ante: no nunquam i
i ba adfum,ncc V^croetiam funt cacoedies, vtf nunc, q» putridus eflet, qui abundabat, humor,Quare in omnibus |
i loctsi yUctur iquos recenfet niorbis,hoc mihi femper memoria teneto, neque aphthas puta xgrps tenuifle, vel |
i mancus.t^tj^ jqijodcuncp aiiud incommodum de more, fed fimul cum membrorum putredine. Meminerisetia I
; itafojfet tota jhanccommunem rationem,ab eodemftatu genitum omnibusputrehumoremnoneafdem infi-.
i hac femema .iderepartes,q> nec per naturam omnium in eadem coditione corpus eifet eo iiatu,fed eflet alia alf/s i
jpars infirmior, Aphthkitaqs frequentiffirae'foliicicant puerorum ora, quae exulcerationes funt ■ -
ro m yentrem | jn fiimmOjquia omnia eorum funt molliiTima membra, dC quafi mufeofa: infiiper os efl omnino ;
defeendebat , i cifamnum infuetum cibarifs dC pocuffl, V bi ergo acrimonia q uapiam lac fit mammae praeditum^ i
deorfumfahi- |aplirhasgenerat:quaefacilefedanfiir7fiinSmsosmodiceaIfHi^as',Si verohumot affluatpra^ ;
Sc^Tnr^id i ’ femper aph th;^ prodeunt cacoethes, lam carbunculorum perpetuo efl periculofus affedus, II

■ auodJ<rm£ca-i^^'^'^ ex vitiofis conflat humoribus. Quare nunc erat verifimile fuiffe perniciofiflimum eum, qui:

I Im crcl^tj ,! vitra natiuam malignitatemjetiam quam flatus afferebat,adiundam haberet. Verum fatis de ha-;.

I tia Jr iiuseflaffedusofiginedidum,cumprincipiumiecundrVu^afiummorborumenarrabam,Re'
i Mrflr/^?iAi; liiquahuius capitis clara funt,

''Ai?hDcTn\oco'd-^ -rilui Turbata, Cibumfaflidiebant.

defeendebat,
leorfum fahi- \,
bat cum mor- |
i dicaiiane , td j
■ quod farnficaf

j trajitus mate
\ na (pauca ueL
\ multa)cumor
\ dpeatione et do
' lore, yt clare

loco ^ Turbata, Cibumfaflidiebant.

^ro -1 Exvitiofohumore, quia'capite defluxeratinfauccs,quodinpuImoneminuaferat,tabificos :
I conftituebat affedus, Quo'd vero in ventrem deriuatum erat, quia fubibat mordicandof, ventris
j profluuium concitabat: quod fignificauit hifce verbis /alui turbatae/. In tranfitu item, ventris fa>
jcukatem ciborum appetentem afflixit, vndecibos faftidiebant,

'f Quidam Sitibundi erant,Qmdam non.

lare i ^

V t- i Pluribusdecaufis necfiticaruiflfe omnes, nec fuiffe fitibundos probabile efl. Videtur humidi>
\.ap |tas omnibus putredinofa fuiffe colleda,verum no pari quantitate, aut aeque praua, Quamobrem
jfieri potuit Aliquos non litire,vt illi qui cibum faftidiebant, ob facultatis potus appetendi offen>

■' i ^ - - ■' ■- ' .. fkmr

J 5

iS

4,ioJ 6

17 ^

iS,

I ■'

i 5 >

ao

«(

24

DE MORB. WLG. COM. III.

142

in imprejiif
legitur Ivety--
■H,a(ov‘»v.(ali
i^mhus
T(»r iyim»
t.mertu...

V fam:liquetautem peffimam fuiffe horum afFedionem, nee malignam lUis humiditatem in ven¬
erem confluxiffe: Alios vero firibundosfuifle-, quo'd conflueret in ventrem vitiofus humor, nec
dum adeo Igfiflet eius os,vt potionis appetens facultas iam corrupta eflet. ,

LotidturbatagKuhci^maU.

Lotia fuiflfe turbata ita accipe, vt dudum, aim diceret/alui turbatae/ nam ad renes quibus vitia¬
tus humor defluxitjhis neceflario lotia turbabant,hoc eft cij mordicatione dC dolore pertrafibant.

Quod huic eft annexum /multa,mala/ poteft et de lotif s dieftum eflfe: Poteft et ipfum feorfum, vt
vna hac oratione multitudine indicet fymptomatu prauoru fuiffe id teporis aegrotantes affedos,

Comatcfidmj Murjiisqi infimnes erant.

j Coma vi^ilifs vac&affJhutniditatedididfti, et refrigeratione fteri cerebrL:!^'¥ig 3 iascoBaaffHS-
commifta^^ficcitate Si calore* Nunc ergo cum, qui increuiffent humores, humiditatem obtine-
rent exuperantem, verum non eam tn vniuerfamacrem,humiditas comatofom affedlum: acredo
ex putredine induxit vigilias* Itaqacaufe contrariae contraria merito fymptomata peperere*

^ Mitltiprorfm NonmdicdhanturmorhhQwddm £gre,

Qux erat humoris vitiofitas,quidam morbi haudquaquam decreuerunt,aliqui prauc*

.yiqu& inter cutem.

Vd hoc pathema quofdam didt ex abundantia prauorum humorum afleciffe* Omnem enim
haec poteft morbum concitarejalium alio;in corpore, pro eorum naturalibus differentijs & viuen
di diffimili ratione,vt paulo ante-{eft diditim*}-

Tabidi multi. ,

Retuli etiam fupra, quod ex capite in fauces defluxerat, vbi per guttur in afpdam arteriam
pulmonem veniffet,eiufcemodi vitia produxiffe*

Habes Morbos'^^ui yulgabantur.

VnusdevuIgaribusmorbis,8Cipfepeftilenseft,vtinlibroquoq3de vidlusgenereacutorum ;
r; didum eft his verbis: j|Nam fiqn nulla morbi peftiletis forma cois vulgetur, cf terum difperfi fint ide Vi<a. r&t. ia
morbi* Neque enim certi eft mdrbi nomen vulgare Vel peftilens,caeterum quicunqj vno in loco 1niorb.acut.c6.
multos fimulinuaferit, vulgaris hic vOcatur: qui 1 imulfthdc habeat vt multos perimat, peftis'fi't* *•t- 9 - 7 ®- »09.3

Tx Qualibet morborum , quos recenjuimm,Jpecie Complures aegrotabant & moriebantur. Mcciderunt autem
cmq} horum in hunc modum.

Cum dicit,8(r complures moriebantur,peftilentes fuiffe morbos,qui vulgarentur,demonftrat*

Qui quando diuerfi fuerunt,de fingulis feparatim infra aClurum promittit*

Multis quidem Sacer Ignis cum occafwne ex quibuslibet admodumparuis hulnufculis in toto corpore accide^
bat, pr^cipuelierdJ^agendrqsPpcundum caput sfliel minorem paulo quis curam adhiberet. Magna pars in ipfts
; etiam cur-atiombtss,magnis Inflammationibus corripiebantur: Sacerqs ignis multum celeriter yndiqi depajcebatm\

! Cuius prte omnibus meminit primi pathematiSjiure nunc primi etiam lingulas reddit differen

tias: quod accidiffe quibufdam dicit paruis de caufis,quas vocauit occafiones: et multos qui a' me¬
dicis curabantur,magnas effe inflammationes confecutas,q) facer ignis fcilicet plurimum depafee
) rerunPlurimis iam caput hunc foIIicitaffe,quando repletum hoc maxime in auftrinis effet dC ctilu
dis ventoru m tranquillitat ibiiS4.-Ci^u tem fexagen arios hic pratter exteros tentaret, hoc in cau
eiLB^nsanihlens prxter naturam caldfcauiarquam obrem corporis pu trefeeret humores,fuit,

; ^otnatiuusSld^vBnuum temperamentum feruat,plus alqs humoribus fangui

ni s efftei t; quando vero in magis igneum verfus fuerit, pallidam 8 C flauam bilem* At calor exter¬
nus pMrSlnisauJioFfiumorum elf:hartvmatcrfa=quKlera humiditasjdliC calor prx-

ter naturam* Qirarefenes, qui fuperfluas iemper humiditates ob naturx imbecillitatem coacer-
i uant, vt his acceffit aeris calor ex illa e&dus tempeftate, humorum puiredinofe corruptioni fue-
runtiuueaibus opportuniores*

Flerijq; itaq; horum in Suppurationes Mbjcejflus contigerunt: atq; Carnis multu et oflium neruorumqs decidit.

: Malfgnitasabudantishumorisex magnitudineconftititputredmisiatq^dicftisfubtexesdicit.

Erat aut ilia Fluxio, quse coUeEla er at,non aflimilis puri,ueru alia qu£pia putredo: ipfafl Fluxio multa et haria.

\ Hippocrates aperte tibi indicauit,quod nos fxpc iam diximus, corporis liumores proptgrhu-
iniiditatem dC aettsGaaquiifttataii computruifle: atque idcirco pus non generauit* Compu-

i " ... '. . "TfeiceBaiir'' >

; _ IN LIB. III. HIPP.

h trcfcebat vero ob pratio&buiffitifesbusjores folide partes» At variam efle fluxionem propter pu-S
j trefeentium diuerfitatemjratio erat: nam a' communi putredinis cauia fingula putrefeentia pecn-
: liarem obtinent corruptionis ipeciem»

% S, Quorum ergo Caput horum quid tentaret,His caput totum Glabrejcehat et mentum: Ojjkqs denuddBantur,dcci

: debantqi: Mult^cji extiteruntfluxiones. His adiunBaaliquando,aliquadonpn}erat lehrts. Erant autem h^efor-'

. ; mdabiliora,quam deteriora, t^bus enim ad Suppurationes h£c flectis deuinit, plurimi Superflites horum erant:

;\At Itero quos Inflammatio reliquit &facer ignvs , nec talem ahfceflum effecit ~vUum , hi frequentes Perierunt. Etfi
: 'yfqudm loci alterius in corpore oberraret, euenerunt h£c. Etenim multis Brachium ltel totus Cubitus decidit. Qm~

\ 'hujdah£C .Anteriora latera afflciebant,'yelpofleriora. Non nullis totu Femur,l/el TibU denudabatur, pesq; totus.

Humorum putredojcuius eftcommunemunus^vtillasrpaEtes^idc^as impingat, corrumpat,

; terribiliorem in capitis partibus fpeciem praebuit^propterea, 9 licet vd paulum de natura hk de^

I flediant,maior fiat iugillatio, ^ exteris in partibus multum a natura diuertentibus*Nam, a femo^

; -re vel brachio vel tibia vel cubito ii cutis recefferit, minorem prefeetmali fpeciem: at fi capitis vna
■ cum cute aines defluxerintjatq?adeo meti c umillis-vitij flt facies magna, peri jtijlumy ero minus,

; quam fi is pudenda affedlus ten€ai^axrrgtrftur,auttIToHOTn^ut aliam prin^empmem» Neque ?
j tamen,qux caput ita tentabant,formidabilia magis erant quam peiora, verum etiam qux cuilibet
I alix parti decidebannPeiora enim e^tptmquibHS^tt^pnafOTTdcmrfecdiiTbt^^ ef¬

ficiens,cum in vifcera fe dC in principes partes conferens,prxter alia fymptomata febres etiam acu
tas generabat» Quibufdam tamen, quibus in fuperficie erat eiufcemodi putredo, parteis etiam ci¬
tra febres marcefeebant: quorum quidam hac de re prxeipue incolumes euaferuntjvitiofis humo
ribus fimul cum ipfis partibus quas ij putrefecerant,emiliis»Oberrabat enim, vt ipfe vocauit, flu¬
xio per totum corpus,hoc eft temere nullo% ordine dC cafu vagabatur,vt prxfagire medicus arte,
quo'eiTetdecubitura,non valeret» .

ad , Erat omnium id Grauiflimum,cum Pubem & Pudendayrgeret.

Etiam abfque peftilente flatu,vbi has regiones inflammatio vel lacer ignis oblederit,facilIimc
putrefeunt, vna6j3 partes fuperiores afficiunt» Vnde nobis eft Ixpe neceffe, vt putrida prxeideri- j.
muSjlocum veluti radice inurere» Nihil habet ergo admirationis, vbi is elfet flatus, vtbrachium,
eubitus,femur,tibia,latus,Caput,computrelcant,fi plurimum oflehdaii torpijd endaEl "T

%y .AtqsVlcerum,^^ eorum quteoccafionem habuerunt,H£Cfuit conditio.

Hadfenus verba de facro igne fecit, qui ex vicere,aliam'ue ita paruam ob caulam externam con
ftitit» Poflhac de i|s,qux fine tali caufa inciderunt,tradabit»

a8 Multos autem'ynaCumfebribus,&‘.Antefebrem,atq; .Afebre arripuerunt*

Non ob vicus his,aut alia de caufa externa qux fit manifefta,fed vt colueuimus dicere, fua fpon
te p roue nit Acer ignis: atqj partim fimul cum febre inuadebat, partim eurn febres aut confecutx
funt,aut prxcelferant»

ap; Habebant h£C tllud,^ Qwt per fuppunttionem abfceffum molita efjent,Autfi comode turbata e flet aluus, Aut

yrinarum bonarum extitiflet excretio, hinc Soluerentur: Quibus horum Nihtl acciderat, obflureque euanejce.-
hant,yt Lethaliaeflent.

. Paulo ante etiam cauia reddita eft,cur fuperftites eflfent magis,quibus per putridam partem ma
Ius humor vna cum illa de coipqre decidere t» Nec eft obfcu r^m, quin fi dC per ventrem dC vrinas ^
expurgatus fuiflret,moleftus,dunr^cefneretur,fuerit,profuerit tamen vniuerfo corpori» ^

30 ' Vere longe Plurimos exercebant Sacri Ignes: tenebantq;Aeflate^jub Autumnum.

Genuit quidem,vt dixi,vitiofos humores flatus difficulter tranfpirans, qui humidus calidus^
erat dC ventis carebatjquos in corpore frigora conclulerunt, vt etiam in primi libri vulgaria mor
borum prima tempeftate eft didum» Merito itaque vere varq morbi inceperunt paulo ante com>
memorati:namhoclocMnrelHFlacrolt^nrimno:quem7quando emicuit primus,primu quoqj
defcripfit» Itaq3 de his, inquit, facris ignibus, qui inceflerunt initio veris, quidam totam xftatem
durauerunt, & autumnum. Cum autem vtroque modo hxc verba intelligi poffint /tenebant^?
xftate Siflib autumnum/ quo'd,quamuis ipfi in vere generarentur, eorum tamen fubfiftentia
vfcp ad autumnum duraret :& quo'd,cum adhuc generarentur, eorum generatio vfque ad autum
j num duraret: ita vt ali| quidem vere generarentur ac definerent,alfj g ftate,alij itidem autumno ge
I herarentur ac derineret:re<ftius fecunda hac fignificationeaccipias.Neque enim rationi confenta
, neumeftineunte vere natum ad autumnum vlqjprodudum efle Ecrum ignem»Omnino enim

. I mtereahominem interemerit, fi magnopere eflet cacoethestvelperputrefoentespartesputredi-

; ne expurgata difcuflus fit» _

DE MORB. VVLG. COM. III.

!45

52,

^ Non nuUvi multa erat Turbatio, T uberculaq; ad fauces , Lingute, inflammationes, uibfceflksqflflcundu dentes. \

; AfFedus hoc loco perfequitur partiunijde quibus antea non meminit»

Voces multisfignificauerunt quodeffent Vitiatic tLan;c0^crou,Maxirrut, ijs quidem,qui coepiffent tabejee- ’

re: Tamen etiam ardente detentu febre,phrenitictsq;.

Equidem etiam quod eft iupra in aegro, qui ordine eft vndecimus, feriptum, vbi fic ait, eh^ta \
i'l7Q\.cuviv (quod nos,dexKr oculus erat diftortus,vertimus) fufpicabar efle ab alio indudum» Ete^|

, jaim Heraclidis filiuFHippocrates, cuius etiam Aphorifmos elTe dC Praeiagia autum ant,vfitatiffi;

effe vfus et proinde claris vocabulis videtur,quf vocare rethoriciciidiSlolitTAt vero ;

noneftiftius generis: eoiq? minus ng.TtTKou.mv, vel maxime cum de voce,;

inon de palpebris dicitur. Ad haec propter didionis formam, quae adiua, non palfiua eft: redius j
enim (flquidem prorfus voci ftatuerat adaptare hoc nomen) erat feripturus noni

: ^re/ASa-dw: multo quidem redius hoc, }(ff.TiThcuvojtS^cu. Nam de iXheuvHV participium ea de^'
ducas figura: appello autem hoc fdlicet participium more grammaticorum» Atqui nullus fit fen
Bi fus, fi de vocibus dicatur y^T&t?^a-ou,vt quidam intelligere nos i nterp retes v oluer unt, tan^uam
: tendat verbum IXhcuveiv ad diftorquere. Nani )^f© 7 \;^ 5 r^TffifiHtaiftofqirentes 3 ;( 9 £'r«A«^fii«
verp diftortae. Multi itaque vnain didione errores commim videntur, dum }($:r£tXScj-cu accipe^

Ire, vt multis eft vifum interpretibus, volumus, quafi a' didione Ixxcuveiv defeenderit»Etenim'
ladiuumeft \TKcuvis<7cu,\Thtmoi^iu pairiuum,& adieda propofitione . Atqui

fli}Zcreu 8C H^reiKHO-eu ab iXKaivco deriuari non videnturmec vero etiam bC

Per autem raro inuenias apud veteres hoc genus verba & nomina,/AAoireir dico& /?A.o?

Ia'quo videtur Sophron comparatiuum quod vocant grammatici, feciffe, iXhoTtpov Tdvxmva.

IQuare redius dixeris, fi quidem dehis velis nugari, non diro rtlg iMeocnag dedudum «AKcraw,,

Ifedab alio quodam, quod cum Plato, tum Antipho vlurpaffe videtur» Piato quidem, cuius hate j

« ifunt in Timxo verba: Hanc igitur cirtniitu totam cutem ® ^deurebat fulfur; qua vulnerata, cum | i^ne I

« diurnor per"eam efflueret, humidum dC calidum, quod quidem fincerum erat, emanauit: miftum ^ dem. i

« vero, in quibus cutis erat, foras a corruptione produdum,longum fiebat,'^ fiubtiliter extenfom! b *\yil. ®o- i
« lab impulfu» Quia vero fenfim impellebatur ab aerisfrigore,intro iterum wro roJipfaa, eiXsjod^ov i. latione, i
■ya.Ti ppifSTOLSdcil fub cutem coadum firmabatur» Videtur enim pro conclufumvel repulfum c tenui 1

tate panSioni i
aquale habes: i
propter tardi- \
talem hero it \
\fl tritu circH- j

C;in aTtum,«A«^or hic vfurpafle. Quo fignificato videtur etiam hxc ab eo elTe feripta oratio: Ter
Iram vero nutricemnoftram ^Xfifjeivnv , ideSqpSf^nngituf adrationemin perpetuumconfti-'

Itutam» Eft item apud Antiphontem in fecundo libro De veritate inuenire hoc feriptum voca-
: jbulum eo loco: Vbi ergo in aere imbres bC venti fibi mutuo aduerfentur,ibi cogitur aqua,&: mul
Itumfpiffatur. Quod autem eorum,qux committuntur,fuperius fit,hoc denfatur &_cogitur,
p-n-otirS TTVivpictTog «Aa^oy ^ wro Ttig a?,id eft a'vento contortum & a'vi» Sane'& hic
: clufum vel contradum in fe denotare per didione m videtur, Nun quid igitur in libr o,; ^ ‘'•

:guem gxplicareinftituimus,qui d e vocibus fcripfit innuit, voc^^

1 quafi occi ufas dC coadas oftendens C vt accipiamus de vocibus elTe di dum, quae exire nequeunt: |

I quod incidit t|s,qui gracili funt voce. An hoc minime conuenitt' Potuit enim fiftentes,vei impe-1
ditas,vel tardas, vel aliquid tale feribere, qui fignificare volebat adeo impedita efle voce homine, |
vt vix loqui poflet» lam etiam a' vinculo licet veluti vindam accipere vocem effe dida hoc loco; j
adeo6j3 indicat de vinculis fo Poeta dixifle, j

IXcttTiv yx, iQtAoyTetfli^ ^'rcriiVTtg dyatr/. 1

Ducunt vi vinclis religatum,qui renuebat» i

ij Liquet porro redius fuilfe, fi t^TeiXyjodfjeu fit feriptum,^ ;t9tT«Aa<7at4: qui quidem communis'
eft omnis expofitionis lapfus»Nam quicquid ftatuas a' didione ngsrotXytxcu fignificarfudionem j
fignificat,nonpaffionem, Vndemaximefufpiceris Hippocratis non effe didionem :necp enim j
' adeo erat graeci fermonis imperitus,vt in eo offenderet fimiliter vt pueri, qui modo literas difeere |
coeperunt» Videtur enim paffionem quadam vods indicari, fignificatur tn non paffio fed adio: I
pallio vero vtiq^fignificareturferipto vocabulo ^TwAa^i^ot» Pr^tereafi vel^TeiAa^ca fcri-l
bamus,non eft Hippocratis inftitutum inufitaris dC infrequentibus vti noibus. lam qui diftortuj
: fignificari putat, cum his hoc pugnat,quod ille in Prfiagtjs diftortum interpretaturus,fic fcripfit:!

‘‘ 11 Si reflexa fit palpebra,aut labru aut naius»fed neq? reflexum,neq3 aliud ex didis,proprie de voci- 'i i» Prog.co.i .tj

bus dicatur»C^are quidam huius interpretes libri, omnibus, qu^ commemorauimus, abdicatis, I A ^ ? 3 •<=
pro/voces/ linguae/ fcribunt,exponeteslinguas ^TwASo-at^ quafi deuindas et difficulter motas»|

Quos quidem oportebat, vt voces mutauerunt in lingua:, ita vel potius ^ voces, didionem k^'

T«A«(ra« in vertere» Verum iamfatis de didione ;iytT«Aa(rcM, non magno vfui,vt

_;Jnuenta fit,futura» Sat eft enim noffe, hic gene rarim di ci b C intelligi, prop ter deftillationem, qua;

> ilhsexcapiiedefogndebatjd^ffsvoLisorgatuiTimul vitiata^Sle^c^»NammEumidistem--
Ii pd^ibus&^caHdis ddflillationem caput r epletum vmtri demittere bC thoraci, operaepreciumj
Tertia CEffil^ ~Ttt

._[ _, ' . IN LIB. II I. H IPP. .^.

eft fcire,Primum difcernendi' caufa, vtf um alia caufa hoc xgris vkij induxeritjan cx vulgaribus llt E
morbis: Deinde vt occurras ne in tale quid incurras: nam offenfiones ex aere fi prouideas, vbi &

; quemadmodum fiant, toto vidus genere a tempefiate dominante diuerfo inftituendo, declines,

^ Prxterea fi prodicere confequentia velis, id quod certe ex vfu nobis eil, vt in praefatione Praefa^

' giorum oftenfum eftjvel ad hanc rem hoc commetabere, vt corporis in omnibus ambientis aeris
liatibus affediiones cognofcas,Quare contenti (vt diximus) hoc laefas voces fuilTejpraeterita^js di
dlione ;j5tre<AS(3-a«,quod illi proximum efl:,infpiciamus. Primum enim hos ait, qui ccepilTent ta>
befcere,incidiffe in id fymptoma: fecundo loco ardente detetos febre phreniticos^j3. Proinde cen>
feas tabidis hoc, affecfius ratione accidilfe: nam cu multas alias caufas8i corporis iiatus tabes con
; fequiturjtum precipue deftillationem capitis,quam potiffimum vocis vitium comitatur. Verum
' febribus ardentibus Sk: phrenitidi per fe tale vocis vitium non fuccedit, vt incipientibus tabidis.

: Quia vero in hoc fl;atu,qui calidus & humidus dC fine ventis fuerat,caput contigit affici,phreni-
: ticos dC ardente detentos febre confecutum hoc eft communi de cauia fymptoma,no propter pri-
uatam morbi molitionem.Deficcantur enim potius in illis,non irrigantur,partes voci attributg:
vtacciditinhactempeftate.Quamobrem vox clangoia & acuta a'ficcitate efficitur vocalium or
ganorum,rauca ab humiditate* F

3 3 ! emm^rdentes,&Phrenitis,ante Ver coepermtpoji ilUfrigoret, qu<& pr^cefferant: ac Plurimi

; tum aiu Aegrotabant. Acuta autem hts ^ Lethalia contigere.

Humorum putredinem,quam pridem pepererat aeris temperamentum, verifimile erat a' frigi
gorefuccedente in extrema hyemeimpulfem in altum, morbos concitaturam facro igni affimfi
les. Alios igitur quofdam,qui fuerunt huius generis exponet, hos^3ordine ab facro igni primos
iam fcribit:hae febres funt ardentes & phrenitis,ab eadem illa quidem profecflae caufa, l'ed differ en
tes locis affecfiis. Nam quibus in iecinoris ^ vetris regionem maxime^3 in eius os prauus humor
decubuit,hos febres ardentes follicitauerunt: quibus in cerebrum peruenit, phrenitis,

.34; Febrium Ardentium, qu£ ~Vtgebant, Hac erat natura. Initio comatof erant, fajlidioft, inhorrejcebantqs: Fe-.

.hrts non acuta, neqi magnopere erantfitibundi,neque deliri.

Que fymptomata propter eam qug tunc erat tempefiate ardetibus febribus euenirerit no pro>

Ipria morbi ratione,hgc annotat. Quare quidam pro )tcofaa,TaS'etg ideficomatoffimalefcripferut,

; x.ciVfa,arcod'cig L aefiuofi:namefiifibefebmusafdefibuspecuIiare,VfeTpeipe!^i[itim.'NulIumfj3 G
i prope' dixeris eximium effe aliud febrium ardenrium infigne, verum abude ex hifce duobus affir
i maueris compleri,fitim affiduam ate^ exurente calorem aegris fentietibus. Verum hic fiatus cum
! caput multa humiditate impleretjComatofiim^aut oibus,aut plerisq^,vteunqp laborarent3fympto> A.I4.E ju.c,
|maattulit,fub morbi inuafionem,vbi praui humores non dum eo' deuenerant acredinis, vt vigi> i
lias vehemetes, deliria, phrenitim^3 cocitare poffent. Ac coma perraro febrrbus^Benbus efiad-1
iuncflum, faftidium perfiepe: non efi perpetuum tamen, vt prxdida duo, affidua fitis dC deurens I
calor,Horrent vero, qui febre ardete tenetur, raro: quare hoc etiam annotauit. Quod iam fequi-' I
tur /febris no acuta/ aliqui fimpliciter, abfqp negatione /febris acuta feribunt/ alq cum negatione;
iin hunc modum /febris non acuta/ diuerfam vtriq3 fcripturam,ratione inducti probabili, haben> i
jtes: Qui omittunt negationem, q>diuelli ab ardente febre acutafebrisnequeat, vti nec fitis; Ab
jteri ideo icriptum cum negatione confirmantes, q? raro ijs & nouo exemplo acciderit cum coma,,

I tum hxc febris. Quippe his quoqpillu aiunt fubiunxiffe /neq3 magnopere erat fiticuloli/ tametfi;
i fit etiam febribus ardetibus hoc peculiariffimum: EiTe i tacp cofentaneum,ficut erat non perinde
I fitibundi, fic eos no valde febricitaffe acute. Potuit etiam, quod Hippocrates fcripferat /febris no
I valde acuta/effe ab eo qui primus excripfit corruptum, error^3 manfifle. Hic fe offert non par^H
I ua de omnibus Pathognomonicis fignis qugfiio. Nam fi remotis ipfisjaffecfius potefi fpecies co^
i feruari, alia his pathognomomeis fi gnis erut nobis ad affed uscognofcendos certiora; quod qui;

■ confiituat, voletilla mento patfibgnomonica indicia appefiare:8d qu^ ante vocabantur indicia
i pathognomonica,affidentia. Quorum feparari illa non poflunt,& affecfius ( vt ita dicam) confii>
i tuunt effentiam; Affidentia vero, ex i|s funt, qux fiepe illis accidunt. Si xger ergo non fitibun-
1 dus fit, nec magnopere febricitet acute, qua iam nota effe morbum illum febrem ardentem dice^
i mus c' Quanq enim permultis febre ardete affecfiis effe fafi idiofis contingit, no efi tn hoc affedtus
propria; quippe cum multi et alij quomodocunq3 aegrotantes fafiidiofi fiat. Quare necp, quod vi
fum quibufdam efi,qui fefe duxerut huiufcemodi dubitationes declinaturos, etiam nobis efi pro>
nunciandum, ab excrementis cognofei in primis febrem ardente. Neqp enim mera in folis arden
tibus febribus biliofa alui reddunt;neqphis folis fyntexis id efi colliquatio, accidit; veru funthsec
; quide fymptomata maligna dC exurentiu febrium: ifia tn qui excernunt,multi modice fitiunt, dC
Paulo inferius i calores febris ferunt. V erum in prxfenti fiatu ne tales quide erant deiecftiones, || Na aluus, inqui^ «
his plerifc]^ turbata eratjatquedeiediones crudas excernebant, 3 :fmultas, 8 (f tenues. Videtur ergo
[Hippocrates febrem ardentem affiduitate cognofeere fitis, caloris^3 exurentis: ficut phrenitim
' j " perpetuo

DE MORB. VVLG. COM. III.

»44

^A^erpetuo delmo. Sic enim, quamuis non perinde firiat egri necp valtde exurantur, per fotum aut
morbum dicfia duo fint fymptomata,febris ardens efle dicetur morbus: exiftet^j alia febris hac ca
h'dior,vt bC corpus fundatjredda tcp deiediones biIiofas,8d colliquatiua s. Sed non appellabitura r^^
dens febris,nili adiuncfta perpetuo habeat per totu morbu paulo ante comemorata duo, irrequ/e--
atamriam,quant 5 libet biberintrac iniocundu, 8 C ardente, faftidiofum^3 calore* Proinde adeft fere
illis intentiffima fitis, 5 d febris feruidifllma* At raro,vti nunc, cum febris non effet plane' acuta, et
i non perinde aegri erant fitibundi: quae ob id ipfum fignauit, Ocut et hoc,nullo padio fuiffe deliros
eos,qmhocetardentibusfebribusaccidit* Na paruae efle fignudementi«deliriij,ante docuimus*

5 ^ ; Nares Pauca Stillarunt. .

Hoc in comitibus efi: malignarum ardenti um febrium, vt fan guinis eruptiones lenium. Et vt
: breuiter dicatur,omnis denaribus 1 fiHa,vtdocuimus,j^auffimeftiignum.

I l/^cce^ionespleriqs Diebus Paribus habebant.

I Ethocquoqueinter rara eft. NamleBiisafdentesIoIS^aded^SoninS mul^

B tum acuti,accedere diebus imparibus.

57 j Obliuiojubacccjliones. Lanior, Vocisq; defeBus.

I Etobliuio manifefta eft:8d monlirata frequeter efl: de exitialibus efle.^^ Languore,id eft apieriVy
; veluri diflfolutionem 8 C remiffionem omnium corporis partium ipfum dicere par efl:,cum no ali-'

; terac refolutisproiedlse appareant. Quod quidem inter fignaeflfeperniciofadididfti,vt dealijs
i quoque-fymptomatis omnibus, quae hoc libro recenfiiit. Quare hic interpretada funt ea tantum,

! qua: obicura videntur: 8 C qu« demonftrauimus alia's, folum ad memoriam reuocabb,non autem
! abfolutam tradam eorum dodhrinam. ^ ,

5 ^ I Extrema Pedum 07* Manuum his frigidiora erant, & multo maxime circa accefiones ; Qmbus calorpedeten^

]'tim nec probe redibat: Redibantq; ad mentem,loquebantur. .

|: Varietatem fymptomatum, quaemorbieiustempeftatis habebant,.commemorat, qux funt
: omniapraiia. '

Detinebantur aut ComM7pfpttuo,nonJomnolentdraut VgileT^dni cum laboribus.

i. Nechocquidemoblcurumeiefi:,quieahabetinmemoria,quxmlibrodecomate traditafunt j,
8 C in prioribiis cdmme ntarfjs.Cum enim vigilare aegri apertis oculis non valent, fed conniuent
■fpe fomni conciliandijdd vigilHtarnenmanenqvodHml^IIiMfhonibmnoiditun^^ QuL

hus Oquis adfit dolor manifefte vigilabunt magis ita affecSi,adeo vt ne in phantafiam quidem te^
nuis fmnni deuenidt. Siq uide m iftis,qui eo com ate tenentur, vfu venit eiufinodi quiddam vt me-
dij intCT^IanFirigilmntercedant dormientes.

\ ^ .Aluushisplerisq; Turbataerat:atque DeieBionescrudasexc€rnebant,<&‘multas,<&^tenues.

i Vel hinc liquet, non attendere Hippocratem in dignofcendis ardetibus morbis ipeciem deie-
1 ' dlionum. Cruda itaqa dicit dC tenuia, qui tum tenebant febre ardente, deiecifle: nec verbum fecit
; de meris biliolis,vel colliquationibus, quae quidam indidaelTefebriu ardentiu maxima exiilimat.

4^1 Vrini£ Multa,tenues,Nihilqs decretorijquicquam,yelboni.

; Vbi de vrinis agit,quae acdderunt his folet tradere,nec addere, bonum an malum denuncient,

D nos putans,qug in prdagtjs didicimus in vniuerfum de vitio vel bonitate vrinarum memoria te-
i nere. Hic adiaxiffe puto,quanqua eas predixerat tenues efle,qi illis adfcripferit/multae/.Nam me-
I mor docuifle ie multitudine vrinarum interim iudicium fieri, indicauit hoc loco quamuis multae
1 effent,mhil tamen decretorij fuiflre,neq3 boni.Neq3 enim quo' purgaret corpus QC infeftantia amo
I ueret, videtur nuncmolita natura multam vrinam: fed quemadmodum didicifti fudores & deie>

I «fliones interdum vt fuperfiuitatis humoru in corpore malorum fymptomata,excerni: interdum •f^ddUturt»
i cxpurgantenatura:itanuncabundatisiricorporeferofihumorisfuntvringfymptomata.Ideo^3 quiufdam con
I eis addidit/nihil decretorij quicquam, vel boni/fiquidem reddebantur, quia ob nimiam copiam texnlPnippo
' eas vafa fuftinere non poteranttvel q» mordacitate vehementi offenderentur, ita^3 ad excernen- hac uer^

: dum contenderent. Huiufinodi etiam hac ipfatempeftate erant qua: per ventrem excerneban- ^4
tur,vteftfupradidium: & vero etiam fudores illis erant confentanei. tse^ 7 ‘^hac

4 ^ ; ^ Necyero Decretorij aliud in ita haben tibus uUum appareb at^ Ne^ Sanguis rite profluxit: Neq; alius conjue- accidehdt.pe-
1 tus'fiebat.Abjceflusdecretorius. Morieb^mqu^sflibcetErratice:Plerunquetamencircaiudicia: Qmdamlori- fteafsqmtur ,

\ gius producebantur,qui largiusfudafflent.f. explanatio ca

Qui permciole habebant, htec ns accidebant, qute tibi hic collegit, nimirum fymptomata eo- ciorecr c. _

~ TeftiaClalfisf" ttt q * rum

IN LIB, IIL HIPP.

rum,qui febre ardentelaborantes pernidofehabebant* Quorum fymptomatum quodqj iam au ]
dmifti ante frequenter,cur fit pernidorum*

^Similici0* Phreniticis.

' //

Finita de ardentibus febribus oratione, tranfit ad ea, quae phreniticis acdderunt* Itaque & hic
eius verba attendamus*

44:

Sdnehi Nihil Sitiebant.

De phreniticis agit» Fuiffe eos dicit non fitibundos, non tam quo' illis multa humiditas in ore
Ventriculi afflueret, § q? quae patiebafitur nonTIntelligerent, & Scultatem haberent ftomachi ap>
petitricem,qu 3 eexringuebatur* ' , ; , ,

: * tdeji

45 Nec Phreniticorum Itaide Infaniuit quifquam^quodyju uenit alijs: Sed edia quapiam Cataphorafegni

; grantur, ejlt

mter Peribant, ’

; tn mticpiis te-

’ - Si hon praediceret /nec phreniticoru valde infaniuit quifquam/ fed fimpliciter dixiifetjpraefen

gttnr

tes phreniticos cataphora fegni perijire,non erat abfurdum acciperejeos conuerfione in lethargu ;

F

■ p^‘i> i. capite

tadajita defundtos efle*Nunc cu iit praeditflu /nec valde infaniuit quifqua/ probabilius eft perijfle

gramti. yide

cum cataphora manentes phreniticos hoc eft dementes: hoc enim diferimine foIo,cu febre,phre-

■: etprmoprcr-

nitim accipimus, nulla^re fiquidem vtracp noxa

1 reth.co.i.cl. 4 .

eftded proprium inianientium eftlebfeliberumeile, vttebricitare phreniticorum* N 5 eft igitur
mirum in corpore crudis colledis humoribus, vt excreta comonftrarunt eife, comatofos illos fi-

: fag.x 6 i.b. Et

; Et libro deCo
: matecd.i,cl.

mul & demetes euafiffe: comatofos quidem ex multitudine dC frigore fuccorum crudorum ; De-
mentes, quo d putrefeentes acredinem pariebant & calorem*

1

46 iErantprditereau4liiZ Fehres^Dequihmiam,y4Burmjum.

Reuocemus ad memoriam, q» poftquam fupra dixit/febrium ardentium, quae vigebant, haec
erat natura/: vt^3 hanc narrauit,2/: quae illis acciderunt ordine omnia : & deinde rurfus dixit /fimt
lia 8£ phreniticis/: poftea iam difputatione de his perada intulerit/erant praeterea ali* febres, de
quibus iam adurusfum/* Nam his verbis febrium eftTefpecies, febrem ardentem ,.8c phrenitim
oftendit : Febrem ard entem, q> perpetuam habeat fitim cum perpetuo QC multo ardore : Phreni-

tim vero,vt quae fit affidua,vnaLj3 dementiam perpetuam habeat* (

S '

47

1

Os multis .Aphthis ‘yitiatuml/lcerofimq;. Fluxiones adpudenda multet, Exulcerationes, Tubercula for is &
intus fecundum inguina.

Et ante quidem de his fermonem habuit* Verum quia devnoquoq3^orfumagit,pofteaquam
-ad autumnum vfque generationem produdam facri ignis dixit, plane'de t)s,qu£e nunc poft eum
, defcribunturjOmnibus idem oftendit* Hac ergo de caufa eorundem iterum meminit*

4 S

: Lippitudines humid<e,lonp^£,diumrn£,labGriofkqi: Palpebrarumforvs <&. intus Germina,qui£, multorum per-

\dcrentaciem,qu£'yocant Ficos.

Abundantis humoris fuperfiuitas videtur duplicem habere fpeciem in craffitiei 8 C tenuitatis
differentia, vt fere in humidis & tranquillis tempeftatibus fieri femper folet* Nam nili peculiari¬
bus vtens exercitationibus ventiles corpusj^ totum luftres concites^, copiam aceruabis craffo-
rum hum orum & tenuium : crafforum,propter focordiam: tenuium 8C aquoforu, quo'd vacuati
non fint* Tenuitatis igitur eorum coniedurae funt, ea quae per aluum excernuntur tenuia, fimi-

les^3 vring: Craffitiei,q? omne produdtur,8i plurimis eft affidens coma* His ergo merito,quibus ;
ad oculos affluentia vergebat, humidas lippitudines fecit ob tenuitatem, 8 C palpebrarum germi¬
na caufa craffitiei* Nam quod ex humore in oculis manate humidi exiret, fecit lippitudines, hoc
eft cum fluxione humida dC aquofa: Craffius vero partibus adhaerefeens affedis, tubercula exd-;
tauit,colIium modo* Quod vero craffi humoris in profundo oculorum erat,dolores peperit* 1

H

49:

Expullulabant cum alijS in Vlceribusmulta^tum in Pudendis.

Qu*materi* craffitudine in palpebris excrefcebant,non hic tantum, veruin pudendis quoqj
extitiffe ait, bC ftqua pars alia forte effet exulcerata: humorum craiTitie, vt didum eft, eiufmodi eF
ficienteexcrefcentias,quas fungos vulgo vocant.

5D

Carbunculi.AeBatemulth^ipudliaqute Putredoyocantur,

Atque quo'd comoraretur in corpore prauus humor,putredo increicebat : eftate vero excipien
te, neque ipfa Etefias habente, multo magis eualuit* ldeo^3 calidi morbi plures, SiC prioribus ma¬
ligniores viguerunt* Oftendimus enim carbunculum ex calido quidem fer uore, verum craffama

_:_

teriaconftitut*

j__

" -— PapBx—

COM- III. 14^

51 A’ PupuUitem Magnx.

Apertu eft ab c« 9 ^v”^qiro 3 HFI|o|p^i/ id efi: erupere,deriiiatum efle c/nSu/uLcta-t id eft papulis,
nomen, in ijs qux fponte extuberant in cute* Htec confiant fuperfluis fcilicet humoribus. Atque
qualitatem etiam non iniuria fubfequuntur, cum tenues humores exulcerationem potius, ^ tu¬
mores creent: at crafsi in tumorem pellem attollant. Liquetautem,qua2 nunc in cute fponte funt
genita,eiufdem effe generis cum illis,qutein palpebris 8^ vlceribus praedixit exaefcere.

5 i Herpetes multis Migni.

Magnos, aut q> multum occuparet loci, aut quo'd adiundtam mahgnam exulcerationem habe
rent,appellauit; vtruncp autem fuccedit dido humorum vitio.

53

c,5.30i-f

54

55

Quf ad Ventrem attinebant,muhh multa incommoda euenerunt. Primum Tenejmi multis cum dolore:pluria
mvsl/ero Pueris,omnibusqi Impuberibus: Qmrumplurimi Peribant,multi Lienterici erant.

Tum humiditate aetatis,tum quia plus cibi iumentes pueri,nutrimenta iSpecorrupunt,meri
B ito tenefmo corri piebantur.Q ui Cum alioqui dolorificus efi & molefius affedus: dolorificus,pro
pter tefione: molefius,q? afsidue^efidedum fit: Tum vero in hoc fiatu, quem plethoricum fimul
et prauis^'' humoribus fuifle exundantem diximus, multi magis lienteria tenebatur: Nam debilita :
ta facultate xetentncefien lienterias didicifii. Efi porro' conientaneu, ficut extinda fere' eratfacul 1
tas v€trisnutritiua,vndecibosprorfus ait paulo pofi eos faftidiuifle,ficretentrice et fuifle lafam.

Dyfenterici, Neqj hi admodum Dolorop. '

Confentaneum erat inferri hoc praedidis quibufdam, qui non dolorofe xgrotarant. Sed null¬
ius is eft praedidus. Immo vero contra magis, & priores oes,8^ qui ante lientericos didi funt te-
nefmo laborafle, dolorole aegrotarunt. Quare eftfortafsis fcriptura corrupta: quo modo in mul-
tis libris alias mendae multg,a' primo librario comiflae,manierunt.Na redius fcriptum fit/hi^j ad- •
modum dolorofe/. Quida vero didu aiunt /neqj hi admodu dolorofe/ perinde ac /multi dyfente ■
rici no fuerunt/ volente indicare Hippocrate ex hoc /dolorofe/ generatione morbi, no modum.
Quidam cp dyfentericis nullo doloreaffedis adiundumfit,ideo dicunt/necp hiadmodumdo-
lorofe/ ab eo efle adiundum: vt intelligamus lientericos necelTario efle dolore vacuos.

Bilwfi,pinguia/enuia,aquofa: .Atq; ipfe morbus multis eo decubuit citra febrem,& in febre: Tormina cum do-- i
laribus, maligna, item reuolutiones: Multorum, qua in. corpore inerant JuppreJfaqj erant, exitus: Q^a autem exi-
’liant,dolores non foluebant: Mulraqt erant corporis P"attesajfe6la,

56^

«.1,434.4

58

Prxfens fermo omne genus continet morbi, quatenus natura inter fe homines, xtatibusri?, 8 C i
ividu diftant. Ergo cum alijs alius abundaret fuccus, a' fiatu aeris hunc, vt demoftrauimus,auxitt ^
Itandem putredine excipiete, putrefadio pro humorum dfia colledorum variabat. lam quia hxc I
in locum fe cuiq3 aegro natura imbecillimum conferebat,multis, quia fatis multi hoies eflent, con j
tigit partibus laedi.Proinde eraf probabile natufa biliofis, QC ijs qui in aetatis erant flore, dC follici- '
;tis,tjs^j3 qui laboribus fefe &.adminifirationibus conficerent,hgc abundaffe. Pinguia colliquatio- ;
nis efle ipfe fign a docuit: Aquofa . tenuis dC ferofx humiditatis. Porro' multos dicit hoc morbo la
borafle, hoc e:ft, 3 eiSlfeta!S 7 aenim etiam citra febres hoc dicit quibufdam accidifle. At exitus,
hoc eft vacuationes,illis aitcontigifle mul torum, quf inerant in corpore,et fiipprefla erant: quod
fortafsis figniftcat,cum etianum multa in corpore retinerentur,tn multa exijfle,quo minus exeun :
tia dolores foluiflTe.Nam quo foluereilIa,cum quae fupprimerentur eflent etiam multa, poflent c* i

Et oblata agre admittebant. Nam Purgationes multos offendebant: ^mrurn quific habebant, cito multi pe-
ribant:multk malum producebatur, ; |

Oblata poteft dicere tum omniain comuni remedia,'tum priuatim cibum et potionem. Purga i
,tiones,quarUm fecitmenrione,vtrifq3 pofTunt annumerari. Na nihil cotuliffe ita a&di§ remoha, '
d fi illenihil dixiflet,in aperto eft..Siquide cumulti morerenf, nullius erat vfus oibus illis auxiriaT^

Vnoq; "Verbo', Qm langu morbis, iielacutts tenebantur. Ventris "Vitio omnes pracipue Mortui jmtTcmSbdt"^^
na'nque Venter.fuflulit:. , ; ., \ ~”

Et peftis quocg ili^ longffsima, qu^ noftra altate vulgata eft,ex tis quae per aluum vacuatunoes ■
prope peremit. Qupenaai 5 batur,erat colliquati o: Quod quidem e fle fympmma videtur in per¬
petuum febris, quam peftilentem priuatim vocitant,curnnmfH^^dtrapeffSri cbrffpiaC

Omnesq;,in quos equidem tunc incidi. Cibum, quocunque detinerenturpradiEiorum merbgrumy FaJiidiebanL
Multi autem, maxime qui e.x hts erant,& qui ex alijs, Perniciofe fe habebant.

Etiamhoc fymptoma oes cepit, qui in pefte diuturna,quae modo viguitjlaborabant: quare fa-
~~ - . • " TertiaClaflls. ttt iij “ duiri- -'—

___ IN LI B. II I. H IFP, ___

I ifli mi eil^vt m niti tnorer e tur/Fortiores ergo^qui vim Obi ipfi afFer etes^ciBuoBEtalilTun^^ E A-Mcm;

~~r6esiere iugltites tuerunt» Plurimi ver o morFq comed ere quic^ prius duxerut: atq3 ha:c ipfa acci
I diffe iliis vm',q ra ^grotaueratjmaxime vitio vetris; etenim dC huius efi: opus ciborum appetetia*

5p! . ‘Eranthi SitihundijUlnon.

\ ■ De i)s hoc loco, qui ob alui turbationem, vt ipie appellauitjCitra febrem afficiebantur, fermo^

; nem habet: quod eft ex his verbis clarum,qusefubdidit/ex tjs, quos febres tenebant alia^j3, nemo
: circa potum intempeftiuus erat/» Apertum eft etiam ex illis,quae fupra diximuSjCur non effent fi-
: tibundi omnes, nec fiti liberi* Craffitudo enim humo rum, & tenuitas aquofa, erat aceruata,frigi-
; da illa quide fua fponte u tracp,fed acquifititium a putredine calore mutuans* C^are in quibus ex-
! cellebat iam putredinofus calor, erant fitibundi: in quibus non diS, hi cotra merito non fitiebant,

6o Ex ih quos febres tenebant aliaqh Nemo circapotum Intempejlimserat.l^

pocratk h^\ Pofteaquam priori capite dixit de ijs,qui ex ventre laborarunt,q partim fitibundi, partira non

adduntur. fed\ effent,hic nunc de f grotantibus fimul cum febre aitjUon magnopere vllum fuilfe fitibundum,ne- :
licebat circa ! que vt medicis non effet audiens* Quod hinc eft facftum, quoniam non perinde his tatum putre -1
/'sm ^wtai«:|'^n^lS’^mmnvehtr em, quantum prxdicftisjconflueret,

"^lebof ^Mult£ erant: Neq; erant iU& expotuingeslo,fed illu excedebant: Multumq; et Vitiofs, erant ~^rin&

. reddit £: neq; enim inerat crafitudo , 1/el concoHw , ^elpurgatio proba. Nam Purgationes per Veficam comod^,
i bonum mulmportendebant: Plurimis 1/ero coliiquationem,turbationem^dolores^diuturmtates, nuda iudicia.

|. Quae funtdidla, clara omnia funt,&memoriam,non interpretationem poftulant*Ipfenanque
' fuperiori fermone,quem ego expofui,non obfcure oftendit, quo'd aliquando vring fymptomatis
; ratione vacuentur,ficutfudores, vomitiones,&:deiedliones*

^ Comatofi erant in primis Phrenitici,^ dd^ifebre ardente tenebantur: Tum etiam in ,Alijs morbis omnibus ma

i \ ximis,qudafebrem adiunblam haberent.

Coma creauit mat eriae craffitudo,SiT p rzeter caeterosijs, quibus erat affedlum caput* Effiautern a. 1. 3. f.i.t.4.
phreniticis alfeiflum per ie^ledlnafdentibus febribus per accidens* Nam febris calor prauos hu- c.i.ioo.£

; mores,ad caput fubuehit: abundabant autem tunc crudi & frigidu

^3 PerpetuoPierisq;l/elgraue Co}nacomeserat,l/elTenuesatq;parui Somni.

Graue coma,a' quo ggre quis excitetur,accipiepdum eft: cuius contrarium eft, quod tenues
i paruos fomnos habeat* Quorum accidit primurhfjs, quibus craffitudo $C copia exuperabat frigi
i dae materiae: alteri,quibus putrefadia tenuitas,

^4- Multapr^terea Febriumaliageneral/ulgd/antur,Tertianarum, QMrtanarum,No6iurnarum,Cdtinuarum,

Longarum, Vagamm, Fajlidiofarum,Inconf{dntium. ..

I Quia humores noxrj erant diuerfi,ideo cum ah]'morbi, tum plura iam inciderunt febrium ge-
I ne ra.Meminit aute intermittetium, quae numero tres funt,quotidianarum,tertianarum,quarta-
i narum: Tertianairu quidem & quartanaru nominarim primum: quptidianaru vero dicendo,no-
I <fturnarS.Nam, earu ex quo duplex eft differentia,quatenus hx interdiu accedunt,ilie nodujinde
I diuerfa nomina inuenerunt*Hippocrates earu, qax tum vigebarit,mentione fecit, quae erantno-
; tfturnae* Memoria itaq? repetamus etia,qi aim 8 C primo libro Sd iecundo morboru vulgariu, tum
' multos feparatim aegros adduxerit,tum integras fit tepefi:atesperfeeutus, nufqua nec quintanam,

: nec feptimana fcripfit, vel alia febrem multorum dierum,Nec vero etia in tertio libro vulgarium^f:
morboru,neqa ante, nec^ pofthac ad finem vfq?* Vnde mihi in mente venit, illa quae primo libro
vulgariumorboru tradita funt, infarda ab alio fufpicari, vbi alias effe plurm dieru ^ fit quartana
ftatuit* At inpdida oratione intermittentis genus ^pria appellatione nonnoiauit,queadmodu
j corinuarS, fed eft trh oes eiiis Ipecies per fecutus*Deinde comuni noie continuas indicauit, quariS
! febres ardentes pdixit,&: phreniridas* Poftea longaru nomen 35 vagaru pdidit: vbi mihi memor
I fis eius,quod eft initio ^pofitx orationis didujipfumoia quae collegit,febriu fpedes appellare*

^ ^ i Omnes H» cu multa Turbatione erant coniuB^, Ventres enimplerifq; turbati,Horrores, Sudores non decreto.-

I rij: & Vrin£e£,quasfupradefcripfimus. H£c erant jUorumplerifq; Longa, Namquiipfts,Abfcefjmfebant, no
I , iudtcabant, 1/t in alijs. Omnia quidem omnibus difficulter iudicabantur, Vd omnino non iudicdbdntur, Velpro-
\ ducebantur: his Tero multo maxime. Tomen horum pauci circa oBogefimum diem iudicabdiur.Mdximampartem
i temere reliquerunt. Horupauci moriebantur ex .Aquainter'cutem,qua non decumbebant. Multos etia in dlijs mor
\hu Tumores exercitabant,pr£Ci£terisTero tabidos, , -

I Praedidas dicit omnes fehres adiudam habuiffe multam turbationem:mox;ipfe,quae effet tuf-

f batio,exponit: defcribit^3 earum fympiomata* Reliqua,nifi priora exciderint,claca:furit* , .. _ _

i- 7 - ;-----—--- = ■ ~~Maxima

DE MORB. VVL. COM. III.

146

^6 A Mdxmaeratet^dmjiimd Tdhes,h£cq; plurimos peremit. Nam cum multi Hyemecoepi^ent,magna ex parte
decubuerunt: partim rem ejjejuflmuerunt. V eru ante V er, qui decubuerat,fere perierunt, Reliquoru Tujjes nemi
nereliquerunt,remiJiiores tantu .Aejlatefuerunt. .At jub Autunumoes decubuerunt, atq; multi obierunt:quorum
Agrotahantplurimi diu. Cceperut igitur horuplurimis jubito ex hu ejfe deteriores, tu Horrores crebri pfepe Febres
continu&,dcut&: Sudores intepeftiui,frigidi,multiperpetuo. Multu yero er at frigus,yix ets calor reuocaripote-^
rat. Ventres yarijsmodufuhfliterut,rurfmfrflatim hume6iabatur.'\ Qujg, Pubnonem infejlabat, per aluu omnia
reddebantur. Copia V rinaru m bonaru,colliquationes mabe. Multa, Tudes tenuerunt perpetuo, et multa excrean¬
tes codla <&* liquida,minus tamen cum labore: qua etfiquando ejfent difficiliores, rurfm lenm omnibus purgaban¬
tur,qua pulmoni incommodabat. Fauces non admodu mordaces,neq: faljugines quicqua molestabant. Lenta uero
& alba liquida,ffumofaqs multa a capite yeniehant. .Atmulto maximu hos alios comitabatur malu, Fafli

dium ciborum,ytjupra diximus: nam ne potum quidem libenter cum cibojumehant,fed yalde citrafitim degebant.

ventrem delataeum turbauit. Qug deinde dixit detabidisjetfi ns,qui praedieSorum meminerunt,
...... ... 1,. pr

t ^yidditurtn
antiquifrimis
exemplanhus

JV ry)V TS.
ASt/TtI V TT^crl

fiiala; /tetSu-
ypajyob^‘cu t.
Sub morte at
oibMuiolmter
humeStaban-
tur.

y ^oputi. yjo-

vddia.

i.EpM. c(

B clara lunt,faciam tn vt quae videbuntur referenda,haec declarem. Primum hoc inter ea efl:,ineun-
te vere plerofq? tabidos obijffe, ex aeris immutatione. Dixit enim extremam fuilfe hyemem afpe^
ram,& circa aequinodium iam f Aquilone fpirate riinxifle: quae tabidis mutationes infeftiffimae
« funt. Atqa ob idautumnus etiam perniciofus eft: vnde in Aphorifmisj| eum ipfe dixit tabefeenti-
« bus aduerfarium effe.Et alioqui quidem Aquilo partibus thoracis officit vniuerfis. Quare in 5 '^.Aph. io.Ex,
« Aphorifmis ait II TulfeSjfauceSjIaterum dolores & pedoris exifl;ere,flante Aquilone: multo vero
magis quibus iam funt hsec vitiofa,et caput repletum deftillationem trafmittit. Vnde aeftate tuffes
dicit remiffiores fuilfe, hoc eft imminutas dC moderatiores. Nam fuit, vt ipfe fcripfit, ferena aeftas
& calida,vt e' diuerfo principium infequentis autumni tabidis inimiciffimum. Dixit enim: || Sub
»t Ardurum rurfus flante Borea multum pluit. Quo'd autem longo fpatio p roduceretur no folum
tabes, fed dC altj morbfin caufa craffities fuit materia nihil habentis fua fponte acredinis &C calo.-
, ris, fed tempore a' putredine mutuantis. Planiffimum hoc fedt hiice verhis/Euces non perinde
mordaces,neq3 falfugines quicg moleftabant:lenta vero,& alba,&liquida, lpumofa^3 multa a' ca
pite veniebant/. Quod reliquum eft huius capitis,omne memori fuperiorum clarum eft.

^7 ^ Grauitascoyporu,fComatofi.y

Satpe eft didum emoriente fuftentatrice motrice corporum facultate, quae pridem ab ea vt
,!euia ferebantur mouebantur,grauia videri.

^8 ilibus fere omnibus Oedematafiebant,qu£in'M!quam inter cutem eruperunt.

Non mirum, fi gg abundantiam incocodorum humoru ad hunc affedum quida deuenerunt.

6 ^ Horrebant, Sub mortem Delirabant.

Cum prauitas humorum ex putredine parta increfeeret,'horrore corripiebatur QC delirio pro.-
grelfu temporis,in quo etiam moriebantur.

70 , Genus erat Tdbidorum,glahrum,fuhalhum,pituitojum,fubrubicundum,c£fium,leucophle^atia,ac quibus fed ,

pula in morem alarUmprdmmebantfmulieresfr. Itidem Melancholicumgenus <& Subjanguineum. Febres Sdr- !
dentes hostlSP Phrenitides Dyfenteriatentabant: Tenefni luuenes Pituitofs exercitabant: Diuturna alui \
Profluuia,?^ acria excrementapinguiaqs ,BilioJbs. l

D Corp oris formas eorum, qui tabificis morbis corripiebantur, narfat. Glabrum igitur grxee

AiSov^qubdeft depile,indicat iufto frigidius temperamentum.Nec hoc ad pueros refertur, femper
funt enim hi propter gtatem calidi: fed ad adultos, vt in commentartjs de temperamentis declara^
uimus. Itidem albus color: vbi quidem miror,quid prgpofitionem /fub/ addiderit /fubalbum/ di
cens.Nam in rubicundo rede fane'didum eft fubrubicundum. Didicifti nanq3 rubentem colore
calidum denotare temperamentum :iubrubrum non perinde ac album frigidum,non tamen etia
calidum. Qui vero alba pituita affluunt (quos Graeci Mvx.o(pAiy^ari&? appellant) fi quam habe^
mus traditorum in libris de temperamentis memoriam, citra controuerfiamftint frigidi tempera
menti. Eft his molle corpus & tumidius quodam modo, propemodum vt aqua affecfrs inter cu--
tem, quam Leucophlegmatiam appellant. Itaq3 omnes hi funt plane' frigidi temperameti: pitui^ :
tofi vero vt audiuifti,temperamenti malorum pleni humorum. Pr^terea de caeffjs,lemelcj3 de ocu
lorum coloribus, in commentartjs de temperamentis didicifti non efle exiftimadum pro certo ex
tali figno de totius temperatura corporis, nififolorum oculorum ,fedhecB horum quidem euiden
ter in pr^didis.Nam primum oculos,qui hocdfrS^ocantur,quifinrcoiifideradum,

reuocandumq3 ad memoriam, Poeta qua; fcripfit,vbi ait,

ApK'roir ^ypi 6 TipotTi,avig,.ya,po 7 roiTi AiovrifndciH yxUtj j agrefl:ioresq3 fu es, charopiq3 leones.

TertiaTCliffi^ ttt Deinde !

'' j .. _ . ■ ■ IN'' L J B; 11L..Hl P PV'

; Deinde vbi' videris multos leones, ita memoriae color oculorum mandandus efil:, vt valeas, cum E

m hominibus conrpkiatur, facile^no,rQere;eum% videantur illi tales elTe, temperametum quo^
que, quod ad oculos attinet, calidum dC ficcum dicesf At huic non paru,multa in praefenti ora-<
tione repugnant. Primum enim cum frigidiore temperamento c^fiumcoIlocauit.Pofl:eapicro>
cholos i.biliofosappellauit, quafi ab his difsideres, ci 5 aperte fint hi teperamento calido & ficco»
Immo Vero ipfi morbi,quos defcripfit a'corporis formis,fignificat primo loco relatos effe omneS
! frigidiores, rubicundos calidiores, biliofosabunde calidos.Nam haec tempeftas in corpore vide>

: tur humores aceruaffe, dC replelTe caput, id^3 omnibus morbis comune fuilfe, fed fuiflfe fuo queqj
: morbo alium alio correptum, pro fuacuiufq^ natura: Alui profluurjsj acribus prodeiedionibus

i in Prog.c6.ik; pinguibus^?,biliofos. Na ipfe in praefagrjs dixit, fpinguitudines innatantes fimiles aranearum te »
I i 5-c Jjg reprehendendas elfejindicant enim colliquationem. Quare biliofi merito in febres colliquatin »
I i uas inciderunt,offendebantur6j3 alui deiedionibus. Rubicundi vero, bC ad melancholiam appofi

ti,& craflb fanguine calidocjs praeditijiion iniuria phrenitide funt & febre ardente correpti, Si^ etia
- cruentis dyfenterr|s vt par erat maxime. Duplices enim; eas fcimus effe, Inteftinis exulceratio¬

ne erofis, alteram differentiam: AlteramjCum copioius ianguis per venas, quat ad intehina pertfe
nent,euacuatur. Qug autem effent naturg vel calidiores tantum,vel frigidiores fimul & humidio F
res, has par erat,vt bC qux nec facile febribus cedebant, nec biliofis affedlibus, in folas incidiffe ca--
\ pitis deftiilationes, ideo^jj intabuiffe. Quia vero fcripfit Hippocrates /genus tabidorum erat gla
• brum3 fubalbum, pituitdfum-,fubrubicundum/8Cfermonietiam caefiosinferuit, dignum mihi

hoc quaeftione vifum eft. Confentaneum erat non caefios,fed glaucos potius dicere, quo'd hi frk
gidi,illihumidi,alijpariterfrigidi&: humiditemperamenti effevideanturtquorumnihil cum .
praefente difputatione pugnat. Comparemuxiarrrcijmhis infantes, Scythas, Gallos, 3 iiGerma>
nos, qui plane'temperamento fenrrhumidiore 3 frigidiore vero non citra controuerfiam. Mihi
igitur vifum eft operaeprecium, vt de ccrloreecifforum caeSorum frabeEetur quatffio^ Interpretes
libri huius Empirici quidem, vna6}3 cum his Lycus, y taliarmlta, fre hoc miffa caufe inqu ifitio ne ,
X prxtereuntiHip]^!:^!!^^^^^!^^^ tehipTfamenti^ffecali^flgnumkSunTPqffida^^

^ dicunt. Sunt qui neutrum iam addant. Sabinus quidem hoc demum fatis habuit dicere: C^fium »
vero, quia eft valde ficcum, opportunum eft tabi, neque caufam, curid fcripferit, adducitineque
alia quibus hoc eft adiundum, effe omnia frigidioris temperamenti 6^ humidioris figna. Num
ergo pro glauco Hippocrates cgfium falfus vocabulo fcripfit c'nam quid dicas aliud f Sed hoc in i
communi fit confiderare propofitum. Ad reliquam iam orationispartem accedamus. Nam in G
morbis tabificis vna' cum prtedidtis etiam 7 rripvyaJ'^g, id eft quibus fcapulas in modum alarum
prominent,commemorauit: qui non propter temperamentum,fed propter vitiofam thoracis fi^:
guram, obnoxij tabi font. Probabile tamen eft eius figuram natiuum calorem fequi. In fine,vbt
de tabidis tradat, quando Hippocrates adiecit / 5 ^ mulieres / anirriaduertendurn eft, vtrum hoc;
modo dixerit, quafi dicas,mulieres perinde ac viros tabe fuiffe correptas,quae erat eorundem ge^:
nerum: an, licet his notis carerentjfrequentes tamen dicat in hunc aftedum mulieres incidifle,ca:

. humidiores fint bC frigidiores,vt, qui affedus quofdam viros ex fuo cuiufque temperamento ten' '
tauit, ille idem permultas mulieres ex communi. Equidem vtrunquecenfoconfentaneum effe.:

/ Nam eft verifimile frequentiores viris mulieres, propter temperamentum fuum commune, tabe
A captas effe: ac prae ceteris illas, quat eius erant generis, cuius recenfuit viros. Quia vero fubdidit;

- melancholicum genus fubfanguineum, febribus a rdentibus praecipue fuiffe bC ph renitide affe '

dum,ad memoriajqug didicimus,reuocemus,Quibus multuslahguis bC calidus gener'^ur, pro^:

^ pte in melacholicorum humorum hos vitium deuenire. Quare accipe no hos,qui atram iam mul
7 tam bilem aceruauerunt,fed qui ad generandam eam effent appofiti: qui fane3Vt calidis arriperen: '
tur morbis,quo'd natura effent calidiore,merito fadum eft. Pofteaquam autem fupra dixit pituP H
tofos effe tabificis captos morbis,nunc addita his xtate dicit/tenefmi iuuenes pituitofos exercita-
bant/:nempe quo'd non tantum naturale temperamentum effetad commitendum tenefmum
pronum, fed aetas quoque calida effet:vt ex acri ^putredinofa pituita tenefmum intelligamus
t siqmde, M ortum.f Siquidem meatum ad ieiunum inteftinum ea pituita exulcerans, ad excretionem afli-
adreBu tnte- dua tegros iritauit. Tenfiones autem bC defldendi cupiditatem tenefmo laborantes vehementio-
pnuperiranjf yem habent,qua'm dyfenterici,propterea quo'd aegre pituita excerni poteft: corporibus enim prg
ret fdpituita, craffi tie & vifcofitate inhterefeit, non vt flab*^bilis, ftatim permeat. De naturis autem biliofis an-
Ultone ulcero \ jeaciicebam,meritoillisacresdeiedioneseffepropterpallidam,flauam,8(:amaram, quam vocat, ,

■ fam partis ef -1 bilerti:pingues vero propter colliquationem: quibus deiecftionibus ob colledorum copia vitiO'

jictes,adexcre

tiontm&c, ^

71 Omnibus, cjuos jupra defcripfimus, Ver erat infeflij^imum , Plurimos'cji Juflulit: deflas commodif^ima, Pau-

dj^imiq;periere. ddutumnorurJiiSj&^fub Vergilias Multi interierunt T iTopreuot,

Vitiofo humore,qui colIeduserat,in corporis profunditate retrufo ab aeris frigore, quo
extrema hyeme &^ineuntevere eratinfeftus, haudiniuriamaxime quidem tabidis^vtante du

__ —--.---

MORB. VVLG.. COM. III.

A vero eriam alt|s vere contigit perire: aeftatCjqux ferena erat ficca^oes releuari: iterum% ae

: re fob Ardxirum in humidum vertente, merito multi toto autumno viqj ad occafum Vergiliaru
‘ in fine prssfemisftams rira-praToi i.qdartani perierunt» Quxdam exemplaria adfcriptum habent
: TerapTu i.quartotalia riraprcuot i»quartani:8^quaehisfuntvetuffiorajliteram A quasairjs literis
eftmaior» Sunt quibus nihil eft oino adfcriptum* Qui itaqj cum; fcribunt rtrcipr^ , hoc eft. quar^
to,quare datiuo cafu effe id didum iudicent, hoc modo interpretatur/mulii die quarto perierut/t
Qui fine /,efle id additum: fimilem effe h uc ante expofiris in primo libro Vulgarium morborum
volunt3& quartum effe ftatum,commemoratis fcilicet cu eo tribus illiuslibri ftatibus. At quibus
m exemplaribus pro quarto, A tantum eft aicriptum, idem fignificatur ac quarto :quod quidem
i non aliter,atcp notae a' Pamphilio Mnemone fcriptae, fymbolice videtur politum ehe: atque hanc
: veteres vnam leclione agnofcunt* Quidam qui hxc defledlere liudebanqcommutata fcriptura fe
cerat hoc eft quartani; atqj hanc effe tota orationeftatuerunt /Autumno rurfus & fub

; Vergilias multi quartani interierunt/.Ita^3 tantum legit in fuis exeplaribus Capito ;cui tame fub..

; effe videtur mendacium,fiue de ^grotantibus, llue de febribus accipias.Nam de xgrotatibus qui-,
dem prorfus eft abfurdum: fneq j enim probabile eft prxfentem humoris ftatum adeo effe confe-
B cutos acutos morbos, vt quarto die perimerent fgros: De febribus vero verifimile erat,tum quo.-
niam deuftam diuturnitatecraffam materiam probabile erat in melancholicum tranfilTe excreme
A.L4. f. I. t.x. tum :tum q> anmerattimpus Autumnus*''''At febribus tamen vigentibus quartanis, non perijf-
fent multi: fecuram etenim fcimus efle per fe hanc febrem, vtde ea Hippocrates dixit*

De ijs ad Exitum Libri jiint ^djcriptd.

A peftilente tepeftate fedecim narrat atgros ad finem vfq? librftinde funt adfcripta qua£dam,de
» quibus videtre(fteDiofcoridesftatuere,quivulteaftatimtepeftatifubtexta:hunc^3iIIislibrilocu

in fua aeditione attribui t* Itacj:^ ea hicnos e xponemus*fl prius hoc tm dixerimus,q» videt mihi hxc
p, ** ; quocp alius adfcripfiffe, 1 r^^pfe 1 mpiffe Hippocrates: | Verum illa mihi aeftas videt f m ratione
profuiffe*Nam a£ftiuO‘s morbbsIiyi^sffuccedensfoluitlhyemMes i^ftas mfequens tranfmutat*
Quan^iftaperfeteftashaudftabilisfuit:fedfubitocalida,auftrina,S/avetisfiIenseuafit;profuit
!J tn ad aliam tempeftate trahfmutata*EnimUero reuocemus ad memoriam,quae de aeftate in harran

• datepeftatefcripfitinhaecverba:iEftasferenaeratj&calida,magnierat^ftusiEteffeparuidifper

fim fpirauerunt* Quarepar erat moderatiores aeftate morbos effe,ex humorum, vt eft di<fl:um,or^
tos exuperatia, qui ineunte vere potiffima prodierunnQuia illud frigidu humores in altu corpo
E ris repuierat:iam fftas,q illud fqualida & calida excepit,fimul dC ad cute malS traxit humorem, 8 L
digemt eius portione non paucam* Quo tpe fi Etefiae fpiraffent, morbofum humani corporis fta
tum oem abfterfiffent. C^ia vero eius fupererat pars, mox^3 fub Ardurum flante Bore amultu |
pluebat,humores qui nimis per cutem manabant,rurfus impediti funt, &ih prsfundacbrpusifti |
V : puIfi*Hinc de integro tegrotare,multi^3 mori coeperunt* Hac ergo de caufa ^grotantibus id tpis, j

; aeftasnonnihilprofuit:nonquiamorbos,quihyemecoeperunt,ceffarefit probabilea£ftate*Ta- I
raetO ita fe habeat res,vt qui hyeme emerfcrint, aeftate profiigenf: & quos produxit xftas, hyeme* j
/Eftiui fiquide Sd hyeraales morbi intelligendi funt,qui gftate,qu|Tn natura lua conftat,ethyeme, I
«« pr*e caeteris exiftuc.Ita,n,inj^phorifmis Hippocrates dixit: | At morbi omm^asroeSlShpofiBurj
«f : anni & exiffunf^exacerbantur* Sunt tamen, qui certis anni temporibus pr^cipue emergat exa-
cerbentur^3* Subh^c,quevereregnatggritudines,quaeigftate, 5 <;autumnOjhyeme^3,recenfuit;

; nimiru vbi nihil in aeris temperamento innouetur.Nam fi vereeode die modo caIor,modo algor
intendat,morbos ait autumnales impendere.Neqp,n*temporum anni nomina,exterum tempera..
menta,certas morborum formas committut:qug vbi varient, non poffunt non vna fecu morbos
commutare*Iam vero propofita oratio morbos vult, qui hyeme extiterunt,f ftate repelli, vel fi vi ^!
B tiofo fitfftas teperamento: cuiufmodi cum aliqn in Cranone fuiffetjcarbunculos ftatim excitauit* i
Qualis fi in prgfenti efleqplurimos malorum fuccorum dC putrefeetium abundantia audta & iam |

: putrefada percmiffet.Quamobrem mendacium effeapparet,S^.preter Hippocratis mentem, hye j
j males morbos prorfus gftaie difeuti: ci 5 qui hoc prepofuit,nefciuerit quosAa morbos ducat Hip .-1
pocratesfingulis anni leporibus effe proprios* Necveroet eftneceffeque pofthfc deinceps ab 1
ipfo feripta funt, hocloco referre, cum alibi ab ipfo in vniuerfum tradita fint*Quare illa omnino ;
pr^teribo*Plahanancpfunt:Omnia,S(:inlibris,quosantehacenarraui,abundedehisdifputaui* I

rnfra.t 88.
ijub

'G DcudegrU PofiTempeJiatem. i

Sedecim poft tempeftatem fgros deferipfit Hippocrates,qui, vt quidam cenfent, in ea labora^
«erunt: quando ipfe, vbi finem facit de ijs, quxtum acciderant,narrandi, fic dixit/ommbus to7<;

' tmoyiyp&ixf/tvoiq ver erat infeftiflimum/.Poteft tamen de fupra deferiptis didumeffe verbum
hoc v^oy^ypetptpuvov^ qui vfusapudmultoseft.Nafedecimhosxgros^iud tenebat morborum
i genus, ac commemoratos ab eo in tempeftate peftilenti* Verum qux de his xgris prodidiqnon
; fufam iam requirunt interpretationem, fi memoria,qux ante expoluimus teneas* Nam omnium
I prope fym ptomatum &: fignorum, quorum Hipp ocr ates m eminit inxgris,de quibus verba _

_ _ IN LIB. III. HIPP.

'fient,reliquum,quod non fit ante dictum, eft nullum» Itaq? fummatim percurremus ea quae in his E
, funt fcripta: ficubi quid fe offerat,quod antea non habuimus,tllud folum elaboraturi»

Ae

GROTVS I

7 ^ ; In ThafiP Mu qumdA, qui fupmTiim'3i^edemdecumhebitt,Febris corripuit acutct^primo continuuet ardesy

\jnprinciptoftttbmduseraty&com(itojus,rurjitsqsinjomnis. Inter mitia'yeter"turbatusp)/rini&alb£. Die Sexto a.
i i erat oleoja urina^deiediiones bilioj£,pingues; delirauit. Septimo omnia exacerbatafuerut, nihil dormiuit^ c&temm fu

, f miles erant yrin£,i&mtmperturbata, ab aluo itembiliojapinguiaqs reddidit. IndedteOBauoparum ex nari-
\ biesjiillamt,domuit yirulentapauca,parum dormmit. Nono nihil ejl mutatum. Decimo cunela fuerunt remif-
; 'i ftora.. Vndecimo judauit, at nontoto corpore: circunfrixit,ftatimqirecaluit. Duodecimo Febris acuta: deiedlio-

, Neip ■ ji.es biliofe,tenues,mult£: yrinajuj^enfionemhahebat,delirauit. Septimodecimo^auiter laborauit: ^ "f neq-, enim

; .n.soni aderat ^; -yelfomm^Velfebris producebatur. V igefimo hndiq; judauit, inf Imrits , deieSiiones biliofe, a cibo abhorrebat »

I te^fehrps (fmrto&VigefimoRecidiua. Trigefimoquarto febre fuit liberyuluus non JubJ}itit,atqs calor re

I ; dif. Quddragefimofebre liber, ^ paluus jfatioparuo non fubflitit,dcibo abhorrebat: rurjusq; aliquantulumfebri-

uUe euMlthro <Fauit,idq}femper erratice,mododfebreliber,modo nonLber: namfiquando intermitteret,ejjkj; leuior,rurJusfla^

] de comate, ca. - tirn repetebat: ferculis etiam multis yitioftsqi utebatur. Circa recidtuas fomni mali,delirauit: urinasq; tum reddidit p
' crafjas illas quidem, cieterum turbatas malas: aluus aflri6ia,rurfusq;laxata:febricul£continu£: deieSiiones

:U*djf^u7rvos: muitaepenues. CentefimoVigefmo dieObijt. Erat huic .Aluus continenter ab initio ad pnemyjqs lubrica, ex-
: t.infomnis. fed \ creuitqs biliofa,humida multa: cumfubfifleret,feruidas, <& inconcoSlas: Vrindeperpetuo mahe t ejomatofus pluri-
; legendu mder> mum er at,cum dolor ibus injomnis erat ,^^0. cibo abhorrebat. Continenter .Ardentefebre laborabat,
tur aTupes t* Curiofe 5 C hoc in loco rurfus interpretum quidam aiunt,fgri patriam non effe temere adiedla.

: d febre liber^ Etenim di<ftum effe ab Afclepiade, Parios maximum confequi a' fanguinis miffione emolumen^

: cu mox dicat, ^mji^/\bfurdum vero fit,quando nihil hic de fanguinis miffione dixit Hippocrates,ideo ggro pu
‘^RmolecAma ' patriae adferiptum effe nomert» Multo iam faciunt abfurdius hi interpretes, qui nuquam in^

i dhm ueftigaueruntjCur in tanto numero aegrorum femel Hippocrates fanguinis miffionem memine-
5 'mdto tem quod nos- fumus commentati» Quare iftis repudiatis , quae iuuenum intereft audiuiffe , haec

; tmeter abhor- uidum dc adurentem fit: Non nulli colore dC craffamento olei fimilem» Equidem talem faepe vri.^
j rebat. Febris nam nullo xgri detrimento redditam confpexi, immo vero interim pland e contrario, ex morbi,

: ardens. concO(flione»Haud tamen efl: ita vifa prorfijs,vt oleum,pinguis vrina» Nam eajiquam modo nar.- G

I ^ raui, vrina oleum colore S£ craffamento repraefentans, minime pinguis videtur»Etipfe autem

iinProg^ca.^i^ inPraefagtjs Hippocratesdicit,! Pinguitudines telis araneorum fimiles innatantes effe confide-;

fandas, nam colliquationis funt llgna.Nos vero pinguitudines fluitantes vidimus frequeter,ve-i
Irum nunqua excretam talem pro rfus v rinani,n eque in medio pinguia pedere,quo m inus fubfide |

I ’ reinamitaefl:comparatumnaturaJomnepmguevtreliqinshumoribusmudiatunAcneinPrg-' ■

ef if^g ffs quidem Hippoc rates ver bum de his vrinis fecit, quamuis omnia fit, quae in acutos mor^
i bos cadunt,fedulo dC apeftepSe^us» Iam etiam die eodem fexto aegrum didt/de quo hoc loco ;

i' dgimus,biliofaatcppinguiadeiedffe:qua£videnturaperte liquanti pinguedinem febri effe con-

j ■ I fequentia. Atque videbitur ijs,qui pinguem putant effe vrmamoleofamjfuffragariPotefl; autem I

; ad contrarium et referri» Nam omnino Hippocrates vrinas pingues diceret,ffi quidem hequoqj

i i?" pleo fimiles funt» Iam cum diuerfain vrinis^ excrementis nomina vfurpauerit,innui videbitur,,

i tdefl ] fuam vtrifq? fignificationem illum tribuiffe» Mihi ergo probabilius videtur, vrinas olei referetes
; Jiqmde ex eP icolorem & craflitiem, hic oleofas dici. Explanationem vero vtroqj modo faciam» Etenim fi pin^
i opinione effent guitudinem quandam habuiffent vrinae, quemadmodum bC deiedtiones, fint illae cenfendae qui^ i
I eieof miles, dem prauae, at non omnino exitiales tamen: cp non perinde fit carnem colliquefcere ac adipem. H
i Nam calor eft feruentiffimus,qui carnem fundit: moderatior, qui pinguedinem: nempe & collff I

I quationes quae per ventre excernuntur,putant oes medici, a pinguibus deieefionibus diftare» In I

pefte quidem longiffimanoftrae itatis, colliquationes cuncfti prope' excreuerunt, quidam mere i
; fuluas, quidam moderatius,omnes certe putidas» Verum enimuero eae exactiones let’ lales funt,;

I nec tempus perferunt» Parius autem hic viginti dies vitra centum ggrotauit,idq3 cum mala habe- ;

;ret ratione vidus»Nam ipfe de eo Hippocrates faipllt /bC ferculis etiam multis vitiatisejg vtebaf/ ■
i quoejftfa(ftum,vt pinguem vrinam redderet die fexto et proximis»Non erat ergo cum cito mori I

neceire»Quo''dft non fuit pinguis vrina, fed olei colore & crafiitieafiimilis,vtabvrinaomoerat i
«probabilius hoiem no moritura» Sedquodineiufmodiobferuaui vrinis, re multo vtiliflima,
iam |)fera.Nam vt no eft ipfum olea exquifite vnius neq3 coloris,neq3crafsitudinis, ficnecqleofa
/ vrina:pallidaqdeomninomftens3fedautplusautminus»Quicquid1^ituripIuisMcandidibre
C teditcolore,exolutocolorepallidoniumorum denotat cruditatem: quod vero vehementer palli-
I dum eft 3 vt ad fiauum accedat,biliofum calore» Periculum igitur his vrinis non ob malignitatem,
;fubeft,fed ob vim febris» Eorum aliqui,fi reliqua funt cuncfta falubria,breui indicantur» Nihil ha-
Ibet ergo admirationis,fi in talibus vrinis quis logo tepore morbu traxerit, viro modo oleofas ac-;
.p‘- ^ dpias 7 ~"

DE MORB/ VVLG. COM. IIL

» 4 ^

A cipias» Non emmfuntillae quidem {alubresvrtttXjiioa tamen magnoperepemidofet Porro"ex
i]s qu^ m exitu fcripfit hiftoriae, prauitas humorum quaedam tenebat Parium biliofa, & ventrk
iecinods'que extinguebatur facultas* Nam vbi finem imponit his narrandis;, qu^ilii acciderunt,
fcripfit, perpetuo vfc[3 ab i ni tio turbatam aiuum fuiffe, deiecfiionibus biliofis 8 C humidis: Interim
etiam fuppreffam fuiffe feruentibus inconcocftiscij deiecfiis.Hinc tibi humorum, qui morbu indu
xerunt,liquet vitium..Itidem ex eo q> toto fere morbo comatofus fuit et infomnis,Iam q? extingue.
batur naturalis facultas,eius fignum proprium eftipfa,qug in morbo euenit,inappetentia*Neque
enim latet,Hippocratem a<t3-ocrtTOvg more antiquorum Graecorum eQs,qui appetentia carent,ap
pellare. Atqui videtur imbecilla fuiffe natura, quae iudicium faepe moliretur, nihil tamen profice-
rctffed morbo effet inferior: huc acceffit malus hominis vld:us,qui quidem non leue affert ad exi¬
tium momentum» At vero dierum deaetoriorum ratio exacfie & hicobferuata videtur»Omnes
enim decretori) motus SC recidiuaeinhofce dies aegro inciderunuEtenimvndecimi meminit,

; quartidecimi,a' quo decimi bC fepti mi,pof}:ea vigefimi, & vigefimiquarti, bC trigelimiquarti, atqj
; quadragefimi,pofl:remi omnuimoetefimltiigefimi', qtm defuncfium effe hominem ait» Quod ve
; ro dixi ante, non praeteribo hic» Si quis errores interpretum huius libri refutet, in crimen incidet
B loquacitati?. Itaque vt illic quaedam fum exempli gratia referre compulfus,ita hoc loco faciam» Sa
binus ergo quid de aegri patria attulit,fupra indicaui: Quae vero de oleofa ille vrina, hoc loco cotn
memorabo:non parum enimrefert huiufcerei confideratio»Itaque deea in haec verba fcribit:

« Oleofum igitur funt qui bilem dicant effe, verum non eft bilis, quandoquidem non ita effet per-
« niciofum: nam bilis frequenter exit, neq3 offendit quicquam. Alij neruorum, offium, bC charti-
« laginum dicunt liquationem effe, huius enim coloris omnia haec effe. Sed fallutur fi, qui colorem
« ; oleofum offlbus ferunt bC chartilaginibus neruis% effe fimilem: neq3 enim tanta fuiflet vite pro¬
ce ! tradio folidis partibus marcefeentibus» Vigefimo enim die fupra centefimum vita exceffit,-{ne¬
ce que perfitquifquam}-tali vrina reddita. An vero propterea potius hic eft pgerdefcriptus,vt ideo
. <£ i oft€ndat,oleofa reddita vrina nullam effe mortis expe(fi:ationem,fedaliquandiufuftinerepotuiffe

ce : acuitatem, deinde m ortuum effe, itaque falutis fpem fuiffe nullam ftiperata morbi acui tatec' Hic j
ce ; pr^di di s Sabinus mox adiungit: Quid eft ergo oleofum r' Vt oleumrignemexterftiamalit,ita"na :
ce ftrte natura:,quxaffimilis eft igni, alimentum eft codorum ciborum adeps» Proinde oleofa vrina ;
ce ; nutri m entum eft naturx: oftendi tfi3 naturam cibum non fentire, ideofi3 iam interfiffe, quia non
ce j nutritur natura»Longus vero hic morbus fure erat, q> pars tantum detraheretur, non vniuef fum
d natura alimentum» Hac verba funt Sabini, cuius eft fententia: Quemadmodum externus hic
i Ignis oleo nutritur,fic infitum nobis calidum: itaq3 aliquando oleum eft fis ex vfu, qui corpus re-
i cuperare volunt» Ad hac, vt colore bC craffitie fit fimilis oleofa vrina oleo, non pinguitudine ta-
I inen,vel olfadu, vel guftu» Quare mireris fane hos,qui cum aliena male reprehendant,fua placita ;

I nullo iudicio literis produntt

i Aegrotvsii

73 ; Mulierqux.ddm,qu£apudFYigid(imdcpcminTh(if()&ff‘OtdbcitipoflqmmTilumpepmf^et,necef^etpurgMity \

i T ertio a partu die Febre correpta ejl ^cuta,horrida. Multo tamen ante partumfebriculoja decubuerat,cibumqjfa- i
I Jlidierat. V t riguijjet,febres fuerunt continu<e,dcut£,horridie. Die oBauo, Proximtsq; Diebus multum delirauit^ ;

! redijtqs Jlattm ad mentem: alum turbata multis tenuibus & aquofa bile miflis: non fitiebat. V ndecimo metis erat ’
edpos^fed erat comatofa: '\rin& mult£,tenuesj& nigrui infomnis erat. Vigefimo aliquantum circufrixit,flatimq; i
recaluit^mn nihil delirabat-,infomrm er at,alum eadem erat:~yrin& aquof&,& multe,,mala,. V igefimofeptimo febre ■
~vacdhat,fubjhtit alum: non multopoji dextra coxendix^duiter diu doluit: febres rurfm comitabantur, & 'Wine \
aquofa. Quadragefmo coxedicis dolor remiffusfuit: tufes yero dfidua,kumida,multa: alum eji repreffa, cibum i
±>fafl:diebdt,in yrinu nihil efl innouatum: at febres l/ero omnino non intermittebant,errdtice,nunc accedebdnt,nunc '
non. Sexageftmo tuffes finefignis euanuerunt: neqj ulla enim fputorum erat concoSlio,nec altm cojuetus abfceffm :;
dextramaxiUa detroBa eji,comatofd,iterum delirduit,flatimd refipuit,fed ad cibos auerfo animo fe habuit,maxil -1
iaadlocu fuumredijt: alum biltofi, pauca reddidit: acutiusfebricitauit,inhorruit: Sequetibmqs Diebm obmutuit, \
^ redijtqi admentem,<& efl locuta. oBogefimo Obijt. Vrina huimperpetuo ni^a erant, tenues aquofa: Co-

maqs conjequebatur: Cibum nonfumebat: .Animo erat deie6io,mjomnk,iracunda^tmplacida,animQ melancholico, i

Annotadum puto,qui fadum fit,vt nihil de hoc/apud frigidam aquam/ Sabinus dixerit: cum i
ille dicere poffet, hac de re mulierculam refrigeratam in valetudinem incurriffe» Nam hoc multo I
erat probabiliusfis, qux in Parium funt dida, bC in eum qui in horto decumbebat, bC qui prope |
' aedem Dianf, eum% qui propter nouum murum habitabat» Itacp videtur fuppreffa a partu pur -1
' gatione incidiffe mulier in morb u: quip pe meftm^um fu^prefsiq offBi 3 it ramm^n perma^

^ fi i. partu fupprimantur,officit: q> non abundantiam modo,fed infignem etiam humorum pa-'

jriat prawitatem. Nam^^meliore fanguinem ad fefoetus nutrimenti cauia alliciens, relinques^j3 de-
lteriorem,caufaeft vtpr^gnatesp iauishum oribus-impkan tvCmoxalpar tueuacuat natura» 1
cum maiores antmaduertiftent , Aoy&n' ya cuationem, excro

tionon I

IN LIB. III. HIPP.

donem fanguinis vodtauerunt/' Eft vero edam menftrua vacuadojnon Cola vacuatio/ed 8 C pur E a.i. i.£i ^
gatio: verum non eft gquabilis tamen multitudo vitioforum humorum,neq3 pari fpatio meftruis
circuitibus congeritur^quanta dum partum gerin In vniuerfum vero melancholicus apparet fan-
guis 3 quem a' puerperio euacuant. Proinde etiam confpiciuntur vrin^ omnibus infedae effe, vt
lifuligo quxpiamin easincidiffet*Quodvtiq3 Hippocrates 8CdehaG fcriplitmulieretvndecimo ;
die,dicens,vrinae multx,tenues,nigrx« Equidem quandam noui, quae talibus vrinis magna copia
euacuatis auxilium percepit* Alias non elt huic talis euacuata,nam in aquolas conuerfe iunt ei vri
1 n^multae,tenues,nigrae* Quare in vigefimi diei fcriptum eft narratione/vring aquofe,multe,ma

Ig/: poftea quadragelimo die/in vrinis nihil eft inno uatum/.Quin nec aliam eft illa vacuationem
confecuta,nec abiceffum* Itaqjpoftqua diulaboraffet,0(flogefimo die obijtNam ipfe fic Hippo.-
cratesfcr!pfit.Neq3enimvlIafputorum eratconcodtio:necaliusfolitusabfceffus:iicetftudereti{
lico natura redundantiam ad coxedicem deponere,Ped h^c videtur reciprocata: na ille dicit/qua-
; dragefimo coxendicis dolor remiffus eft: tuffes vero affidu^,humidaeAEnimuero faepius iam au<
diuimus,q> thoraci confortium cum genitalibus fit* Habes eorum,qu« huic mulieri acciderat ca¬
pita* De i)s vero, qute in propofita oratione funt feparatim fcripta alui excrementa vS^aro^^oXa, ,
quidam per & A fcribunt,quidam per ^ o dC Atat qjefleilla quidem taiuia,vtaqua eft (nam te E
nue vtrunq3 nomen i ndica t) cgterum colore diuerfo; ngraminis,reddereco _

lorem, vS' aTo;^oAa'rH? ;^oA>)nd eft bilis. Iam tertia etiam fcriptura eft per id

eft aquae color,qux nec in antiquis dC fidelibus exemplaribus,reperitur, eft^3 plane' medofa,Nam :
aquo&vrinx ex nominis argumento, 5 <: materiam repraeientant tenuem, & colorem albu* Por¬
ro'in hiftoria huius xgr^ Hippocrates eft aftedataquadaabufusdidiqne^mquidar^me hoc .fi,

'. ^bro o mnia locutu s* Scripfitergo didionem in Imnc m^u^Z/^p^s gyrommixi'

^ySfS^jsjidioceftdHaddbmSeHbaniniaSiiBuit/ maximo appetitus defedu,e£ eorum odio ex J -
voce illa indicatorquodiigntimrefleprauumyfrequenter eft didum* Oper^pretium eft autem , ■

mirari, cur nihil Sabinus de notis cuiq3 dtgto iubditis dixerit: de quibus quia fecundo commenta 4.
irio facis difputaui, nihil eft etiam quo'^ hic de eis laciam mentionem* Atqui ille in finguiis xgris ;
imiiituitjSi: detegere conatur interpretum ineptias*

i ; ' Ae grotvsiii

' 74 ! '^^^JoPjthionem,qmJupraHercult'Sfamdecubeb((tyexLabmbuijla^itudmhui,pdyumhcibita'yiBusra^ .

■ I tione^ma^nui cepit Rigor, 0 *Febm ^cutci,Lingud. inaruit,fitibmdm erat, biliojus, mdormiuit: hrinafibnigra, Q

i^i^litnii,no [ubfidebat. .Altero Diejub meridieextrema partes figebant,prater cateras manus & caput:

\ obmutuit,"^/oce defeBus efl,diu breuijfirus,redijt calorftijt: Nodle quieuit,circa caput modicufudauit. DieTer-
; i tio interdm quieuit: V e feriJub Solis occafumaliquantumfixit,turbatio: Nox lahoriofafit,nihil dormiuit: ab al

\uopauca,compaBa fercora defenderunt. Qmrto mane quieuit: .Ad meridiem omnia iritata fnt,figus, mutus,

! fne '\oce,in deterius, calor reaijt:pof paulo urinas nigr.is cum ffefione reddidit: NoBeplacide dormiuit. QBn
'toreleuatus^ifiseji efe,'yentremtamencumdolore^auitastenuit,fitibundus:NoBelaboriofamhabuit. Sexto
• mane quieuit: .Ad uefperu dolores mcreuerunt,exacerbatus efi: V e fert indito Clyflere comode aluus reddidit: No-
' Be dormiuit. Septimo diejaflidiofus,tplacidiorerat,oleofm minxit:NoBe eflmultu turbatus,delirabat, nihildor

■ I rniebat, O Bauo mane aliqudtum dormiuit,moxqjfigus eum cepitJac yox eum defecit: firitus exilis mminu

tus: V e feri rurfus calor redijt,delirauit: Iam antelucano aliquanto Icuius habuit: deieBiones merat, pauc<x,,biliof.

'; i<~Al.mno co' t Nono cum excitaretur,comatofm cratf-non ualdefitibundus: Sub Solis occafrm ^auiter tulit, delirauitiNo-
matofm erat, , Bem incommodam habuit. Decimo manefineyoce,multufigus,febr'ts acuta, multus fudor,Obijt. Diebus huic
faftidiojiis cu' Paribus Labores. •

^"^ideftldde ^s^huiusofFendesomniaab initio fymptomata&^fignalethaliafuiffe,6iiacceffiones diebus
comate L' 1 i P'^i'ibus,vtipfeindicauitHippocrates,cum in decimi diei narratione,quo obijlfeillum dicit,addi.H
pa^Aa 1 dit/diebus huic paribus labores/etenim mortem generale iudici)fignificatumampleditur,vt eft

° ^ ;Gftenfum,Iamferuatuminhocetiameft»gro,vtiudiciar)selEntfere'diebus, quibusgrauioresla

bores: nam cum in dies pares inciderent, mors quocp in die eft cofecuta pari* Porro in narratio¬
ne fymptomatum huius duo funt , quxinterpretem requirunt, quorum in refpiratione eft dkc'
Xtxrx\.l^dtxa/fpet,pf7rvout; ideft:breuifpirus/eft:indieifecundiexpofttionefcriptus:&/fpiri£usexi'
lisimminutus''que/inodauienarratione*Didicifti autem tum in primo de dyfpnoea commen- ^

! inProg.co.i.t i tario 3 tum iecundo in pra£fagia*( vbi hanc didionem fumus interpretati: || SpiHnSfiirequSis IT 5 «

I i4.4^I94•h ; dolorem fignifiof, velmffiimmatibndn fuprafeptum tranftierfum) paruum elfe quendampa- /»

; riter QC rarum fpiritum, qui, cum refrigeratur bC emoritur iam vitalis facultas, fit: quod fympto-
ibidem. t^ate quodam ieparabili indicauit,hilce verbis: | Si frigidu e' naribus bC ore expiretur, exitiale iam »

eft admodum.Eundem puta eum hic dixiire,fecurtdo die breuem, odauo exilem bC imminutum*

Nam quidam eft, alius praeterea fpiritus breuis fimul bC frequens dolorem denotans, vt demon-
ftrauimus, aut in refpiratorijs partibus, aut illorum vicims* Verum ambos fi inter fe compares,
pauciorem multo foris aerem attrahi intro'in altero offendes, quem paruum fimul Sifrarum di-
' . xit fieri.Nam frequentia fi ad breuitatem accedat, afllduitatedefedumcuiufqueinfpirationisre-

farcit,

DE MORB. VVLG. C OM. III.

_^___ __ IJ 9

^ .A:farci't, vt qui' affidue bibunt modicum: fiquidem hos B^ctyv^oTovc fdeft modicum polam es, ap-
2 pellabis^qui dC parum bibunt^et magno interiecSo fpario* Nam li paru q uis,&^ ai udue bibat,h.unc

ifimpliciter non 0 pa,;)f^‘zs-OTQV '\{kd /uara/ 2 pa,;iC ^rivovra. u paulatim bibentem^appellaueris» Haud
aliter qui proprie breuifpirus vocatur,quoties fpiritum trahitjnon paruum tantum,verum etiam
ijnteruallo longo interpofito externurn per guttur aerem attrahin Queras ergo fortaffis cur cum
^ • Hippocrates primo diefebrem praedixeritacutam fuiffe, altero die hominem breuirpirum fuiffe

''l t/xijk ‘^ dixerit: nam nos in vehemetibus febribus demonftrauimus magnum fpiritum 8 C frequente efli:»

< Refpondemus,Primo quidem die calorem per putrefcentes humores fuccenfum febrilem,ipfum

^ ' quidem digeftum effe,reli(flum vero, natiuum tantum adeo iam infirmum, vtiam prius extingue

retur,^ febrilis deintegro accenderetur calor, veluti feruefacflis, qui computrefcerent,fuccis: Ab
terum vero diem frigoris dominantis attuliffe fignum. Cuius quidem eft maxima demonftratio,
q» breuifpirum dicat tum hominem fuiffe, dC frixiffe,Nam de fecundo die ita fcribit /altero die fub
meridiem «xtrem;^ partes frigebant,prsetercaeteras manus dC caput,mutus,voce defedus, diu bre;
uifpirusAR.urfus de otfiauo die hxc tradit/otftauo mane aliquantum dormiuit,mox%frigus cce^

; pit,&i vox eu defecit, fpiritus exilis & imminutus/: Vbi mihi hoc quoq3 att ede: Cum efl: refrigera
gtus,vn acu m vitiata refpiratione, voce effe eu defedu dMt,'quddlbIH^^meHnrexrin 5 E(onem na
Vonf turae comitatOn quarto diecumicribit/fr!gus,mutus,fine voce,in deterius/ oftendit,adie(fio/in
j!{t^rHdeterius/ etiam breuifpirum illum fuiffe. Reliquum ergo eft,hic yt declaremus,cur poft /^vce,uS'oc '
^ i.mutus/addiderit/voce defedtus A Cuius hxc eft ratio. Sermonem (gr^ce necoequodau

'»»8 ditu proprie fentitur,antiqui vocare vident: nec illud ipecies eius fit fola,quod de induftria per ani

» p ^ mantis emittit os,in quo continet fletus,fibilus,lu< ftus,tuffis, 8i!; id genus^lia: fed vna hominis vo
H ' cem,qua inter nos colloqulmu^ftmionem (gr:xce*y?9^hdrhinat.Itaq3 etPbeta,vbi fuos equos
alloquentem inducit Achiilem,ibi alterum eorum ait reipondiffe lingua humana. Inquit enim,
AvS'^iVTa,%dttzi QiaiXivzaMvog iipyi, idcti.

Hunc regina loqui fecit dea candida luno,

; No q antea voce careret,necp communem equorum vocem haberet,cgterum q? non illam, quem
fermonem (grxce at/dw) appellant. Sic deam dicit loqui, qux humana vteretur lingua: 9 eam et
4 . humana effe forma ferant,cum dq eiusfigurx omnes non fint.Nam Sol plane' & Luna, reliqua^j

^^^«^^«wtriSderalongius ab hum ana form a rece fferunt, Vnde etiam Hippocrates obmutuiffe quidem dixit,

' q loqui non valeret: vocedeScKim effe, q nec lugere, nec clamare: quod certe multo liq uet effe
^ deterius,^ obmutuiffe. Nam quibus fola eft refoluta Iingua,poffunt interdum clamare altiflime,:
t tamen loqui non valent: qui fi ne vocem quidem mittere queant, extremae eft hoc extindtionis fa
cultatis lignum: vbi,qui eo in ftatu funt,neq3 lugent, neq3 gemunt , neqpfonare omnino poffunr*

. Sabinus,ita vt altj,qui nullam omnino habet vocem,hunc arbitratur mutum effe dicftum: voce ve

t Cod.nonmd '■
hgraci hahet ■
a.KK'1 <ruj'g-|

i

etfamhihen- ]

d,K. 1

.A* KATCl ifA ;

WopTflt,

fidptuU- [

bitetem. '

tum

segrotumattonitum fuiffe.

AeGROTVS IUI

7 ^ i 1’hrmiticm Primo,^uo decubuit Di€,'yiyuletd ')!ommt,&‘ multd,&tenuia: T ebrii horrida: copiofm Judor,dJhi I

dum toto corpore: capitii et coUt dolorifcagrduitas: Vrin& tenues,fifpefionespdru<& diJperfe,non reftdebau^lum
Jierem affatim reddidit: muku delirauit,nihiL dormiuit. Pojiridiemane liocem amifit,febris dcuta,judauit,non in-' \
i termifit, palpitationes per totum corpm: Nodie conuulfiones, Tertio die cundla exacerbatafunt: fjDefundim ejl. \ ^fl‘}uide in \

' Acutiffimxphrenitid is hi cggggreft exemp lum,primo ftatimdie yna'cumfebreinceffentis,
B^Omnes^que^tevidi^s, qui quidem ita phrenitide perciti effent, intraTeprimum diem mor.'
neiu L iTO^'bffe:Perpauci,hi^3rari,huncfuperarunt, Eft vero eorum mdt^riM adimHnda^iTCfSK^^
/ nam pado in commode valentes fubito inuadat,Neque enim ficuti ipforum generatio fubbi

C iaeft,ita dC generationis caufa, vt li medicamentum homo lethalefiimpfiffet, vel beftia eum vituA

s «ientiffima niomordiffet: fed pedetentim in corpore caufe, quS 'lunfeccitaiSis huiulcembdimaT
’ ^'^S^crHmntTquod morfis vfu venit a' rabidis canibus,Nam apertum eft quo'd canis venenum (li¬

cet in morfis non ocietur nec conquiefc^) nullam fui ipfius notam prodit multis interim proxi-
misihenfibus: Subit o aufeimnisTcum vide rint aquam,Tdfm~iddince ftftLpb^^^ moriunt i

Longo enim tempore cauia,qu^ rabiem efRcit,augetur: quae vbi eo' tandemperuehmLnm
affert repentinam. Item in hac phrenitide vitiofus in corpore humor coaceruatus fuit,veneno ie--
thali affimilis, in corporibus vicinis aliquid paulatim agens: qux quando vitio iam aliquo pacTio
opportuna erant, humor^3 ipfe euaferat maligniffimus,Iethale repete apparuit fymptoma.Naq3
fic phreniticus initio ftatim vomuit virulenta: quod febribus adurentibus fere'eft confequens,
Itaq3, vt veneno epoto lethali quidam poftridie vel tertio die moriuntur,qualitate eiusmon copia
mortem afferente,ite hic quoqp atger ftatim tertio die cefendus eft obijl!e^'"quffitate luccorum
virulentorujnon a' phrenitide,pereptus: at phrenitis illu effe fubfecuta,fymptomaris vicev Equi>

■ .- -.-- -- ■ - ' dem ■

IN LIB. III. HIPP. ;

-;dem quarto die 8 C quinto acuta a primo ftatim correptos phrenitide vidi exanimatos effe: tertio E
;non viditficnecvigefimum dieattigiffetQnarehunc videtur Hippocrates vtyelociffimeperem;

' ptum,ob oculos nobis proponere: alterum paulo poftjqui prxter omnium expedlationem diu;
vitam produxit* De quo fuo loco dideremus» '1

i Ae G R O T V s V I

76 \ Ldrifpe cdluo Dextrum Femur doluit repente: nihil ex ijs,qu£ ojferebantur, mudhdt. Primo die Febris ^cutd^ i
r cod. | ^trdens 'fpduUtim,nes[; comitdhdntur dolores, ,Altero Die femoris remisifunt dolores,febris l/ero increuitjmpldci^ ^

\ gr^Cl pofldl- ' .^ ... 7 _ ; 111 ^ . r

I Fitone ardens

\ interpungunt.
\poflea Jesjui-

dtor erat,non dormiebat,extremx, partes frigid&: multa "yrina, neej; ea bona reddebatur. Tertiofemur defiit dolere.,
tnentvsalienatio(FPturbdtio,multumqsfefeidSlauit. QmrtoadmeridiemPcrijt. .Acutum.

I To. 7. equiet eJe
: habuit,uerum
i dolores comita
, bantur.

Hoc ledto ggrojfi quidem animu didlis diligenter no aduertas,in q uouis dolore tim idus eris: fi 1
'tur i vero diligenter attenderis,non prgeipitater timidus eris neqj temere fecurus.Sed fi quaforte pars |

doleat primum,nunquid ob externam quandam caulam dolor euenerit,animaduertas»Nanq3 in |
motibus qutbufdam imprudentes quidam Isefi funt: bC dormiendo qui minus comode partem ali
quam eo in pofuerint: in conuertendo^jj & contorquendo fubito,partes ngentes,dC ante refrigera t
tsejConuulfionibus% 2 d elifionibus correptae, dolores maximos creant» Et vero rupturae etia qui.-
ibufdam dolore afferunt,prae caeteris,qui liceo funt temperamento, atep adeo magis fi inclinata ^ta
i te, vel fenes fint» Quo'd fi nulla talis doloris videat caufa elTe,proximum eft confiderare,qug.prgcef
jferit ratio vidius,ecquid ignaUior praeter inftitutu fit,aut Cibo fit homo pleniore vfus magni nutri j
jmentf,aut folite illi excretiones fubftiterint*Nam fiquid tale fit,aut fi oino pleni tudo caiifa doloris
iantegrefla videtur, ^ primum hoiem vacuatoitum enim fecuriffimefluxionesreprimentia par»-
itibus dolentibus applicueris» Nam,fiaqigvacuatione m id te ntes,harnoru m abund antiam ad ma
xinie principes pa ries reto rquebis,Immo ne calefacere quidem & lenire ante corporis vacuatio-
nemparteFdbfentes licet: nam faepe ad partem affedla omnino ob ea remedia allicitur humorum
affluentia» Ita alteru homini difertmen aCCedit,vbi nimium fitinflammata pars» Etenim etiaipfe;,
vt iam nofti, verba fecit de iffis abfceffibus,quorum aut capax pars non fit: aut fi fit,non ferat» Sin
nulla ex pra cedenm vidtus genere effqaffluentia in cor pore appareat, remedrjs ad dolorem facien
tibus tuto' vtaris licet7fomentis^j3, ac medicamentis humidis, fid calidis facultate, quorum in com--
mentariis de medicamentis materia didiGifti»Qui fi his non cedat, relinqui tur vt totum corpus va ^
cuetur. Etenim fepenumer o in eo ab udantia paulatim eft coaceruata,vbi apud fe ciborum homo ^
non animaduertat necp quantitatem,neq3 qualitatem» Aliqn vero etiam cutis fe ipla denfior red.»
dita ab aliquibus caufis hominem idiotam latentibus,per^tifatioli'?'^fflbens, cauIaeuafft pletho>'
riSaff^bnis»Quare dolorem fi remedia non fedent, xger primo quoq3 tepore eft vacuandus»
Ego vero in caluo hoc certe,detra<ftus ei fanguis fit,nec'ne,no habeo contjcere»Nam quatenus di'
cit Hippocrates nihil ex ijs quae offerebantur ,iuuabat, pofiitaliquis dicere,inter ea quaeofferanti
Hippocratem fanguinis miffionem commemorafle» Alius dicat no efle de oblatis ilH auxilijs: yC'
rum quia mente excidit,in quatuorcp diebus obqt,reli(f!:a auxilia elfe» Porro' ad finem in exempla
fibus cocinnatis,tum huic aegro,tum proximo, eft adferiptum primum quidem /acutum/ deinde
.|vero note illa£:,de quibus vt dixi,prudenter Sabinus nihil dixit» At Zeuxis in vnoquoq3 ggro ma
lios interpretes reprehendit» Nobis vero adferiptitia illa praefenti fermone vifum fuit pterire» Scf i
bam enim,fi vifuraiuerit,ijs,qui in iftis libenter curiofi funt, feparatim integrum libru,vbi de
tis cuiq3 additis ^gro fermq habebitur.In praefenti vtilibus admifeere non decet inutilia»

A

i ^ pjl^mdeml
j ^facus imprej
I fs et in manu
I fctiptUiquos ui

I 'J(rim,' 7 roKvs

I hroioorv-
! -jT 0 'S CtC.l.

\ '^ulta tamefe
\ priscXc.Gale
I pus tameuide

I {iirlegijfe-rrfi-

2GROTVSVI

77 Periclem Abdera Febris corripuit Acuta,continua cu dolore: multum fitiehdt,fdflidiofm erat,potumndpoti
terat continere:emtfiblieneftiS,^dUdtoqs capite. Primo die ex finiftranare Sanguis erupit multus,tamefebris im- \
crefccbat: minxit multum,turhdtum,album: repofita hrina non confidebat. Secundo die omnia exacerbatafisntidc
'\rina crajja quidem erant, ~yerum magis fibfidebanf.faflidium leuatum efl, dormiuit. T ertio febris emoRitafuit:
~)irina multa conco£ia,in quibus multum fiibfidebat: NoEle quieuit. Qmrto circa meridiem Sudor prorupit to

tocdrporemultus&calidus: fine febre Iudicdtmefl,neqsredijt. Acutum.

Exemplirhicaeger eft acutiflfimimorbijhorrendi illius quidem rudibus,caeterumbreuiiudican •
- o»» jdi,prudetibus*Nam cum fublienofo primo ftatim die de finiftra nare copiofius erupiffet fanguis: j

et retultjfe Myrinae item craflg eirent,& non confifterent,&albo colore elTent: tum altero die confifterentimer j
I ad[anguine, erat de tegro fpes» Ad haec,vbi fecundo die hominem faftidium reliquiffet,& dormiuiifet, cer;

j t «oj itior iam breui fore hominem incolumem fpes erat» At poft^ tertio dieeffent optimg &C copiofiC-;
i pjmsevrinaEjClarura iam erat quarto die liberatum hominem iri morbo»

I , .

I Fovi.mfacra \ _AegrotVS VII

^ 'mtl^cnfert. 78 AbderaVirgine,qpnyefibuloteplidecubebdt,Febr'iScepitAcutdetardes:fticulofderat,etmf)mnts:m&-

\ ' i . ' ' ‘ ' ^ - ^^fesatitem \

_DE MpRB. VVLG.' COM. .ifo

'Afis autem ei primum profluxerunt. Eam Sexto die multum cepitfaflidium , ruhuit j" colore phwniceo, J languebat, t Mhorrebat,

; ‘ Septimo die eade erantrrrins, tenues fidboni Colons:l>enter non 1/exabat. oElauo jurditasflebris acuta, injomnis, ! i

flaflidiofa, horrebat mentis erat compos, 'yrinde fimiles. - Nono nihilefl mutatum, nec Eroximis Diebus: manftt \

: item furditas.' Qmrtodetimo mens perturbata fuit,febris remiflior. Septimodecimo multum fluxit ex naribus, fur^ j

ditas efl non nihil imminuta. S-equenttbm Diebus eamfaflidtum Jurditasj; tenebant, eratf delira. V igefimo et pe \ ;

, des dolebant,jurditas & delirium eam deferuerunt,aliquantum e naribus erupit, Judauitfebrefuit liberata. Quarto ' :

Vigefimo repetijt,redijtjurditas,pedes aflidue dolebant, mente excidit. Vigefimofiptimo multum fudauit, febre '
caruit,Jurdttas eam reliquit: Reflabat pedum dolor, cat ero fuit exadie ludicata*

Exhumorum hsec abundantia videtur aegrotaffe:^^ quantum portendebant prima fympto^

; matajmortem certe huic timeres^Sed bonus vrinarum color in qs^qui humorum copia laborant,!
maximum eft flgnum: quae quia craflae non erant, fore longinquiorem morbum denunciabant.:

Porro' vtin omnibus tegris,^ ita etiam videntur hic feruati decretoriorum dierum effe circuitus»

! lam natura quocp in hac decretoria figna lymptomata videtur praetuIilTe*

Aegrotvsviii

^ quu codicibus

, u^bder£ .Anaxion, qui ad Thracias portas decumbebat, in Febrem .Acutam incidit: Dextri lateris afliduus eu gr acu,quos ui :

; dolor cruciabatjtufiim habebat aridam,neq;primis diebus expuit: ftibundus erdt,'&‘ infomnis: 'Urinat boni coloris, fidim, non ha
multce,& tenues. Sexto die delirabatflotthus nihilremittebatur, Septimomagis laborabat: quippe febris intendeba
tur,nec imminuebantur dolores,fmulf tuffes infcflcdiant,difficulter etiam flnrabat. o£lauo cubitUm fecui,muku, '

rrt debebat,effuebat: leniores ibi euafirunt dolores, fid tujjes arida, permanebant. Vndecimofebres fuerunt mttio- ;

: res,aliquantum circa caputfudauit,etiamnum tujjes durabant: qu£ a pulmone exibant,liquidior a erant. Deci-' dLri ■

mo et Septimo coepit pauca concodia expuere,^ieuztus efl. V igefimofudauit,febre liberatus efl: a ludicio redlius ha j;y^s pag. i8
i buitfiticulo/ushero erdt,&' a pulmone nqn bonce purgationes. Vigefimofiptimo redijtfebris, tuflijt, multa excrea,- dtSho kac exa
'■ uit con£odla,in ‘^rina mukafubfidebant alba,defiutfittire, ^ dormiuit. Trigefimoquarto totoJudauit corpore, ceffa- minat, quauu
uitfebris,in totum efl iudicatus. inqmbitfdd co ,

r n'. textibus illic

In hoc vno agrorum,primo & tertio lipro deferiptorumdeianguinis mimone Hippocrates legatur, ^d-
fecit mentionem,non vt folo,cui fanguinem mififfet, fed vt odlauo die fnln. Nam .raaa-eji am me^ dmtur fit er ea
dici quafi lege certa vitra quaamm^ferrvena noirSEafcanf» Quando igitur huic odtauo die mif- h»c m loco in
\ fus fanguis eft,multo certe plures cenfeas fanguinis miffionem requirentes,fecundo, tertio,quar- cod.gr acis pofl ;
C to die auxilio hoc effe vfos* Reticuit autem Hippocrates,liciit remedia alia omnia: tamen necef- diBionem le -
fe interdumiiabuit fcribere,nihil eos ab i]s,qua offerebantur, adiutos foiffe, vt malignitatem fug- e,fiticu-

; gereret morbimeqj enim lucubrationem hic curationis inftituit,iedprafagitionis conferibere»

Non nullis etiam agris videtur non fuiffe ab initio prafto: quare adferibit interim, Huic perpe^ ^n£napur-
tuo,poftquam ego iprumyidfhocSt: hoc accidit exacfte* Ego vero ignorantibus,‘=f etiam horum ^a.tiones .qua
agroriWhbroqiriffiO deiudi^praferipfivfumi Ybiquo-amodoiacanaxiiim exquifitemor- ftamena Gal. \
; bum cognolcas: quo modo eum,qui iam primum maturefeit: quo pacfto, q ui progreditur in con"! hb. de cnfibus
codiionetquemadmodumqui iam perfectaconcodtioni proximus eft;dilucide ftuduioftedere» 'referuntur ad '
Ideo% Anaxion hic,dum femper tuffireqnihil^ plane' expuere-t,iaGOiK®=®Bmaconffifebatur i 'ngefimu, cr ;
; pleuritide. Cum vero die vndecimo expuere coepiffet, morbum fignificauit concoqui: deinde pe ! et m Ub. apho. !
detentim teporeprogrediente, ita fcripfit Hippocrates in vigefimofeptimo die/multaexcreauit i vvvot.ftd \

concotfla;in vrina multa fubfidebat albaAQuam ob rem trigefimoquarto eft prorfus iudicatus» Galeni cod. et \
. - in aphorifnis, j

AegROTVS IX c^mlibrode\

gQ AbderceHeropytoCaputdolebat,necdecumbebat, quodtamenfecitpaulop^.Hicadjuperioremliidmhabita- fpifibus habet j

iOhatiCaptus efl Febre Ardente & acuta. Frimoyomuit multa biliofa: fitibundus, multum implacidus: yrinie te- |

nues, ni^£,jufl)enfimjublimis interdum, interdum non: Nodlem habuit labortojam: febris alias aliter exdcerbaba-\ , ^ ' :

. turfifidfereinordinate. CircadiemQuartumdecimumfurditas,febrescreuerunt, Irrinx,esedemfuerunt. Vigefimo flj^ -ffan .
' multa delirauit,itemqi Sequentibus Diebus. Qmdragefimo multum ex naribus fanguinis erupit,menteqs conflitit I i

■ mam: jurdus quidem, fed non perindefuit:febres fuerunt remifla. Proximis Diebus crebro ex naribus pinguis i apias-ov I

pauiatim erupit. Circa diem Sexapefimume naribus quidem pbfliterunt eruptiones, fid dexteracoxendix admodu '■ etc.t. I

dolebat,febresqs increuerunt. Haudmulto poflpctrtes inferiores omnes dolebant: fiebat autem,~Vtyelfebres maiores ^ fi 'Utilitas \
effent, maior prditas: 1/elhie quidem remitterentur, alkuarenturq;, 'yerum partes inferiores ad coxendices fit £' ‘^groto ;

i l/ehementius dolerent. Iam hero circa die oSiogefimum cunSla remiffapnt,nihiltamendeflitit: etenim yrin£ bo~ | j

ni coloris,&‘ copiofiorespbfidentias habentes exierunt,deliriaq; imminuta fum. Circa diem Centefimum aluusfuit j jiymfi" ^ i
! turbata multis biliofis , durabant j; diu multa talia,deinde dyfinterica cum dolore. Reliqua leuiafuerunt. Infummd ,! ^

'febreseumreliquerunt,difceflitq;furditas, ^Centzfimoeflabfoluteludicatus. Febris Ardens. \fimo^-yige-

, fimo, y Ide et

Hic vir memoratu dignus eft,qui morbum graaem vz*riem-rQbore ^€pft^ali0qattaftto mcu> . itb..z. de. dicL
bo futurus impar» Et omnino pulfibus eius inerat robur,fimufque reliqua omnia fecundum na^ ■ decr.cap.^- cl.
turam conflabant» Dixi vero ^aliubi Hippocratem praterijffe hanc partem in febricitantibus;

■■ ■ prgfagitionis I ' ~

_ IN LIB. III. HI PP.__I

praefagitioms. lametiamrefpiratfo videtur, appetitus laboranti inculpatus fuifferquse magni |E,
funtjVt ille ipfe docuit,ad falutem,poderis. At febris primo quidem acuta inuafit, verum eius po- ^
Ilea eft acuiias retufa^De qua fcripfit Hippocrates: Febris alia^s aliter exacerbabatur,fed fere' inor^ ^
dinate» Vnum vero habebat aeger periculofum flgnum, vrinarum tenuitatem & nigritiem* Vn^
de naturavixtongQaen^jeHPemerbum debellauit, fanguinis concitata eruptione die quadragefi- j
mo ex decretorrjs vno: coxendicis^3 dolore,&!: omnium inferiorum partium, poftea creato: Nem:
peenimma^f morHe&aquaemiit, quaeiudicent fe,egregia* At neqj hoc plane'eft difcufliis mor;
bus: fed drca diem otftogefimum figna eluxerunt ex vrinis eius maturationis: poftea vfqs ad cen j
tefimum diem paulatim coneodus,omnino eft profligatus»

Aegrotvsx

$ t ^bdcTdi Nicodemum ex V ener e & Pow corripuit Febris. Initiofafltdiofks erat,cor ei dolebat^erdtfiticulofus^

lingm exujia.:~)irm& tenues^ac nigr&, Poflridiefebris exacerbata efl,horrebat,faJlidiofm erat, non dormiuit: yo-
muit biliojafauaturime fimiles: NoBern quietam duxit ^dormiuit. Tertio dtefunt euntia relaxata,et remifiofuit:

’ Sub Solis occajum rurfus^rauim halsuit: Nox laboriofafuit. Quarto rigor,febris multa,omnia dolebant: yrin& te
: nues,fifpenfwnemhabentes, Sextonmltumdelirauit, Septimm dtesleuisfuit, OSiauoalia fueruntomniaremijja. p
i Decimo, Proximtsq; Diebus tenuerunt illum quidem dolor es,c£terum omnes illi leuiores. Huic ,Acc^tones et Do
\ lorespracipue Diebus paribusfimperincejferunt. Vigeftmo albamyrinamreddidit,qu^ craffa erat,jedrepofitanS
de fidebat imultumfudauit: umsjebre liber efl ejje: V effere redijt calor,ijdemqs dolores,horror,fitts,aliquantum de-
liramt. V igefmoquarto multam yrinam & albam reddidit , m qua rhultafubfidebant:Judor ei toto corpore coftoje
calidus emanauit. Sine febreJudicatus eji,

ipfe Hippocrates flgnificauit dices, Accefriones& dolores diebus paribus* Quare etiam i
a' vigefimo die fudore eft iudicatus* Sigillatim vero qui omnia tenet memoria, quae ante expofui^ |
mus hoc libro, bC fuperioribus duobus, atque ante hos in praefagijs QC praedidionibus, inuenire j
omniaipfepoterit* i

Aegrotvsxi j

] fed legere ego

, CtTToVjTOf t.A

' Cibo abhor —

; ruit. fiperitu
; enim dtjcnme
j pofitUGidenus
\ inter o-o-iTov
\ et aTriui-xtv.

i ^l.tnrpia.

\ C t Galenus i
com. addit et
\ menfuexcre-
i tionc,cmmta
: me nullam m
contextu Hip :
pocratis metio ;
nem'^idemm.\
T) ’ \'n sroM .
i. diu,

' EVepi n-T-dv
i lepiyiy, Gale-,

’■ nus tamenyi,,

i detur legijf
! iJ.sTct S'i riiv
i Kpta-iv i, poji

: iudtemm.

8 ^ InThafo Mulier quada morofa ex Moerore cum occaftone,re6ie fidns,Injomnis eflfa6ia,<^ \ib$ abjlinuit
\ eratq; fttibunda &faftidiofa. Habitabat hixcprope flios Pyladee in Leio. Primo die circa mitium nodiis, timores,

; yerba multa,moeflitia,leutsfebricula: Mane multes conuulfiones: Sicubi multee illee conuulftones def nerent, delira- 0
hat,&loquebatur^cont^acit€r: multos dolores,magnos,afiduosq; habebat. Mlltero die eadem permanJerut,Jom~ I
‘ num non cepit,febris magis acuta. Tertio conuulftones conquieuerunt; coma & in fomnum incbnatio, rurjusq; yi-r I
gilia,exercitauerunt eam: continere fe nonpotuit,multum deltrauit,febru acuta: Sub hac no6iem fudor multus toto \
corpore & calidus prorupit j': liberata febre dormiuit,plane niete confiitit,Judicata efl. Circa Tertium dieyrma j
ntgr£, 0 ^ tenues: fiiffenpo^ multum erat rotunda,nonjubfidebat. ^ Svb Judicium Menfes copiofiprouenerunt. |

Quid didio ^va-dvioc, id eft morofus, ftgnificet, docuit Critiastcuius funt haec verba; Moro^ | „
Ifus^disqtrihakfeMai^^^us-ftomaGhaturjS!: de magnis, plus ceteris mortalibus diutius^}?* Erat er^ I
;go triftis vel tetrica,quam hic morofam Hippocrates vocatj qu» diu in triftitia perfiftebat: Quod ;■
i iterum paulo poft de ea dicit, quae Gyzici gemellas filias enixa erat: Tacita vero & tetrica, nec ad :■
animixquitatem perduci potuit* Verumnon poffum non mirari, cur in hac muliere non addfi ’
derit, vel cohibitos omnino fuiflfe menfes, vel non perfede profiuxiffe* Nam acute fimul ex hu i
morum abundantia videturlaborafle, atque tertio die fub nodem perfudores eire& menfium|
excretionem iudicata*Quin etiam multi menfes poft iudicium euacuati,morbi deceffionem con^ i
fiVmauerunt. Vring vero color,licet effet niger, nihil attulit periculofi: quo'd retenti menfes eflent
magis melancholici * V nde mulier merito morofa euaiit,St: timida, interimi}} delirauit, & comate;
eft detenta* i

Ae G R O t V s X i i V

iquet co¬
loris, proximtsq j diebus talia commode. Qmrto yrina tenuis pauca, habebat Juffenfionem elatam,nonfub fide- ;

hat: Sub noEiem delirauit. Sexto ex naribus largiter multum fluxit,inhorruit,ac mox Judauit toto corpore multum
calidum:fmefebre efl Judicata. Dum febricitaret, & iam iudicata effet,Menfes tum illi primum prouenerunt, '
quippe yirgo erat. Perpetuo autemfaflidiofa erat,et horrebat,facies rubicunda erat^oculi dolebant,caput graue erat.
Huic non repetijt,fed Judicata efl. Dolores diebus Paribus, ;

Aetatem puellam attigifle menfium, ex ipfis liquet Hippocratis verbis /menfes tum primum
prouenerunt/ &ipfum etiam fuiflTe morbum ex humorum copia,iudicatumip die fexto efle,qj do
.lores in dies pares incurriifent, vt ipfe fcripfit. At mirum non reuertiffej cum fextus dies non ftt*^

BE MORB. VVLG. COM. III.

ifi

' A fioaum hoc K rarum ilh' zccidiffe mdicamt, cum fcripUt /huic non

repettf t, fed fudicata eft/ tanquam debuiffet repetere. At vero caufam etiam cur non redierit, fcri^
pfit addendo /dum febricitaret, & iam iudicata effetjmenfes primum illi prouenerunt/. Nam va>
cuationis perfeueratio diebus poft iudicium, fatis erat, vt firmum feruaretur iudicium, quod die
fextopra:cefleratperfanguinis eruptionem 8^fudores,maxime quo'dnullaeifet princeps pars
inflammata, neque maligna humorum abundantia. Ipfe certe plethoricum vitium elTe fignifi>
cauit, cum dicit, perpetuo in facie ruborem infuifle, in oculis dolorem, in capite grauitatem.Pla.-
num ergo erat, folam requiri vacuationem, quam natura tertio die incepit, coniummauit fexto.;

Nam per naturam, non vt morbi fymptoma, ventris vacuationem accidiflfe ipfe dilucide his ver.'
bis indicauit /ter tio aluus multa reddidit aquei coloris, proximis^ diebus talia commode/: hoc
adiecfiit denDtat,quae off endebant,excerni. Porro' ex t)s, quxfurit in eius hiftoria expolita etiam
hsec duo ad prgdida, declaranda duxi,primum quod initio eft fcriptum /lingua fuliginofa dd ari^
da/ alterum hoc / quarto vrina tenuis dC pauca,habebat fufpenfionem elata,non fufiridebat,deli-
rauitA Nam horum Prius relatum,vtile tibi eft,vtne omnino putes ful%Wfom-lm^am-elfe'cxr'
tialem:fic autem appellat tindam quafifuligine quadam,qute ficca eratex vaporibus: Alterum,

^ B quia etiam in alijs ggris cum dixerit /fufpenfio elata/ ftatim fubiecit/delirauit/ innuens quod eiuf'
modi fufpenfiones delirium comitatur:Quanquam in praefagrls, vbi omnia, qu^ accidunt vri-
niSjcft perfecutus,nullum fecit prsfagium ex eis deliri). Quare fignum hoc videtur per leipfum,

nemindicat4.Nam,nuIlusplaiie'fiffatusfnfft,defemHtui::adMaavaia4tlpenfi0nes.

Ae G R O TV s XI I I

S4 Apollonius Ahder£ morbum reSius diu jujlinebat. Mimui autem 'illi erant Vijcera , ac circa iecur confuetus * Jonfipert .
dolor multo tempore conJe^uebatur:&* Jknetuncetiammorbuseumregius cepit, euafitjsflatuofm, acfubalbidus. ]

Cum aquam bibijjet: & edijjet intepeftiuins bubulam, eumparuus calor primum inuaftt, decubuit. Deinde, cum Tin gracU cod.

; loBe yjusfuifjet coBo crudoq; copiof6, caprino & ouino,l/i£iuq; malo , omnia multum ojfenfa funt: nam .-febres \quos uiderim,
exacerbat & Junt:yenter nihil ingefiorum effatu dignum reddidit il/rin^ tenues reddita, & paucae: fmni non ade^.f^^^” bacnon
rant,inflatio mala,magnafitis,comMqfus erat,hypochddrij dextri eleuatio cum dolore, extrema partes Imdiq; fltb- f^l^eiur.
frigid<£,aliquantum delirabat,omniumohliuifcebaturqu£ locutus eflet,mentemouebatur. Circadiem^uartumde • s

cimum cudrigore incaluiffet,decubuit,&yaldeinfanijt: clamor, perturbatio, multayerba, rurfus quies:

Qniq; coma inceflit: Poflea aluus turbata multis biliofis,meris,cruiis:yrmae,ni^£,paucdi,tenues, multu implacidus. ^adMtur"cir~
erat:deieElionesyarioierant,namerantyelnigr£pqucde&‘yirulentdi,yelpingues crud£&‘mordaces,tandem caTrigeflmii, i
etiam ladltflimiles reddere yffus efl. Circa diemV igefimuquartum leuius habuit,c£tero nihil immutatum: aliquan giyris acuta de i
tulum menmfuit compos, ex quo autem decubuit, meminit nullius: rurjumq; fibitodefipuit, omnia inpeius yer- 'telliones muU .
gebant^p. ^Circadtem Quartum&TrigefmumObijt. Huicfemper,poflqudmhomine ego uidi,Aluus turba t a tenues, deli i
tafuit: Vrina, tenues,et ni^et: comatofus tpje,& iusmis: JExtremeepartesjrigida,: Delirusperpetuo,Phreniticus. 'rm, extrema j

■ frigida, muf |

Iam in hoc etiam Hippocrates, vt in alijs multis,in fine ipfe narrationis breuibus capitibus fym: ?

ptomata Saligna quae acciderunt, docuit: ex quibus inftare mortem prxuideas. Habet autem di iB-t^l.Quar
diofic:Huicperpetuo,poftqua'mhominernegovidi,aluusturbatafuit:vrinaetenues,8i:nigr3e:, tngeft-
comatofusipfe, 5 ^infomnis:extremg partes frigidcjdehrus perpetuo. At fingula clara funt,fi quf I”*® ohjt.ubro
anteexpofuimus,meminifti. \t4-mei.dedte :

^ ' \bmdecr.€a.tif, \

AeGROTVS XIIII \

I pnjvo j

Mulier Cy:^ci,qu£GemeUasfilias Difficulterpepererat,&*minuserat purgata, PrimoDiein-Febremincidit trigefimo, |

I) horridam acuta: capitis (uberat & colli dolorificagrauitas. Infomnis initio,tacita & tetrica, nec ad animi aqui- \nijt lUicJit mi \

tatepotuitperduchyrince tenues‘^p,flticuloJdfajiidwJdflepemmero;aluus erratice turbata,rUrJusfconJiitit. Sex \da. ■

to dte flib noBem multum delirauitqnon dormiuit. Circa V ndecimum yalde mfanijt, rurjus ad mentem redijt: yri- j c t .t-stdStur ;
n<s nigra,& tenues, deinde aliquantopofl oleofle: aluus multa,tenuia, & turbata excreuit. Quartodecimo multa, j ialiquib’’ cod. \
conuulfiones,extrema,partesfrigida,nihilamplmfapuit,yrinarejliterunt.'^ f Perijt. Phrenitis. "gra.

\t. et decolores.

Non tantum,quia non probe fuita partu purgata,fuperfuit mulieri huic fanguis magis mclan £> t t^l.De- \
cholicus(qu^caufaerat,curinitiotaeitttelfetS!:u:etri<a,necpQft^danimi perduciequiiatem:8d cimofexte mu
poftea multum deliraret, vt valde inlaniret) verum etiam propter difficilem enixum inflammato: tapoect-rno ji- ,
vtero febris eft auda. In confpicuo porro' eft vitiofis humoribus ad caput fublatis delirium furio-
fum extitiffe,fimul% conuulfiones confecutas efle.Decrdoriora dieru circuitus, vt in oibus f gris, i ^ieb.dec.ca.4.
ita dC hic conferuatur. Sicubi videatur raro quicquam eflTe labefadatum, illud folum adnotamus. i i

n dicit hac mu-

Aegrotvs XV

8 In Thajb Dealcis Vxore, qua in L ao decumbebat, ex Moerore Febris horrida acuta corripuit. Ab initio coope -; Jeptio die obtjf

riebatur &perpetuo:Jemper tacita yillosflraguli captabat yellebatq;, ^Jcalpebat:plorabat, moxf ridebat,non \ fe. _

^ _ ‘TmiaXllaflS ~ uuu " 'dormieUat: j .

85

_TTlJ^LfB. III- HIPP DE Mor: V

■dormiebat: jlum ifitctmento nihildeijciebdt:admonitapaululum bibebattlrriniS tenuesy& paucdiynonhahentesi^
Jubfidetiam.-febresiid manum tenues ^partium extremarum frigus^ Nono die multum delirabat, rurjusj; admen~
■temredijt,tacita. Qjtartodecmofiiritusrarus,magnm,permteruaUu,rurfusqi breuijpira. SeptimodecimoaU
f ir itamento,turbata deiecit: pojieaipfi potus non pertranfibant,prorfus mente falfaefl,nihilfapicbat,'\nihilfena:

^"nta^etpado dijienta et arida fuit. Vigefimo multumeji locuta,redijtqi admetem,mutd, breuijptra. Frimo&*Vi

mfl.^ideGd Ig^f^no BefunBa cfi. Hutc erat Spiritus perpetuo rarus & magnus: Nihil fentiebat: Semper cooperiebatur: .Aut
pl>r»z.dediff/tnultum loquebatur,aut tacebat perpetuo. Phrenitis.

rej}.ca.6.cl.:^,\ - ■ ' ,

pag. 6 ^. a.ubi \ - A primo hsecfuifle phrenitica videtur» Suntautetales,vtfpn'usdi'xj,gramflimxphremades:
hac uerha obit \ acocyffime quofquos inuadunt, tollunt: fed nunc quidem haec febricitans acute, ad diem vigefi^
ter declarat, mumprimura fefulientauit, for taffe quia modice febricitaret»;Proindevtinfinuaret hoc, fcripfit
in hac vna xgra / ftbres^mamnnfSane videtur haec delirtj fpecie ex melacholia QC phre
; nitide habuilfe niiftam: nam hoc / aut multa loquebatur,aut perpetuo tacebat/ oftendit eiufcemo
i di mixtionem» At nefcio,cur Hippocratis interpretes nihil icriplerint in haec verba, vbi ait / fpi^
ritus rarus/ quod eft perinde ac per interuallum: atq? fane' videtur deinceps idem dixifle» Forte er
; go aut vt raritatis augmentumindicaretperinteruallum,addidit:acfi itadixilTetjper magnum
admodum interuallum: eli enim interdum confuetum, vt magnum relinquatur,folumcjj vfurpe^
tur per interuallum» At non perpetuo (quemadmodum in alijs) immo nec diu mulierem hac ita
i toto morbo fpiralfe indicat» Itaq? fubdit / rurfus^j breuiipira / indicans etiam hic, vt antea, ex fri¬
gore, non paruo tantum, fed magno interuallo etiam,mulierem refpirare: qui re vera eft breuis
fpiritus» Nam rarus 8 C magnus,q[natenusrarus.eft,TninQi:jeft&equente&magno:quatenus ve>
ro magnus, hadenus prxftatparuo Sfraro, SeOTrdunxvtrtmqj=i^turjOTauseft breuis fpiritus
• ; & rarus» Videtur^3 nunc quidem quafi etiam ea refrigeratione fuiffe muliercula hxc,'qua qua:

; apneea i»fuffbcatione,prehenduntur,tenentur» Itaqj de ea iaribit/vigefimo die multum locuta eft,

; redijtcp ad mentem,breuifpira/» Vocis vero defedus fere'adiundus eft Cum breui & raro Ipiritu»
Atveroper inter uallum cum raro fcriptum, pro longo admodum interuallo eft accipiendum»
;Nam pauco morbi temporeFignificare non poteft,quando in fine htftorif fcripfit lifc/ huic per-
; petuo fpiritus rarus 8 C magnus erat/nam^rpetuo <grgceJ^/£t riMog) dicere pro toto morbi fpa
itio ad finem vfcp folet»Et quemadmodum-hecfperpetuo/ficillud dicit /lemper cooperiebatur,
iaut multum loquebatur, aut tacebat perpetuo/» Nam multum loqui phreniticorum eft: tacere
melancholicorum: 5 C cooperiri eft commune vtrifque,nifi quando ex frigore cooperirentur» G

- Ae g r o t V s X V i

S 7 ; Adolefcens Meliboest ex nimio Potu & Venere diu calfaSlus decubuit: horrebat, erat fadlidiofuSj injbmnis,

necfitiebat. AluusPrimoDiemultaflercorareddiditcummultaojfufione. SequetibusDiebus multddiluta,qui&\
\bilem referebant.-yrin/etenueSypaucaydecqlores.-Jpiritm rarus,magnus per interuallum: hypochondrij conten-'

■ ■ ‘ .tio fubmollu, ex "ymjq; ohlidga: perpetua cordis palpitatio/eddidit oleojamyirinam. Decimo delirauit modice, mo

dejiusqi & tacitus erat,cutis arida diflenta: deiedliones l>el multa tenues ^el biliofe & pingues. Qmrto-

\decimo defipuityCundiaexacerbata funt,multum delirauit. Vigefimo lialde injdnimt, JeJe iadiauit,nullam D/rinani
'reddidit,modicum potionis continebat. Vigefimoquarto Ohijt. Phrenitis.

\ -:■■■■■. . . # . . :

MuItaquidemipocdbei^B^fflSBmtpS^jEirigffltt-CsruiH-cerebro» Venus vero cum haec fatis Ix-
I - (j 4 tt,tuinviresdisto, j8£4dHEtat»Itaq3 adolefcens hic vitipfacolleda humorum abundantia meri-

i ito a modicisfebribus coepit: qui cum indies peius haberet,in phrenitim tandem exquifitaminci-

dit.Nam oriri illam magnus dC rarus fpiritus indicabat:6!r eius modeftia,&: perpetua taciturnitas
; modice zegrum defipere» Namleueifr^ mriMthmrifr jamfaesjMirfi^busatecaufrffftunt : qui con H
i trarijs funt moribus,de magnis» Cur aut raro ipiritui /per interuallu/ addiderit,in fuperiore ggro
- ;tradauimus» Et de hypochondriorum palpitationibus&aliubi,6t: in praeiagt)segi:ltidedefub>'

i |inollihypochondrijcontentione4Iumeamquaetumorecaretappellare:qugfit,vbinullomufcil

I !iinvitiofunt,fedoffenfeiuntpartes,qua:intraperitona:umfitaefunt*

Naesutqiio.- SBCVerumillamihiAejlasyideturjecudumrationeprofuijp.NaajliuosmorbosHyemsjuccedesjoluitybyma
rum fuperiM ; les Aeflas infequens tranfmutat. Quanquam iflaper fe Aeflas haudjlabilisfuit ,fedfuhito cmda,aujtrina,et k uen
memintt Gal. \ tis filens euafit: profuit tamenadaliam tempefiatem tranfnutata. At in Magna Parte pono Artis efferediepqp
P‘^g‘H 7 -b i fi de ijs qua tradidimus, exislimare. Is enim qui nouit,<& ytitur hts, non magnopere mihi in arte falli yideturpof^

fe. S ingulos autem Temporum Anni Status perdifiere efl operapretium, et Morbos: Quid boni habeatflatus uel
\ morbus commune: & quid mali, flatuifit hei morbo commune: Et qui longuS morbus & lethalis,qui longus fa.

\nahitur: qui acutus cdt'lethalis,qui acutus &'fand)ilis. Series hinc Dierum Decretoriorum obflruanda efl, et Pra
dicendi hinc facultas [cienti datur. Hincfcire efl, quibus,quandoqua fit Vidiusprafcribenda Ratio,

GALENI IN SEXTVM HIPPOCRATIS

DE morbiS P O P V L a RIB V S

. L I B R. V M E X P L A N A TIO N E S

a lunio Paulo cralTo Patauino in linsi-uani latinam verfx

'sime recognita.

argvMentvm

Liber Nihil fere quod ad Vulgares morbos attineat continens, fed multis quali Aphorilmis
, ab Hippocrate forte ad memoriam colleftis, per ThelTalum
vel alium quempiam conflatus.

Extum Hippocratis hbrdm de popularibus morbis multi explanato^
res corruperunt, alq aliter (vt quifqj le verifimlllter explanaturum efle
fperabat) Ipflus verba permutates. Quamobre & propter hoc ego ve--
teres codices Indagare, 5 <r eorum commentaria qui primi librum hunc
explanauerunt, euoluere coadius fum. Inter quos bC Zeuxis Tarenti¬
nus, & Erythraeus Heraclides cenfetur:ante quos etiam Bacchius,
Glaudas extlterunt.Iftl ^ne fl veterem prius fcripturam edocentes,log¬
eum efle mendofum poftea dicerent, conIentaneiSefletpropterea bC Ip
fos vera Hippocratis feripturam hac aut Illa efle cogitare: eorum^jj mi
hl dillgetia probaretur,fI poft loci caftigatlone eos aliquid vtile vna' bC
^ ^ nl cofentlens edocere perfpicerem. Quapropter, cum iiil non nunqua

In vtroqj aberrent,Illud mihi longe fatlusfore vlfum eft,ri antiquam ledtionem feruans eam fem^
per Interpretari ftuduero.Quo'd fi hocinterdum-fecerenequiuerim, ipfam aliqua verlflmllica^
ftigatlone emendauero: quemadmodum Heraclides In fecundo libro de morbis popularibus fe-
« cit loco Illo,vbl fcrlptum elt, Ad Aphrodiflum autem vraf^fgraac^dy/jflEt) fpediabant. Quoniam
ab 'explanatoribus haec dldllo ovpcu minime probabiliter declarata efi:, forlan (inquit) prius
D %pcu per Ilteram 8 feriptum erat: liilea vero, quae In ipla media erat, abolita, librarius ovpcu fexu
ptum fulflfe exiftimauit. Fleri nanque hoc modo potuit, vt membrana tenui deleta fimul bC
h^cllnea deleretur:6d ab Initio protinus IpEm debilius oblcuriWquefcriptam temporis lon^
ginquitateprorfus euanuilTe. Inter omnes aurem, qui veteres fetipturas peruerterunt, Capito^
nem & Diofeoridem ad hoc faciendum audaclffimox inuenio. Ego itaque coflderansjnumqm^
niumIfl:orum,an eorum tatummodo qui redlefelpturas commutarunt,an nullius prorium,me>
minifle aequius foret,mecum ita conftitui, fl nullus eorum, qui commentaria h^c iedlurl funt,ip^
forum longitudinem aegre laturus eflfet, omnium meminllfe redllus fore: Sed,multi cum fintjqui
non huiulmodi folum commentaria, verum etiam moderatiora vituperent,Iblum^3 vtihbus ftu^
deant, mediam quandam inter vtraque hcec extrema explanationem facere. Atque Id ftatim ab
initio teftatusfum, vtabhilce commentartjs recedant, qui Ip fis nondeledlantur.EgO etenim,
quemadmodum alia multa rogantibus amicis obtemperans confeci, ita bC halce explanationes II
Iorum caula facere aggreflfus fum.Ea vero,quae a me fcriberentur,In vulgus exire confiderans his
prooemqs opus habui. Quemadmodu Igitur haec prxfatus fum,ita bC Illud prxfari necelfum eft,
locutionis videlicet genus hoc in libro longe ab eo effe druerfum^i qucrlspprBaoiS^ ter tlQ.de mor>
bis popularibus libro Hippocrates vfus eft: quOs fere ogscoafeniluot^iblosa bH tppocrate, vt
' TwnaCIaftis. uuu q emitterentur.

_ 1 ^ ^ ^ in lib: VI . Tiipp. ^

’ cmitterentufjfuiffe cofcriptost ex alijs autem quinqj quintum & feptimum proculdubfo fpurios E
: effe ac fubdititios. Sextum vero hunc,quem in prxlentia habemus in manibus, dC anteipfum,fe^

! eundum librum, ex illis qutefibiipfe Hippocrates collegerat, Thefialum eius filium aiunteon^

I flauiffe: quin bC non nulli ipfum Theffalum aliquid ex propria fententia adrcripfiffe opinantur:

: non nulli vero poft ipfum alios» In primo fane' atq 3 tertio libro quafdam aeris conftitutiones Hip
' pocrate&e^xsntt^oftquas morbifavulgassrgrauati enumerantur; hancm.didfionem
ffctyTA ilHsixtdhuereHltppocratesreon^idtur: dC hanc ob caulam librorum inferiptionem talem
: fecit,popularesipfosappellans(grgce tTr/^nfj^tovg) quiademorbisinpo-pulumpammfguietibus
i inij^sagituE3noaufe7r2pi^, T&).r l7r/£r};^./®i/,hoceft,deiprius Hippocratis peregrinaffonibus,qui^
i bus multaxduua.tesperagrauit» In duobus autem his libris haec eft exigua portio: fed plurima do
I (Dirime portio aphorifmi quidam efle videntur,, finguli propria -Gtrcuttfcriptionefeparati» Quare
i duo hi libri cum propria inferiptione carerent,aliorum communem fufeepifle dicuntur, vt SC ipfi
; videlicet populares vocareturjcum minimurn.in ijs contineretur,quod ipfi inferiptioni confenti>
i ret* Quartus autem liber iftis locutionis forma perfimilis, contemplationis vtilitate longe fupera
I tur» Quicantpverolibrambunc fextum Theffaii-conftitattoaes-appellawerunt^-manifefte fallun^

I tur» Haecmdii praedixiflefatis fit,cum8^ alia non pauca a'quibufdam explanatoribus feriptafue F
j rint,quae,nelongior effemjcongruensfuitpraetermittere»

I Qmbufcunq; ex Corruptione.

Communem aliquem fermone de re comunt lemel tin facere conftitui: cuiuis autem leduro,
j fecundum propriamlinguam,vtlibuerit,fcribereliceat»Non nulli quidem prima diefiione

'i €x tribus fyllabis conflantem fcripferunt, aliqui vero oxoV^o-/ ex quatuor; quidam no per z feri^
i bunt ozocr^o-iv fed per fecundam fyllabam: quemadmodum Capito non in hoc modo, verum
j etiam inomnibus^alijshuiufmodi nominibus fecit» Nihil autem artis operum,hoc, an illo modo
; fcripferis, interefl» Quocirca melius effe mihi perfuafffi eas folum feripturas in meis comentarijs
I attulero,qua£fententiaefignificationem permutant : qug vero folisverbis,fententia minime viola
I ta,diflentiunt, eas cuiufqj arbitrio feribendas ac proferendas permifero.Rurfum igitur ab altero
i initio fuprapofitamdidionem repetens ad ipfius explanationem me conuertam»

ii Qmhujcunq; ex Deperdit tone circa 'yterum, Tumoribus in Capitis^aukatempermutaturam[incipite dolo-’ \

I res^& qutcunq; alij ab 'Vteris^iflts, odio aut decem menftbus in Coxendicem finiunt. q

! Quod Attici a/x/BXaxrtv ideft abortum vocant, id Hippocrates aVoi?) 0 opai/hoc eft deperditior
I nem,appellare confueuit: dC verba vero huic appellationi congruentia, dC a' grammaticis vocata
I participia,ipfi proportione quadratiafcribit: Ay.0Xcecrzm autem,hpc eft abortiri (fortaffis enim
I quifpiam & id ipfum ignorat) de imperfedta foetuum emiffione, vtcunq3fa(fla fuerit, pronuciat:

; medicamenta quoq3i4prgflatia,amblQtica i»abQrtfuu facientia, nucupant. Significatum quidem
i dicflionisfemelnunc dixifle abunde fit:mox vtiliora incipiemu% Illud tantu prius admonebis
i mus, veteres explanatores ditflionem illam in hac parte ita fcripfifle /quibufcunqp a' perditione cir
I ca vteros,& tumoribus in capitis grauitates conuertitur/ perdi tionem,non deperditionem,voler
j tes ipfum abortum nominare» Ali) vero /de/ prgpofitionem adiungentes,deper ditionem fcilicet
I ipfum appellare voluerunt; atq? ita f^pius Hippocrates appellauifle deprehenditur: num vero 8 C
I hocloco ita fecerit, obfcurum eft» C^emadmodum autem in hac dieflione, fi varijs modis feri^

I bant,e'adem tn orationis fententia retinetur, ita fiquis vteros plurali numero aut vterum fingula^
i ri, bC capitis grauitatem aut grauitates dixerit, orationis fententiam minime variat» Qua de caufa
I 8 C ego Galenus has in locutione diflenfiones,qug rerum fignificatarum nullam permutant,recen
i fendasexaminandas^3nequaquaiudicaui» Quodtgtturab Hippocrate dicitur,hoc eft: QuibusH
i muh'eribiTs^&e?t«ilLabor tit.cgdematai»tumores,in vteropaffis,percofenfum graiiitas capitis ac^

! ciderit,hisinfincipitedoloreexcitari:necnon&aliascapitisgrauita£es,quaecunq3ex vteriafFedi
I bus oriuntur, eadem ratione fincipiti inhaerentes dolores cScitare» Primum igitur quid oedema-*

I tis nomen fignificetjconfiderare opus eft» Videtur. n»femper Hippocrates (vtplerucp oftenfum
i eft) o& prgter naturam tumores hoc vocabulo noiare,fiue dolore careat, duri^3 fint,quos proprie
j fcirrhos Grgd appellant :fiue dolore inferant,quos phlegmonas i» inflamationes,proprie vocat:

I fiuc^biep dolore laxi atep molles fint,hos vero folos oedemata Grgci noiant» In praefentia fane' vi' \x
i detur eorumtumorum meminifle, qux diutius permanere, dC capit i grauitatem inferre valeant» ■

I Quo'd in abortibus quide id euenire foleat, res ipfa fenfibus appares teftat: veru quid fit in caufa,

; quare inter alias capitis partes finciput magis dolore afficiatur, quidam huius libri explanatores
indagare conati inter fe diffentiunt» Altj»n»fitum e' regione,quem Grgci )(cg.T i^iv vocant,caufan^
tur:lumborum naq3 dC plane' dorfi partibus affecftu aliquo diuexatis in pofterius cerebrum fitus
recftitudinem pertinere afKrm at: non nulli bC ipfius vteri pofterioribus partibus affedis occiput,
^prioribus finciput,afFe(ftum participare teftatur» Verum ali) fitus recftitudinem, quam 8 C icc^r tv
Hippocrates nominat,dimittentes,cerebrum in cofenfum vteri affedluu duci contendunt,vtpote
~ ---^----■---quae---"

DE MORB. VVLG. GOM. I.

*55

A quas neruo^ particula fltjcerebrum vero neruis originem prgbeatjatque iccirco capitis graiiitates
oriri: fed cum plurima cerebri pars in fincipite locetur, propterea eo maxime loco dolore femiru
Alt) partem hanc capitis infirmiffimamefie dicentes, ideo 6^ magis ^alias obnoxiam elTe vitijs
affirmant» Cauterum qui ex medqs cerebri partibus in fincipitepolitis in vterum neruos defcen-
dere aiunt, neqj ,vt ipforum mentio fiat,digni funt :ficutneq^ etiam illifhttafle ,qutafierunt, quia
neruofus vterus eftjideo ipfo patiente fimul dC neruorum principium affici: cur naqj peritongon
vtero vicinius,intefiina, ventriculus,8^ feptum tranruerfum,quae 3 C ipia neruofa funt, non in afFe
(filium vteri partipatione trahuntur c" Qua'm ifti, adhuc illi magis damnandi iunt,qui vna'cum te
ftibus cerebrum affici tradunt, qin dC ipfi ex eadem materia, ex qua 8 ^ cerebrum, creati funtiatqj
ideo nihilmirum,ri & vteri affecfius cerebrum fentiar, quandoquidem 8 C vtero teftes inhajrefcat»

Quo'd fi adhuc rudiores iftis recenfuero,forfitan me quifpia increpuerit,6;: eorum,qu^ fupra po.-
fui,immemoremappelIauerit, Satius igitur fuerit ipforum nugis femelpofthabitis nequaquam
amplius eorum, quxdixerint,meminiffe» At eorum fermo,quineruofom effe vterum praedicat, i
fecundum aliquam figniftcationem verus, fecundum aliquam falfus efle putandus eft»Tria enim :

; "ffimilarium corporum in animalibus genera funt, exaguia finu carentia videntur; horS ; nemfi

B aliqua ex offibus, aliqua ex cerebro dC dorfi medulla, aliqua ex mufculis prodeut» Horu primum ; rum.
genus ab Hippocrate quide oinof copula noiatur, fecundum fneruus 8<lj| tonus,tertium vero|| ten | H 9^^*“
do» Sed certi quida h oies oia hgc neruos appellantes ob eam, qua dixi,fimilitudine, primum ipfo- j
rum genus coUigatoriu effe aiut, fecundumaucfentiisa£q3 elecfioriunvtertiumaponeurofi m hoc ■ nacuraoiTium,

l.t.Z

434i4.h

|tur (quod a'nullo carnofb mebro,aut pingui,praeftatur) hac ratione vteruneruofum effe ex qua-^ 47-4|- 53.

dam fimilitudine dicimus,deriuatum a' neruis nomen ei quoqj imponetes; quemadmodum fane i 5 '!• 7 % 15 C.
dC veficam & reliqua oia alba 8if exangui materia ita nuncupare foiitiigmvqn plurimum extendi, ^59-

rurfum^3 in fe ipfa retrahi5(f fubfidere videntur. Hac eadem itaq? ratione vocatu colem in ma- ;
rium genitalibus,^ vteri ceruicem,neruofos effe confirmant: no nulli vero et cauernofum neruu j
penis colemappdlat, ab eocp penem dC ipfum totum neruofum dicunt» In hunc itaq3 modu non ■
fecundum proprie neruorum potentia, verum fecundum corpoream fubftantiam fimilitudinem ;
accipientes deinde quaerunt, quid eff quare colis affecfius neruorum principia non fimul vehe-
meterafficit:principianeruoruautcerebrumdQrli^3medullamappello» Atquiin uterumnerui
C quida plane inferuntur:alioqui enim quo modo fentiretc'fed admodum pufillifuntifti, ficum
^ membri magnitudine comparentur. Quamobrem noleui confideratione dignum eft, fi quis ifta —

^ phyfice fpeculari voluerit, quid nam aliquae ex iftis mulieribus,quas ob frequentes vteri affedus
' Vterariasvocant,contractionibusacdiftentionibusneruorumconuulfionifimilibus corripian¬

tur: cum th in vteri phlegmone haud ita multum id accidere cernatur,licet febres valde vehemen
tes dC caiidx condtentur,ob quas lingua (vt ipfe deinceps hoc in libro narrabit) veluti a' fuligine
denigrefcat» Oportebat igitur eos h»c prius explorare, quicunq3 de capitis vteri^3 in affectibus
focietatedicere aliquid aggrediuntur» Calidas autem vehementes6j3 febres ab vtero prouenire ne *A?.conauHlo
minem in artis operibus verfatum praeterit» Nam in Alexandria fophifticam artem edocentes,a
quibus potiffimum libri logis falfiscj3 fermonibus referti funt, inter adolefcentulos a' gregibus SC
armentis venientes, SC ad ^gros nunquam accedentes, ipfi quoq3 hac in re minime exercitati ple
runcg verfantur: ab omnibus enim iftic hominibus victus ratio valde neglecta eft» Quifquis igi-
tur ex vteri phlegmone laborates mulieres cofpexit,quo modo calida magnat% febres omne cor
pus occupantes caput haud aliter exurant, atque illae, quf fine vteri vitio limiles oriuntur,appri-
me nouit» Cgteru, etfi nec adhuc euidenter illae febricitent,quibus menftrua purgameta fupprella
D funt, periculu tamen impendet,ne cito in febrem incidant: iftarum^ caputgraiiejxddimr,, ha¬
litibus tcalidis^3 humoribusj-repletur: quocirca 8 C ipfarum non nullae, febrim habeat poftea,aut t APtnm caii-
no habeant,fopore opprimuntur» Haec fane' ita fieri fenfu perdpitur» Qnae caufa vero fit, propter frigidi*. '

quam ab huiufinodi vteri affectibus caput repletur, poftea quaerere oportuit votis gdem iuenire
expetentem,fi'n minus,at illud falte quod experientia offendit,obferuantem,memoriterq3 tenen¬
tem» Igitur nos aliquas id genus effectuum fenfibus^pparentiu caufas affignare conabimur , at q ; _

hinc initium capere decreuimus» Inter oes corporis pmfes plurimas gradimmas^3 venas vteri ha ^

i jbet Cum% eos aut mefes,aut a' partu purgamenta fuppreffa,aut phlegm0ne aliqua vtcunq3 orta,
male accipi ut,ipfos fanguinecopleri neceffum eft»Quo"'' deinde putrefcete fi febris excitetur,inter
fynochorum fpecies ipfam conumerari opus eft,naid genus febriu ex putrefcete fanguine accedi
oftefum eft: hae vero calentiu vaporu vim haud paruamio-caput fubmittut» Veru capite quauis
de caufa horu vaporu pleno grzattates maximein. fincipite homine vexates apparerejilli quibus
artis opera curf irunt,prius qua'm a' me audiuerint,notu habuerunt» At quf huius euenti caufa fit, -J

forfan icire aues: tibi igif eSjqug mihi verifimillima vifa fuerit, expona,neq3 hac vnica,fed p^res,_

Primum quide vapores illos calidos proxime dictos per arterias in caput fubuolare ratio often- j

dit: ipfas quoQg a rteria s per croliu ab vtraq3 voc ati in fund ibuli parte redfa in finciput difturrentes __ V _

TertiaCialfis» uuu iif videre

IN LIB. VI, HIPP,

: videre licet* Praeterea & omni fanitatis tempore tenuia bC halituofa cerebri excrementa maxime E
per finciput difflari folere affirmamus:fiquide in ipfo futurxlaxiffimx funt^Si ipfa caluaria fubti ^
fiffimaplarimisc|3 meatibus peruia: Ad h^c 6 ^ multa fentientia corpora juxta futuras funt: me-
branulae,n*quxdam craflum cerebri muolucrum pericranio vocatae tunicx conne(fiunt5& multi-

j giscruc iantur*Hisfane' decaufisinfincipite doloresfiunt*i /Modoillainueniedacauiafupereft,

menfibus mulieribus ita malHiabffisin coxendicem finit, hoc eft ,'irruit': ~
mSrbus* Veru qin no nulli no ocflo aut decem mefibus/ed odtauo aut decimo, fcribendu cefent: i
^ dicunt^}3 in multis dC potiffimum vetuftiffimis codicibus hoc graecum elementum « bC hoc / re- f ^
periri 3« quide loco huius didtionisodiojilocodecemjfcriptuefletvlteriusquae&l iniftisfitdif-
terentia,ppendamus* Si,n*italegamus,0(ffoautdecemmeribusin coxendicem finire, ab abortu, I
no a'conceptu mefes numerabimus: fi vero odlauomenfe aut decimo, fic a coceptutpsfignifica- |
ri affirmabimus* Mihi fane' id fieri po ffe videtu r, vtf^undu v traq3 ledione vtroq3 modo fentetia I
: accipiat* At huius,quod dicitur,iudiciu experietiae comiTten^ii eft: queadmodum ego 8 C in oibus |

’ id genus,& in eo,de quo nuc loquimur, femper feci, Atq3 obferuati mihi,no nuqua quadraginta F
' diebus,nonunqua duobus menfibus,autquatuor, morbus finiri atq3 aboleri vifus eft :quibufdam ■
vero 8 C in plures menfes pductus fuit : & no nullae re vera ad odauum menfem,alix dC ad decimij i
peruenerut* Vidi quoq3ex vteroiiicoxett3fc^igra[fecolligTf^'3materia:id verohaudinmultis, i
quauis multas ex vtero male habete diu laborares fpedauerim*Eiusitacpinueftigarecaufamgra j
; uabar, q? no dum an re vera ita eueniret,certior fadus effem. Ariftoteles nanq3, an eft, prius firme j
‘ cognito,deinde,ppter gd eft,qugrf oportere praecepit: q> fiquis antequa,an eft,firma notitia perce j
: perit, propter quidfit, inueftigauerit,ho'mffiftenu^frgafnre^3maluiffe,^ veritatem explorare, j
aperte videtur. Igitur qui &C nunc ppofit^ rei caufem reddere conati funqhxc in mediu afferunt»;
Quicunq^*n,a' tem pore abortus vfq3 ad odo aut decem mefes numerare d^num putant, vterum i
duobus histeporibus,odauo fcilicermenfe dC decimo, malis tolerandis aftomff e diciinnodauo ;
enimmefefcetumconuerti,decimoautinlucemfdi:ficigituretinprgfentiaqfdemftatis tepori-1
bus contriftates humores excerni,qui in locum vicinu,fufcipereg3 tranfinifla potetemflrruerunt, |
affeuerant* At,qui a' conceptionis tepore numerandu effe iubent,rationi magis cofentaneum efle j
dicunt, vt, quemadmodum etfi tempore intermedio fcetus nullo vitio tentatus fit, nouum tamen |
aliquem motum vterus circa ipfum temporibus iftiSjdum aut conuertitur aut partu gdituqhabue
fit,ita dC nuc habeat* Cgterum vtriq? falluntur,qui fcetus motiones vtero tribuant, CXfi enim oda j
i uo menfe conuertitur,huc fane' motum oino ex fe ipfo ciet,atcp tunc paritur,cum vehemetius co- !
motus,aliqua ex continentibus membranis effregerit : hoc*n,& in libro de pueri natura hiice ver |
bisteftatumeft: l|Cum vero mulieri partus tempora adueniunt,tuc puero comotomanibushsS^, j »
pedibus fefe agitanti aliquam intimaru mebranarum dirumpere accidit: vna effrada reliquae im- ; »

! becilli orem facultatem habent: atqui prima foetum ambiens laceratur,deinde vitima. Qff igitur ; »
jnecdum vtero fcetus per abortum eieduscontinetur,neq3vt motus ipfius incolumes feruentur, j
ifieri poteft. Perinde vero, atqj ifti, necp illi fide digni funt,qui feptimu ihefem ac nonum foetuum I
: partus efficere: ocftauu vero ac decimum egreffiones praeter naturam vno menfe naturalibus tar- ',
i diores efficere afferunt: quod fecundo popularium morborum libro didum effe volunt in illis ;
..Epid. fca. I.; verbis, vbi dixit, | Poftero*ac fi dixiffet pofteriore tempore aut menfe: fed h oc prius in eo libro de- I »

I clarauimus* At ego fi hoc didum ita fe habere prius vidiffem, perquifiuiffem vtiq3ipfius caufam J
i diligentius : fed, qm per multa ftata tempora vteri affedus iudicari, & judicatoriorum dierum cir i
; cuitibus confonareperfpexi,vt ipfe inlibro de praefagifs docuit,caufaeinuetionem relinquo, cum j
: necp femper, neq3 plerunque ita fieri videam. Verum feriptorem hunc, fiue Hippocrates fit, fiue fi
Theffalus,fiue alius quifpiam, in duabus forfan aut tribus mulieribus ita eueniffe fortuito confpi i
catum, inconfultius de re neq3 femper neq3 crebrius incidete (vt diximus) in vniuerfum pronun ;
ciaffe exiftimo. Sed de his hadenus a nobis didum efto* Eorum aut meminerimus, qui in narra j
tione Hippocratis coniundione / 5 C/ interiecerut, inter ea partem /in capitis grauitate vertit /, dC !
i eam/ in fincipite dolores /: totam^j3 feriptura ita conftituemus / quibuicunque a' perditione circa |
j vterum,tumoribus,in capitis grauitatem comutatur,& in fincipite dolores,& quicunq3 ali) ab j
i vteris,ijs odo menfibus aut decem in coxedicem definit/* Medicinalem fane' quanda prgfcriptio |

I nem ad praefagiendum vtilem, non caufas reddente priori fermoni adiungunt, talem indicantes ;
effe fententiam:C^ibufcunq3 mulieribus in vtero ex abortu tumoribus excitatis in capitis grauf |

! tatem fit comutatiojfid in fincipite ijfdem dolores fiunt, iftis odo aut decem menfium fpatio in co
;xendi«£m: v£en»5^antia decubunt:tang non omnibus vteri tumoribus fincipiti dolorem in-
jferentfbtts-,neq3 oibus in coxendicem abfcedentibus,fed illis,tatummodo,qui in fincipite dolores I
I creant* Verum cu id quoq3 ego obferuauerim, haud ita fieri compertum habui* Quin etiam neqs
|ipfi huiufce rei aliquam rationem afferut: cur*n*foli illi vteri tumores, qui fincipiti dolores intu¬
lerunt,in coxendice ab his migrare putetur,affignari caufa no poteft* Quamobrem ne^ nos ipfis
1 “ .. ^ - - - crediderimus^ t'

tura puen cir-
: jca&ieni libri.

DE MORB. VVL^G.. COM. 1.

G4

A crediderimuSjVtpote neqp ab experientia, neq? ex rei natura,indicatorie fermonis huius affirma¬
tione confecutu liludquoqueincofeffbefteampartem,quamitafcripritHippocrates/&^quze- .
cuncp zlisc ab vteris /duobus modis explanari* Qmdam f^neachvteri affetfius ierrnonem referat, :
tanq omnibus ipfis haud minus, g praedidlus,capitis grauitates 5C in fincipite dolores euenientes i
habentibus* Alij vero ad capitis aftedlus fermonem referuntrac fi ita omnem verborum feriem s
fcripfilfet: Quibufcunqj a' perditione dC tumoribus in capitis grauitatem vertitur, in fincipite do ;
lores funt, dC airj qaoqs capitis afiedus ab vtero exorti in fincipite maxime fefe oftendunt* Alios i
affetftusintelligamuscapitisgrauitatiproportione refpondentes:aliquosautem exipfiscepha¬
laeas vocant,aliquos hemicranias,aliquos cephalalgias i.capitis dolores fimpliciter.

^mumhdbentes Cdpm,ft cjuidem Vcilid(iceruiceftnt,<&dijsrobuflifint,&*oj?ibm, Caputdutem dolentes:

Q^hus etiam ex buribusfordes mdndntyiHis Pdldtumconcduumefl,<!^ Dentes mdlepofiti.

Hoc loco etiam nihil refert, vtrumcraterauchenesgraeca voce perquinq3fyllabas,autcratrau-
chenes per quatuor,quirpiam fcripferit:robuftis enim ceruicibus homines vtraqj vox fignificat* |
Macrauchenes vero i*longicolli, vt non nulli veterem fcripturam permutantes fcribunt, non ean |

B dem rem fignificat* Valida enim ceruixrobufta nominatur, ob duritia magnitudinemg3 offium
pleruncp talis exiftens: ita quoq3 fe habent ipfi circupofiti muiculi,tendones,8!:' copuix: At long^ *AEomimo.
ceruices,tantum abeft, vt vi aliqua polleant, vt etiam prorfus vitiofe fint, perinde atcp anguftum
longum^ «pedus: quandoquidem id amplum efle, non latum duntaxat aut longum, oportet*

Amplum aute iri lati profundig3dimen{ione,pe(ftus collum & aliud quodq3 membrum confiftit,
cum proportione inter fe congrua ea aucfla fuerint: in ipfis vero prorfus longitudo aut maior
eft,aut aequalis ijsjquae moderate fe habent* Hominum quidem nobis obuiam venientium pedlo
ra non prius apparent, ^ eorum corpora nudata fuerint: fed caput illico afpicimus ,&quodriam
informationeacmagnitudinevitiuhabeatjCognofcimus: In magnitudine,fi minus fit,aut maius
^ coueniat: Iri formati one,fi exquifi te rotundum fit frontis occipitfjg3 prominentia carens peni¬
tus: aut acutum produdiores,^ deceat,e minentias habens,aut vtra%aut alteram tantu: aut vna
duntaxat eminentia praeditum, altera vero priuatum* In maiore itaq3 capite & acuto Sfexceffus
quantitas cofideranda efl:, 8>C ipfius ceruicis excelletia,vt ipfis meliusrie an deterius caput forma¬
tum fit, dignofcere valeamus; Declaratum eft enim in libris de tuenda ianitate non mediocrem
vtilitatem medicos ex huiufmodi cognitione percipere & ad feruandam membri fahitatem,2£ ad

Cfuturam vitij emendationem,fiqtiando didiciile prius acciderit. Sed in capite euideter paruo par-
riitatem quidem nouiffe opus eft: d:ea pr^terea,qua£ ad collum pertinent ex abundanti confide-
randa: quonia perinde ac trucus, dorfiipina ex capite tanqua ex radice progerminat. Alibi enim
didicifti med ullae dorfi a' cerebro, & ortus initium &facultatum copiam fuggeri: hanc medullam '
vertebrae includunt tenuem quidem, pufilIa::craffiorem autem faflam, ampliores* Cjluemadmo-
dum igitur magnum pecftus ampla interius cauitate inane eft, in qiu^uomagnavifcera pulmo- j
; nes Ccilicct atque cor nulla ex parte comprefia continentur: perinde dC exiguum pedlus propor- ;
'tionefibirefpondentiahaecviiceracontinet, exigua videlicet &:inangufti|sverfantia: haudali- |
ter caput & dorfi fpina magnitudine refpondentia 8<I cerebrum 8^ medullam includunt. Cum j
emm membra hxc grandiora funt, & cerebrum & medullam ampliores, latiorescj3rpiritus ca- |
uernas in ipfis efficiunt: at fi pufiila fuerint,contrarium euenit* Vis preterea cogitandi ijs,qui aut |
nimis magna capita,aut nimis exigua,euidenter poffident, obfefa eft. Sed exigua capita femper
praua funt rmagna verodicet raro,no nunquam tamen 8C bona fuerint,& ob fecultatis eorum for :
matricis robur, & ex materiae, vnde creata funt, vbertate: Qiiali capite Pericles Athenienfis vir :
prudentiffimus fuiffe traditur: vndedd comici eius capitis magnitudinem didlerijs laceflimt. Prg ;

Dterea vero magis grande caput bonum fit,fi naturalem figuram retineatjSd eeruicem validam, i
dC oculos acute cernentes habeat: tunc enim optime huiufmodi caput fefe habere iciendum eft* ^

Verum acuta capita (nam 8^ ex his quaedam non eflTe improbanda affirmauimus) optima figura i
aliquantulum perm utata fier i dicimus * Optima enim capitis figura oblongo ofbTvtrinq^convI'
preflb fimilis eft: deficit auternacufo capiti aut occipittj, autfrontisemin6tia:aut vitra,qua'm de¬
ceat, producftam habet* Plerunq3 igitur (vt dixi) quemadmodum magnu caput,ita 8(huiufrnodi : •
acuta, mendofaimprcba^reperies: raro th6( ex his aliqua bona fuerintjfacultate materia,ex qua i
homo in vtero creatus eft,efformante admodu valida,necp fanguinis in vterum defluentis muiti- i
tudine fuperatarfed contra eius vim fuftinere,refifl:ere,eleganter% effingere potens fuit. Qnigi- i
tur ob alterutrius eminentig dtfecftum autexceflum acuta capita reddunturjprimum quidem te il i
ludanimaduer tere decet,.vtrum audfaaut diminuta prominentia acutum caput euaierit:vitio-

■ fum enim femper eft ex cominuta mucronatum caput: no femper malum ex adauda. Verum tuc ;
prxtereacdnfiderare conuenit. In primis quidem decoram incrementi formam: deformia enim ;

■ incrementapraua funt: Secundo, vtru cap itis exceirus,qui in occipitio eft, plus qua'm ea,qux a fa
cieeft, pars excreuerit: melius enim putandum eft occipiti) eminentiam maiorem effe,ibi nanq3

■ & nobiiiffimus cerebri ftnus, .51 dorfi tneduliae exortus,locati funt. Poftea deinceps ceruice con^ _______

'Tertia Cfaffis* uuu iiij fiderato.

.

; fiderato,imbedIIa''nefitanrobufla:nam/iemm5aaneq3mdecorafoeritjiieq3vItrainodutMgranE
: disjvalidum^jeamcoliumfuftmeatjhmufmodi capitis acumen probato: hos enim homines &
aliorummembrorumjed oiliunfpFgcipue viribus pollerecomperies. Sedhocloco etilludper^:
penditOjquid fibi voluerit cum dixerit / altjs /: num intellexerit pecSois-S^-keirr, vt eiufmodi ho |
minibus tria generofa principia infint, non folu cerebrum: an 8 C alia,illa fola dicat^qu^ primum
initium dC ortum ex capite habent: ea vero font dorfi medulla, & nerui, dC cum ipfis offium mu--
j[cuIorum6|3 materia, qui neceflario vna cum capite augefcunt 5 C roborantur» H^ec membra vero
plerunqj infimul augeri comperies. Quando enim fanguis,ex quo capitis partes creatte funt, mul .
tus atq? bonus eft,vitalem quoqjpotentiamquam ex corde prodire ofiendimus, dC naturalem nu
tricemcj3 vocatam qua exiecorein venas proraanare didicifti, ftatim ab initio robuftas efle credi¬
bile eft: atqui huiufmodi animali prima veluti fundamenta totius corporis magnifica effe ac ge--
: nerofa necefte eft» At in capite contra deformi effigie 8 C exiguitate vmofo, praeterea & in ore pa¬
lati partes mfpidto: ita vero appellat in eo altioris ^ati| partem illam,quae fupra foramina|e' nari¬
bus in ipfiim pertinentia fublimis eft:inuenies enim & hanc partem illis cauam,quorum acutum
1 valde caput ac deformeeft: hos aute pr^pue vocant homines hoc eft acuti capitis» In mul;

tis quoque dentes male pofiti videtur,ideft non retfte e' regione fuperiores cum inferioribus com E -
mitruntur,n€que incifores cum inciforibus,neque canini cum camnis,neque molares cum mola- >
ribus,fed veluti reuulfum iuxta atque diftortu in ipfis os apparet» Hos igitur crebro dolore capi-;
tis vexari confpicies3ipforum^3aures deftillationelaborarejiion nunquam fanie quadamtenutSi I,
i liquida,non nunquam ceu purulento humore ac fcetidoemanate: imb€dliananqj membra mul-
: jtum praaum%escfementam eoHigere eonfueuerunt» Igitur cum iam feriptoris ferino explana-1
tus fuerit, paucis quibuidam additis ad aliam partem tranlibo» Ea vero pauca huiufmodi funt, re- i
jninifcetia fcilicet vnius, quod a me huius Termonis initio didium fuit: Videtur enim iam aperte; '

; iiber ifte commentario magis, g iufto volumini,fimiiis efle,Hippocrate fibi ipfi,vt memoriae fub-;
iieniret,non milia icribente,prout vnumquodqj aut experientia compfehediiret,aut rationali me;

■ ditationeexcogitaftet»Nullaenim cognatiovel propinquitasprimxparticumfecundainterce-
dit,queffiadmodum rurfum neqj tertiae cum iftis»

4 Medmmfiis Suhfidet: Qmbufcunqium inde,yndemfemthr dentes,

: JE.xmmm ndjiis Simm ejicitur.

Os nafi duo foramina interfepiens alio quodam tenui ofle nititur initium fuperius ab offe fron y;

; tis fumente,6^ ad nafi finem,vbi pinnae locatx funt,definente» Hac igitur in parte nafi interfeptu
locis illis incumbit,ad quae dentium,qui incifores nominantur, extremitates perueniunt» Pars aut
i his ftj perior palatura quidem nominatur,&£amediunafiinterfeptunititur»Vbiigituraliquod
; fulcientium offium decidens perierit, ibi interieptu fubfidens nafum eo loco cauum efficitiatque
I id eius fymp^^n|fi^i|gs appellatur» j

5 : Jnfqitium Fulgores cmn Fuhertdte mn nuqudm Mutationes hahent alias: Et in lienem dolorgrauis, cum ^

i cibo explentur. ' |

Hanc omnibus explanatoribus feripturam agnofeetibus, omnibus antiquis codicibus eam!

■ habentibus,non nulli recentioreS alius aliter ea mutare conati funt»Quidam,n»epilepfies fcribfit, i

■ aliqui catalepfies , alij epilampfies hoceft effulgefceritix» Ipforum autem interpretatio ab ipfocj
I morbum comitialem fignificari vult,'''qui plerunq? ab infantialaboratibus inipfoa'.puerilixtate 5
: ad pubertatem tranfitu euanefeere confueuit. Etenimid ita fieri compertam eft, nifi quifpiam eo I
; tempore viriola yicftus ratione vtens fibi ipfi conleruandi morbi aucftor foerit. Oritur fane'ple- i

runqjobfe^damtxreb&teperaturarahumiditate adiunctafrequenter:id6}3fepiusaccidit, quo-H',
niam raro exalicuiusmembri vitio prouenit.Finiturautem,quo temporepubefcunt,fi Vinaliis i
2egrotus,vt decet,fe g€flerit,quia totius corporis temperamenta ad ficcius calidius^3 conuertitur»
Quo»n.padlo iuuenis puero calidior fit,in libris de temperamentis didicifti: vbi etiam quo modo i
puer iuuene fit calidior, declarauimus: iuuenis quidem abfolutecalidtoj^ pulvero non abfolu-- i
I tCjdedeo,qjplus innati calidi poffideat.Illi itaq3,qui feipfos Hippocraticos nominat, ipfumfulgo*
j res calidi dicere volunt per translationem ab externa flamma: qute cum materiam vicit, eam^3 fi-
i bi ipli omnem affimilauit,effulget manifefta% omnibus redditur,cum prius humidam materiam |

! exiccans occultaretur» At Z-euxis & cum ipfo pariter non nulli Empirici fulgorem haud itafn- ;

I terpretantur,fedalteroquodammodo:intelligesautemexZeuxidis fermone in hunc modum '

I deferipto: Infantes vfcp ad pubertatis annos appellatHippocrates:ifttautempubefcenditempo- »
i re effulgent.Atcp hic magnam vim exprimendihabente translatione vfus eft: iunc.n»magiscar- ; »
I nofi fiunt,& adultiores,colorecj3 dC forma gratiores,viribusingeniocp prgftantiores» Repente au »
I tem ac fimul h«ecoiaeueniunt:eorum^3,qui natura formofifunt,tuc magis effulget pulchritudo!* «
I Idem ifte autem Zeuxis infantes appellari omnes pueros inquit,quemadmodum.& Herophilus ;

_I ipfos appellauit: de hac»n.re huc in modu feribit hifce verbis: Videt Hippocrates infantes noiaF j »

DEMORB. V VLG. CQ M. _

« A fe vfcp ad pubertatis annos: non eos tantum, qui nuper nati funt, ad quinc^ vfcp vel fex annos, vt
« plen'q3 nunc intelligere folenu Contentus fuit autem dC Herophilus tam grandes natu,infantes
« vocare per htec verba: Infantibus non erumpunt femina multa, neq3 meniirua purgameta, ijdem
« non concipiunt,non caIueiCunt*Neq3 enim pratdicflam xtatem natis htec accidere negat, hoceft a'
<f primo fetim ortu (vt non nulli accipientes ipfum derident tanquam res omnibus notas edocen^
« temjC quorum numero eft etiam Callimachus) fed illis, qui ad pubertatem vfque peruenerunt: q>
« non nulli 8C in iftis ea fieri opinarentur» Ha<ff enus Zeuxis locutus eft» At mihi quid per infantes
fignificari videatur3& antea quidem dixi,6«: nunc iterum manifeftiori fermone repetam» Comi¬
tialis aSecftus autanaturaliim^eiie prouenit, cum humidum valde cerebrum eft, tuc^j morbus
afte puerulus appellatur,quemadmodum ipfe in libro de aquis3aere,6i locis ita fcribens fignifica-*
« uit: II Pueris accidere conuuIfiones,& fufpiria,liue anhelitus: qu^ putant puerulum efficere, dC ia
fff erum morbum eire»In his verbis clare patetilli ditftioni/puerulum/iubintelligendum elfeaffe-
dium, vt locutio ita fe habeat: Quae putant puerulum affecftum efficere^ & facrum morbum effe»
Accidit autem hic idem affecftus pueris etiam ob errata,medici,curationem poftulas.Quando ve¬
ro ob humiditatem oritur,plane' infantes ftatim inuadit, definit% aetatis conuerfione,nullum no-
B bis negocium facelFens» Quapropter quofcunqj pueros no a' prima ftatim aetate, cum adhuc funt
infantuli,fed annorum progreffu vexare inceperit,procuIdubio ob peccata in vidlus ratione corii
miffa,aut ob aliam quampiam externam caufam,exortus eft: in quibus aetatis conuerfionem prg-
ftolari non couenit, fed factum morbofum affecftum difeutere» Illud vtiq3 non exigua confidera-
cione dignu eft,fi f m antiqua iecftionem fulgores acceperimus, vt Hippocrates dC Zeuxis accepe¬
runt : oratio enim huiufmodi eft: Infantiurri, cum pubefeunt, fulgores calidi 8d alias quidem non
nullas in ipfts mutatio nes habent, quin etiam renum affecftionem: quam ipfe deinceps explanat»
Proterminetur enim & in hoc lermone epilepfiae nomen. Atq3 ideo non nulli haud abfqj ratione
feribere videntur epilepfes, quemadmodum dC alif catalepfes, Athos decebat tanquam no ita fert
ptum inuenient€S,fed ^ melius effet ita feribere,dicenteSjad proditftam explanationem accedere»
Gum vero hoc vox /&/ appolita fitjhanc rurfum alij adimunt duasorationes nullo vinculo inter
fe connexas effe volentes: vnam hifce verbis fatis declaratam /infantium fulgoreSjfimulatqp pube
fcunt,in non nullis mutationes habent & alia/: altemm hoc rnodo dicentem /in renem dolor gra-
uis,cum cibo replentur/ & reliqua,quo fequuntur,de renum vittjs ipfo tradente, ab altero initio:
non qj in pueris,cum pubefcunt,in hoc vitium comitialis morbus tranfeat, haud enim ea otate re
'C num morbus creari videtur, quemadmodum vefico lapis:ifte nanqjinpuerism^s^renum aute
affecftus in declinante potius otatecontingit» Adferibamus igitur eadeinceps, quaederenumvi-
tijs in hunc modum ab eo tradita funt» '

1 . 6 " In Renem Dolor^am,cum ciho impleantur. Vomuntqipituium:Cum "yero dolores dhundauerint, itruginofa,
Et leuioresquidem euadunt: Liberanturl/ero^cumcibis euacuatifuermt..y^renulisq; ruffkfubfident,etCruentu me'
iunt. Stupor Femorkeregi&nepofiti. Qmefcere non coducit^Jed exerceri^non repleri: luuenes V er Atropurgare,Po
plitem incidere: VrinAr'qs'mundAre,tenuare,AC mollire,

Dolorerii grauem aut tanquam alicuius rei grau/sloco incumbentis fenfum inferente, aut acer
bum,intelligere polTumus» Siquidem vtrunq3 verum eft, diuerfis tamen temporibus, in renibus
fieri:incalculorum enim creatione atque exitu acerbiffime dolent: reliquo autem tempore, vt rei
cuiufpiamgrauis loco incumbentis dolorem percipiunt» Quicuqp igitur in renum cauis lapillos
concrefcere arbitrantur,in foloTper vrinarios meatus tranfitu laborantes dolere aiunt. At, quicSq3
in ipfa renum carne calculos creari fibiperfuaferunt,nonfolum in ter exeundum, verum etiam
creationis temporeeoin locodoloremipfosinferreteftantur:deinde&quando inrenumfinus
I> peruadunuCalculosautemin renum carnibus generarfproporticnecophts tn artieulostmunor

« ita fe habentem: |Quibufcuncp arenofum fubfidet, aut tophi in vrinis,iftis ab initio tubercula fm
fc venamcraffam orta funt, & fuppurauerunuPoftea vero non celeriter ruptis tuberculis tophi ex
« pure concreti funt: qui foras per venas cum lotio in veficam traduntur» Haec eft fane' Hippocra-
tica narrado» Ceterum renum calculi vtroque fieri modo poffunt,et nuper dicfto,8t: eo,quem pau
Jo antedectaraUimus, cum inipforum finibus temporis interuallo exuftum arefacftuinquecraf-
fom & vifeidum humore ad tophi fpiffltudinem redigi afferebamus»Eodem quoquo tempore fi
obftrucftio aliqua in ipfis fiatjaut mediocris phlegmone, grauitatis magis ^ doloris fenfus effici¬
tur : quemadmodum Sd in iecore, propterea quo'd vt renes, ita Sd iecur,perexiguis neruis proditu
eft» Dolores autem eo potiffimum tempore in renibus excitari didt,quo replentur cibo.Cumq?
duo ab hac voce /cibus/ apud ipfum fignificentur, in vtroc^ fignificato veridica oratio eft, fiue de
affumptis cibarijs,ex quibus fanguinis multitudo creatur: liue de alimenti recrementis,qux in in-
teftinis colliguntur, intelligas:non nunquam enim & ifta cibos nuncupat, vt in libro de ratione
« vidus in acuds,ita inquiens; j| Quibus enim cibus in inteftinis occlufus eft, nifi quis aluum prius
« duces forbitione dederit, vehementer l%det.D olor i taq3 a' cibo ita fignante excitatus i n renibusvCp,
—^—-— -' ■ multitudine

dc Aere,ac]uis,
&locis,cap.z.

deNaw.huHt,

c6. z. 1.18.7^
, 1 So.f

IN L I B. y i. HIP P.

multi ludfne pondere^3 excrementorum prernantur, onerentur%, fimulatque ifta deieda expui- E
fa^j3 fuerintjf emittitur atque plane finitur» At dolor ex fanguine in venis contraclo proueniens,
quando in renes incubuerit, etiam fi venam catcideris, haud illico difcutitur, dC ob renum corpo¬
ris denlitatem, dC quoniam ob multa ipfis fuperiniedta corpora, exterius appofitorum remedio¬
rum facultas ad renes iam debilior effedia peruenit» Soluit autem ipforura dolores non id folum,
verum etiam per fuperiorem ventrem fadaexcreno: quae tam coli qua'm renum dolore vexa¬
tis commune quoddam fymptoma eft: continenter enim renes laxo inteftino,& laxum inteftinir
renibuSjper tunicam peritongum vocatam copulantur» Inter initia itaqj pituitofi vomitus fiunt:

; huiurmodi’'''emmfuccusin'ventriculocreaturplerunq5exciborummultitudine,acmuitomagis, rEij.t.!,
fi ifti craffi natura^3 pituitofiores extiterint»Quo'd fi increfcat perfeuerenfque a&cfiusjhis ita pa-
; tientibus vomitus aeruginofus fuperuenit^ob dolores ac vigilias corrupto fanguine,id'que maxi-
^ me, cum vna' febridtauerint, dC inedia macerati fuerint» Et melius quidem (inquit) a vomitibus
I habent:ab acceffionibus quidem liberantur, fed non ab affecftu, cum cibis vacuati fint» Vtroque
; autem modo 8 C nunc cibi nomen accipere polfumus, fed potius de ventris inteftinorum^que ex-
I crementisintelligeredebemus» Arenulae auteruffae (inquit) fubfident,-hoc eft in vrinis: id enim
' accidere euidens eftfi ruffum colorem talem efle intellexeris, qualis eft & fandaracha quae voca- F
i tur»Quapropter & non nulli in artis operibus diligenter veriati,fubfidentias oroboides appel¬
lant,hoc eft, erui fimiles: alij fandarachodes, id eft fandarachae colorem referentes: interdum & re
I veraruffas nommanuNempeduae priores dC iecinoris affedus comitantur.: tertia renum morbos
: fequitur: quemadmodum dC quado veluti arenae colore fublidentix euadunt»Nam in vririis fub-
fidentium colores maioris minoris^que ratione inter fe differunt: verum exmateria craffa tena-
ciqu'e modo craffitudinem maiorem, modo tenacitatem, modo vtranque paribus omnino por¬
tionibus habente,plane fiunt. Itaque fi ex fola pituita craffa dC yiicida fubfidentia facfta fit, color ci /
nereus erit aliorum tophorumjcolori fimilis,jqui in aquis fponte calidis multis in regionibus lapi
dibus adnafci accrefcere^que cernuntur: 5 C in vafis alioqui, vbi aqua calefit» Quin etiam in ani-
; malis corpore ex purulento humorejaut ex purulento pituitofo% compofito,huiufmodi tophus
non nunquam creari poteft: quemadmodum dC in articulorum morbis accidere cofueuit: eodem
enim prorfus modo in his & renum affetftibus lapidesconcrefcunuAtfiquibufdamparumfan-
guinis cum pituita craffa lenta^j? miftumfit, vrinarum fubfidentix color pro fucci maiore copia
euadet, non nunquam veluti ex pallido albo% miftus, aut ex rubro 8 c albo, aut ex flauo albo.

Non nunquam vero 5 C ruffus erit, 8 C ipfo fanguinis colore ad colorum differentias faciente : ne- G
que enim fanguis hominibus exquifite ruber femper eft, fed interdum quidem ad atrius, inter¬
dum ad flauius 5 ( rufRus vergit» Aut igitur omnes, quas modo recenfui, colorum differentias
praeter cinereum ab hac voce /ruffum/ fignificari putandum eft, ipfo dicente arenulas ruffas fub-:
lidere:autadiedaim illam vocem/fanguineum/ex communi fenfu didam fuifleaccipiedum eft»

Dico autem, no nunquam: quemadmodum enim cruentum ipfis interdum lotium emittit, non
; femper tamen,neq3 in omnibus renum affedibus,pariter &'interdum arenule ruffg in vrinis fub-;
fidentesapparent. In comentarqs nanq3 de naturalibus potetijsj-quicquidin venis ferofi tenuis^ |

; cumfanguinepermiftumeft,renemadfeipfum attrahere demonftrauimus: meatibus autem id i
in renis ventriculum percolatibus latius patefadis, aliquid etiam ex cralfioribus fucci s fi mul illa-
bitur» Quando igitur iftud calefadum in renis cauo ad tophi confiftentiam redadum fuerit, fi re- i
; num vis expulforia omne id vna' cum lotio extruferit,arenofe in ipfo fubfidentiae fiunt; q? fi renis
cauo impadum tenacius inhaerefcat,aliquid aliud eiufdem materix ex vena caua fufcipiens fibi^}3
apponens.plus augetur :femper enim quod recens inffuit, priori circumaffigitur: atq3 ita infigni
magnitudinetophusgrandefcit» Verum non nulli inquiuntjCurfanguinemmeiuntr'quoniam
calculus egredies cum angulofus fiqproximas particulas vulnerat,& cruorem euocat»Qiio'd fi ex H
vena caua in renem pertinens meatus paternior fiat,fanguis aut liquidus fit,neq3 multus, neq3 vi-
{cidus,cruetum ita lotium reddit- Atdolorem fiupi<iumrttamsdsibeH^£em-,propTervaforum
dorfo incumbentium,cauatfveiKGmagnae% arteriae, cum rentbu&S^ cruribus coniundione, ortu,
habere putandum eft»Maximaenanq3ra:ipfbsTcnes expullulant: pofieaaquceda haudrmagna in
lumbos inferunt: poftea-vtruncpeoneeptaculam bipartito diuifum in vtrunq3 crus delabitur, per
ipfumq3 totum diftribuitur»Quicunq3 vero per meatus vrinarios, aut quafdam membranas, aut
: neruos,veI etiam peritonaeum,renes cum cruribus fociari afleueranqdiuecandorum corporij pla¬
ne' imperiti funt.Qux nam igitur renum vitio laborantibus accidant, hadenus narrauit Hippo¬
crates . J 3 einceps vero de ipforum curatione hifce verbis loquif/ quiefeere non coducit fed exer
citationes,non impleri tiuuenes veratro purgare,poplitem caedere: vrinarijs euacuare, tenuare, 8 d
mollire/»Sibi ipfi formulam quandam renu curationis hifce verbis per capita conftituit, no nulla
quidem omnis aetatis,corporis^3 habitus communia, non nulla iuuenum SC robuftorum proprie
fcribens»Coia iunt aijt qug primo feripta funt,& quiefeere (quod ipfe \Kivvviiv vocat quod ociofe
viuere fignificat) quod ipfis non cdducere ait: bC exercitationes, has.n»conducere arbitrat tanquS
multitudinem euacuantes,&: pituitofum,crairum,irnmaturum% oe ad maturitate ducentes & at-

tenuantes

DE MORB. WL, COM. I. i0

A tcnuantes5& corporis omnes particulas roBorates* Sed te animaduertereoportet^ipium-n^prer^
fum magnas exercitationes in prxfentia dicere,veluti gq uitationes,aut armis aut lucfta aut pancra
tio certarCjaut humum fodere,aut id genus aliud facere,ied oem abfolute motioncjque pro aetatis,
habitus,roboris^j3 renibus aegrotatis ratione, corpus exercere valeat. Veru etia no impleri cuiufqj j
jetatis & corporis habitus commune documentum eft. Quae fequuntur,iuuenibus,vt ipfe ait,co
gruentia fcribit ita dicens/iuuenes veratro purgare, poplitem incidereA Veratro quidem purga- i
re,fi valde antiquusaffecflus fit, &'C£tt 5 ?et^tes-(vtit 2 .dixe£aa 3 i> extnrdendustad huiurmodi enim ;
morbos veratro vtimur: Venam autem caedere, vbi ianguis multus aut craifus in venis abunden.
Quo'd fi vtrocp auxilio ipfe homo indigeat, a' venae fedtione incipiendum effe patet. Ahas autem
dididfti membra fupraiecur,cubiti venae iedionem poftulare: infra vero cruru,in poplitibus ve¬
nas nobis caedentibus,aut omnino faltem iuxta malleolos. Quod deinceps dixit /vnnarqs muri'
dare/omnibusvtileeft:neq3fimpliciterdixitvrinarijs vtendum elfe, fed hoc verbum/mundare/ :
adrjciens modum adiumenti ab ipfis prouenientis declarauit,non folum tenacia & craffa renibus-
inhaerentia purgantibus, verum etiam cum ipfis dC ea, quae in venis praeter naturam fanguini mi¬
lia mna tant , educetibus. Qiiod autem in calce narrationis didtum eft /tenuare/ omnibus renum

B vitio laborantibus vfui eft,& quos ad veratri fumptionem prgparamus, dC quos fine hoc per (an¬
guinis miflTionem curamus,vel etiam pofteius alTumptionem.Dicftum eft autem /tenuare/ de hu
moribus, hos enim tenuare conuenit: /mollire/ de membris folidis:fiquidem vtrunq3, veratrum
haufturis percommodum eft,vt tuto' purgatio liat. Igitur nifl humores praetenuati fuerint: & me
bra, per qux fit vomitus, mollia reddita fint: STad diftentiones diftracftiones^, antequam damus
veratrum,tra( 5 labiliaeffecfta:infuffbcationisdifcrimenobhumorum craflltiemfgru adducemus:
aut neruorum conuulfione in vellicationibus ob membrorum in dilatando duritiam, qui purga¬
tur,capietur: aut vafculu aliquod dirumpet.Quin etiam licet veratrum no praebeaf,opt!ma res eft
humores tenues efle,et renum ipforum corpora mollia, vt per ipla trafire facile humores poffint:
nam ab initiqi^^ calculus^pfis vn^ generabitur,fiquis hxc ambo diligenter obferuet.

7 Muliebria^qmUborantibm Diupermiinem:Cuml/^o Nonceleritcrferantur^IntumeJcunt.

A qua laborantes non nulli intelligunt eas,quae vt aqua inter cutem corripiantur,idoneg funt:
no nulli eas,que tenuem naturaliter aquofumcj3 fangumem habet.Poteftauc&devtri(q3dicf:um
effe intelligi, fed magis de illis,quarunrfanguisnatura fubtilis eft, nullo alio morbofo aftedu cor- ;

C pus infeftante: in iftis enim meftrua purgatio, quam muliebi ia vocauiijdi u permanet,D uplidter
enim & id ipfum /diu/ intelligi poteft, aut de diebus, quibus huiufmodi mulieres purgant,aut de,
ipfarum atate:fi de diebus intelligas,fignificabit,pluribus deinceps diebus iftas,^ alias mulieres»
purgari: fi de aetate, per plures annos menftrua excrementa durare: nam re vera in iftis multos te-
nuisc|3 fanguis colligitur, quemadmodum contrario modo atredlis paucus &craffus. Albae qui- i
dem funt priores dC molles: nigrx autem durae BC graciles omnino eae,qug atribilarium fanguine
procreant.Clarum^|3 eftiftasab initiocontrarijsinter fetemperaturisconftare:nam qua:abipfo
nuncaqua laborantes vocantur, humidiorisfuntacfrigidioris temperamenti: his contrariae fic- :
cioris atque calidioris.Qi^io'd fi ex morbo aqua abundauerint,non omnibus menfes pluribus die- ^
bus feruntur:interdum enimipfafuppreffio morbi earum caufa eft:rurfumfuppreffio obofcu-.; ?
iorum vteri obftrudionem fanguiniscj3 craffitiem efficitur. Quapropter non nulli arbitrantes di i
Ctum hoc de mulieribus ex morbo aqua abundantibus accipiendum effe,loco verbi /permanent/ :
permanere kguntffic /m uliebria aqua laboratibus permanere diu/ fubintelligere nos,conuenies,^
iubentes:ac fi dC ita dixiffet /muliebria aqua laborantibus diu conuenit permanere/: vt confulto-
; rius iuxta 8 C curatorius (ermo fit, eius tantum, quod fit, narrationem in fe continens. Huic fen- :
B tentix confentire aiunt id,quod in calce fermonis ditftum eft /cum vero celeriter non ferantur,in-, :
tumefcunt/. Velle enim ipfum dicunt, vt pluribus diebuSjita dC breui £empore,huiufmodi mulie- i
res expurgari, quoniam tarde exeuntibus menftruis purgametis tumores fiunt. Atqui hoc etiam.
& in habentibus aquofum fanguinemcontingereait:iftisetenimcarnesaquofioresgenerantur, ‘
haud ftatis temporibus accedente purgatione.

S I» Cranone V eteres doloresjrigidi, Recentes uero calidi, Sanguine autemplurimi, et jQ^£ ex Coxendice frigida,, ;

Haecquocpfibi ipfi fcripfiffe videtur Hippocrates reminifcentixcaufafubbreuicompendio: ;

; propter quod et obfcurior oratio eft. Dubium eft enim doloresffie tatum in Cranone fatftos fuif-
fe dica£3eos^3 in ventre'ne,an etiam in alia quapiam parte: an vero aftecftus cu dolore coniundios* i
Illud autem antiquos dolores frigidos effe, nouos autem calidos, & fi clare didtum effe videatur,.
obfcurumtamen nonnihilatcp ambiguumeft.Autenimantiquosdicit,quiiampridemexcitati ;
fuerunt,aut diu perfeuerantes: quemadmodu et recentes aut nunc excitatos, aut cito definetes: BC I
frigidos,aut frigoris (enfum inferentes, aut qui a calidis mitigantur: pariter BC calidos, aut caloris i
fenfum facientes, aut qui a frigidis fopiatur. Quidam etiam dolores frigidos vocatos effe dicunt,:
qui leues fint: calidos,qui vehemetes: haud fecundum vfitatum Grse cis loquendi morem

- ---- fficaaones i

IN LIB. VI. HIPP.

ficationes hasacdpfentes* Verum, quo anni tempore Hippocrates hxcfada fuiffe fcripferit ftos E
ignorantes^neqj etiam qn excitati fintjaut quo raodo,aut quadiu permanferint dolores, euidder
inuenire poffumus. Sed nouos quidem dolores prorfiis fanguine creatos elTe idem eft, ac fi dixif-
fet ex fanguine calido videlicet ac multo: at de antiquis doloribus loquens, cum fuccum non adie
cerit, fignum eft ab altero quodam fucco frigido ipfos ortos fuilfe: et ea q ex coxendice frigida ip-
fis oborta elfe ait,aut affedlus dicens aut dolores,frigido fcilicet S>C iftos humore cocitante* At mul
tos explanatores demirari licet in huiufmodflocutiones, de quibus nihil affirmari poteft, multa
fine demonftratione fcribentes: vbi vero aliquid demonftrari, dC vtiliter inueniri poteft, aut nihil
: penitus aut pauca & fine demonftratione tanquam mandata fcribentes»

^ Qmin Rigoresydidostendunt, Nonddmodummitigdntur^jedpropefldtum.

Ita Icriptum elfe hunc fermonem antiqui explanatores agnofcunn At recentiores ipfum in cla
riorem permutantes ita fcribunt /rigores validi exiftentes non. admodum mitigantur, fed prope
ftatum/: hac(^3 locutionem id nos docere voliit, omnes validos in morbo rigores non admodum
vllo alio morbi tempore mitefcere, praeterquam cum prope ftatum eft* Seciidum priorem autem
fcriptura /qui in rigores validos tendunt/ hoc eft perueniuntaffedus (fubintelligendus eft enim F
afFecftus) oportet ipfum intelligere,hos ante ftatum no mitefcere* Quidam fane' ipfiim ftatus,qus
vniuerfi morbi pars eftjmeminilfe dicunt: alij vero eius, qui in priuatis exacerbationibusinueni^
tur: vt rigotjcum vehemens eft:,antequam tempus ftatus aduentet,non definat* Id quidem no nui
Iis euidenter accidit: iftum^3 appellairos rigorem anes^ermanton graeco vocabulo, hoc eft cale.-
fieri nequeuntem,non autem valtdum*Contingit autem bC vi rigorem ipfum fortem diceretmul
to enim malignior eft,qua qui immodice vehemens fit . 8 d celeriter delinat* Quo'd fi vniuerfe egri
tudinis ftatum intelligas,maxime in quartanis febribus fermo ifte vtilis fuerit*Nam fi cum validis
rigoribus acceffiones inuadant,fi nihil remittantur rigores,fieri non poteft, vt ad ftatum morbus
peruenerit: quin etiam multo minus huiulce quartanae declinationem fore fperandum eft prius,
quam rigor fbdatus fuerit*Quare fermo prognofticus eft de febribus ad rigores vehementes afce-
dentibus,qux prius,qua'm rigor fedatus fit,difcuti nequeunt: id autem prope ftatum efficitur* At
id genus rigores ex frigidiffima pituita vitrea nominata, aut ex atrae bilis fucco, proueniur: verum
expraegelidapituitarigorfttnon vehemens, fed aegreincalefcens:exfucco autem melancholico
non nunquam vtroqp modo,non nunquam alterutro: fed huiufmodi fuccus quarto quoqs die ac--
ceffi' onem facit, vitreus vero quotidie* Nihil plane huiufcemodi rerum,mterpretes declarant, fed G
illa vberrime accuratiffime^3 perfequuntur,quae nullum penitus frudtum auditoribus ferat: nam
in fequenti fermone plurimum medicinalis eruditionis cotinente nullum ex celeberrimis prae--
ceptis fcire deprehenduntur*

i O ^nte Rigorem Vrindi fuppre^iones]fi ex homfluxerint^f&^^lum excreuerit,& Somni ddfmt: Forfm uero

& Februmodm: Forfdn^ ex Ld^itudinibm.

Per deos quid dicere debeam,ncfcio, quando vtiliffimum prgceptum millies'que in laboranti^
bus deprehenfum libri huius interpretes ignorant* Sed alios quifpiam minus demiretur: Sabi>-
nus vero,Ruffus^3 Ephefius,viri in libris Hippocratis diligentiffime verfati,magna profecfto ad>
miratione digni funtjnifi frequenter iudicatorio rigori vring fuppreffionem anteceffiffe viderutt
de qua in praefentia Hippocrates meminit, nos iudicatorium rigorem in morbo futurum praefa^
gire edocens. Si in acuta febre bC alia figna tibi falubria videantur,iudicationem paulo poft fo^
re fperes, te fcire oportet fuppreffo lotio iudicatorium rigorem neceffario futuru*Quod fi bC nox
difficilis anteceflerit,& dies iudicatorius fit,certius futurus rigor praedici poterit. At fi nota ex ar^
teriae pulfatu (vt didicifti) ide tibi oftenderit,non rigore modo,verum etacerbiffimu rigorem,in-' H
dubitater fore expetftato* Illud igitur /ex bonis/ aut vrinis folis,aut et ex alrjs bonis fignis vna' cS
iplis vrinis,te intelligere oportet* Tata nempe fignoruab vrina in acutis febribus vis eft, vt & fo-
li ipfi credendum fit:alijs vero accedetibus etiam diuinatio tibi erit firmiffima perpetuo^3 veridi>

. Verum vrina etiam duo multa excerneiMefupprimitur:lllucenim ferofamhumiditatem ver^

gerefignumeft:cuiasredundantistriplkeeua€uati©a€^^€&didkift:i,peraluum,perlotium,perfu (
dores* Igiturfi aluus plura deiecerit, vrinae fuppreflae ad futurum rigorem praefentiendum fidere
non conuenit: at fi aluus fluxa no fit,proximam^3 eflfe morbi iudicationem praenoueris, egrotum
rigere fudare(j3 neceffe eft* Quid fibi volunt autem verba illa /bC fomni adfint t*/ nam fi vt vnum
quiddam ex bonis fignis addudum eft, maxime didis in pr^fentia quadrabit* Illud vero / fi ex
bonis fluxerint/ velut exemplum quoddam didum eft*Quo'd fi bC hoc tanquam fijturi rigoris ffi
gnum fit,non fimpliciter id a' te intelligendum eft: plerunq3 enim nox iudicationem antecedens,
antecedes inqua rigori bC iudicationi poft ipfum fadx, molefta eft: qn firmifsima cum antedidis
rigoris futuri praefenfione habebis.Interdum aut,fed raro cu fomnis placidis traquilla nox eftjUtqj
in iftis non rigorem,fed excretionem fignificans pulfus apparet* Sed de iftis abunde in volumini
bus de pulfibus adum eft* Te prgterea iubet Hippocrates bC modum febris cotemplari, hoc eft,

^ ah calida

",-DE MQR B. VVL^T^Tm. TT" fff

^Xancalida Ct 8 C biliofa 5 <: ardens,an ex alifs quaepiam: nam quicunc^ in acutis 8 <:! febribus 8 ^ pdtifTt
’ mum ardentibus rigores iudicatorq fiunt, hos ex bile flaua extra venas per fenforia corpora dela¬
ta excitari didicifti*Propterea & febres ex laffitudinibus prouenientes temperatura biliofiffimae,,
ad praefenfionem tibi & ipfae conducent» Haec itaqj eft ab externis caufis ad diuinationem perce¬
pta vtilitas vnico quidem veluti exemplo explicata,tibi autem &: in alrjs externis caufis,qugcunq3:
biliofius corpus efficiunt,futura percommoda.Hae funt autem morae fub Sole aeftiuo, vigiIiae,co-
gitationes,angores animi,ira,alimenti inopia,bilioforum ciborum nimius vfus.Primam fane' tu-
ti{limam§3 naturae febrium notitiam ex ijs,qug in corpore apparent,acquires; quemadmodum in
; commentar t|s de differentia febrium didicifti: Secunda vero ab externis caufis notitia ad eoriS,
quxinuenifti, certiorem fidem haud parum expediet» Mirandum eft igitur quo^nampacfio haec
y tiliffima contemplatio explanatores latuerit»

it ^bjcejjm Non(idmodum,QuihwRigores.

Raro abfceflus illis, qui cum rigore febricitant, eueniunt: quemadmodum in quartanis tertia-
; nis'que febribus videre licet»In iftarum enim acceffionum remiffionibus excretiones multitudi-
B nem educunt: propter quod permultam effe oportet vexantium humorum abundantiam, vt na¬
turae abfceflum fecere neceffe fit»

S % Crurum Rjfoemmcniones,~Veluti .Aut mtemorbum Iter facienti, A[ut a morbo iUico,Eo qubdfontaff id,qmdex

laffitudinibus,in articulos decubuit: ex quo crurum ejfoeminationes.

- Euideter cognofci nequit,vtrum folas imbecillitates effoeminationes dixerit, an eas, quae cum
penuria nutrimenti omnium crurum fianuQuantum enim ad prius ex antedidis exemplis perti ;

net,S<r eas,quae per inopiam alimenti fiant, intelligere licet: quantum vero ad f ra fpedat, cu dicit ■

/eo q» fortaffe id^quod ex laffitudinibus, in articulos decubuit/ extenuationes quifpiam rede intel i

ligere nequeat,fed abfolute imbecillitates,quae dC citra maciem crurum adiones debilitare,vel etia i

abfceflTus exciperequeunt» Quod in calce autem fermonisadiedum eft/ex quo crurum effozmt i

nationes/ didum fuit 6 £ ab initio: quapropter non niilli eorum, quae deinceps fcripta funt, iftud i

antecedens faciunt,primum quidem haec verba /ex quo/ auferentes, vna^3 cu his aliqua ex fequen !

ribuspermutantes. Verumquodabinitiodixi, 8 (:nuncrepetam.Hoceftautem,huiufcelibrifen: |

tentiasvarieacmukftariamfcriptasefle,quemadmodu&:hanc:quarumpraetereanonulIaehaud i i

Gred 6 diflundaefunt:aligcontrahaudcongruecopulatae,Quorumomniuiimeminerim 3 fimul ^3 |

errantes confutare velim,inimmenfam longitudinem producetur oratio» J

Tubercula For.isextumeJcentta,^acuminata,inturbinemqi^acilefcentia,£quabilitermatureJcentid,noncir |

&fndura,decliuia,^nonbifida. Meliora;:Contrariayero Mala: t^dmplurimum Contraria,J?eJfima. i

Abqs,quaeextertaprogefminant,GrraecTfibminespfiymatavdcauerunthocefttubercuIa,eosi I

pr£eternaturam‘i:umores,quiprorfusfinecaufaexterna, proueniunt:fedpotiffimumeoshocno '' |

mine vocant,qui extra corporis fuperficiem extuberant» Verum ob nominis alterius inopiam in- |

terdum 8 C latos, paulo'que naturalibus partibus elatiores, hoc eodem nomine appellant: quod I

Hippocrates hoc loco fecit, bona effe tubercula extumefcentia dicens, hoc eft, quibus infig nis I

tumefedio ineft, aut quxcuncp non introrfum fed extrorfum verfus augefcunt : q uemadmodum i

« in libro praefagiorum fcribens dixit, | Qua^cunque exterius vergunt, op tima funt qua'm maxime ia Prog. co.i.t. i
extrorfum fpedantia, Sc in aciem turbinata: fed quaecunque, ait, introrfum rumpunturi, optima 4 o* 4®-1 ?<.g . |
« funt 3 quae externas partes minime attingunt» Melius quidem eft extrorfum vergere: fed fi intret i

declinent, melius rurfuminiftis omnibus effipfbrunrerupttnnem in interiores locos fieri» Tu- |

D berculorum fane generatio in abdcwnine atque etiam pedore eft: iftis enim inanes cauitates fub-
funt tuberculorum introrfum fpedantium pr^ter naturam tumorem excipientes» Sed ex ijs,quae
exterius intumefcunt,acuta ac turbinata latis meliora funt, vtpote' ex calidioribus tenuiorisfj3 ma¬
teriae fuccis procreata,Sd iccirco celeriter fuppurantia: nam ex craffis tenacibus^ conflantia, vtpo
te frigidis 8 c lata funt, dC xgte coquuntur: quin etiam putrefeunt potius, qua'm coquantunlon-; j

giori tempore» Praterea laudat ^ aequabiliter fuppurantia»Nam quae ex aliqua parte fuppurar,
reliquum vero totum non fuppurans habent, primum quidem eo quo'd aliis ftatim fuppuranti-
bus diuturniorafent,fecundo vero quo'd difficilius curantur,peiora cenientur: aliis enim auxilijs
foppurantes partes egent,aliis non fuppurantes» Non circunduraautecacundurismitiora funt»

Circundura vocat autem,quae in medio mollia fuppurantia^3ftint,Gircumverodura, & aegre aut
nequacp fuppuratia» Laudat praeterea 8 C tubercula decliuia: haec funt autem deorfum verius acie
fu« fuppurationis habentia. Hoc enim loco adaperta facile defluere materias finunt: nifi ea ex in-;
tequalibus effe te latuerit,in qs enim aliquid boni ineft,aliquid mali: verum quacunque ^qualiter
fuppurantia aciem in inferioribus habent,haec omnium optima» Non bifida etiam bifidis melio- j
ra effe nos admonet: in bifidis enim medium non fine vitio inuenitur, fed crudum atep durS» At
dare patet,ex tubercuiis,qu» dtximip,contrario inter fe modo habet ibus, qii|cunq 3 plurimu in- ;

. ...

I IN LlB^ VT. HIPPr J

I terfefbrmisdiffidet,haecvmbusacnionbuseti'amlongediftare*Namfati'smagnamIatitudinemE
I prxdi.dris diff erentijs habentibus aliquod inter cotraria medium effe neceffe eft: & a' medio aliud
I jnagis^aliud minus recedere: vt in duris ac mollibus (in vna fiquidem oppofitione tanqua exem>
pio fermonem facere fatis erit) durumquidemmolli peiusefl::interdurajmagisdurum:duriffi^
mum vero peffimum efi: Jta fane' mediocriter molle mediocriter bonum eft: & perfede molle, eft
! perfe(fle bonum. Quas itaq3 in hac oppofitione audiuifti ad praedicflas omnes applicare poteris,

Hj'. Ferinum ^utumno,<& Cordudolores^&* Horridum,& Melancholicum.

i Seu ventris vermiculosjqui afcarides dicuntur dC lumbrici, ferinum vocet: feu elephantem, bC
\ cancrum: leu phthifin,vt non nulli voluerunt: feu omnetnalignum vitium: iure autuno haec om
i nia procreantur,&l ob mali fucet tunc temporis abundantiam, 6 i ob aeri&inaeqtrfem temperiem,
i Nihil igitur mirum,!! & cordis dolores,& horrores,& atrabflfs autumnalttemporeabunde gene
I rantur: omnia enim haec antedicflas caufas comitantur. Ceterum in enarratione fecundi voluthi^

I ; nis de morbis vulgaribus iatiffime de omnibus autumno gralfantibus morbis difputauimus.

I 1 Mdinitia Exacerbationes Confiderandie junt,<& In omni morbo: Veluti uej^eriexacerbari,annus aduejpe I

I \ram,<& afcarides.

I i fecundo de morbis popularibus libro hoc modo feriptum eft: || Ad initia morborum co^ m

principier. ! fidcrandum,fi confeftim florent.vtitur enim interdum Hippocrates hac voce/ad initia/quemad^ «

i modum & hoc in fermone vfus eft: Ad initia morborum refert corifiderare, num ftatim floreant.

; quemadmodum &indicendo,quod 8 <r ad calefaciendum,SiC refrigerandum,&ficcandum,&hu>

I medandum,multa fane' quifpiam huiufmodi inuenerit:ne<^ enim vt aduerfans, necp vt contradi
! cens,his verbis vtitur,fed vt ad calefaciendum,refrigerandum,ficcandum,et humedandum iuuan
; tia multa,inquit,huiufmodi inuehire quifpiam poifif.id vero eta' nobis inillis commentarifs de..

; claratum eft,quibus f m librum de morbis vulgaribus explanauimus. Quo'd nifi quis ita velit di--
I i dionem accipere,ita neceffario intelligenda hxc verba funt /ad initia/ hoc eft,fecudum initia,aut,

i i circa initia.N eqj th in folis initijs id confiderandu effe nos admonet, fed in morbis vniuerfis. De>

I iinde exemplum adiecit,quod bifariam legi poteft,vno quidem modo /ad vefperam exacerbafi, 8 (I

' annus/,deinde ab altero principio /ad vefperam et afcarides/: Alio item modo /vt ad vefpera exa.-

-! cerbarijd: annus ad vefperara/,deinde ab alio principio / 8 C afcarides.Diem naque toti anno pro>

I portione refpondere cenfet, vt matutino tempori ver fimile fit,meridiei aeftas,vefperi autumnus), G

i ^ nodi hyems. Didum eft autem Sx! de his vberiusjvbifecudi morborum popularium voluminis

I eam partem declarauimusjcuius initium eft, Afcarides vefjperi.

' Infantibus Tuficulacum Ventris perturbatione diF Febre continuafignifcatpofi indicationem BimeJlri,pror
j \Jus Vigeftrnoc^ Tumores in articulos,

! Omnes enarratores fcriptisfimiliter credunt,nec eorum,quxlaudant,qu 3 epiamintelligunt,fi^

quidem non nulla (fd fi affedate dixerim) veluti artis nerui funt,alia perexiguam vtilitatem afe^-
I i rut,alia vero necp exiguam: quemadmodum id, quod in praefenti parte proponitur.Etenim ego,

j 'quaecunqj in segrotantibus eodem femper modo fieri videntur,memoratu digna cenfeo,& ex his

I lipfis ea potiffimum', quae magno.vfui funt: quemadmodum paulo ante de prxfenfione ex rigore

dicebam.Interdum nanc^ in veh ementiffima febre adiunda vigilia,faftidio, fitijimpatientia, non
•nunquam H. delirio,omnibus «grotantis domefticis perterritis ac flentibus,quempiam licet rigo
I rem & fudorem morbi^3 folutionem fcienter prgdicentem,/Efculapium effe videri. Sed in prOpo

: ftta lententia primum quidem quid dicat,obfcurum eft: deinde dC fi omnes ipfius fcrip toris verifi
miles intelledushabere quifpiam fe crediderit, nihil tamen ex ipfis praedicere poterit. Efto enim H
infans aliquis tuffiens,ventre perturbato, cum febre perpetua:deinde vtcunque, quo quis velit,
die iudicetur,fiue odogefimo a partu,fiue fexagefimo: Duobus enim modis fermo ifte declaratus
eft/bimeftrfprorfus vigefimo/,non nulli quidem ab ortu bimeftrem effe volentes,quo die infans
iudicatur,v^efimum autem a' die,quo f grotare incepit: atnon nulli aiunt duos menfes nato mor
bum accidiffe, atque viginti dies poft initium iudicatum effe:his'que huncinmodumhabetibus
i : nos prodicere poffe, puerulo ifti a' iudicafione abfceffum aliquem in articulos impetum effe fadu

I rum Atqui neque femper, neque plerunq3iftud eueniet.Praedidiones autem aut veraces effe in
perpetuum decet, aut raro mentiri: nam raro veritatem affequi d^pleruncg aberrare nequaquam
!; ;artificofumeft.

17 ‘ Si Infra Vmbilicum (juidem Superiora conjiiterint in inferioribus articulis, Bonum ejl: Sin Supra,Haudper-
i \inde morbum difcutiunt,niftfuppurauermt oedemata.

I i Quo'dde pueris adhuc ifta loquatur, ex inferius dicendis conftat. Verum fermo ifte non de

! iparticularibus eft, fed de communibus, dC in fecundo de morbis popularibus, dC in aphorifmis,

I |&inlibropratfagiorumrepetitus:quosomneslocos dudum explanauimus. Vult enim Hippo-

i ■ ! . - - - - --- -nrates '

DE^MORB. VVLG. COM- L ijS

A Gfatcs ex fiipcrioribus Ibds in inferiora vmbilico fados abfceffus (alubres eflernon huiufmodi au
tem haud felubres, fed eorum malignitas aliquantulum obtunditur, fi oedemata iuppurauerint»
Vfus eft autem & hoc loco oedematis appellatione in communi fignificato omnium praeter natu
ram tum orum,vt & antea didum eft»

S J» Humem autem Su^purantia tantulis^eis Breuiorem Humerum reddunt.

Quo'd de infantibus adhuc difputet, ipie declarauit inquiens /tantulis/ dignum cenfens nos
modo dida ad initium fermonis referre» Verum quomodo jj ifti breuiori humero reddantur,in li- d
bro de articulis,noftris^ in ipfum commentationibus didicifti.

9 Soluerit autem & VIcufculorum In inferiora eruptio, nift rotundaprofunda j; fmt: Huiujmodt enimet alioqut

PermcioJaJunt,e^puerulis maxime.

Ab hoc Grxco verbo luBvetv, quod erumpere fignificat,vocabulum izBua-ivhoc eft eruptione
deriuauit Hippocrates media fyllaba produda: perinde ac fi cum impetu exitum dixifleulpfa ve¬
ro affedus abiceffu egentes difcutere inquit,nifi ronmda 8 C profunda fint,hoc eft,nifi fummope-
B re maligna fuerint»Infefta nanqs infantibus funt,neq3 doloreSjneq3 curationem ferre potentibus: *
quin dl^ioquiaegrefanabilia huiufmodi vlcerafunt» i,

'0 , Solueritauteme^ Sanguisemanans,FrequentmautemPetfediiorihusidincidit.

Sanguinem profedo emanantem omnibus id genus vitijs prodefle fajpius iam didicimus : in
infantibus autem, de quibus fermonem facit, ab initio neq3 fanguis apparet,pra2terqua raro»ldeo

ipfe addidit /frequentius autem perfedioribus id incidit/ hoc eft, i|s qui funt adui tioris xta tis»
Qui affedus autem fmt,qui per abfceffus quos dixit,& fanguinis profluuia,& vlcufcula,in infan¬
tibus iudicantur, non clare admodum aperuit:initiumenim iermonis erat/infantibus tufficula
cum ventris perturbatione,^ febre continente/: poteft autem ex ijs,quaj dixitifymptoraatis,et de
Iateris,pulmonis,iecoris,atq3 ventriculi affedibus intelligi*

' I Lachrjmj£ in .Acutis male habentium Spontina quidem Bona: Inuolmtarie autem defluentes Mala.

Deiachrymishuiuimodididumiane'eft 5 <:inlibro*|prgfagiorum, 8 (:in^||aphorifmis:fedac- /
« curatius in primo volumine de morbis popularibus vbi ait, ‘'|Quibufcunq3 in acutis febribus,ma i
« € gis autem in ardentibus,inuoluntarie' lachrymae cadunt,his de naribus fanguinis profluuium ex- ^
« pedandum eft,nifi alia perniciofe habeant: in male autem habentibus no fanguinis profluuium, ^
fed mortem fignificant» Et nos in eius libri explanationibus hunc fermonem declarauimus» *

Qmhm Palpebra Circuntenditur, Malum efl.

“ Idem affedus talem palpebram efficit, qualis in prxfagiorum libro defcriptus eft: | Cutis circa i

frontem dura dC pr«tenta»Quo'd autem de acutis morbis hoc & alia deinceps in prognofticorum 7
volumine dida fint,ab ipfo declaratum fuit hifce in verbis dicertte,Lachrymg 111 acutis male ha
bentium voluntarie'quidem emanantes bonae iunt,inuoluntarie'autem malx*

'3 Malum eji autem & Inarefcensl/elutijf urna.

Id quoq3 in morbis acutis fieri cernitur,cum fumme aridi funt, 6 if vires imbecillae, perexiguis Ia
chrymulisaboculisexcidentibus,deindeibiinarefeentibus» »

4 Et Obfcuratio Malum efl,

I. D ^In acutis morbis obfcurari oculoru aciem infirmitatem 8 C interitum vifor/g potetig fignificat»
j Et Squalidum Malum efl.

Erat quidem Qc habens veluti ipumam fqualidum: fed nunc,etiam fi fine fpuma fit,malum elfe

fighificauit»

£ Et qui Interius Corrugantur.

Quando membrana mufculis oculum mouentibus agnata ad circulum vfcp coronam appella¬
tum porreda diflbiuta relaxata^3 fuerit,tunc oculos interius corrugari accidit: nam,fi exterius cor
r^ati fuerint, erit fane cutis ipfius haec affedio»Imbecillitatis autem ac refrigerationis hoc fignu
effe teftimonio eft id,quod in valde fenibus contingit: ipforum enim oculi rugofi elfe cernuntur*

,y Cono"eti,& Vix'Verfiles,&* obtorti.

De oculis haec quOque differuiuNam concreti, hoc eft immobiles, perfediffimam eius poten¬
tia extindionem fignificant, a'qua mufculi, cum naturaliter affedi erant, mouebantur»Iliud au-
uixi/dCvix verfiles/proximum ifti a ffedum d e cla rat; obtorti autem o^Ii autdelirium,auttre-

Hg Articulis ,
com. i.t.6o.7^
iS 9 .h

' tyil.infiina-
bilia.

A inProg.co.

B4®.Apho.5a.

IN LIB. VI. HIPP,

i niorem ipfos monentium murculorum indicant* Hgc omnia veto in acutis dC periculofis morbis E
ob principis membri noxam oboriuntur*
aS' Bt Q^dicunq;dici Omi^d junt.

Qug'nam funt haec,quaz oculis euenientia omifTa effe dicit an fcilicet ea, qux in praefagiorum
in Prog.co. i.t. volumine per hxc verba enumerata funtrl Si lucem enim fugiant^aut laclirimeiitur, aut inuertan »
10.4^ 19 i.e ^ am alter altero minor fit, aut alba rubra appareant, aut in ipfis venulas liuidas aut nigras ha^ „

beant, aut lippitudines circum oculos, aut 0 fufpenfi videantur, aut prominentes, aut valde caui* «
: Prius autem in eo libro cum alijs omnibus & haec explanauimus*

Febres ^li£ qmde rmrditces fmt mAmi,^lUyerq mites: u 4 lix, «o mordaces quide,fedpoflinfurgetes: ^li/t "Ve
>•<5 ax:ut&,fed q a manu uincutur: ^li&flatmperuretes^alm in iotu debiles, ariddi: ^lide falfuginoj e; ^lupepUngo
des, aj^etlu terribiles: ^lieetadluihumeclde: ^liee, ualderubrxe^^lideydldepallidce, ^lidi lmid<&:etidgenm ^Ita .,

Rurfum & hoc loco in fine fermonis adiecit/etid genus alia/ quoniam ab ipfo folg febrium in^
i fignes differentiae defignatg funt* Primas itaqj differentias fcripfit ab ipia propria febrium effen^

; tia acceptas.Efrentia vero febrium eft non f m Hippocratem modo atqj praeclariflinios medicos, F
’ I fed etiam f m communem omniurn hominum notionem, pr^ter naturam caliditas, maxime^qun

I cenfa* Saepius nanq^ vniuerfa cutis nullam euidentem praeter naturam caliditatem hcc^ nobis exte
^ rius tangentibuSjUccp ipfis laborantibus,prg fe ferre videt: Sed in profundo corpore ipfam f gro> ‘
tantes fentiunt,vifcerafi3 fibiincendio flagrareaiunttnonnullipraeterea &faftidio afficiunturjSi::
i fiticulofi funtjatq? peruigiles* Nunc igitur Hippocrates febrium differentias, quajcunq3 a' medn;
cis dignofcuntur non ex fjs, qux laborantes referunt, fed ex fjs qu^ ipfi tadlu vifu que euidenter
; percipiunt, enumerat*Primxautem funt 6^prxcipuge&ex propria fvtdixi) febrium effentia ac-
i Geptg,qu^ per calorem tradunturtneqp enim arteriainfflnxotu febrium effentia continetur; hac in
; re n.a(^ quo modo Erafiftratusj&'Ghryfippus haliucinati fint,aiias didicifti* Febrilis igitur calidi-
; tas febricitantia corpora tangentibus aut acrem mordacem^?, aut mediocriter moleftam, fefe of-
- ifert:fuaue enim illud atquefamiliare, qualenaturaiicalOriineft,nequaquamhabet.Quemadmo-
dum igitur & alia pleraqj maioris minoris'que f ationeiriter fe differentia adftantibus gratiora lo-;
quendo,qua'm veriora explicamus :ita ^ caliditatem parum moleftam interdum nihil moleffi tri:
ftisijj habere dicimus, ipfam fcilicet calori valdeinfefto comparantes. Itacg non nunquam calidi- G
tas plurima iuxta atqs acerrima videtur: pleruncp vero non pauca quidem, fed ab acerrima diffe-1
renstaut rurfum acerrima quidem,fcd non multa.Et hae fingulae,quas dixijinterdum aliquo tem-:
•pore poft,non primo ftatim manus impofitu apparent: quemadmodum dC qux primo tadtu ma-
gnx acres6i3 vifae funt, tibi non nun^* per longu tempus inieda in aegrotantem manu diminui vi;
debuntur. igitur fqualida interdum atq? valde arida caliditas apparet perinde, atqjillSpidem ali-1
iquemcafefeciam tangamus: plerunqj vero roridam fe, humedam & halituofam reprxfcntat , vt j
halitus quidam permultus ex laborantia corpore emanans perlpicue fentiatur* Atqj horum rur- j
fusipforum,quemadmoda&praedid;oru, quaedam ftatim ab initio apparentia perieuerant: non |
mulla vero aut augefcente,aut decrefcente,qug ab initio apparuit, qualitate habent: no nulla dC al- i
Iteramnequaqua a'principio vifam, ac penitus ab fjs, quae a'principio apparuerunt, differentem* |

. Differetig itacp ab ipfa febrili effentia acceptg huiufmodi funt.De reliquis aute pofterius videbi-'
mus: prius enim bene eft enumeratas differentias Hippocratis verbis accommodare* Cum dicit i
i igit /febres quide aliae manui mordaces, alite vero mites/ tibi fignificat ab ipfo de febribus in totu
mordacibus,aut mitibus apparentibus,iermone fieri* Subijciens igitur inquit/alie non mordaces j
quide,fed poft infurgentes/ per hgc verba fignificans febres initio mordaces non vilas diutius in-H
haerente manu mordacitatis fenfiim inferentes: Contra vero,atq3 ift3e,illa: fe habent,de quibus di-;
cit /aliae acutae quidem,fed a' manu vidae/ initio enim acutae cum apparuerint, paulatim remittun
tur.Eam aut didionem/acutae/de caliditate celeriter manui occurrente,fiium^3 ipfius veloce mo¬
ti uAlcurfo- :tumoftedente,teintelligereopuseft:quemadmoduacutosaliquost&acres}-nominamus,quod
res. idem eftjac fi celeres dixeris* Acutosetia morbos dicimus,quicattcppropria£tepora vfcpinftne ve

lociter pertranfcunt.Siue autmanibusfiueraanui dicas, ad cognofcedas praedidas diffdentias,nt
hil referet: quandoquide mentem fanam habenti clarum eft id genus differentias non oculis, fed
manibus fenfiles effe. Adfjciutaut & omnes homines qncp huiufmodi appendices,ad hoc natura
; dudi,quae didorum euidentiam augeant, 5 <l in illis rebus maximCjin quibus per coieduras quaf-
dam dC figna, non per fenforiam cognitionem, quod quaeritur, inuenire licet*Ita ergo & Hip-
pocratesnon foiumfermonis initio manuum meminit, fed etiam cum dixit/aliae acutae quidem,
fed quat a' manu vincuntur/. At deinceps febrium in magflitudine differentiam demonftrans,
inquit/aliae ftatim perurentes, aliae in totum debiles/*Per quid igitur huiuftnodi imago tangen-
. itibus fefe offerat, vt multa aut pauca caliditas videatur, in pofterum reijciamus: nuc folum, quo'd
ita appareat,dixiffeabunde eft. Quemadmodum enim in externis fi bculis quis velatis flammam
i ‘ -- - tetigerit

DE MORB. VVLG. COM. I.

[S9

tLicetinGr^ i

-fiSjlib hoc lo- i
co nihil fit, m j
aliquid defide i

racutquodfor j

taflefupplebis,

fi addaSjhoc t<J ;

A tetigeritjaut multam fendet spfius fubftandam, aut paucam, nullam in caloris qualitate differen-»
tiam percipiens, Hoc itidem modo in febribus habetdnterdumnanque caloris fecundum qua¬
litatem dignotio eadem cum ilia apparet, qux in alio corpore fit, fed multitudine inter fe differre:
videntur.bx verbis autem fequentibus illud / aride/ fatis clarum eff; fed illud /falfuginofae/ obfcu
rura:necp enim falfum ta(ff:u,fed tra guftatu,fenfile eft, Eft vero adhuc magis obfcurum,quod fe-;
quiturjCum dicit/aliae J^e?afp^tutSnH'lesi nam hoc loco diuerfam fcripturam repe^

rimus. In plurimis quidem codicibus huic voci yachig / adiacet hec /afpedu /:in paucis'

pofl hac voce / afpedu / & haec / terribiles /adieda eft. Solum aute inter expIanatorgs^SabinCt in-]
uenfqui exemplar ita fcriptum agnofceret;queffrMdro 3 oruslecutuseft,S£r quicunqueab ipfis!
vfqj ad I deriuati funt: nihilo minus tame in pauciffimis codicibus fimpliciter icriptu inueni /aliej
•^if/,pyydchig/ neqj hac voce / afpedu / neqj hac /terribiles/ addita, Salfugihofas autfebres'ad ta;
i dum aliquis redigens_eas effeaiicet^vqiKepruritum aliqnemae s^r&m taag^-tifeusdH&amty vr a'!
muria bC reliquis ialfiseorporibus^excitari folet, Pemphingodesautefebresjhoccftif^fmbusaf';
iiuentes interpretamur dentimus enim plerunque per febricitantium cutem aereum quendam i
; halitum efHuetem,Quod nifi ta!es,fed.cas,quf cu puftulis funt,pemphingodes febres quis efle ve j
'B Iit,aliquam ex neceffarqs differentifs praetermiierit ex praedidarum videlicet genere, quas ab ipfa |
maxime febrium efTentiaaffumi diximus, Vtenim mordax valde, aut vehemens, autarida,auti
; fqualens in multis febribus caloris fpecies efle videtur,ita etiam flatuofa,manu quendam in ipfam |

: fpirituffl exiliehte non nung haiituofum,nGn; nunquam aridum,percipiente, Verum cum pl ura;
hocvocabulum pemphijdxlignificet, aliud alius explanator accipiens, tan^vnum iliudfolum,!

■ quod ipfe pofuit, fignificet, probabilis audientibus effe videtur. Forfan igitur fatfs elTet dixifle, i
pemphingodes febres fiatuofas efle :ficq3 in genere hadenus didarum differentiarum ceferi:6d|
eum qui non ita intellexerit, hanc differentiam praetermififle videri. At cum in plerifqj exempla* i
ribus haec vox / afpedu / ifti / pephingodes / adieda flt, neceffe nobis eft gramaticam garruli tate
interdum & ipfam ad haec vtilem attingere. Sed exadius quide de obfcuris apud Hippocratem
didionibus alibi proprio opere egimus. In praefentia vero fatis eritmegrarnaticorum didafe-
quutum fecudum eorum 'placita de vocis huius / pemphinx / fignificatis aliquid dicere. Videtur
enim Sophocles ipfam in Colchispro flatu accipere ita dicens: Abduxit pemphixi, non prope
; veri fecudi. Et idem in Salamine fatyris: Et fore vtique ceraunia pemphingibus tonitrui tetri T<^l.fulmm 4 .
I odoris occupauerint-Aefchylus autem in Prometheo :Deuidereda,rependo autem,et ^ primu
qquidem boreae veneris ad flatus, cauefremimm irruentem, ne te rapiat procellofapemphinge
i conuertens repente, EtproradijsJpfis vti videtur hac voce, pemphinx, Sophocles in Colchis
jhifce carminibus: Et vtiq3 admiratus fum hac contemplans pemphinga auream intuitus. Ita 8«^

; Aefchylus:Exaduerfo neq3 pemphinx Solis afpicitur,necp fydereu os Latonig puelle. Pro gutta
j autem ide accepitin prometheo:fienecaue,ne tibiinifaciem incidatpemphinx:amara enim dC
j no pro vfta halitus. In Pentheo quoq3: Ne fanguinis vero pemphinga in folum fparferis. Pro ne
ibuia eriapofita efle videt hoc in carmine apud Sophocleinfalamine fatyris :Pemphinge omnej
: tarde ridens ignis. Et apud Hibicum, denfaspemphingas epoti, Didus eft autem abeofermoj
: ifte per quandam comparationem de tjs, qui procella iadantur, dici fblitam. Iccirco bC plurimi i
: ex qs,qui futura prxfagiunt, de ftillis,quat per imbres cadunt, didasefTe pemphingas aiunt. Sed |

; Callimachus huncinmodum ait:Neper pemphingas inducentibus permitte, ScdEuphorioni
ita inquit: Floribus pephinges admurmurat mortuis, Pephingis itaq3fignificataiamrecenfui-|
mus:de^i3 duobus ex iftis fupra mentione fecimus, q» omnes videlicet optimi explanatores Hip- i
pocrate fecundum illa fermonem fuu feciffe voluerunt. At nunc modo didis fignificatis,& aliud:

, tertium adieciffe conuenit,vt pemphingodes febres eas intdligamus,que voluti fdntillar um exi- i
polientium manui^3noftraeoccurfantium imaginem reddunt: atque huiufmodifebres ex duabus j
' fimplidbus iam prtedidis compofitae fuerint,ffatuofis feilicet atque igneis. Huic aute declaratio-j
ni folum illud aduerfabitur,!! huic didioni / pemphingodes / adijciatur haec / afpedu /,Non im-;
merito igitur quidam hanc abftulerunt. Qui non abftulerut autem,aut febres cum tuberculis in- j
tellexerunt, aut eas,quae animam vitiant. Et qih cum tuberculis febres a' fymptomatecognomi- l
nantur, probabiliter fane'a'fymptomate ipfum peftilentes febres denominare intelligerepoffu- i
mus: eft enim re vera & hxc vna febrium fpecies. Quod aute in ipfa tubercula oriantur, bi. Thu-«
cydides teftatur ita fcribens: Et exterius quidem tangenti corpus neq3 valde calidum erat, neque |
viride,fed fubrubrum,liuidum,tuberculis exiguis & vlceribus efttorefcens. At quicunque febres
animam laedentes pemphingodes appellatas efle contedunt,longe a' propofita febrium diuifione i
aberrant: non nulli enim veteres medici & febrem quandam phreniticam appellauerunt: quem-;
admodum fane' 8C lethargicam,8t: pleuritica,8<: peripneumonicam. Sed febrium enumeratio nuc ^
in prxfenti fermone propofita a differetia caloris accipitur: fub qua bC peftilens febris putridum;
calorem habens contineri poteft:phrenitica nonpoteft, cum non, vt altjs, ita& Hippocrati mos;
fit febris fpeciem phrenitim aflerere: neque a fymptomate nuncupata, qualis ea eftjquas puftulas i
exci tat, in didis differe ntijs a b ipfo includitur: quemadmodum neqsalia-,quarum proximemerp
Tertia ClalTis, xxx tio ,

_IN LIB. VI. HIPP.

■tfo fadla eft. Phreniticorum nanque febris calorem habere mordacem inuenitur in omne corpus jE
; a:quabihter, 8 (^ omni iniedae manus tempore profufum: quare prima omnium ipiarum dida eft»

' Itacp neqj eorum interpretationem admittimus, qui falfas febres a' qualitate in aegrotatium ipfo^

; Tum ore fenfu percepta nominatas effe confirmant» Hippocrates nanque omnes, quae ad tadum
' fpedant,notitiasfecundu caloris:diffErEnTfam,un“qnugenus“febrtuiia vniuerfumatqueeffentia
'confiftit, deinceps enumeraffe vifus eft* Etenim fi peftikntem febrem pemphingodea nomina^
tam effe probauerimusj appellationem quidem ab accidente, fpeciem vero ipiam fecundum pro
■priam febrium effentiam for tita erit» Eadem quoque ratione dC ialfas febres eas effe dicentes,quae
omnia>quotquot guftet xgrotans/aifa videri efficiant,neqj iiii propofitarum in praefenti dodris ;

' na febris differentiarum meminerunt» Quo'd fi inter febrium differentias&iftas Hippocrates coi'

locaffetjomnino dC illas vna cum his enumeraffet,in quibus bC ipfa faliua,& omnia quae guftet fe
bricitans, amara videantur»Has quidem diffdentias non inter febrium, fed potius inter faporum
notitias collocare fatius eft: febres autem inter caloris differentias enumerandae iunt: quemadmo-.
dumenimiapores^gufiart»yfta- 3 S^febrestacftu fentiuntur»Verumquo'dneq3 Sabinus redehanc
. vocem / terriliiles / adiecerit, ita feriera verbor 5 fcribens / aliae pemphingodes afpedu terribiles/

antea dixi,S:^ nue in memoriam reuocabo,nempe terribiles afpedu ipfos didos effe, a' nobis qub P
dem, fi cum puftulis dC vlceribus fint: ab ipfi s autem,fi infaniant, 5 C torue intueantur. De his au¬
tem ambobus quid ientireoporteatjante retulimus» Pari modo peccauerunt et illi,qui febres iftas ^
•ffpirituofas didas effe voluerunt non ad tadum notitiam referentes, fed ad difficilis fpirationis A.i.4.£i.t^
fpeciem,in quamagnus creber^3 fpiritus redditur» Igitur verifimillimum eft febrem pemphiago
dea didamjefle:aut.:%aritUofanry quae adrradum referatur, aut peftilentem» in iermone autem ;
cum huic voci/pemphingodes/htec/terribiles/adiedafit, folapeftilensfebris denotatur;cu- i
ius ab alijs calor per putredinis excellentiam diffdt: licut in hac noftr^ tempeftatis longi (fima pe [
ftilentia vifum eft. Atq3 iccirco neque calidi et perurentes, qui pefte laborabant, tangetibus vide- j
bantur,quamuis interius magno flagrarent incendio: quemadmodum &:Thucydides aiebanEt
'■'exterius quidertuangenticorpus ncq3 valdexalidum erat,neq3 viride, fedfubrubrum, iiuidum, A.i.4.f.i.t4.
puftulis exfguis 5 ^ vlceribus efflorercens; interiora autem ita vrebantur, vtneq3 valde fubtilium
: veftimentorum,nec|3 linteolorum velamenta,neque aliud quic^ praeter nuditatem ferre poffent»

• I Dida eft fane'pemphinx in Gnidijs fententijs, quas Euriphoti medico attribuut hifce verbis:
!Mingitparumfubinde, 5 c:vrit,&fupernatatpemphinxvtoleiviridisinftararaneg»Videnturfa | .
ne'iftipemphingavocarenontotamampullam,fedfolumid,quodipiamexteriusaranete inftarG ,
dreunferibit» Cum abfoluiffet igitur Hippocrates maxime proprias dC principes febrium diffe¬
rentias, deinceps ad eas, quae a colore fumuntur, tranfgreffus inquit / aliae valde rubrae, alix valde
pallidg,ali» vero liuide/» Valde rubras dixit, no fimpliciter rubras: & poft has deinceps iteru,val¬
de pallidas,non, pallidas tliuidas vero fimpliciter, nihil ipfis incrementi fignificatiuum adqciens,
vt fi bC ipfas liuidiflimas dixiffet: femper enim color ifte malus eft, fed ruber ac pallidus vfitati bC \
familiares funt» Febres autem valde rubentes vehementiffimam caiiditatem indicat, bC materiam i
effe fanguinem, quemadmodum valde pallidce pallidam bilem teftatur» In ipfis vero deiecitiones i
Ine\neLue- coi^ftdera:|namfieasbiletindas inueneris,}-exeiuseffiifionenaturaIemcolorem permutatum!
neris, effe cogiioueristf at ft fine, ^ in differetia febris colorem ponito»}-Huiufmodi febres profecfto,

tAf.fiverocu nificumrigoreatquefudore aliquandopr^udicat*fuerint,tabeminferunt»Vaiderubr^autem
diffeieda inter fynochos numerantur bC ven^ fedione ad animi vfq3 defedum ducente iuuantur,vt in vo-
iebriscolorem i^fninibus de arte curarrice didicifti: vbi bC magna vtilitas ex huiufmodi differetiarum cognitio-
ponno. jjg percipitur, ipfis videlicet fingulis propriam medicationem requirentibus» At liuidat febres
a colore fane' bC ipfte;cognomen adeptae fanguineum fuccum deficere nunciant, bC cum ipfo iti¬
dem ingenitum calidum: atq3 iccirco mortiferae funt: ex quibus non nullte fyncopas euacuatione ] -I
fequentes efficiunt: de quibus in libris de arte curarrice notitiam accepifti» Id genus febres Euri-
phon liuidas nominat ita fcribens: Liuida febris habet,&! finciput alia's & alia's caput dolet: bC vt »
fcera dolor torquet,6d vomit bilem: bCcn dolor cruciat,intueri nequit,qm grauatur: bC venter fic- ”
cus redditur,& cutis tota liuida: et labia,quafia exefis moris effe folent: te oculorum albaliueicut: ”
afpicit perinde ac fi ftranguletur, interdum vero minus id patitur,fepius etiam comutatur» Quin »
etiam & in libro de morbis Hippocrati adferipto, quem Diofeorides ab altero Hippocrate Thef
fali filio feriptum effe voluitjde quodam morlwiiQidOrmetiQfittlibri autem initium tale eftjMul-
Libro Mor tam vrinam faciqqn caput excalfadtum fuerit» Sed de liuido morbo ad verbum hgc feribit: \\ Mor

bum Iiuidum febris arida comitatur,&: horror alia's,&^ alia's capitis dolor: vifcera dolor male ha «
bet: 8 d bilem vomitu reficit: cumcp dolor vexat,neq uit intueri,fed grauatur: bC venter aridus red- «
ditur,&: cutis liuida: bC labia bC oculorum alba liuent, afpicit^3 ac fi ftranguletur: interdum bC co- »
lorem mutat, atqg exliuido fubuiridis efficitur» Alfi vero rurfum hoc loco liuida febrem male in¬
terpretati funt, eam fcilicet, in qualiuidae deiedliones apparent :iftis nanqs pari ratione conueni-
ret bC nigram febrem eam appellare, in qua nigrx materiae expulfio fit» Supereft nempe adhuc

_extremu didiqnis Hippocraticg explanadum,vbi inquit/ 5 «: alia fimilia/ praedidlis fcilicet fimilia,. |

“ : - R'ecenfnitH—

DE MORB. VVLG.COM. 1. i6o

A Recenfuit autem poftremas fecundum colores differentias, non fecundum ipfam febrium eflen<
nam, alijstamen qu^eab aliquo accidenteproueniunt propinquiores: quemadmodum cum aut;
intermittentesjautcontinuas febres effe dicimus :8i intermittentium hanc tertianam, illam quo-j
tidianam, aliam vero quartanam: at continuarum aliam femitertianam, aliam ardentem, aliam
gelidam,aliam fuccenfam, aliam peftilentem, aliam paliiftrem, aliam hepialam* Ceterum Praxa-i eUefam.

\ goras inter acutarum febrium differentias, & phreniticas, letahargicas, prseterea dC idlericas
quafdam nuncupauit.Atrecentiores medici non folum continuam,fed etiam fynochumfebrem
quandam appellauerunt: eius% differentias pofuerunt omotonamvidelketfes^cmaftrcam vo¬
catam, epacmafiricam, atq? paracmafticam. Item fecundum aliam diuifionem alijs quoqj mor¬
bis communem non nullas acutas febres appellamus,non nullas diuturnas» Alia quoq3 diuifionei
'boni moris febres & mali moris dicimus :C^in etiam alias ordinatas, aut inordinatas: Praeterea;
quafdam ff atum circuitum feruates & erraticas»Quidam autem veteres a' diuerlis membris accen;
fas febres ab illis cognominabant,Iateralem febrem aliqua vocantes, & iecorariam, Qc lienariam:;

I Alias vero' a' fymptomate foporiffcam,fomnolenta, Iethargicam,phreniticam, auriginofam» De!
quibus omnibus in proprqs de ipfis libris late notitiam adeptus es: fed in praelenti fermone qu^:

B ad explanatione pertinent abunde tradata iunt.No meam enim folum fententiam protuli, veru;

: etiam illuftrium interpretum mentionem fecfalios omnes filentio inuoluens,quicuncp de febriu
differentia feorfum ab explanatorijs commentarijs aliquid prodiderunt:inter quos eft SC Archi.-
; genes: de quibus in alio volumine fermonem faciam»

: Contentiones Corpom,^ArticulorumdwkiiejCP*ipfidijfoluti4s,&Articulorumconfr<t6liones,Mdtim,

Contento relaxatum contrarium^ff, duro moIIe:quare iple deinceps didurus eft/ cutis durae
; mollitio,contentx relaxatio/» Siue cutem cotentam,fiue articulum,fiue corpus dicat,ad naturali-:

; ter alfedum ipfum conferentes ita didum fufle intelhgemus. Secundum naturam autem fe ha.-
:Bet, quodnequeeoatentnmjffeqtKfeatum, fedmediocrflgffeliabet» Contenta fane' interdum'

: per proprium affedunrcontenduntur, interdum a' quibufdam altjs attrada: per proprium quk ^
dem affedum, cum aut vehementi frigore conglaciauerint, aut ab aliqua exiccante caufa arefa^
i da fuerint,funt enim vt nouiftfplures: diftenduntur autem quaedam a' continuis particulis, cum |

■ areffunqaut inflamantur,aut congelafcunt. Contra quaeda^vteasatncdesffnes relaxantur multo
I humore fine frigore madentia» Obdurefeunt autem quae dura fiunt frigore ficcefcetia,aut fcirrho,;

Ci aut ficcitate: phlegmone nanque non durum fed refiftentem tumorem efficit, perinde atq^ vtres;
i funt liquidae materig,atq3 aeris pleni. Qutadmodum autem^^nklsdHsaLfimik apparens ob comi
!mune accidens(nam durum quoque renitens eft)longetamen fecundum propriam naturam dif-1
fert, ita dC molli corpori exolutum fimile cum fit aliquantulum,quantum ad fenfibilem apparen--
; tiam pertinet, non eodem tamen affedu pr^itura eft:fiquidem aegrotantium corpora potentia
; mufculorum motrice debilitata exoluta & abieda iacere cernuntur» Hunc itaqa affedum manife
; ftauit dices / ipfe diffblutus/: deinceps vero manifefte fubdidit / articulorum cataclafies/Jojoc -
i eft confractiones» Sed quidam tertiam fyllabam nnn per f

hoc eft decubitus. Vtro modo autem melius fuerit feribere, facile inueniemus, fi eoru reminifee^

« i mur,quxinIibrodepr^fagt]s de decubitu per hxc verba tradidit :j|/Egrotantem vero a'medico inProg.co.i.t.
« deprehendi oportet in dextrum latus aut finiftrum decumbentem, &: crura manusi^3 paulum in.^ U. 4 ^i 95 .c
: iiexas habentem» Animaduerte vero hic/crura dC manus paulum inflexas habente / nam aut ne^

; quaquam,aut plus ^ c6nueniat,inflexas elfe ,vtrunque malum eft,quia pr^ter naturam fint. Ipfe
ȣ ! igitur dixit,I Ita enim S>C plurimi rede valentium cubant, iccirco poftea fubiunxit, || Supinum au- Ibidem.

« : tem iacere manibus cruribus^3 extetis minus bonum»Tibi vero declaratum eft facultatis infirmi- lbidein.t. 14.

I) tatem ab huiufmodi decubitu indicari: et adhuc magis ab eo,qui deinceps his verbis exprimitur:

« 1 1 At fi pronus fueri£,e'ledulo^3 ad pedes delabatur,grauius eft» Tales igitur decubitus in prgienti ibidem.tij.-
i fermone per hsec verba fignificauit / bC ipfe diflfolutus / fiquidem manus bC crura parum inflexas
I habere laudabile eft: quod vitra hos fines tranfitjmaiorem articuloru fracftionem indicat: Ita nan¬
te : que ipiam appellauit: at in libro de Prxfagijs in his verbis, j| Mortiferum eft autem ore aperto dor ibidem. 1.17,
« i mire,aura^3 fupini iacentis inflexa effe bC explicita» quod fignificat latiffime diftantia. Siue aute ^
i inflexa, fiue explicita feribat, vtroq3 modo articulos confrados effeindicat» Atq^ideo melius hoc
: loco fueritcatadafi^ articulorum per a fcribere,hoc eft confradiones: nam per i feribere, catacli-
: fies hoc eft decubitus, non admodum rede articulis quadrat, vniuerfo corpori huiufinodi appel-
I lationes non articulis Hippocrate attribuere Iblito»

51 j Oculi Audacia DelirMoriatCP* AbieBiones,?^ InfrdBiones, Malum. I

' I Audacia quide nota eft deliri),maxime% cu impudes eft, ficuti pluries didum eft» Oculoru aut |

abiedioaudaci infpedui cotraria eft:declarat nacpprgfacultatis palpebras regentis imbecillitate!
oculos diutius aptos patere no poffe» Infradione vero oculoru appellat cu palpebre inuertuntjVt i

TertiaClaffis. xxx ij Galeni |

GALBNI IN SEXTVM HIFPO<^^

D e m o p. b i S P O P V l a R i B V s
EIBRVM e X p L a N ATIO N VM

s E C T V M s E C V N D V M

jlatdre. Confringere^lidquidem,^lial/eronon. .

Curationum dC ifti modi funt contrarijs afFecflibus conuenientes: dilata^
re nanque deniata oportet: defare autem, qug vitra decens amplificata funt.
Ideo fecudam fyllabam huius vocis ^ivuypSxxcu. cum tenui fpiritu non cutii
craffo legendum eft: nec^ enim cum hac didfione vypov,y t quis forfan puta^
repoffet^compofitaeftmamignoratifteab Ionibus anguftum ftenygron
appellari. Huius autem rei teftis locuples Simonides fuerit in his carmini^

’ busitafcribens: NonfaneAuifquamficvmbrofisinmqntibus vir leonem timuit, neque parda- F »
i lim, folus ftenygro ideft angufto, occurrens in tramite : idemrenim fi^iffcatjquod ardo, Ardan »
: tuf- autem ^ dilatatur vitra naturalem modum interdum valculorum quorundam aut membro-
i rum fenfilia ofcula: plerunque vero QC ratione vifilia tam in cute, ^ in profundo corpore pofita:'

I A tque denfata aperire dC rarefacere mediocriter calefaciendo: patentia vero cogere adftringendo
ac refrigerando opus eft. Sed perfedum de his fermonem,flcut6<r de alijscuratiuis praeceptis in
libro de arte curandi faciendum habebitis,

X' Succos Hos quidem expellere, iflos l/ero exiccdre, illos dutem dddere: ^cpdrtim quidem ftc, pdrtim uero non^

Et in libro de fuccis iftorum dodrinam accuratius traditam didiciflis,quemadm odum 8 C m no
! ftris^de curatione libris proditum eft,Quod videlicet non nunquam redundantes humores fenfi-
; bili ter euacuare conuenit aut vomitionibuSjaut clyiieribus, aut purgatorrjs mediciniSjaut per lo-
; tia,autper fudores, aut per venae fciffioriem, aut per ani fanguifluas vocatas venas, aut per vterS,
i aut rcarificando: interdum vero digerere exterius adhibitis medicametis oportet: ex quibus mo-
I dis hunc exiccare appellam't, priorem vero expellere, Cum^3 vtriq^ commune fit euacuarcjquod:
tertio contrarium erat, fcripfit, ipfum addere vel imponere nominans^ hoc eft deficientes humo- G
res creare. Clarum eft autem nos per cibos potus%, ipforum qualitates idoneas & modum feli-;
gentes, vt^3 concoquantur, digerantur, corporibusc}^ apponantur, procurantes iftos reparare.
Illud autem / partim quidem fic,partim vero non / 8 c fi non didum foiftetjmanifeftum erat:in-
terdum enim vno in homine aliquae particula in tumorem elata: euacuationis, aliqux nutrimen¬
to carentes repletionis indigent,

5 Extenudre,Crdjjumfdcere,~\’ds,cutem,cdvnes^^ dlid: Zthzcquidem,edyeromn.

Per vastottfmcorpus inmU^i&itan^': na ipfum immodice craflum extenuare, ScT emaciatum i
plenius reddere, haud raro nobis propofitum eft; plerunqp vero non totu, fed aut carnes aliquas, |
aut cutem folam: interdum Se humores, quos fignificauit illa verba adijciens / 8 ^ alia/. Illud vero
/&: hxc quidem,ea vero non / eo modo intelligendum eft,quo proximum fermonem explanaui, |

^-4

tAR vbJ agglu
tfnare vlceru
j^bia aut inte
(OS imus vo-
fiimus.

Compldndr€,ExdJfp^dre, obdurare. Mollire,dliqudquidem, dliqudnon. j

Commune & in vniuerfum medicaminum propofitum cum ab ipfo didiceris, fingula omnia
curationis praecepta confequi poteris. Nam ficontrariorum contraria funt medicini, pra:ter na-H
turam exafperata complanare, laeuia exafperare opus erit, Afperantur fane' fauces plerunque fen
fibiliter,& afpera arteria, dC os, SC vniuerfa cutis in fcabiofis leprofis% affedibus: & puftulis qui- i
bufdam milij granulorum inftar,aliquibus minoribus, aliquibus maioribus, Afperatur quoqj 5 C !
ventris partes pleruncp,cum per ipfas biliofus fuccus merus copiofus^jj excernitur, interdum ve- |
ro & ex acribus erodentibuscp alimentis id fequitur, Atq^ hinc euidens eft per medicamina afpe- I
ritatem tollentia curationemelTefaciendam:quodipfe/complanare/appellauit, Cotraautem, i
atque haec,fehabent,quibus exafperatio conuenit. In cute quidem circa barbae capitis^3 pilos |

id accidit: drea pilos quidem capitis, vt in alopecrjs vocatis, 6 c ophiafi, dC mydriafi: in barba ve¬
ro, cum tarde vix^que pili exoriuntur, in quibus ^ ipfis omnia medicamina ad alopecias facien¬
tia experti fumus. At in alijs corporis particulis,|vbi funt caua vlcera dC integri finus,abfterfo-
rias medicinas infundentes locos illos exafperamus. Et ventriculum tenaci pituita refertum exa-
fperatibus medicamentis non nunquam detergemus, Eiufdem generis funt 6 t:peflri per fangui- j
tluas venas purgationes proritantes. Quin etiam palpebrarum tubercula, graeci fycofes vocant, j
prius aliquo exafperantes ita detradorijs medicamentis oblinimus: id'quefadmus, vtvlcerata i
tubercula in profundum vires medicaminum accipiant, Nouiftis fane' in iftis me marinarum be- |
- --- - -ftiarumr^l

DE MORB. VVLG. COM. II. i6i

A ftiarum, quae cete vocantutjcorifs afperiSjSir (epig pumice vtente: his% non prxfentibus

ipfoparuocyathofcalpeliianguftumnonIatumextremuhabetis»Vemmetachoras,vocatos ,
fauos,& myrmecias verucas,^ quaecuqj id genus alia medicametisdifcutere volumus,aut noftris
vnguibus,aut duriore linteoIo,aut aliquo ex antedidis prius mediocriter fricates,deinde ipfis me
dicamina fupdamus* Obdurare,mollire/: haec nobis quocp vfu veniut, pleruqj in omni corpore,
no nunqua in parte vna. Na eos, qui vniuerfo corporis habitu fubtumido SiC in hydrope vergete
funt,duriores reddimus linteis prius fricantes;et afpera fridione vtetes,atcp in puluere exerceres:
haec aut non ferentes medicamentis emplafticis arefaciut medici, 6^Iauationis abftinetia BC didis
fridionibusjpro viribus f atqj paulatim eas augetes» Veru vnam interdu particulam ita afledam
fm ea quae dixi, curabimus. In extremis autem membris potifllmum id heri affidue cernitur. Vl^
cerum quoqj omnium,cum carne repleta funr,cicatricem hoc modo facinius^-darefels^ffitecam^
cutis natura induit,cicatrixcp efficitur.Iteru per cottzri2L,c3llofz,dC in fcirrhum verfe phlegmonae.
molliuntur: queadmodum dC obdurati lienis medela perficitur:Et cralTefeetem cutem in affedu,
qucelephate vocamus, &: cicatrices,q coueniat duriores,remolh'mus:ficut molliores induramus*’

5 jg,- Excitare, Stupefacere.

Excitare fenfum 8^ motum in qs,qwie0s4ebflitat0s-babeaittj^nDmnedtDcre vftim medids pr»
berc omnibus notum eft. At ftupmcere in folis vehementibus doloribus interdum ex viu fuerit, !
cum medicamenta ex opio, mandragora, BC alterco exhibemus: nam ipfe dixit. Stupor vero mo^ |
deratusdolOremfoluit.Quo'dfiquispotentioribus,autpluribusmedicamerisftupefadorijs vta !
tur,refrigeranturextinguuntur^|3corpora. ■

6 Et alta, Qu^^^cunque Humfmdi funt.

Illa dicit,quae per contrarietatem antedidis fimilem fiunt, aut refrigerandojaut caIcfaciedo,aut
humedando,aut cxiccando,! aut intrufa expellendo: }■ aut illud excidendo, quod toto genere ini tAP. aut ekpia
micum eft corpori: aut abfcidendo, quod magnitudine naturalem modum excedit: autcontor.- repoaeado.
tum dirigendo, aut obftrudu recludendo, aut reliqua qugcunq3 in arte curatiua ditfta funt: Quo--
rum omnium commune propofi tum eft contraria affedibus adhibere.

7 ^ Deriuare.

C Curationum modos ad fiiccos pertineres hic docere incipitjin libro de fuccis accuratius defcrf'
ptos: fed nunc quoq? reminifcentiae caufa narrabunt. Deriuatione iane' appellare confueuit Hip
pocrates, qh fuarus aliquis euacuationis indiget, neq3 per conuenientem regione ferri inceperit, ,

:neq3 tamen valde procul a conuenienti,neq3 ad remotiffimu locu: Vt fi per iotrf vias exire tetaue
rft vitiata vefica, aut renibus: tunc.n.per aluu deriuare fatius fuerit. Queadmodu et fi per aluu vi- .
tiatis inteftinis ferri inclinauerit:contra.n.iniftisfuccum euacuandum-advrinarios meatus diri- ,
gemus.ln mulieribus vero non nung ad vterumjauteVDntrario interdu vteriprofluuiu ad vring
viasacaluum,deriuabimus.Atfiinaliquaidgenuseuacuationevomitumcitauerimus,reuulfio-
n€mhancnominat:vt fi vomitus etiamrerraxerimus,advterum,aut veficam,aut fedem incitares.

8 . ■

Deriuare, Cedentem retrahere flatim, Renitenti cedere.

Confentaneum erat,vt deriuationi reuulfionem fubiungeret,fic% deinde quo modo quis opti
me reuulfionem faceret, edoceret. Sed Hippocrates reuulfionem filentio prtcteries, illico ad illud
fe contulit,quod bene reuulfuris humores male in membrum aliquod irruetes vtiliffimum cogni
tu erat. Necg enim femper in retrahentibus auxilijs permanendum eft,red aliquod tepus,quod re¬
trahentibus vacet,interponere oportet: vtfticcum, qui inaffecTto membro prius inhxferit, excer¬
ni permittamus: in mebro enim remanens ipfum bifariam contriftabit,8f:^ multitudine diftendes,
bC qualitate diicrucians. At fi humores in particula prius illatos exire permiferis, ipfam dolore li¬
berabis,facilius(q3 reuulforijs auxilijs aliquid proficies, non amplius in fe ipfum membro propter
dolorem fuccos proritante vitra eam, quam a' principio non retfie acceperant, inclinationem.

.yilmmfuccum,non qui exeat, ducere: Ex^mtem^eri):^)md De^eru]£XfJEti£er efimite ^^^^4e>i or ^ fdat i Dif
fmilia,ft jurfum hergant elata, per infernafoluere: Et contraria mdemprt capitrspurgatio,'yen£ incifio,quando no
temere detrahitur.

Alium quidem fuccum non exeuntem duccre,ex qs patet,quf in aphorifmis BC in libro de fuc
cis tradita funt. Nam fi humor infeftarrs excernatur,cum moderata eft euacuatio, id nihil aliud cu
rantem admittere oportet: quemadmodum fi immodica fuerit,ipfum medicum aliquid facere ne
cefle eft, non nunqua euacuationis redundantiam fupprimentem, non nunquam eius defetftum
incitantem, quod ipfe nominauit exeuntem ervvit-pyiJMV, hoc eft vna' effundere. Confueuitenim
. eghy mofes appellare ex vafculis eftufiones ^ inamtiqnes; facere autem, idem, quod permu-

- XertfiTciaUisp—-"jtxx ii) tarc

_-l:_J LJB . VL HI PP. _.__

ttare aiit tnifcere, Ognificare didkiftf. Ambiguum vero efi, vtrum 'antedidis connedendum fit, B
an deinceps didoapplieadum: vtroqp.n»modo non proprie dici videt: Atcp ideo no nulli ipfum
^ang cpnfequens antedida, cum illis coniunxerunt: deinde ab altero principio pofuerunt / fimi^
kyVtdolorem dolor fedatA Verum,ali] fequentium principiumhocfecerunt/facerefimileAQm
vero (vt dixi) vtroqj modo didum neutro verifimile eft, multi ad ipfius fcripturam permutadam
te conuerterut: quemadmodum & alia, qugcuncp vno in noie obfcuritate continent* Et non nui
ii quidem per odCp primam fyllabam, fecundam vero per ^ / fcribunt, opyia-a^ i.irafct: altj pri

riiam fyllabam per «8i|a , fecundam per a 5 hpyaa-aSsL, hoceft facere* Deinde aiunt, deinceps
ioco exempli additqm fiiilfe illud/ veluti dolorem dolor iedat/* Sane'ita in multis codicibus fcri^ ,
ptumreperiturtfedredeinDiofcoridisexemplaribusfcriptumnon eft: videtur enim ab aliquo
explanationi adiedum fuiifejpoftea vero inter audoris ipfius verba ab libri fcriptore fuiffe infer^
tum* Verum quod per 7./ fcriptum eft, opyicrctS^t^ id eft irafci,affedatum admodum,& ab Hip¬
pocratis elocutione longe alienum eft,fiue de nobis iplis, Itue de ijs, quae curantur, membris, fiue
ge humoribus dicatur: nam ipfa velutiad iram concitare, & ad expulfionem ftimulare fignificari
aiunt per hoc verbum, opyia-ctSrC^, Sed haec contemnenda exilia^j3funt, quemadmodu reliqua
omnia,quae incolumi retum veritate de vocabulis difputantur* C^o'd fi &C ipfe res labefadentur,
huiufmodi a' nobis fcripturae fugiende funt tficut hoc loco omnibus fere' interpretibus curationes
quafdam interdum per fimilia fieri concedentibus, SC non femper a' contrarijs: quod ipfe Hippo
crates fufpicatus aliquando quofda opinaturos, vnico exemplo eorum deceptionem indicauit in
s\Aph.i i.Ex. Aphorifmis fcribens: jj C^andoq? in neruorum diftentione fine vicere iuueni carnofo, ^ftate me »
ori }9-h frigidat multx infufio caloris reuocationem facit: calor autem haec ianat* Frigidum nanq3 affe »

dum neruorum diftenti onem fimilfauxilio fe curare quifpia putauerit, fi frigida ipfum aqua con ,,
fperferitiid vero haud ita habet, namretradionem calorisieffei&tuuatjqua nifiefEceret, fumma
noxam inferret* Atqwf hctitihocauxtlium frigidum elfecum videatur, calfaciendo nonnungfri
, _ gidum morbum neruorum diftentione tollit,ita alia contra' calefacientia ex accidenti refrigerant^

„ igneum calore digerentia: de his vero mihi in omnibus de methodo curatiua libris late difputatu
eft,per auxilia affedutadiaerfa.ntia femper-curationem fieri declaranti* Sed qui maiOri dolore mi¬
norem curari arbitrantur,mirificeiallutur: neq3.mdofea:jdQlorem-6ttrat,fedi:en^ quod cum

dol^<eafied«m>d©teiter^doredel£t*I>Iani alibi=didi€fiS4®tthffymptomatf primario, fed ipfum
creanrfa^duijjcufation^teniper deberi* Quo'd fiquis neutiquam primo',fed interdum ex zcci'
dentifimilia rimilibus^u^afiqjermediatHai quas primo'contrariafunt, dixerit,ifte vera dicittid^sG
ita efte& ex libro de ratione curandi p feientia didicifti, dC adhuc ex noftris in Aphorifmos com-
mentarijs* Quod vero aliqui dicunt quempiam coxa adufta,vtin coxendicis morbo cotingit,do>
lore dolorem fanauifte,nimirumperipicue abfurdum eft:neque enim a dolore, fed ab exuftione, |
cui fortedoloradiundlus^atjatgritudo fanatafuit* Nam fi quifpiam contudiflet,aut fecuiflet,aut
quocunq3 alio modo dolorem membro intuliflet, nequaquam ipfum fanare potuiftet; atqui fi do;
lor fani tatis aucft or eftetj vndelibet excitatus coxendicis morbum tollere debuiffet* Eodem modo |
dC dentem dolore vexatum iiquis -eucUens hominem dolore liberet, non per dolorem in extra-
k^nfio dente concita tum, fed per extraSrgnem, cui dolor coniiBtteiuse®a%idaftecutus fuit‘.quo¬
niam fi citra dolorem “etiam dentem eximere potuiftet, pariter agrotans a' dolore liber euafiftet:
quemadmodum fi &: abfqueeuulfione quis dentem premens aut quatiens dolorem iritet, dolo¬
rem quidem acerbiorem reddiderit, nihil tamen leuamenti attulerit «Vuinque apparet igitur,
quantum in ipfo eft, inutilem dolentibus efle dolorem * Etenim per auxilia anodyna vocata,
hoc eft dolorem fedantia, multa dolentia membra fanantur: in alijs vero plerunque dolores ma-,
gni per exterius adhibita illati ex aliquo affedlu dolentibus nullum laxamentum praebuerunt*
vhum enim folum eft,quod medeatur,quod affedum vtcunque ^e citra dolorem, fiue cum do-'
iore excindii: tkiiOr vero fuapte natura non doterenifefee^^fedootraomHmefritariejidoneus eft*

' Hoc igitur exemplum euidEaiter falfum efttverumadalteram quoddameorum, quaeifti dicunt,
tranfeuntes,illius quoq3 abfurditatem cotemplemur* Dicunt igitur vomitum vomitu,acri cly i
fteri mordaces deiediones faepe curari* Eft vero dC in hoc cafu vna fane' curatio affecftum excinde |
re, ob quem vel naufeabundi funt, vel crebro inteftinorum morfu ftimulati ad exonerandum ven;
jrem confurgunt* Id autem, vt didiciftis,bifariam fit, vno quidem modo nobis eos humores eua-;
cuantibus,qui&naufeamftomacho,&: inteftinis morfum inferunttaltero autem eos cocoquen- j
tibuSjSi in optimam qualitatem mutantibus,aut contemperantibus. Oftenfum vero eft 8 C in his'
medicationem per contraria fieri: na prorfus euacuare alienum naturgc^3 inimicum humore, eiuf-1
dem retentioni contrarium eft: & qualitatis mutatio per contrariam qualitatem fit* Cgterum hu -1
iuftnodi qugftionis agitadae hic locus non eft, cum in oibus curatiuae methodi voluminibus fem- i
per a' contrarijs curatione fieri demonftrauerimus* At, qih fgpius Empiricoru Methodicorumcp:
rationibus adducfti quidam hoc medicine fundamentum impugnare atq3 euertere conatur,ratio-;
pes proxime dicfas fiiniles afferentes,fortaffe melius fueriiqjoftquam prgfentis libri explanatione:;
abfoiuero libellum aliquem componere, in quoapertiffime-demonftretut^xcaittarrafQla ,primo |

DE MORB-. VVL. COM.^II. 162 i

Aatqjper fejContrariorum efferemediatexacddentinaqje^tiEESTnedfcKs^caJsEim-egrotantera, Omi':
lis limilem medicari poteft5&: oblongtacuti^j capitis medicus oblongi acuticjj capitis egrotatem,;

& claudus claudum* Futuri autem libriinlcriptio talis erit3Quo'd retfle ab Hippocrate didum fiti
1 contrariorum cotraria efle remedia* Nuc iterum ad propofitf vocis declarationem reuertamur,; in lib. de Fla-
in qua per ibCp primam fyliabam in veteribus codicibus icriptam efle 5 & hanc vetuftiffimos in- j
terpretes agnofcere dicebamus* Hanc vero 5 C Diofcoridis ledatores feruauerunt, quamuis mul-;
tas ex antiquis fcripturis permutarent, Hippocrates igitur vt per commentarium fibi ipfi,quem -1
admodum alia multa conieduraliter ac breuiter^ita & hoc forte fcripfit/facere (imile/tcn praj- j
dixilTet,non nunq melius efleijsjque vacuantur,auxiliari,fubdidit/effice^e 4 imile:/hoceS:^cnmi-|
fcere cum eo,qui beraeeuacuetur^umore aEumlimilem* Poflumus autem 8 C quod fequitur / dif-; ;

fimilia/ in eandem fententiam interpretari: etenim diiTimiles quoq3 humores vna cum i)s,qui co i
grue euacuantur,exhaurireconuenit.Siquis aut/ operarijvel efficere/ita explanare velit, hoc efl:,i. |

mutare,& alterare,& concoquere,ita quoq^ medicinalem fententiam fermo habuerit* Si enim fuc
cus aliquis merito excernatur, a-vvac^vjuaa-cu i* ifti limiles reddere,vna^j euacuationis indi¬
getes fuccos excernere couenit,fiue ipfi ali^^o modo fimiles,fiue diffimiles fint, Poflumus quoqs . j

B S>C fermone diuidetes, fine prioris facere/efficere fimile/: pofterioris aut rurfum principiu hoc fla
tuere / diffimilia fi furfum vergat elata per inferna foluere /: vt huiufmodi lententia fit,Humores j

mebrisin totum diffimiles furfum verfiis petetes deorlum traheretfi vero deorfum vergant, fur- !

fum reuellere: nobis ea diffimilia dida eflfe intelligentibus, que a'locis aliena funt. Eodem modo |

8 C altera fcriptura explanabimus, vbi prima didionis fyllaba per od^p, fcripta eft. Na / iritare fimi- I

le/idfignificare dicemus,vt f*vnufquifq3 noftru vthumores effundatur gque, atq3 r]',qui euacuan
tur,efficere debeat: pariteraut 8£ dimmilesfimiles^reddendi funt* Sedfbrifen (vt non nulli credi¬
derunt ) hoc verbu iritare per translatione ab aialibus turgentibus,hoc eft in venere concitatis di-'
dum effepoterit:ita enim ipfe vti videtur, cum dixitin Aphorifmis,||Medicari in valdeacutis,fi 4a,Apli.io.Er.
turgeat,eode die* na in humoribus ad exitu paratiffimis,&r ad euacuatione properanribus,in pro ord. 18.c
xime dido et in alijs aphorifmis hac voce / turgere / vti videt* Ita igitur bC hoc loco,aiut,par eft ab;
eo de humoribus / iritare / didum effe, hoc eft, ad expulfionem habiles iplbs efficere* Rurfum
itaq3 ab altero initio ad aliquod vtile, quoad eius fieri poteft, oratione conuertamus* Poft^*n.di ’
xit/ furfum elatajdeorfum foluere,& cotraria itidem / elata quidem idem, quod concitata fignifi-;
care putandu eft: vt de primo affedus exortu ipfi fermo fiat iubeti ad cotraria loca ftatim retrahe-:

Cr^deorfum quidem in ijs,qug fuperius ortum habet,furfum veroin i)s,quae inferius: vt ea'dem re
gula vtetes opem feramus, 8 C ad differetia loca abducamus. Igitur " fi in pedes crura fluxionem
decubere fenferimus,ex cubiti venis fanguinem mittemus,aut vomitu purgabimus: non (vt qui-;
dam putant) nequag furfum retrahendum eft, licet ad inferiora proruentibus fucas magnus ali-1
quis in ipfis morbus futurus fit* Poteft aut intelligi et illud / furfum elata/ de humoribus fuperio -;
ra petetibus,vt ea vox / elata / magis proprie dida Iit: Ihia vero & nunc eade remanet* Humores ;
naq3 furfum elatos, hoc eft,fubiime petentes deorfum verfus retrahere haud rede impetu Ecietes i
oportet, & contra decurretes in oppofitu ducedi funt: vt in capite vitiato purgatione per aluu, 3 ^ j
fedione venx cubiti vtendu eft: vtrunq3*n*euacuat, retrahit^j3 deorfum* Verifimile aute fuerit dC;
contraria ab ipfo in huiufmodi fenfum dida effe: Superius elatos humores & creatos affedus ad ^
inferiora ftatim ab initio retrahere coueniri&T cotraria his deinceps face-r^quodefl: a' loco euacua-;
re: vt in capite,pofteriora capitis doletem reda frontis vena incifa iuuat: quae locale remedia eft* ;

D

^bjcejjus 'yeluti bubones, Si^um quidem jiint Germina habentium , tum altorum, tum pr^cipue 'yifcerum: ’

Maligni autem funt hi. _ !

Galeni explanatio defideratur.

■f Spiritus Parui,crebri: magni,rari: Parui, rari: crebri, magni: Extra magni,intui parui: IntU4 ma^i,extra j t Snta hipc dif
parui. Hic extendens,ille 'yrgens: Duplex intro Reuocatio,!^ JuperinJpirantibus. Calidus,frigidus. \ ^ ardif

■ Ificul.reip.ca.J-

* I Spiritus autem creber phlegmonem in partibus fupra interleptum fignificat. j n r Prog.c6. i .t.

Magnus vero,longo temporis interuallo poft rediens delirium oftedit* Frigidus vero fi ex na i
fo & ore prodieritjiam valde perniciofus eft* j

Medicatorium Ojcitationum Continuarum Longa Spiratio efl.

Hunc fermonem etiam infecundo de popularibus morbis libro declarauimus*

In .y^bflinentibus a Potu yixbreuis Spiratio. i

Quemadmodum in fecundo de popularibus morbis plurimi codices verba ita Icripta habent!
/inabftinentibus a' potu 3 C vix longa ^^ifatio/ ita hoc loco,icriptum eft/breuis ipiratio/* Satis au
tem a nobis de vtraqueledione in commentarfls illius fecun di libri a d um e ft* - - ■ . j

— -—— -J- Sgcundum |

I __ IN LIB> VL HIPP. _

I %' Secundum ReSlum Cojiarum dolor, ^ Precor diorum contentiones, Cit* Lienis elationes, & ex Naribus E

eruj^tiones,c^^uresJecundumredium: Horum plurima huiujmodi^ in Oculos, i

In plurimis exemplaribus kdiOjVt nunc fcripta eft,‘repentur. Raro aut hanc itiuetims / fe>

. ! eundum'rec‘lum3^cofi:arumdolorisj& praecordiorum tentioniSj^ lienis elationiSjSi:^ ex naribus
: eruptionis/qua&egoledioned^medidnale&dilucidamapprobo.Nihilo minus tn SCquod'

‘ ab altera ledione hgnificaturjide eft: antea in fecudo de morbis popularibus huc fermone enu
i I cleauimus. Hoc loco quidem abundat idjquod de auribus et de oculis additu eft,vtpote' & his par

i i tibus regulae / iecudum redlum/ dicenti lubiacentibus, quemadmodu dC alia membra^dupliciter: i

j I interdum enim ex ie ipfis in alias quafda partes materias fecundum re<fl:am regionem propellut:;

j j interdum vero ab aliis membris patientibus in aures aut oculos humores tranfmittuntur. |

i Vtrumigitur omnium, aut Qm,quidemah Inferis JurJum,tjualiaqu<e,iuxta maxillas, aut etiam oculum, aut \

I j etiam aurem: Qu(& 'yero d Superus deorjum non fecundum redium., ,Htqm m ,Angina rubores, & cofiarum do

\ \ lor es fecundum redlum, >

i I In fecundo de morbis popularibus non eft adiecfla haec didio per quam dubitat, vtrum ex infe

I i rioribus infuperiora abfceifu fadto femper membri reditudo vtiliter feruetur:exfuperioribus au E

i I tem in inferiora corrumpantur ac fiant quidam no fecundum redlam regionem abfcelfus. Igno i

I i tum vero eft, vtrum fecundi de popularibus morbis libri fententiae prius, an ift£e,fcriptae fuerint: j

I neque enim ille fecundus,ifte vero fextus liber inferiptus fitjex eo illius fententias prius feriptas

I fuiife putandum eft. In illis enimjqua: ab ipfOjVt diuulgarentur, feripta funt,rationabiliter huiuf-;

j modi ordo apparet: in commentartjs autem non itidem. Scripta nanq? ab Hippocrate in diuerfis i +'

vel chartis vehabtfe^sssSfam^fea^lamroiie^Se aiunt, duos^j hos libros fecundum videli- :
cet,atqtie 4 exttmrmmgrafiernQniiulii & quartum addunt. Primum vero atqj tertium, vt gderem I
tur,copofitoseffeconftat.Atq3 ideo quidam dicunt, fi qug in fecudo libro continentur, prius: ea, >
quae in fexto, pofterius feripta funt: Hippocratem par eft, cum poftea abfceffum in inferiora non
e regione vtiliter facftum vidiffet, ita praefentem fententia confcripfiftTe: fin aut hoc loco dubitans,
pofterius ea, de quibus dubi tauit, dijudicans,conftanter in fecundo de morbis popularibus libro
fententiam tulit,illis potius credendu eft. In his igitur,qu* nunc feribit /atqui QC anging rubores,
dC coftarum dolores fecundum recftu / de trafmutatione non ex coftarum morbo in anginam, fed
ex angina in coftarum vitium,fermone effe intelligedum eft. Hgc enim a' fuperioribus in inferio>
i ra fit,de qua ambigens praedixerat / quae vero a' fuperis in inferiora,non fecundum recftum /. Hgc < J
i itacp cum fibi ipfi obieda fubintuliflet,poftea ea infert,quae in fequenti oratione ita fe habent.

*4| ,An&'ed,qu^ Infralecur,aut Supradijirihuuntur,VtquandoinTeiles<0* Varices,

j _ Angina laborantibus coftarum dolores fecudum redum fieri praefatus,deinceps quaerit, in ab>'

I fceffibus ad inferiora corporis depulfis femp fitus reditudo feruef nec^ne,quemadmodum in pro
i ximo ante hunc fermone in dubiu reuocauit. Sed ibi dixit / abfcelfus, qui ad inferiora / nunc dixit
j / abfceftus infra iecur / fuperiorum inferiorum^3 oium corporis partium iecur, vt videt, terminiS
I ftatuens. Ipfius enim deuexum tranfuerfo fepto adnexum eft: quocirca bC quaecQque fupra iecur
I funt, hxc eadem & fupra feptum extat, cor fcilicet, pulmo,& haec ambiens pedus,adhuc^3 multo
I magis collum bC caput: reliqua omnia in inferioribus corporis elfe dicuntur. Eorum etia, qug fu-
I perius funt, fi inter fe conferantjaliqua magis fupra funt,aliqua minus. Nobis vero eft cofuetudo
I in oibus ita didis,interdum qS minus fupra eft,infra elfe dicere,vt adfuperius ipfo coparantibus:

I quod aute minus infra eft, & id inferioribus coparantes,fuperius elfe diximus; Ac pp huiufmodi
I locutionis incuriam cofiietudine longinqua confirmatam nois ambiguitas qugdam atq3 confufio
i in fermonibus oritur: qua memoria compled:des,cum Hipp ocratem dicentem audiuerimus ab^ 1 1
I. fcelfus I in inferioribus corporis partibus obortos meliores elfe, confiderare debemus fecundum
quem ftgnificationis modum / inferius elfe/ acceperit : fimul% membroru dignitates definiemus.
Ideo naq3 vt plurimu abfceftus in fuperioribus excitati difficiliores funt, quo'd mebra illa maiusjg
inferiora, diferimen afferunt, cum utraq3 eodem affedlu vexata funt. Sfueeninrccrebri 5 ,fiue gut^
tur,aut gula,a«tptd*ao3:^pedftis, aut cor infiamatalum:,mortifera aegritudo eft:membris infra
iecurinfematis pauci admodum pereunt,potiffimu fi redia curatio adhibeatur.Quin et iecoris ip
fius deuexum concauo longe periculofius eft: & non nulli ipfum inter fuperiores corporis totius
partes,quemadmodum dC os ventricuii,reponunt. Haec itaque a' nobis obiter diefia fint,& fi non
pr^ter propofitumfint. Reliquum vero explanationis in propofitumTermonem deinceps ab^
ibluamus. Qii^rere nanque videtur Hippocrates, vtrum quae infra iecur bc fuperioribus dela^
butur,vt in teftes dC varices,e regione fieri melius fit:aut,licet non e' regione fianqfuperiorum ta^
men partiu vitijs «que auxiliari queant. In non nullis plane' neq3 an e' rggione fatfta fint, digndfci
potelijVt q> varices e regione fado abfceifu furore curauerint:neque enim perlpicerelicet,in dex^
tris^ne cerebri partibus,an in finiftris,a^(fiu oborto in furorem acfti fuerint: quemadmodum ne>.
que fi diutius tuflientij^ftneiateris dolore abfceftus in tefticulum fiat. Atqui forfan et in his lo>

DE MORB. VVLG. COM. II. 163

A d reda oppofitfo leruaturjCtO ytra pulmonis aut cerebn pars afrecfla fit, haud certo fdamus: quin ;
£l melancholiam ianguinis per venas fedis effufio plerunqp ianare potefi:,neq3 tuc nobis loci paffi ;
redam oppofinonem cognofcentibus. Sanguinis quocp ex vtero copiofum_profluuium multos
curare morbos oibus in aperto eft: iediiecphicanex-dextri vterf venis, an ex finiftri, an ex vtroqj,
excretio fada fiqagnofcerepoffumus Jnhis itacp-affedfbusxDgnftu difficilis eft,aut oino ignota,
languentis membri reda oppofitio;inquibus vero ipfzm dignofcere licet, & in ijs Hippocra^ ■
tes, vt videtur, confiderandum eflfe ait, num femper ex abfceffibus ad inferiora trafmutatis melio^
res illi fint,qui fecundum redam oppofitionem fiunt»

ij €onfidercindaH£c,Qm,^Vnde^&Fropterqmd.

Solis'ne vltimis, an omnibus antedidis de abfceffibus e' regione non e' regione fadis hoc

fubiundumfit,inincerto eltQuod dicitur autem,ipfumhuiuimodi eft: Confiderandumeflein-
quit&Iocum,in quem abfeeflus decubuit: hoc enim ex ea voce/quo'/fignificatur: et membrum,
ex quo,et hoc ea vox /vnde/ fignificat: prgterea caufam,propter quam abfeeffus oboritur,hoc rur
fumduae illae didiones/propter quid/oftendunt» Scire nancp oportet nuquid a'natura concodo
Bmorbo,aut vexante humore adhuc crudo ex vno membro in alterum del 3 pfo ,abfeeirus obortus
fit.PofletitemaIiquis&: hunc fermonem ab antedidis feparareSi: deinceps dicendorum initium
facere huncin modum,

Confiderdnda H&c^ Vnde, <jr* Propter quid Ven£ temporum non firm£,neq; Viriditas j^lendtda.

Dicebam & hunc in modum totum fermonem diuidi poffe, quemadmodum 8^ alio quoda mo
do,eo videlicet /venx temporum non fi'rmg,neq3 viriditas fplendida, fi fpiritus in ipfis relinquat/
.8C alia deincepstNifi enim /viriditas ipledid^in oratione interieda eflet-multiformiter diuidi pof
fet,quippe quod commentarius, non liber fit:iuperius enim intellexifti de hoc»Hoc autem inter^
iedo/viriditas fplendida/adhuc etiam magis obfeura oratio reddita eft Alibi enim etiam fupe^
rius diximus, vbi hxc vox /viride/ fcripta eft, qualis 'nam per ipfam color figniftcetur, non poffe
manifefte mtelligijquemadmodum necp fi /chloaftna/ feriptum fit, vt non nulli feribere conftieue
runt» Videmus enim etiamnum hac tempeftate,vtin Co ipia Hippocratis patria, ita dC in tota no
ftra Afia viridia quidem appellari olera,arbores,&:ftirpesj velutf id eft herbida :& pe^ ;

S & homines quofdam virides,non q? herbae fimilem colorem habeant,fed potius pallidum» Incer--
I tum eft igitur, vtrum Hippocrates fubpallidum colorem viridem atqs herbaceum dixerit, quod
i permultis accidere confpicitur: an herbg coloris fimilem, quod perraro accidiffe viium eft»Igitur,

: cum vox haec per fe obfeura fit, adieda hac didione/fplendida/maior adhuc obfcuritas oritur:
j diffidlenancp eft excogitare,quid nam per haec verba fignificare voluerit/viriditas fpledida/» At^
i que iccirco non nulli interpretes hanc omnem obfcuritatem euitare cupientes hoc modo feripfe^ :
runt /neq3 color fplendidus/: intelligendum^S effe aiunt iplendidum de ^grotantis natiuo colore:
ita quoqjSc: Sabinus opinatus eft. i

j ^ Ven£ Temporum non firmat £,neq^ V iriditas/pledens,fi Spiritus intus relinquitur , dut TuRu arida, no ferina,

Jh Articulos decumbere. ExpeSlare fecundum dtfientionum redlum inceffum, qua, m l/entrepunt.

lam dixi dC fine prima huius fermonis parte, iftam per fe hunc in modum legi poffe/ fi ipiritus I
intus relinquitur/ dC quae deinceps feripta funt» Spiritum vero nuc intelligem us eum, qui, quam:
naturaliter conueniat,maior fit, vt oratio in hunc modum fe habeat: Si in morbo aliqui fubleuad'
temporum venas habeant non firmatas,hoc eft latius diftentas, dC non genuinus color fit, ac reli^;

D qua deinceps enarrata,iftis in articulos abfeeffus expedandus eft. Qu^ fequuntur vero huiufmo |
di funt, primum quidem hoc/arida tuffis/:fecudum autem illud /no ferina/.Aaadam*uffim eam,
per quam nihil expuiturjappellare mos eft. Iftud fane' ita in libro accurate compofito conferiptu,
audorem enigmatica locutione gaudere aperte demoft:rat:at fibi ipfi adubrationem quadam per
commentarium feribente nullus iure vtiqa reprehedat: multa,n.fic nobis ipfis p quafda notas defi
gnare cofueaimus.Forfan igif &nunc fibi ipfi h^c fcripfit Hippocrates de pluribus afiedibus fer
mone faciens,hoc quide loco de tufii arida in pulmonum &C coftarum inflammationibus: nam dC
hate vox/fpiritus/ illis aftipulatur: fed fuperius dida,cum de tjs,que in facie contingunt,fcriberet,
de febribus calidis dC perurentibus intelligenda funt: cgterum & illa de pedoris pulmonum^a af' |
fedibus dida efle poffunt. Integra igit oratio talis erit: Si-diutmvvns^tHnantedidistuffe&aridag;
fint,abfceffum in articulos expedare couenit. Sed coditione quaiida tuffibus obfeuram adferibes
qugftione alteram excitauit,quae'nam fint ferinae tuffes. No nulli lane' lubricos inteftinorum,cunt i
ad oftiolu ventricuh' repetes ipfum m ordeant,aridas tufles excitare aiut: quod fi re vera ita accide> |
re compertum foret,nulla prorfus quaeftio effet:fed millies abfcp vlla tuffi lumbricos os ventricu- I
li infeflantes vidimus.C^ocirca plures explanatores ad alias interpretationes fe couerterut: Qui- |
dS hanc voce/ferinae/ de phthifiogdtda^fe volete^, qthipfiaijm vngues,-vtfer ariiin,jmcuruan-' i

tur:

JA LIB. VI. HIPP.

turtNonnulUde maKgnomorbo;inmdicatorijsnanqjabfceffibuSjVtcrudum,itaS^faiiabilemE

effe morbum oportet; concodus enim citra abfceflum fblutionem nunciat: perniciofus aute nec^
viium iudicatorium abfceffum fore promittit. At fi diutius et crudus morbus perduret necp malt^
gnus fit, tunc aliquem fore abfceffum expedadum eft.Qiio'd autem crudus vna &C malignitate ca
' rens diutius morbus perfeuerare debeat, vt abfceffum fore fperandum fit,manifefte ipfe in libro de
ia Vtog.c 6 .t.t, , Praefagtjsitafcribens manifeftedeclarauit: I Quicunq^fane'lotia tenuia cruda multum tempo- 5>

3 44^101 .b j.£g fecerint,fin alia perdurationis figna adfint,in iftis abfceffum ad partes interfepto inferiores ex- >>
: pedare oportet. Erit itacp tota oratio huiufmodi: Si aliquis pedoris, aut pulmonis morbus cru- »

! dus permaneat,nihilcj3 malignitatis habeat, abfceffus expedadus eft.Quo'd crudus fit, fignum eft
arida tuffis: nam fiquid expuant,concodionis indicium eft Jd autem,quod expuitur, fi liquidum '
; ac teniie fit,mediocris; fi craffum, peffedae concodionis nota erit. Verum de his dC in commenta
rqs librorum de ratione vidus in acutis,8b in libris de indicationibus,vberius difputatum eft, neqj
minus etiam in libello de quatuor morbi temporibus. Sed quod in calce huius partis adiecitdi-^
cens/diftentionum,qux in ventre/plurimi quidem cumantedidis copulant: non nulli vero
I per fe folum propriam habere fententiam afferot. Igitur fi quidem cum antedidis coniungentes
j legerimus fermo talis erit: Gum ex antedidis abfceffum fore fperaueris,ventris diftentiones prgte F
i rea confpice: ex his enim comprehendere poteris, vtrum in dextram corporis partem, an in fini-
; ftram, morbi abfceffus futurus Iit: huiufmodi nanqj diftetiones fecundum ipfarum redum fitum;

I abfceffus fore nunciant.Quod fi iterum iftudper fe aliquis legaf,fecundum earum, quae in ventrei
' duntjdiftentionum redum fitum, fententia haec erit: Quemadmodum in fpirabilibus inftrumetis
; crudo morbo, & fanabili,laborantibus abfceffus fieri cernimus, ita 3 C in ventris partibus incidere.

: comperies: erunt autem dC ipfi e'regione pafforum membrorum.

l8 i Ita yero fe habent ex his yalde Eubentes, naturaliter albioris modi: Neque de nmbm Sangm :

I erumpit^autpaucus erumpit.

Subintelligendum plane eft ipfos in morbis facies valde rubicundas habere, ac naturaliter al- j
; bioris effe coloris; fi quidem multi in morbis falubriter longis, cum futurus abfceffus eft, facie diu^
rubefcunt,praecipueq3 fi fecundum aures excitari debeat.Quibus vero ita fe habentibus facies val-
; de rubefcat, declarauit inquiens huiufmodi homines albioris effe coloris: nigrioribus enim natu-
;ra,6c: fi non nunquam fanguis in facie exuberet, non tamen euidenter apparet: at in alba corpora

in ifta externa cum exiguum quippiam alterius coloris inciderit, ftatim omnibus confpicuum < j
eft.Hoc quidem ipfi adiedum eft. Sed orationis continuitas talis fuerit: Iftis valde rubentem fa^
;Ciem habentibus cum falubris aegrimdoqrerduratjper abfceffus iudicationem fore fperandum eft,
mifi de naribus fanguinis profiuuium redundantem fanguinem euacuatione prsuertat, qui in ali i
quem articulum impetum fadurus erat. At quibufcunq3 ita habentibus vt diximus, aut nihil pe- j
;nitus fanguinis, aut modicum, neq^ morbi magnitudine dignum effluxerit, hunc in modum ab-
ifceffus eueniunt.

.^tqs Siquidemeffuftsintus Relinquitur,Paratusefl.

i b4ifi ea coniuneftio/quidem/fcriptafuiffet,perfpicua narratio effet.Nam cum dixiffet facie val
i de rubicundam habentibus no effufo de naribus fanguine,aut pauco effufo,abfceffus excitari,me-
iritq fubiunxit,fi effufoalfqmdrelinq«itur, ad'abfceflum morbus paratus eft. At quoniam eacon-
! iuneftio /quidem/ adiedta eft, fubintdligerepraererea conuenit /fin autem intus aliquid non relin-
i quitur,abfceflus no erit/.Non folumautem incommentari:js,quosfibiipfi homines conferibunt,:
huiufmodi locutiones inuenire licet, fed etiam in libris accurate feriptis, vt coiuneftione /quidem/ j
pr^pofita, nihil praeterea ipfi refpondensfubiungatur.Id autem maxime DiofcoridisfedatoresH
animaduertiffe nouimus: quippe qui fe magis,^ alios, grammaticae peritos effe iacftat: 8 C veterem;
llecftionem tuentur, quam omnes explanatores agnofeunt, dC omnes codices retinent. Aut fi con-'
iuneftio /quidem/ plane' fuperuacua vifa fuiffet, ipfam expungere ^ in hanc vocem /non/ conuer i
: tere m aluiffent. Hxc enim locutio /dC fi non effufis intus relinquitur, paratus eft / fecum ipfa pu-
;gnat,hac voce /intus relinquitur/ ea,quae nonin totum,fed ex parte euacuata funt,fignificante; ea I
I vero /& fi non effufis/ contrarium indicante,ficut dC hac,copiofe fluxiffe.Quemadmodum igitur
i hoc loco/intus relinquitur/ dicere non conuenit,ita et neq3 vbi nihil prorfus effluxiuNam nifi de;

: vexante humore,intus relinqui, dieftum effe,vt non nulli voluerut, acceperimus (ifti enim ad mor
bum orationem referunt) quo'd in fanguinis pards effufionibus accidere folet,hf c pars /intus re-
I linquitur/ infinuat.Eftufio enim fanguine,fed non quantum fatis eft,imperfedlg morborum iudi
icationes fiunt,in quibus iftud/intus refinquitur/ dicere conueniens eft.

ao pim Intus reli£la,&* Oris exiccatio,&* InJuauitasj& Inappetentia eadem ratione:

Quando finita febre aliqua fymptomataremairentvaiiquidintus relinqui morbi reliquiarum
- - —-- -dicitur.

DE MORB. VVL G. C OM. II.

164

—'^'T^fSicitSrHippocrates igitur eoriim exempli caufa meminit, quae inter remanetia principatum oh< p^' '"'

.: ; tinentjfitis videlicet,&: oris nccitatis,^ infuauitatisA inappetentig i.priuationis appetiruStQua' | '

re huiufmodi iermo id,quod in antecedente comprehenfum eft,enucleat,vbi aiebat /erli quidem j
kffiifisintus relinquaturABifariam

; rem morbi audorem, altero autem 4norboiinna&dmim:nuncinorbofi afcdus intus relidi ll-^:
ignaexplanan j

2-1 I Febres autem Noa acut<eEij^odijunt,pdReuertentes. i

I Et hoc vnum-ex iiseft, quae ad futurorum abfcefluumprxfenfionem faciunt: fiquidem acutae!

1 febres cito iudicantUr,6!!^ per excretionem ex toto confumuntur :non acutae autem,qux reuerten^ I
i tes nominantur,S<: diuturnae funt,&: imperfedas folutionb habent: poftea rurfum exoriuntur,et I
1 per fecundam in abicelfum expullionem integre foluuntur*

Relinquunturpofliudtcationem,Recidiuamfacere conjueuefunt.

. Hic idem &imodC in fecundo de morbis popularibus libro fcriptus eii, 8 C poft huc alij ad eum
viqj/quaecunqp tertianae naturam habent/ quos fupra declaratos praeteribimus*

^ I J^£cunqs,Tertian£ naturahthabent. His Nox ante accej^ionemMoleJiaeil,

i Quas nam febres tertiane naturam habentes inteUigat,explanatu fuiql&aitertfenas^adelteety 1 f -ybi cr *
i & extenfas tertianas> Jn vno enim folo recetiores medici cocordat,dum pr^dida vocabula enu^ | defemtertia- \

I cieant,in exquifitis fciUcet tertiahis,-q) intra duoderimhorarum-f pafiHte rmnaeexacediatio^trguvr nu/O'' de ex- '
i faibiturjreliquae aut hor^e febre vacant: de methodicorum nanqj monftrofo femitertianarum no tertianis,

I minisabufunecp vllamentiofaciendaeft.Atfiexquifitaterttanaminore,^duDdecimhoraru,ac- '. dtf^utaiu ei?.

I cefiTionem habet, cuius accefsio quindecim horarum fpatio continet, ea tertiana fimpliciter ab%;

! vlla adiedi one vocabit: ac,fi quis accuratius loqui velit, tertiana non exquifita* Atqui fi ipfe Hi p;

I nocraresnroniinnauitJlFebres.auaecuncKnon intermirteres tertio aiiooj die vchementinres

^ ,Aph.4f^^v

ord.ji.e

I exintermittentiu humero febris ifta non foerit: Sed febres, quaru integriaris tjSs nonbreuius ho i
Q ris vigintiquatuor eft, oes fimpiidter tertiana: vocabmrt quibus ver® integritatis interuallu hoc |

: tge breuius eft, exacerbationem veroioagiores, iftae pr otenfe tertianae dicunt* Veru cum quatuor 1
< ;oiainteruallafint,omoadtriavfq3perueniiintfmeu,quitertioquocpdiefit,circuitum*Duonacpi
.; ' dies dua^}3 nodesinter duas acceftionesani^ponuntin oikus quoqj dkexacerba |

^ lur: raro aut febre vitra tria interualla exacerbata,et ad integritatem finiente reperies; quam Aga-^ i
: thinus magnam femitertiana appellare corueuit,quemadmodu illam media, cuius acceffionis in-;

; tegritatisc^^tpatequaliafunttcuiusacceffionis tepusbreuiuseft,&cuiintraquatuor&vigintiho;
raru fpatium acceffionis tepus concluditur, hanc paruam femitertiana vocat: quareneqj tertiana,
neq3 proteniam tertiana,vnquam noiat.Na fl exada tertiana duodecim horas non fuperat, has au
tem fuperans illico llonga tertiana}- eft, nuUaerit tertiana fimpliciter: adhuc vero magis necp ex- -j- ae paruaf^'
i tenfa tertiana: quibus haud politis neqj exada tertianam noiare necefte fuerit:,cum nullaenim fit «litertiaaa.

; non exada, adiedio hxc vana erit*(^o'nam igit padp |exquifita tertianam Hippocrates appel- 4». Aph. 5 ^.ex.
; lare confueuit,cu tertianam fimpliciter appellarelicereqfiquide ea foia terttanaeftiquxduo^Gimr 3 g

; horis breuiorem accelllone habetf Coftat igit hanc ab eo exquifita tertianam elfe vocata,adhucq3
; magis eam,qug et alias notas a' nobis in comentartjs de indicationibus fcriptas habeat: fimpliciter:

1) vero tertiana vitra duodecim horas extenfam accefsionem habente: 9 fi quatuor 8 C viginti horas
exceflerit,tertiana longam,autextenfam hancappellabimus*Qu:g vero vitra tria interualla exacer'
batione producat, raro in vocata integritatem definere inuenietur: veru neqj femitertiana ftatim,
iftam vocabimus,fi neqj repetitiones horridas faciat, neqj altero die accefsione alteram fine repeti!
i tionehabeat: hac quide femitertiana appellabimus. Sed li quafebrisiertioquocpdie exacerbet,ne
: que pminimu interuallu ita mitefcat, vcin eo febricitaspropefynceiaimsgataimj^Khieathanc ;
acutafebrenoiabimusidipfum,quoideft,deipfadieentes, q» videhceLtertio die exacerbatur*SoIaJ
igitur adhuc ex his,qute tertio die exafperantur,tritgophyes j 30 !C.efttem^amamramj^ens, no;
minabitur :qu^ ferrnein integritatem remittitur Siqms vero alias eies acutas febres, qugcuncp;
alternis diebus iritatur,tritgdphyes nominare velit, forfan 5 C ipfe non fine ratione in hanc fenten
tiamdefcendiffe videbitur:non tamem quampiam ex febribusin integritatem definentibus ab
Hip:

cit:prorfus enim hoc iphs proprium cft,extenfis vero tertianis non omnibus.Cceteru vt ne mole-
ftia afficiar fepius de femitertianae fignificato fcribens,interrogantibus^3 reipondens, vhum hac'
’ derelibeliumfepararim cdpofui, Inlibris fane' aphorifinorum nullam de febribus, trit^ophyes'

IN LIB. VI. Hipp:

1* Aph.i}.Ex.
pi^d. ii.e

qux vocantur, mentionem Hippocrates facies abfolute dixit, |j Quibufcunqj indicatio fit, his nox E m
molefta, quae ante acceffionem: fubfequens autem, tolerabilior plerunqa. ludicationem vero ali.- «
quieam intellexerunt,in qua repentina quedam atqp infignis mutatio fit:ali(^i fimpliciter accef^
lionem fignifteari voluerunt Jn omnibus autem ferme' tertio quocpdieacceuionem habentibus
febribus pexter exquifitas tertianas nox ante acceffionem re vera molefta efle folet.Quo'd fi & in
exacfds tertianis id non nunquam eueniat,iudicationem fequenti die futuratn portendit, potiffi-
mum^3 fi & reliqua futurae iudicationis indicia confentiann

3,41 Tu/jes pamm irirantes in febribus drdmtibm^<& fi nxtn fecundum proportionem, fiticulof^ neq; fin^uic ■

i ualde torrefdB£,nonferino,fdfpiritu. Conflat autem. Qmndo enim loquuntur,aut os hiat,tunc tuflmrit.Qmndo
\ non loquuntur,neq; hiant,non tufliunt: Hoc ueroinfebribus laboriofts maxime euenit.

4® Aph.54.Ex. Et in aphorifinis de ijfdem hoc patfto fcripfit: | Quoicunq^ diutius tufles aridae parumiritatin. A.!.4.f;

ord, jj.c febribus ardentibus,non admodum fiticuloli funt.ld igitur/non admodum fiticulofi/ idem figni

• ficat,quod non fecundum proportionem fiticulofi.In ardentibus naqj febribus fine arida tuffi ma ^
gnopere fitiunt: q) fi tiilfis arida accedat,fiti quidem carere non poftunt, fed ipforum fitis acrimo.-:
nia retunditur,vt aliquantum plane',fed non fecundum febris magnitudinem fitiannlllud autem, p
parum iritantes tuftes excitari,non fruftra adijeitur: nam vehementes fi fiatjpecfloris pulmonisqs
partes calefaciuntjatqjinde febrem fitim^jj adaugent:ac,{i pufillaejaiflesftnt,et perlongiora infer..'; ""

ualla excitentur, tanti^er membra commonent,dum in ipfa humor aliquis delabatur; atqp ita eue
nit necp tufles vehementer agitare, netp febrem accenderejitumore^ij particulas irrigare, ad ipfas
modica tuffi commotas defluente, propter quem laborantes minus fiticulofi reddentur. Siccis au ■
tem tuffibus ex aliqua etiam morbi malignitate nafcetibus, quam deinceps quahVnam fitdicam,
ab eis haSjde quibus nunc loquitur,diftinguens ait/non ferinOjfedfpiritu/. Aliqui vero non fim
I pliciter ipfum omnem malignitatem ferinum vocare arbitrantur,fed altj quidem phthifim, quo»;
niam curuefeentibus vnguibus,feris, quantum ad hoc attinet, fimiles elTe videntur: alij vero pub;
monumvicus,theriomaproprievocaricontendunt:altjvero,cuminosventricuiilumbridafce--j >
derint,tunc ipfos tufles excitare aiunt; neqj tamen ratione hoc, neqj experientia demonftrarepof» i -
funt.Ferinum igitur fatius eft malignum intelhgere,flue ex capitehuinoredeftiilante ;,.fiue-exali» I >
cuius fpirabilium vifcerum vlcere,fiue ex aliquo in ijfdem orto abfceflu, fiue ob ea quae vocantur |
€mpyemata,tuffiant:alig vero tufles funtabeisdiuerfte ^ ^ qu;emaligngnonfunt,au£:

i ex fnftrumentorum fpirabilium intemperie, aut faucium, arteriae'ue afperitate obortae, non nun» h
j quam etiam ex alimentis potionibus'ue exafperantibus, alia's vero dC ex ambientis aeris qualitate
5*. Apho. 5. Ex. I concitat^.ln aphorifinis enim ipfe fcripfit, || Si vero aquilonia tempeftasfuerit,tufles, fauces,ven» 3>
ord.io.c I tres duri,diffieultates vrinae, horridi, dolores coftarum, pedorum,Aer nanque admodum fngi»i' »

i dus infpiratusinterdum faucium afperae^j arteriae loca exafperatatquerefrigerat, non nunquam ^
i&toti pulmoni pedorfque intemperiem affert, fepius vero & ambo haec contingunt, modi- i
I €e'que ex his arida tufficula vexantur. Quo'd hec ita fe habeant,fignum eft ipfos, cum fpiritum at i
1 trahunt ad tuffim prouocari,cum multus fimul aer ipfis loquentibus dC hiantibus dC ore fpiritum
i ducentibus intrauerit; fed cum per nares attrahunt, 8 C aerem externum quifpiam in xdibus ipfo» :

I rum calefecerit,tunc aut omnino parum, aut nequaquam tuffiunuQuo circa ob nares quidam !

I panniculum ponentes ita infpirant, exacerbari tuffim experti, cum aer externus frigidus multus
I fim ul membris prius refrigeratis atque exafperatis obuius fiat.Maxime autem laboriofis febribus;

:id accidere inquit: quas autem laboriofas febres vocet, ignotum eft,num eas,quae ex vehementi»
bus motionibus accenduntur: an eas, quae fpontelaffitudinis fenfum inferentes exoriuntur, Hu»!
j iufmodi fane' differentias nullus fere' aut noftrte tempeftatis medicus, aut antiquus obferuat, etfi j
jexemplum Hippocraticte diligentig habeant: quam imitari eos deceret,qui veritatem ipfam pro»fl
■pter fe,non gloriae aut lucri caufa,confequi ftudenuEgo vero,quod didum eft, experientia exami
'nare fatiuseife animaduerti.Laboriof is quidem febribus ab exterms fatigationibus ortis huiuf»
imodi tufficulas accidere confpexi, alijs vero non omnino.Quin dC ipfis febribus ab externis la>
jboribus ortis non fimpliciter, fed per frigus aut vehementem aeftum, dC maxime in via pulueru»
|!entalaborantibus,Quamobrem& ex accidente quodam potius, qua'm ex laboriofo affedu,tuf»
jfire mihi videbantur.i^mpr^^rea^qlSuQum-rocaob frigus (v t dixi) aut puluerem,aut i mmo»
dicam ariditatem ipfis ab acre circunfmbrgenitam exafperati fint, ad hxc etiam propter ipforum
iinftrumentorum intemperiem,ifti tuffi diuexantur:fiquidem 8 C propter intemperiem tulfes exi»
ftere alibi dididftis»

35 ; Nihil Contemnere, Nihil Temei-e. ;

1 I Idquide&:ipfumperfedidu8(IfcriptumnulIoaliocxprajdidis,autexfubfequetibusindiger,
jvt intelligatur,aut ipfi fides adhibeat: hoc vero loco omnino appofite ad id,de quo agit hxc fent^
lia collocata eft.Huiufmodi nanq3pcepta plerifq3 exigua,vilia,nullo^3 pretio digna videritur,atq3
propterea ab ipfis eontemnuntur,vt necp ratione neque experientia,harum rerum naturam eon>

! ^ tdnplenturv'

I> E M O R B. V;V L_^COM. I I._ i6^j __

' ^^""^AltenTpenMnQuem vero^qj niliil defpfcere oporteatjprajdidus fermo exemplum eftjifati

etiam q? nihil temere nihil inconfiderate affirmandum fit, vt ego ipfe in oratione quie ante hanc |
eft5& in alt]s omnibus feci.Neq3 id in Hippocratis folum fcriptis/ed et in altjs omnibus andquo^ i
rum libris obferuOjVt non temere,que quifq3iprorum dixerit,approbem: fed experientia et rone,;
veru ne,an faifum fit,quod fcripferunt,examino. At, qui fe vni us audoris dodrrnx vdud feruos
aut libertinos addixerunt, fimulatq3 ab eo fcriptum aliquod inuenerunt, mconluleraieactemere
credunt: Vt in hoc dido maxime,in laboriofis febribus aridas tuifes ex€itari,neqjtn quibus labo^
riofisidfieret,quatfiuerunt:nunquid ab fatigationibus 8 C externa vexationejan 6 {citra h^ceun^
dem afFedum habentibus:neq3 vtrum fimpliciter, an ex accidenti,laffitudo ipfis euenerinQuod * Af.titffis.
vero in his,id etiam in alrjs infinitis contingere fciatis,& ipfis,qui libros confcripferunt, & tjs,q ui
eos interpretati funt, dC adhuc multo magis illis medicis, qui quotidie in ciuitatibus circucurfan t
fola irrationabili exercitatione vtentes.Multa enim ifti vt exigua defpiciunt,ne{cientes mul ris in-<
terdum exiguis coniundis vnam ex ipfis fummam haud contemnendam integrari: temere^3 aliV
cuius viri fcriptis alfentiutjCui ipfe fe ipfum vnufquiiqa feruum tradiderit. Sin autem quis id non
feceritjat alio certe' modo ei non nun^,quod primo imaginationis captu verifimile vifum fuerit, *

B abfq3 longioris temporis dC per fe dC vna' cu altjs contemplatione affentiens,rem raro vifam perin ! j

de ac fi plerunqs aut affidueconfpiceretur, temere celebrat. Atqui fedarumdiffidia hinc maxime |
orta elTe par eft,hominibus fapientiae opinionem affedantibus, fibi^3 nimium tribuentibus, quae ; i

verifimilia vifa fuerint,non fgpius vna cum multis confiderata vera eife credentibus.Quemadmo ;
dum vero nunc de fignificatiuo praecepto exempli loco fermonem fedmus, ita quocp in curatiuis I
nullum eorum,qu^ pufilla efle videantur,fpernenduin eft: neqp temere atq3 inexplorate didis ip^
forum facultatibus credendum,vt in libris de methodo curandi percepimus.

: Per^dieBionem Contraria adhibere, Inteyquiejcere. i

Curatiuumconfiliumatq3falubrelioctibiappellarelicet,Hippocratem^3iIIud,quodpriusdi^ i
xerat/nihil negligere, & nihil temere/in hoc fermone veluti exemplo declarare. Confuetudines ;
i'gitur,vt rem pulillam non nulli medicorum defpiciunt,nullam ab ipfis indicationem, qu^me>' j
delam commutet,oriri arbitrantes. At alrj non contemnunt quidem, a' prauis vero confuetudinf.^ j
bus quofdam ad contrarias repente traducere conantes non modico errore tenentur iquandoqui ■
dem neq3 ipfas negligere,nec^ ftatim traducere conuenit,fed paulatim,eripfos interquiefcere per- |

C mittendo.Bifariam autcm verbum /intcrqUiefcere/intelligerepolfumuSjVno quidem modo,vt ^
non folum in contrariam confuetudinem paulatim aliquos trasferamus, fed & antequam vniuer
;fa mutatio fadafit, inter mutandum quiefcamusivt quando ex ocio ad exercitationes conuerti-
■mus,primum quidem a'breuiffimis incipiemus,atq3 paulatim has adaugebimus,deinde no nun^ |
vnum, vel etiam duos ociofos dies interponemus: Altero modo hxc vox /interquiefcere/ intelli- :
genda eft,tanq; illi verbo /adhibere/ contraria fit: vt in quos,qua£ prius haud inerat,confuetudine
: inducere volumus,ipfam paulatim inducamus: a quibus vero prius feruatam remouere,paulatim ■
rurfum xftos quieicere,hoc eftjdefinereiubeamus.

2,7 Pofteriora CapitM dolentem in Fronte ReB^tyenainciJa Imit.

Veteres interpretes hoc verbum /iuuit/in tempore preterito fcriptum agnofcunt,dicunt% in |
aphorifmis jl/iuuat/in praefenti tempore fcriptum efle,antiquo magiftro in eo volumine commu Aph- 6 s,r-s:.

nem fententiam pronunciante.Hoc autem loco eum ad propriae memoria prcefidiu de vno quo- F(i .45 -c
dam /iuuit/ fcripfifle,vt poftea, cum in multis hoc remedium expertus eflet, ipfum in vniuerium |
promulgare auderet.Coftat autem remedium hoclocale effe, 6 dadjc^tramTenu l forii i m.R edlam !

I) autem in fronte venam dC ante diftecflionem euidenter confpfcerrlrcenifiamvero' vna cu ijs,qug i
vtrinq3 adiacent, confluentem effe diffecftio oftendit.Haud bene igitur quidam hanc vocem /re- i
da/de incifionedicftam effe autumant, neq3.eninipropter.£e(Stoftifrfigurain; fed propteriangui- i
: nis effufionem,dolentibus vtiiitas affertur.

x8 : Exceptiones Pr<ecordioriim,exmaltbiis,^ ali£,^ Vifcerum inflammationum,<jualiapop^mt,fiueex lecore
Lien,& e contrario,^ Q^<ecunq;huiuflnodi.

Non folum /ex qualibus 8^ alite/ fcriptum fnuenimus,fed etiam/ex qualibus qualia alterant/

/ex qualibus qualiafaciut/. Ac primam quidem ledionem veteres enarratores agnofcunt, dC Ruf
fus: hanc vero /ex qualibus qualia alterant/ Sabini, Diofcoridis^j3 fedatores: Lyci autem difcipu-
I ii, /ex qualibus qu^ia faciunt/legunt. Sed antiquae ledionis fententia eoe quoddam edocet, ali»

I vero priuatum: de exceptionibus enim folum,quae in-praecordt|sfttmqnsa.de:£imnibus,loquun-
: tur. Satius eft autem,vbi fieri poteft,verum^3 eft,arbitrari Hippex^tat-emtxnmnmaepQfiuSy^^ .

I priuatum documentum tradere. Communis itaque fermo talis eft: Exceptiones autem conllde-
i rare conuenit 3 & in praecordtjs,&in altjs omnibus membris ortas, ex quibus affec^iibusautlo-
; ds, iti quos affedus dC loca fiant, vt in iecore acliene.Ipfe enim iftorum exempli caufa meminit,;

^ ... nobis I

IN LIB. VI. HIPP^

nobis fcietibus ex Isene m leciir exceptiones perfculofas effe, difcrimine autem vacare i potius'que ^
i : vtiles effe, qu^cunqj m orborum tranfumptiones ab iecore in lienem fiunt. Omnia vero, quae ad i

abrceffuspertinentj^quosnaturafolaperfejquos^nosautroifiautvimcumipiajmoliriconfue- '

; uimus, & in libro de fuccis 8C in fecundo de morbis popularibus fuperius explanauimus. Aliae!
quoque lediones funt praeter eas,quas in hoc, & in alijs multis locis afcripfi: fed ego initio ftatim
; me paucas interpretationes le<ffi'ones ^3 memoraturum effe promifijne huiufce libri multa fierent
commentaria.

%’p] ReueUere, ft,qm non oportet,~Ver^dt: Sin aute, quo oportet,hh oportet aperire,quemadmodumfinguU yer^unt \

|jn’ liK de Hu-1 Alia's iam 8C haec didicifii, [j ducenda plane' effe quo' vergunt, per conuenientes regiones: auer^ I
|morjb. ftatim | autem atcg reuellenda,qug non bene vergant. Aperire autem dixit nunc,non vt in abfceffi^ i

^ jji principio. i cjicerg confueuimus,pro eo, quod eft fcalpro diuidere, fed in communiori fignificato accipit, i
I I fub quo $C recludere continetur, 6^ venas nobis in marifcis, & venas nafi atq? vteri, curn per hxc j

I i itinera euacuamus,recludentibus,8C fiftulas aliquas fatis longo tep ore patere confuetas fed aliqua |

{de caula obfl:ru<fl:as.Et aliquo per aures cerebri purgamenta eijcere lblito,li repete euacuatio iup^

I I preffa fit,V proinde vertigo oculorum^ tenebr^ fuperuenerint,fi ad aures materiam per aperien p a.i. i £

i lia medicamentaincitemusjftatim hominemfubleuatumnouerimus.

; JOj Zat£ Pufluh Non admodum PruriffinoJk,qm[es SimortHyemehabebdt:qut cum adi^nem inungeretur,dutcal

I ' da Iduaretur,iuudbdtur. V omitus non luuiwdnt. Puto, ftquk calida fomenta ddhibuiJjet,~Vtilitdtempercepijjet. '

Vt de tuberculis dicebamus,quatcuncp ex calido humore naffuntur, celeris videlicet ea iudica'-
i tionis effe ac minime lata: ex frigido vero,lataatcp diuturna: eadem ratione Qc de puftulis differen
’ dum efi:,necp enim toto genere, fed humoris ipfas generatis qualitate a tuberculis differat.Eger- i
i minant autem,natura corporis altiores fedes repurgante vt non nunquam per excretionem,ita et;
i per depolitionem ad cutaneas partes. Su btilioresl lquidem-diluttores^t fuccos extenuans natura 1
i difcutit:craffioribusautemcuti,fedpotiuspelliculjeiepidermisquxvocatuqvtpofedenfioriinhg i
; I f efcentibus puftulae exoriuntur: idcj 3 magis illis incidit,quicuncp denfioreacduriore cute funt,dif!

: ficilis eft enim per ipfam pinguiorum tenaciorum ^3 fuccorum trafitus. In hunc modum igitur 8C i ^

^ Simoni hyeme latas puftulas effioruiffe narrat, quo tempore corpus lauationibus vfo aut prope i
i ignem peruncfio infigniter calefocftum fuit: alio tempore autem fticci, id genus puftularum aufto i
! res interius latitabat. Deinde inquit ipfum nullum ex vomitibus frudum percepiffe.Vtrum ve G
•ro ipfe Hippocrates an alius quiipiam vomitionibus vti confuluerit non declarauit: verumneqp i
id fcire nobis neceffe eft: tantum illud nouiffe fatis fit, fuccos ad cutem vergentes per eam effe eua |

1 cuandos: nam iterum ad intima corporis reuulfio ipfis valde longinqua eft,vt per aluum, aut vo.. j
: mitum euacuentur. Sed forfan me dicere put a b is nunquam purgatione per aluum in talibus vte !

!dum effe.Ego vero non id dico: nam in libris de arte Curahdi,in quibus corporibus permulta hu^ j
i morum copia eft, rjs vtiles effe purgationes didicifti: priufquam enim ita redundatem-materiam, I

i netur,plus attrahet,quam per cutem euacuabit. Sed cuti inhxrenrfum fuccorum curatio prorfum |
iperfbtus6tcalidamedicametaprtEftatur:acpraecipuelHataepuftul3efuerint:figrtumeftenimea> j'
i r um iuccum non calidum, non tenuem, ied admodum crafliim ac frigidum effe. Iam vero dC tu- ;

; berculorum fuperius notitiam habuiftis,q) videlicet in acutum faftigiata & veluti turgetia calido- |
i rum fuccorum germina funt,contra fefe habentia, frigidorum.Ipfa vero turgere ex pruritu atque i
I dolore dignofcere licet: moderate enim calida pruritus _foIum€xdtanf,&ff:Ktemeatius calefa- i
: cientia ftatim mordent atq 3 Contriftant. " i

' 5li Q^^cunqj Concoquiopmejl. Occludiconu€nit:Contrarial>erop:xiccare,dtqi^perire^ ^

Etdehisf3epiUsnoftrafententiaaudiuiftis,&:maximevbideducentibusadfuppurationeme- ;

I dicamentis locuti fumus, no oportere f.eorum facultatem difcufforiam effe, fed retentoria atcp in- :
i haeforiam,a Gr^is^empkfttca appelteam: hagc.n.impedium,reanmr,atq^tKxludim t infitum ca- j

j hoc loco obaudite, ac nolite putare me oia concodu difficilia nulluqp pus habentia ita curari dice- ;
i re,Non nulla.n.ex his ab emplafticis iftis medicamentis putrefiunt aut pp humorum ipia crean- I
I tium prauitate,aut ob affedi mebri imbecillitatem ingenitu,calorem ita pufillum aegrum ^3 haben ;

I tis,vt necp humorum in ipfum delapforu concodionem aggrediaf.Porro' in horum curatione fca
I rificationibus altiffimis cutem refcindimus,3(!i plerunq^ vfcp ad profundum in multis affedi mem ;

I bri partibus diffecamus, medicaminibul ^3 ficcatiffimis vtimur.Hmoi nanque inflammationibus :
i gangraena impendet, ab ipfis deuido iam ac prope'ad perfedamextindionem accedente calore
jingenito.In quibus igitur inflammationibus,aut omnino quibus in tumoribus, innata calidum,
i non vt extinguatur funditus^j 3 aboleatur, periculum fubit, atcp ideo remedio adhibito vincere hu
' mores poteft,ad id genus vitia medicametis emplafticis vtimur : quae per haec verba manifefte de-
^ ‘ dStdiit” '

DE MORB. VVLG. COM. II. V66

A clafimt inquies/quxaincp concoqui opus eft/. Atquae ad id deuenerunt, vt mox in gangraenam
cafura fint, dC quae iam computreicunt, ftatim neqj concodionem poftulant. Iccirco alia quidem
(vt dixi) cuacuationibus per fcarificationes dC incifloneSjmedicamentis^j 3 valentiffimis curamus:
alia vero iam putriai^etdtmus atq3 perurimus.Redeitacp adiecit/contraria vero exiccare acape-r
tire/ hoc eiljfuppximiQneiioiregentia: opus eft enim in non admittentibus fuppurationem om.>
nes exitus recluderejafle(fta^3 membra arefacere. Ex his itaque patet non rede a quibufdam feri-
^ pturn effe /qugcuncp exiccari opus eft, iacere oportet/ hoc eft,iacentia quiefeere: praeter id enim q>
exiguum quoddam eft ac manifeftumjVt accurate de ipfo Hippocratem feribere opus no eflet, oC
oppofitio ipia declarat, quae non verbo /iacere/ fed voci /occlula effe/ refpondet: occlufis nanq3 et
cohibitis contraria funt quae digeruntur atq3 ficcantur. Huic fermoni quidam fequentem copu.-
lant, 6 ^ maxime qui poft hunc vocem hanc /quemadmodum/ (criptam effe volunt, vt tota oratio
ita fe habeat /qugcunq3 concoqui opus eft,occludi conuenit,contraria vero exiccare atq3 aperire/:
Quemadmodum oculis fluxione Iaborantibus,fi aliter videtur conducere,in fauces retrahere con
uenit. Atqui quod haec verba docent, prxdido fimile non eft: ficcare enim aperire aliud eft, ^
retrahere.Quomodo igitur,cum praedixerit /contraria exiccare oportet QC aperire/ poterit exem.*
B ph loco de oculis fluxione vexatis dicere/retrahere in fauces r/

0 % Sicut Oculis Fluxu labor antibus,fi aliter 1/idetur conducere, in Fauces Retrahere conuenit. Et l/bi EruSlatia

confert,&*qu<ecunqs diaeiujmodi.

Auxiliorum reuellentium hxc vna quaedam fpecies eft,ip(b nobis eonfdlentedfufumaff oculo.,
rum fluxiones traducere, ad fauces videlicet per aCria medicamenta retrahetibus: quibus palatum
inungere, vt ^3 gargarizent, iubere conueniet, ft nihil ex hoc peius eff eduri fumus.Nam in quri
bus fufpicamur,ne forte in afperam arteriam & pulmones fluxio diuertat, tunc ab huiufmodi re^
uullione cauemus. C^emadmodum igitur hoc loco confuluit, ita 8 C in alijs te animaduertere iu>
betjne quod ex membris,ad quae materiam retrahis, magnum detrimetum fubire periclitetur. Ali
qui vero de oculis vitio, quod rhyas vocatur, laborantibus abipfofermonem huncfadumeffe
aiunt,quemadmodum 8( Lycusvoluit:quilongam orationem contexens ab oculis in palatum
vf 9 meatum quendam pertinere dicit, illorum excrementa per hanc regionem euacuantem: huc
meatum autem prope maiorem angulum fitum effe: Ac morbum eumjthyada quem nominant,
tribus modis fuboriri,aut foramine aliquo modo claufo, aut oBftrudo: autmukoexGrementD.in
C oculo coIledo,adeo vt effundatur, nequeunte meatu ob naturalem anguftiam ipftim tetumconti-
nere: alio item modo,cum cicatrix in angulo effeda meatum obcaecauerit :’quam & poft encanthi
dum vo<catarumexciriQnem,8( aliter vlcerato loco obductait: Hac inlanabilem effe, alias vero cu
rabiles, nobis ad fauces materiam retrahentibus. Illud autem /QC vbi erudatio cofert/ adiedu eft,
Hippocrate per notas quafdam fibi ipfi conrcribente.C^o'd enim, vbi erudatio conducit, ibi ru^
dus citare conueniat,(atis conflat: quibus autem conducat, non dixit. Sed neq 3 in oculis rhyade la
borantibus quicquam huic fimileeft: propterea dC fine ordine interpofitum obfcuritatem pepe^
rit: ad oculosenim rhyade vexatos reuulliuum auxilium fcripfi t. Ha:c autem verba /3( vbi eruda
tio confert/ aut de oculis rhyade tentatis dida effe conuenit (fed nihil ad ipforum medicationem
erudatio conferre videtur) aut alterius effe orationis initlum.Propterea 8C non nulli coadi funt
ipfa a' fuperius didis feparantes alteram locutionem hunc in modum inftituere /dC vbi erudatio
confert,^: quaecunq^ aliaeiu(modi,tranfitusaperiri/ verum neq^ item h 2 ec,qug fubijciuntur /vt na
res,&: alia,quibus opus eft/ dC reliqua,ifti locutioni refpondere,ac propria effe videhtur.Itaqj quri
cunc^ Hippocratem iftud folum per (e fibi ipfi notaffe aiunt /vbi eruciatio confert/ ipfum cenfere:
putant,vt interdum rudus mouendos effe confulamus: hos ^3 illis,quorum venter inflatus efl:,co^
B uenire affirmant,atque illis potiffimum, in quihus fiatuiofe^jpmtssiperrnferna exhalare non po
teft.Cfuin etiam 5C os ventriculi infirmum per erudationes, tanquam per propriam exercitatio^'
nem corroborari aiunt: erudationes ^3 citare confulunt non per medicamina folum,(ed etiam ip^
fum affidue ructare ftudentem,cum quamlibet exiguum fpiritum in ore ventriculi fentiat. At Sa
binus ex vafeuio anguftioris bibentem rudus mouere iubet. Alij vero flatuofi (piritus expulfio^
nes vndecuricp fane' dC vtcunqj fiant, erudationem ipfum appellaffe contedunt: fecundum quo>
rum fententiam tuffis,fternutatio,lingultus,ventris crepitus,atq 3 per omne corpus fpiritus difda^
tiones,erudationes vocabuntur. Non nulli autem et omnem excretionem non (piritus modo,ve
rum etiam aliquorum humidorum,erudationem appellatam effe dicunt, poetx verba in teftimo
riium recitantes,vbi inquit,Erudante mari foras.hacq 3 viiiofam explanandi viam aperiat. Nam
fi a' poetis raro dC quodam poetico modo dida vt proprie accepta quis interpretetur, etiam om¬
nia dilucide narrata peruertere poterit.

55; Tranfitm dperin,~)/t Ndres,c!!F* .Alia,qmbit5 opus ejl,^ Vt conuenit: ^ Qmlia,<& Vbi, & Qmndo, &

■ ■ Quantum oportetpvt Sudores,&.Aliaplane omnia.

■ Id perfe quidemmemoratu dignum eft: conducit em'm omnes fuperiiacuorum excretorios
——---meatus ■

* AF. cruiflato.

*1N LIB. VI. HIPP.

meatus aperiri.Et cum ftipenoribus verbis coniungi' potefi^duplicem fic vtilitatem prgbetis,pfo £
priam quidem in oculis rhyade morbo vexatis: communem vero omnium, in quibus retrahere,
aut deriuare conueniuNam fi reuulfione quidem opus fit,ipfam autem facere vereamur,deriuare
fanguinemjac totum corpus inanire conuenit: fed quae deinceps fcripta funt perfepe iam ab ipfo
in omni euacuationecommodaeffedidicimus*Oportet enim,cum euacuatio requiritur,non fim--
■ piiciter ad ipiam accedere,fed prius definiente,qua ratione fecienda fit, qug debeat eife euacuan
da materia,per quam regionem,quo tempore,& qua menfura. Nunc vero etia reminifcentiae cau
fa de fingulis breuiter agamus. Iliud quidem,vt conuenit,tale quoddam lignificat: Tranfitus re<
eludendi funt,nonfimpIiciter quidem ac vtcunq 3 , fed vtcouenit: id vero modum fignificat, quo
: euacuationes facimus, vt in ijs,qute in ventre funt,per clyfterem,per glandula, per fubducens me^

: dicamentum: & in horum fingulis per quaedam certa,nam 8C clyfteres,8<^ glandulx,&^ fubducen-
tia vocata medicamenta multiformiter componuntur.Eg igitur particulg /vt conuenit/ tale quid- i
dam fignificant:htec vero/qualia/euacuandorum qualitatem innuit, hoceft, nunquid aquofa I
tenuia euacuare melius fit,an pituitofum fuccum,an biliofum,an melancholicum: & horum num;

^ aliquem,an 8C omnes* Ea vox /vbi/ partem corporis, per quam euacuare oporteat, indicat.Etfl
: nanq 3 per inferiora faciendam elfe euacuationemcognofcamus,nihilo minus, per quam exinfe- p
: rioribus partibus fadeda fitjdefinire opus eft*Propterea dC quidam loco huius vocis /vbi/ qua feri
^ pfcrunr,per quam partem fignificantes,vtrUm per veficam, analuum, an vterumtitem per fupe^
i riora vtr u per nares,aut os: eft quaedam et per omne corpus euacuatio,& qux per fudores, &quae
per latentem vocatam tranfpirationem* Ea vox /quando/ euidenter tempus,quo fit euacuandu, i
: declarat, vtrum fcilicet ab initio ante morbi conco(flionem,quando,vt ipfe inquit, materia turget,;

natura animalia regens ad humorum excrerionem compelliturian poli vexantium humorum !

, concodionem: nam hoc ip{e,quemadmodum& prius didium, in aphorifmis docuit* Illud ve |

; xo /dC quantum conuenit/ in calce fermonis didu materiae euacuandx quantitatem oftedit,quam
; fibi proponere Sdconiedura percipere,medicij oportet* Deinde loco exepli illud ponit/vtfudo i
i res/*Qiiauis enim xgrotantibus conducere fudor videatur,attame 8C ipfe modo eget: immodicus j
i emm viresdebiliiaLCumin fudoribus vero exceflus multitudinis noxius fit,multo fane magis in ;

! ijs, quae euomantuF,aut4eq€i«ncur,aut per mariicas,aut vterumeuacuantur* |

34 ’ In Ingentibus malis Facies ft fit Bona^ Signum Optimum: In Farm amem Contraria bon^sfgnifcationifigni j
\fcans, Malum. ^

j Et iftius orationis fecundam partem ex libri enarratoribus alius aliter icribit: at fi quis ipfi arti i
culum /t«/ addiderit,omnis quaeftio tolletur, hunc in modum /in paruis autem contraria fignifi-^ |
j cans l'ucrr/aS^\ hoc eft bonx fignificationi,malum/ vt integra oratio talis fit: In ingentibus i
! malis,liueaffedibus,fiuefymptomatis,fi fit fociesbona,hoc eft naturali fimilis, bonum eft fignu: j
: in paruis vero (rurfum & hic affedibus aut fymptomatis intellige) fi facies fuerit fignificans con |

: traria prxdidg bonae fignificationfmalum aliquod fignificabit,Non nulli quidem palam, tanqua [
i ab initio ledio articulum /r^/ haberet,ita explanauerunt, non edocentes vetera exemplaria eum/
i articulum bonae fignificationi adiedumnon habere, fortaffe primo libri feriptore decepto*Alt)

! non folum aliter fcripferunt,fed etiam abfurdam explanationem commenti funt* Ego vero, vt ab
; initio dixi,cauens ne longius commentaria producerem, multa minus rede dida filentio praeteri
j re decreui* Satis nanque congruens explanationis propofitum mihi efle videtur,fi & vera quis in
; ipfa, & ad veteris mentem edoceat: quemadmodum & nunc facienti a'loquacitate difcedere licet, |

; Nam fi in magnis affedibus pro eorum magnitudine facies collapfa non fit, bonum fignum eft: j
i in paruis autem e contrario malum quoddam fignificat*Licet igitur dC his,ficui placeant,vti:ego
‘ vero ad veterem ledionem,8/ ab omnibus altjs explanatoribus conceflamme recipiam* H

Mpu4magnum,Vbimulterpoilheroum,Mrcpuatofiperueniente. I r|

i Siue fuperioris locutionis finis eft, hate particula /apud magnum/ aut loci alicuius index,illis ;

: quaerendum relinquam, qui medicinalia praetereuntes, vt grammatici qua'm medici interpretari
■ maluerunt* Satis eft enim de his vocibus /apud magnum/ illud tantum dixifre,quod veteres inter
i pretes dixerunt,aut theatfum,aut odion id eftTocum vbi poemata recitabantur, aut gymnafium ‘
j heroum,aut domum aliquam,aut quodlibet aliud hmoi,ab hac voce magnum fignificari*Tranf- i
I greffum aut deinceps ad artis opera,illa confiderare vtile eft:.Quo'd poft Herou, aut poft Menelafi ;

I (quidam enim ita feribunt) aegrotus ille iaceret, nihil quicquam vtilitatis habet: quemadmodum j
i necp quod deinceps didum eft/arquato fuperueniente/& fi ^maxime ipfi Hippocrati ad remi- ’
i nifcentiam vtile foret,fortafTe quidem praedidorum: forte vero & ipfum per fe, affedus enim aut
! coloris arquati mulieri fuperuenientis memoriam reuocat*Et hoc loco apud veteres explanato^

I res,S( in vetuftis codicibus, verba haec in margine fcripta funt fecudum alios quofdam et interpre ♦
tes his vocibus /arquato fuperueniente/: hec adieda eft /permanfit/ quemadmodu dC apud quof-

- '- - dam"^

DE MORB. WLG. COM- IL__ « 67 ^

A dam alios cum negatione/non permanfit/:non nulli vero 5^ hanc vocem / ipO / apponunt. Sed
iftudquidem in locutione diSerentiam, non in lententia facit: at priora fenfum in contrariumu^
tant: nara cura arquatum afFedum aut colorem altera leifiio permanfilTe fignificet,altera no per^
imanfiffe afKrmanPer fe igitur prefens fermo icriptus neqj fi / permafi t / dicat, necp li / no perma^
fit/quicquam vtilitatis nobis a&rre potefl:,quo modo :xgrotaret 3 autquo modoafedta efietjigno
rantibus.At fi fupra (criptis annedatur,prorfum fuperuacuus eftrfatis efi: enim folum hoc dicfiij |
effe / arquato fuperueniente/ hoc exemplo circa faciem apparentejtanquam alia exigua efle,fi fo--:
* la didla rorent, viderentur : at ipfe contrarium fignificanit, quoniam valde a naturali ftatu mutata;

! efi. Quod enim infertur hoc me teftari docebit 5 ad quod alias praefentis (ermonis explanationes j
dimittentem tranfire iam tempus efi, Fortaffis enim & ea, qux nunc dicfia funt, pratter nolirum |
Ipropofitum longiora fuerunt: cum praetermittere decreuerim, quaecunque legentibus ipfaado- i
: ' lefcentibus nihil ad artem profutura funt. Neque enim ad fophifticam facultatem, quam prorfus |
odio perfequor,eos praeparare confl;ituo,fed ad artis opera in praeiagiendo atque curando,in qui-!
bus etiam me femper exercui, - j

Si ad ea,qug de facie didla funt,8^ hoc quis referet,aliquid vtilitatis percipiet,ac fi loco exempli I
ditfium Iit, Par eft enim 8C hunc, cu alia effent exigua, corpore a' naturali ftatu longe permutato, |

: propter id folum aut mortuum effe, aut in mortis dilcrimine v€r(atum,Quo'dfi Aa 7 ;kAa/joc |
fcriptum fit,pro eo,quod eft /u,iXdy;)f^povg , hoc eft nigrx cutis,vt in quibufdam codicibus reperi> f
mus, adhuc etiam magis folus ifte color magnam quandam noxam fignificare videbitur, quam-1
uisaliainatgrotanteexiguaforent, ' i

! InPerintho Semmisjpeciemreferes/ale ludicatcviu: Et qU£circdahdomentalici,(]uia.mi6insItherdnt:quonia '

; neqifUtu mnlto^neq; ftercore multo tenaci deieSio euacuabatur: neq; enim mama eran^r^cordia. Bracteam Se^ -^
\^tmo die comedit adhuc agre jjnrans,partes circa ahdome purgata junt,redie^iras ejfeSius eil^ aluus ipfi expulit, j

Non prxlentis fermonis initium, fed prioris finem has voces / in Perintho / Sabinus effe cen-1
fet: hunc enim fermonemcommunem,illum priuatumeffe dicit:confueuiffe autem Hippo> |
cratem priuatis fermonibus aut locorum, aut atgrOtantium,nomina adrjcere. Atqui prefens fer- j
mo q» in parte fit,ex his conftat,quae ipfe Hippocrates fubdens ait,qj necp multo fiatUjnecp fterco- i
C re multo tenaci deiedio euacuabatur. Multa vero in voluminibus de morbis popularibus in qui> j
! bufdam particulatim vifa feripta funt, vniuerlahbus autem praeceptis aut perpetuo aut pierunqj I
; veris fubiecfta funt. Sic igitur dC nunc gonoides ,“h6c"eff feminis fpeciem referens, fiue lotiu, flue
alui recrementum eiecflum in Perintho iudicatorium apparuit, Vtrum paucis, an multisjan vnf,.
liftud acciderit no eft ex ipfius Hippocratis verbis definitu: fed verifimiliuseftiftudeatepeftate,

1 qua hcEC Hippocrates fcribebat,in multos graffans apparuiffe, Quado enim aliquod ih vno quo-
i piam fieri fcribitjaut locum ciuitatis,in quo h ominem decubentem vidit, aut ^tatem, aut nomen
:apponit,Ciuitatum autem nomine propriolnemimffe in illis narrationibus folitus eft, in quibus
I multos eade paffos confpicatus eft: hoc vero,quantum ad artis opera pertinet,no multum refert:

I & hoc / in Perintho / cum quibus velit quifpiam, coniungito. At feminis fpecie referens lotiu,

I vel etiam deiedio, fuerit fane' iudicatoriu, quando humor a' Praxagora vitreus nominatus eua-
I cuatus eft. Sed hoc /Sc quat circa abdome talia/ ad antedieftum fane referri debet: talia enim ad alte i
I rum referri dicuntur, nihil autem de abdominibus pr^didhim eft, Fortaffis igitur cum primum
j exemplar ex Hippocratis cdmmentartjs deferiberetur, aliquod huiufmodi fcnptu omiffum fuit:

J aut ipfe fibi ipfi hoc,quod ad primum ggrotum referatur,memorig caufa feripfit,de quo id folum
I) predixerat/ qui apud Timenei neptem,ifte nigr^ cutis erat /, Verum no nulli propter hanc am I
I biguitatem fic fane Iduplicem ledionem}- explanabant, / iudicatorium, quae circa abdome/ I f^lMpUd-
I perinde,ac fi ita feriptum eflet: Seminis fpeciem referens vrina,iudicatoria eft,&: ab affecflibus ab- ter hac parte.
i dominis extrahi oportet: abalioinitiodicatur/taliaquiamitflusianant/vtintelligamus

i /talia/ qug in abdomine fiut, Atep huius rei teftimoniu deinceps fcripfit / qi neq? multo flatu,necp
I ftercore multo tenaci deietfto euacuabatur / hoc eft,nullo alio effe(fto,quod abdominis tumorem
I diffoluere poffet,per fola feminis fimilia lotia morbus iudicatus eft,Forfan enim tale quoddam ab ^

« I domenerat,qualeinpraeragiorulibroipfeperhtecverbanarrauit:jjExpr^cordt|sdolores6(ra:u- inProg. co.i'
« j mores,fi recentes fint,& abfcp inttamatione, foluit ftrepitus in prgcordqs ortus,8^ maxime quide
,% : cu ftercore dC lotio & flatu egreffus: fi vero ipfe non tranlgreffus fit, iuuat (altem dC in inferiores
I partes defeendens, Neqi emm phlegmonem aut aliquod aliud ipfa etiam contumacius in iecore,

I aut inteftinis,aut ventriculo coflatum, feminis fimilelotium folum redditum difeutere potuiffet,

I Propterea igitur ipfe intulit/ neq? enim magna erant pr^cordia / quonia fi magnafuiffent, non
i vttepper vrinte femini fimilis excretionem diffoluiatepattenuari potuiffent. Cgterum,quoniam
i quod (ubditur,cu ita pratdidis non admodum concordare videturjiccirco non nulli ab alio initio
: ipfum legebat,hanc vocem / oy / cu fpiritu craffo feribentes, 8C articulu mafculinu genitiui cafus

"TdnaCIaffls^^ yyy facientes, | ~~~-

IN LIB. VL ^ '

; facientes ^vt fi Sc eiufmodi oratio effet: Cuius enim hominis magna erant praecordia, brafficam E
is feptimo die comedit adhuc «gre fpirans:poftquam vero abdomen purgatum efl^rede fpirans
fuit,hoc eftjbene fpiras, & naturaliter ipiritum ducens. Non icripfit tamen,vtrum ducens aluum
brafficafubridiofuit,andigefl:ionisratione. Sed quida hanc vocem/recfierefpirans/explanaue ♦
rutjorthopnoicon vocatu difficilis fpirationis modu ab ipfa fignificari dicetes» In f nigmaticism»
fermonibus quicquid libuerit quifqj dicere poteft, nullam infignem vtilitatem nobis ex iliis per>
cipientibusjin quibus neq 3 certam Hippocratis mentem, fed explanatorum, perdifcere licet»

Defcingum Ichoroide^quMin Pduidistdlis,d.utin.Vigtlcintibiis0*fmemdm,fmeboms.

Nonfimplicite-rtcnuem 'dC aqueum fanguinem ab ipfo ichoroidea vocari fufpicandum eft,ied
eum,quivenenofaaliqua malignafaadtatept^di£usfitJniecundonanq 3 de morbis popula.'

j,Epid. fea. I. ribus iple fcripfit, fEtfubcute ichores creabantur, inClufi autem calefcebant, & pruritum excita^
ftadm injsrin. Eant: deinde puftuix, vt ambuftis, exurgebant, 6c fub cute vri fe putabant» Confiat igitur, vt ex >,
ichoribus haud exigua fymptomata oriri dicat» Plato etiam inTimaeo per hanc vocem/ ichores /
tale quiddam fignificat haec inquiens: Ichor autem fanguinis quidem ferum, mitis: nigra: vero bi »,
lis, fed acidae ferus» Ichoroidesitaque fanguis vocaturInfeprauanraccenaeaLhumiditatem con- p
tinens, non aqueam SC morfu carentem, fed mordacem & erodentem» Dicente autem Platone,

Ichor vero fanguinis quidem ferum,mi£is: nigrae vero bilis,fed acidae ferus» nobis declaratum eft,
cjuemadmodum in ladie (erofk cjusedam humidit^s eftjveluti colartientum Qc circurifluitans ctai>
fiorem eius partem, eodem fane' modo in omnibus fuccis dC humoribus ferofum quendam ac te^
nuem liquorem reperiri» Different autem inter fe fecundum eorum fcilicet humorum naturas,
jquoru ferum efle dicetur rStmtin&ftiffimuatrae bilis&ramtminusi^finaEflaiiaetnunus i tem,

. quam Eoe^ipfiufii^^tHnnwstwmtfififfitjm^-fenguinis ferum dC ichoTjUthil enim in prgfentia
irefeethof^tf lio modo dicere» Verum quoniam biferiam fanguinem appellamus,interdum eu
a nuper didHs humoribus difiihguentes, interdum a'fiiperante omnes in vafculis fuccos fangui>
nem vocantes,ichoroides fanguis nunc in fecunda fighificatione accipiedus efi: quemadmodum
omnes medici in vente fecfiione dicere affolent, interdum ferofum, interdum melancholicum,
aut pituitofum,aut biliofura,non nunquam dC naturalem,fanguinem effluxifle dicentes» Omni'
no quidem pauidos, hoc efi cum terrore perturbatos, praeterea etiam vigiles, ichoroides fanguis
efficiet: quod fi vitiofi alicuius fucd non modo ianguinis ferum in ianguinarr|s vafculis conti'
neatur, ^ deliria, &C phrenitidas,fit: furores pariet: fed hocioco fanguinei feri meminiffe videtur, G
quoddam fibi ipfi memoriae fubfidium fcribens» Timiditatem quidem, pituitae ferum facere par
eftjnon tamen vigiliam,aut per turbationem,autanimi motu eum terrore: torpor enim ipfi Sc fri'
gus inefi folum,non mordacitas atcp mahgratas: nifiPorre J^ipfeplanevitiata acida aut falfa eua
ferit» Sed illud profe<fio'qutdltu dignudSjquod ipfe inquit/bd fiue malus,fiue bonus / nam fi qs
ubiblut^ialum^^rchmmdea fanguinem alferatjreScjdicere vf debituriomnis enim fanguis ita
vocatus naturali comparatur» At fi quif^amaliorum fuccorutrrichoribus iangumeu comparans
non prauum eum aut & bonu effedicapifie quoq 3 verum dicere haud iniuria putabitur»Pieruncp
autem & nofirae tempefiatis homines,^ antiqui,minus malum bonum,aut probu, aut laudabile,
aut aliqua id genus voce appellare confueuerunt, & prafertim cum magnus quidam exceffus fue
n't valde praui ab eo, quod modice a' naturali ftatu difceflerit. Quare & ichoroides fanguiSjqux'
rente Hippocrate,malus'ne an bonus fit, polfumus nos ita ferre lententia: Optimo quidem fan'
guini comparatus, malus efttaltjs vero omnibus, quibusalieriusost^^m vitiofi fucci ichor ad'
nMftnsfueriHongemeiferbboptabifiQrjacqjicdrco bonus eft*

^ p Qmbm Lienis ejl decliuis, Pedes^^- ntdnus, (^genua Cdlidd: Ndfus ^dures IrigiddTemper: Numpfoptev^

hoCsC^mdtenuisfanguis^Num & ndturdtdlemijiihdbent^

^o'd decliuis lienis deorfum vergens dicitur, & ex ipfa voce difcere licet» Vtrum autem ob
ipfius tumores in partibus inferioribusexcitatos,aaaim.inipfasinferiores corporis partesvi' -
tiofos in fe contentos humores depellit, iecfiea^dediuemifene appellaaeriqbornon item ex vO'
ce hacpercfpfpoteft» Poffumus quidem, quantum ad rerum naturam pertinet, iecundum vtrScp
didum modum,dediuem lienem ab ipfo vocatum efle intelligere: pedes enim inquit, & manus,
dC genua calida: nafus autem, dC aures frigidx» Genua quidem 8^ pedes in decliui liene calida ap'
parere rationabile eft, quemadmodum inares &^aures frigidas: manus autem in decliuimor'
bo calidas effe nulla ratio demonftat, potius enim quifpiam ipias inter fuperiores partes colloca'
perit: fin minus, at faltem neqi inter inferiores» Quo'd igitur aures & nafus frigidi fint, inferiores
I vero partes calidx,caufam fpeculans Hippocrates inquit,vtrum propterea,q) tenuem habent fan
guinem,cum lienes decliues funtf' Aliqui vero non lienibus cotra refpondereiftud aiut / num dC
\ natura tale ifti habete' / fed illi,quod poftea feriptum eft: totum^ fermone ita conftituut / num 8^

: natura tale ifti habenr,vt fuppurationibus C/Gofideranduigitur deinceps exquifiiius deipfo erit *
an/vt fuppurationibus / cu iftis prgdidis ita feribetes copu’et: fed qui hoc deiceps fcriptoru inftiu
. " •• : --^^-:—=——^----

DE MORB. VVLG. COM. II. i^6S_

Aeflc volunt,hanc vocem /vt / auferunt,ac talem orationem faciut /fuppurarionibus terminus,fup
; puraturis ventres perturbantur / fuppuraturorum indicium ventris perturbationem ftatuentes*

No de oibus autem fuppurantibus, fed de ijs folis, qug per inteftinorum excretionem erumpunt,
fjgnum hoc Icribit Hippocrates* C^o'd vero fine diftindione,de quibus intelligat, narrationem
fecerit, nihil miri 5 ,fi eius,quod a' principio didlum eft,meminerimus, ipfum videlicet fibi ipfi hatc
vt materiam quandam ad libros conficiendos perfcribere:folum enim ad eorum, qux fignificare
fibi ipfi vult,reminifcentiam pertinet in fcriptura propofitumjiftud fcilicet/ventres perturbatur/
ipfo diccte ventres in huiufmodi fuppurationibus perturbari, quae cum erupturg funt, ichor qui¬
dam tenuis ex pure prius exudat,a quo inteftina demorfa conturbationem ventri inferi 5 t,hoc eft,
morfus, 5 e affiduas excernendi cupiditates* Aliqui vero dC hanc lecTiionem agnoicunt*

40 , ^^pparationihm Vmbilicus terminus: QmbusJuppurataris Vcntres turbantur.

« Voluitbreuibusdocere,quodin.praefagiorumlibro claredicflumfuit: l|Minimevero,qugin- inProgc6.t.t.

fra vmbilicum,in fuppurationem vertuntur :at quibus eruptura eft iuppuratio,vetres prius con- 5 74ri‘)6.f
turbantur* Verum & aliter multis modis fcribunt, ac diuidunt non haec folum verba^ftd etia alia
»B plurima huiuice libri interpreteSjVt quis ad artis opera feftinans multumretardetur:acnonnulU
idfacere videntur,quod Timon per fimilitudinem dixit. Quid vis c'pauca caro, offa multa. Qiii-
dam autem & fequentem fermonem, cuius initium eft / lienis durus non fuperius / cum prxfenti
coniungunt, vt de lienis differentijs oratio ipfi habita Gt* Tranfeuntes igitur ad ipfum,difteren-
tiasiftas videamus,aliquid enim vtilitatis continent*

41 Lienis Durus Nonfipcrim, Inferim Teres,latus,eramusJongus^tenm.

Tumorum lienis prseter naturam differentias his verbis icripfit fibi ipG fortaffe deGgnas,quo¬
niam deciiuis lienis paulo ante meminerat* Prima igitur differentia huiufmodi lienis eft, cum du
rus fuerit fed non fuperius, manifeftum eft, q? in ima parte durus eft* Secunda vero ex i}s,quas in ;
propofitis verbis recenfuit,differentia iterum ipforum decliuium lienti propria eft* Iftorum enim
decliuium lienum commune cum fit,fuperiores partes no duras habere,fed imas,aliquis teres eft:
aliquis latus: aliquis in logitudinem excreuit,aut cum tumore prarter naturam,aut fine eo, folum
* longitudinis incrementum habes* Priorem quidem diff erentiam innuit dicens / craffus, logus/: ^
fecundam vero,cum dixit / logus, tenuis/* Nam,cum vox hxc / logus/ bis ab Hippocrate, vt quis
C cot}cerepoteft,fcriptaforet,alteram exemplaris fcriptoresademerunt,talem^3 orationem qualem
nuper ante fcripfi, reddiderunt* Rationi autem cofentaneum eft ipfum primg differentiae memi-
niffe, vbiinquit / lienis durus non fuperius / hoc eft ab ima parte durus, quemadmodum dC decli
uiseft*Deinderurfum ipGus quatuor differentias enumerauit,vnam,per qua teres eft: fecundam, ;
per quam latus: quibus ambabus comune eft, in longitudinem protenfum non effe liene: Duas
reliquas differentias ponit, vnam quidem longi bC craffi lienis:alteram logi, di. tenuis* Cum bis
enim vt dixi,hxc vox / longus / feripta effet, par eft eu, qui ex veteribus codicibus defcripGt,hanc,
vtfuperuacuamomififfe^Vetusquidemledhotaliseftjinquavocehac/longus/abHippocrate '
bis pofitam,femel a' librario fuiffe defcriptam,ego contendo*Forfan autem,& fi ab ipfo Hippocra ;
te femel inter has voces / craffus & tenuis / feripta effet, a' communi fenfu intelligi poffet, bC cum '
prsedicfta, 8/ cum iequenti comungi: nam & multa id genus alia apud veteres reperiuntur* Veru
i explanatores ego demiratus fum hsec verba multis modis alium aliter traferibentes* Siquis enim
prorfum a' veteri lecftione difcedere audeat,aliqua verifimili de cauia id facere debet, ficut ego nue
rationabile effe dixijCum didio hgc / longus/ bis feripta foret,alteram effe omiffam* Quo'd huiuf-
^ modi autem ledionem omnes veteres explanatores agnofcant,& Zeuxis locupletifOmusteftis
D eft. Ipfe nanc^ Glauciam vtpote' male prgfentia verba interpretatum, nihil,quantum ad ledione
pertinet, reprehendit, quauis dC ifta locutio ipfi ambigua videatur: fed q> didis negationes addi¬
derit, vitio vertit: ipfum*n*h§fitante, dC propofita verba enucleare nequeuntem, oibus praedidis
negationes adiecifie inqt,perinde ac fi ita fcripfiffet Hippocrates / inferius teres,no latus, no craf¬
fus,non longus, no tenuis/* Glaucias nancp lienem oia hate vitia fuicipere no poffe arbitrabatur,
qux vna confiftere minime valerent: quafi in vno homine omnia hec intelligenda effe neceffe fo
; ret,8/ non fibi ipfi deinceps difeentiasmemoria: caufa Hippocrates perfecutus effet,vt antea dif
fidlis fpirationis dC febrium, ita nunc tumorum praeter naturam in declinibus lienibus. Quo'd
fi affirmatiue didis negationes addere licet, hoc modo aliquis omnia placita deprauabit, nulla^j
veterum fententiam flabilem conferuabit.

4^ Minus capitis Grauedine 'Laborantibus.

NihilaliudintelIigerepoffumus,^q>vitialieniaccideredidaminus capitis grauedine labo¬
rantibus eueniunt* Huius vero caufam & Rufus dC Sabinus dicat, quia fanguis per grauedinem
repurgatur: pr opterea*n*putant nihil in lienem defeendere* At fatius fuerit ad communem ratio¬
nem, non ad priuatam, haec verba redisere*Perrarum.ntefl: in omni corpore duo al iqua me mbra _

^ Xertia CISftis; ^ yyy ij aequaliter

_ i__ _ IN L I B, VI. H IPg,_

i iqualiter effe debfh'a,Nam in plurimis vnum plane' eiufmodi effe deprehenditur, in quod.feu ple E
Ilitudo/eu uitiofi humores in corpore cotracSi funt, omnia fuperuacua feruntur: vnum autern fi
' fsxc preoccupaueritjreliqua membra in naturali ftatu permanent* Non folu itaqj capias grauedi*-
; neaffe(fiis,fed et aliquam fpirabilium partium, aut fm renes, 3 (r iecur,& vetriculum,infirmam na^

; turaliter habentibus,eam magis, ^ lienem, vitijs obnoxiam eifereperies* Hoc vero comunecum
; fit,S^ vniueriale, propriu eorum,q nunc dicunt, aliquis adijciar,In qbus pituitofus iiumor,aut te--
i nuis Sc: aqueus colligitur, quales pr0fe&)^ illi funq^qui capins grauedine vexantur,iftis haud ita
: ffpe.pfeternaturanrmmoteSrqiifcexoaiP&melancholfet^htHncmfe^^sonfiatjin liene ^crearh

43 ! Cit>cd'^e^)"0tdntem'i4dmin^rati0j&*Demorbointerrogationes. Qu&narrat, ^mlia, Vtaccipiendife-tmeh.
Jies, Q^£ad.Ae^otantem,(pia,dd.Ajxantes^qu<iiad ExternoSy

; Proprium dicendorum nomeninuenit, oeconomiam L adminiftrationem inquies* Neq3,n.vt
i in alqs ferd oibus iibris,aut afiecfiuum notitias, aut curationes, aut futuroru praefenfiooes fcripfit,

' i ita & in praefentia fecit :fed quo quis modo medicinalibus, quae didicit,praeceptiscomdde vteret,

I in propofito fermone declarat,non ipfa fingula,fed comunia tm capita defcribens* Atcp inter hec
I primo de interrogationibus,quibus medicus Ctegrotantem interrogat,metionem facit: fecirdo de F
I laborantis iermonibus* Mult3*n*laboranres dicere cofueuerunt,qug dicens mente patefacere pof
i funt:vt,nifi prius ipfumnQuerimus,ex ijs,qu£e narrauerit,qualecuncp fitiplius ingeniumjitanos
I ipfi accommodare fetamus* Nam fi prudentem hoiem hunc,praeterea non timidu,e{re cognoue^

I ris, vera ipfi dicere conaberis, nihil eorum, qu^ in morbo futura iunt,fubtrah€s,neq3 diffimulas:

! at fi fiui tu ateg timidum,oia ea,quibus ipfe meliori aio futurus fit,dicito,necp th magnopere meiv
i tiaris.Quo' 4 fiinterdum ob extremam laborantis formidinem ipfi certa falutem polliceri coadlus
I fueris,egrefes ialtern eius curam gerentibus vera dicito* Ipfis quocp laborantibus,6^ fi maxime ti
^ j midis,ne,vt aperte meti entes faciunt,falute polliceri tentato,nifi illud addideris in primis, Sanita--
j fenTqutHeaffuturam, oia ipfo rede agefite^ 8 C medicorum praeceptis obtemperate* lta*n*neq3ille
! animum defpondebit,^ tu plerunq3 vera retuleris: nam plurimi periculofi morbi ggrotos medi^

: eis morem haud gerentes necant: qnquidem perpauci admodum prorfus mortiferi funt,fi neque !

! medicus erret,neq3 f grotus,necp miniftri,neq3 aliud quic^ extrinfecus fortuito noxium inciderit*;

; Quicuncp enim in periculofis morb is plus,^ deceat, aegrotantes hilares 8 C bonae fpei plenos red^
dunt, in multo maiorem conqciunt trifiitiam iequetibus diebus,cum aut in peiiis morbus cecidif;

: fe vf, aut vitra promiffa medicoru producif* Qirin et plures hoies cofiflpmnde ac fi fine periem Gj
: lo ggrotent, medicis non obteperat* Itaq3laborantis ingeniu prius,cu recfie valebat,expertos feire;

; melius eft: at,fi nuc primir ipfi occurrimus,de eius locutione,qualis'na fit,pcipiemus* Ex ijs vero,
j q pr^feimus, aliqd ad m orbu vtile inuenire licet: na fi natura raodeftus audader rndet,prudes ite i
; natura in loquedo imprudes deprehenditjhinc eius metem leiam effe nobis indicabit: queadmo^ !

’ dum et fi fobrius cogitabudus, aut puigil,&: natura loquax, in locutionibus atq3 refpofionibus
tardus torpesejB appareat. Ice ex ipfa voce aliqd de morbo coieclura deprehedi potefl::gdlii*vix!
voce gdut, aliqui rauca aut acuta ipfo morbi tpe, no nulli balbi ac blgfi funt: haec fingula qd figni^ j
iicent,alibi didicifti* Ex his plane'medicus aligd ad ggroti notitiam pertines elicere poterit,qualis
videlicet fit eius mens atcpmores, & ipfius morbi quae fpecies fit* Rurfum vero ipfe SC aegroto 6 C
aftantibus, qualis in arte medica fit, ex ipfis interrogationibus demonftrabit* Nam quifpia in acu
to morbo nafum acuminatum,oculos cauos,temporah3 fubfidentia intuitus interrogat, num eua |
cuati o aliqua'ipfi acciderit,aut vigi}ia,8i; moeror,num ciborum abfl:inetia,S«: fatigatio magna. Sin |
aute faciem minime contabuiffe infpexerit, icifcitabitur,num aliqua ex vfitatis excretionibus fup!
preffa fit, num praeter morem ociofe dC largo cibo vfus vita duxerit* Poterit ite & de frigore,gftu, i
nimio vini potu, & id genus alijs oibus appofite percundari, vt in hoc ipfo primu a praefentibus H
laudetur* Etenim fi prxterita xgrotati aftantibusij? praeicita medicus interrogado veiliget,fta>-'
tim ipium admirantur: quemadmodum cotra danare folent, qn aliqua i)s,quae fada funt, contra-;
ria perquiflult* Verum et fi eorum aliqua, quae aegrotis acciderunt,priufquam ab ipfis audiuit,in i
media locutione in interrogando ac refpondendo ipfe forte dixerit,magnam fui admiratione con;
citat* H^c fane' oia a' nobis alibi tradita funt: Sd hoc loco,vt didum eft,haec fola prima^j?capita re- •
eenfente Hippocrate, nos quocp fecundum primam quandam diuifionem ipfa narrauimus: q> fi ■
)Oia fingulatim dicere voluero & in prognoftica explanationes, dC de indicationibus commenta¬
ria, huc trasferrecoadus fuero* Sed pr^terea ad oeconomiam vfum^s conducunt qugdam ab He
rodoto fcripta in libro, quem ipfe medicum fcripfit: a nobis vero,&: vbi de praeEgiendo fermone
fecimus, dida funt* Igitur rurfum ab initio orationis noftrae capita repetentes ad aliquod eorum,
quae primo feripta funt, tranfeamus* Quemadmodum in vita omnia opportuna poffidere, ve- i
ftes dico, vtenfilia, fcruos,iumenta,^ alias pecudes,aedes item,frumentum,Iegumina3bellaria,vi- !
num, oleum, aliaiq3id genus omnia, ab eorum couenienti vfu,quem oeconomiam vocant, longe ;
differt. Sic & in medicina artem didiciffe,8C ijs,quae quis didicit,appofite vti haud idem eft: vt ipfe j
in temporeinterrogare dC dicere fciat.fin tepore aliquid ab aegrotate, aut eius familiaribus audir^ |

DE MORB. V VLG. CO M. II. 169

A ipfos^3 edocere, vt ad feruitia vtiliffimi fint, extrinfecus incidentia animaduertat, quae a' medi> i
cis dC aegroti domefticis negliguntun Inter quae maxime vtilia funt, qux ad decubitus pertinent:
vel ad fdes prorfus malas: vel ad cubicula,in quibus ^groti iacent,propter odorem tetrum,autae
rem calidum feu frigidum valde, aut fitu & putredine vitiatum* Praeterea moleftix ac vexa tioni>:
bus,quae a vicinis, aut ijs qui in publicis vqs verfantur, aegroris exhibentur,medicum profpicerc
conuemt, ac de his omnibus cum familiaribus amicis^5 aegrotantis diflerere* Haec eft enim atque
huiufmodi circa laborantes vocata oeconomia, id eft adminiftratio*

4 4 Qmmamm Calidiore firmiorum, In dextris &*ni^i. Iccirco extra ~)/endi 0 * longe biliofiores.

Hocquoq3l0coid,quodmaximetotamorationemcontinuat,omifrumeffenihilmifumefto: j
neqj enim liber ifte compofirio eft, vt diuulgetur, aedita, ied apparatus quidam, vel annotationes,!

' quaes nobis ipfi conficere folemus, Nam,li integer liber eflet, ita iane' incipies, vt in aph orifmis j

« fcripfitjquae confequuntuj:adieciflet,totam oratione tale reddens: fFoetus mafculi quidem in dex 5® ApL4g.Er.
« tris vteri partibus confiftere magis inueniuntur,foemirtf in altero eius finu,finiftro videlicet. De-; :

cesenimeftincalidiore vteripartecalidiorefoetumcoaleicere:calidioreftautmafculus, vtipfius *

B venarum magnitudo Sl color indicat: nigriores, n.pleruncpvirimulieribus funt. Ita naqi, fi exa-r |

<fta opus fcripfiffet Hippocrates^quale eft de fradiuris, de articulis,de praelagijs,atqj id genus alia, j
locutione vfusfuiflet:qra vero, vtdixfhaecfibi ipfi velutidelineauit, iccirco orationis caput omifj
fum eft,ipfo non fignificante de mafculis vtero contentis haec didia eile. Mare iane' in dextra vte -1
« ripartecocipi Sdalij vetuftiftimi viriteftatifunt.Parmenides.n.itainquit:Indextrisquidcpue> j
rosjfiniftris vero puellas* At Empedocles fic: In calidiore.n*parte terrx mafculus fuit. & nigri ic> |

« circo 8d viriliores viri,et hirfuti magis. At opinionem de maris temperatura vt calidiore vera efle I
exquifite in commentarijs de teperametis explicauimus: Nunc vero,vt ff pius repetiuimus,Hip-; |
pocratica decreta,nifi obiter,ratione confirmare no decreuimus,fed eius tantu verba interpretari* |

Verum 5 d hanc ledlionem non nulli recentiores explanatores immutare aufi funt,hac didiionem j
/ firmiorum / in hanc / firmius / conuertentes : iftis nanq3 rationabile efle videtur dextram partem ; *Ai’.irr5nabUc
vteri, vt calidiorem,|ita dC firmiorem efle debere: fimiliter enim quantum ad firmitudinem perti-1
net, fe fe habere videtur* Atqj ideo feribedum efle aiunt / qih in calidioribus firmius in dextris, QC
nigri / hoc fignificantibus verbis,in calidiore vuluae linu conceptum efle firmius, quod ide figni-
ficat,ac valentius dC robuftius, quandoquidem bC calidius eft natura* De veritate aut h uiufce pla-
m Cciti, in praelentia (vt dixi) non eft tcpusdiflerendi* Caeterum qm non nulli adueriiis dicentes om
nes dextras partes finiftris ob iecoris litum calidiores eflTe ac valentiores,contradicentes inquiunt;

^ At in la:ua parte cor ponit: neqs dexter oculus exatftius g finifter cernere,necp dextra auris audire;

aut dextrir crus melius ambulare,cognofcitt fed in dextra manu folum id verifimile eflTe videtur:

Iccirco pauca in iftos dicentur: maxima nanq3 demonftratio, q> plurimi mares in dextra parte con
cipiantur, illud eft, quod ex animalium diflTe(faone confpicitur.Duos quidem finus habente vtc-'
ro per ceruicem ambobus communem copulatos, mares Iane' plerunq^ in dextro,foeming vero in

plora-

4 ?

di arte didiciftis,ad dextram vteri partem per renes Enguinem repurgatum, ad finiftram vero im |
mundum adhuc atq3ferofum,defc€ndere intuiti: cor etiam in medio pedtoronon in finiftris coi- i
locatum efle vidiftis* In hac autem parte quidam ipliim magisfttum eflehaud iniuria crediderut, j
quoniam pulfus hoc in loco percipitur nemge finiftro^or^s y^priculo ft fe in ipfo comouente, i

Concretum ejl, Conjlitttmm eil/CititfS motum ejl. Inquinatum ejl’,^ Tardius augetur,!^per longius tempus- \

D Crebrius dixi hoc in libro mille efle ledionu modos, propter obfcuritatem alqs aliter ipias con'
cinnantibus,vt cuiq3 explanatio verifimilis fore vifa fuerit* Sed ego veteres fcripturas praepono,

: etfi minime verifimiles eflTe videantur,maiorem^3 legentibus ambiguitatem prebeat. Ob id enim
; ipfum quifpiam eas ita didlatas fuiflTe aedat,quoniam, licet fit explanatio dubia, nihilo minus in-:
ter vetuftiflimos interpretes de his conuenit: fin ipfas autem mutare aufi eflTent,in clariorem locu i
tionem permutaflent, vt ipfa interpretatio verifimilior foret* Propofitis igitur verbis ita nunc in
antiquis codicibus feripris, 5 C vetuftis explanatoribus huiufmodi ledlionem agnofcenribus,plu- i
rimi recentiorum hanc vocem / inquinatum eft/ exemerunt: aliqui vero ei voci /motum eft/ eam :
/ tardius / addiderunt, vt locutio eiufmodi fi t / concretum eft, conftitutum eft cirius, mo tum tar- ;
dius augetur/* Item alq has voces / 6 d propter hoc /orationi pr^pofuerun^vt talis fiat/ bi propter ;
hoc concretum eft, conftitutum eft/* Sententia quidem in omnibus his ledlionibus haud ita mul
tum diuerfa eft: volunt enim interpretes marem, foeminam, citius concrefeere atque conftitui,!
eo q>calidiorfit:atq3obhocidem,ipfum cirius meueriaiunt: quin etiam inter omnes fere' medi- i
cos marem ^ foeminam non folum conformari, ied etiam moueri citius conftat* De his autem dC \
in libro de natura pueri aperte narratum eft, quemadmodum apud Dioclem in voluminibus :
de muherum morbis*Ruffus autem folum ApolloniatemDiogenem in contrariam abirefenten

" T' '^TSrraTClafllsr^

■tiam mquit in fecundo I jbro de natura:fed liber ille in manus noftras non venit. Quin etiam & E
: ipfae vterum gerentes,mares QC citius moueri inciperej&Tpluribus validioribus^jj motibus agitari
apparere, teftantur. Dicitur autem in propofitis verbis, citius concretus eft, ^ confli tutus eft,

, 'hocefl, compa(flus8t: firmus facflus eft. Poftea vero mas,quamfo 2 mina, tardius crefcit:incremen
tum autem,vtru id,quod in vtero folum fi't,an quod a partu, in praefentia dicat, in obfcuro eft: fed
illud verum eft, quo'd 5^a'paetU:fGemiaa-Gum velocius adolefcitj tum prius inCTementum in ipfa
: finitur. Quo'd celerius augefcat,corporis mollitudo in cauia eft reiufmodi nanqueeorpora in tres
diftantias,longum fcilicet,profundum, aclatum exporrecfta, facile incrementum fufcipiunt. Ve.<
rum quo'd incrementum in ipfis prius,qua'm in maribus definat ac fine fumat,non item ob corpo ’ *
rismollitudinem, fed propter imbecillitatem-id accidit: facultas eft enim in animatibus naturalis,
quaeipforum incrementi effedrix eft, propter quam imbecilliorem quidem plus augefcunt, fed
citius crefcereob eius imbecillitatem definunt. Si quidem igitur ipfe Hippocrates hanc vocem
- /inquinatum eft/ fcripfifletjtale quiddam fignificare videretur,quale et in fecundo de morbis vul

ijEpid;fe<a. i.: garibus, vbi ait, |j Secundum aurem finiftram tumor,poftero autem die dC fecundum dextramjmi >x
«o loge apriii. complanabantur hi,6(: inquinati funt,& non fuppuraucrunt:nam a' celeri motu

tranfmutatione^definensacrefrigeratumitanominauit. F-,

^6 Iccirco SolidusfaBmefi,& Biliofior,^magis San^uinojks, quid iHecdlidiorefliocusanimali.

Propter hoc inquit marem folidiorem,biliofiorem,& (anguinis pleniorem creatum efle, quoA
niam locus, in quo gignitur, eiufmodielf: dicitautem dextrumvterifinum.H^c quoquever<
ha alius aliter fcrtbit: omnes tamen eundem fenfum (eruant: quandoquidem dC accurate nimis,
qux nam (it vera Hippocratis didio, inquirere fuperuacuum eft: melius eft enim, non hoc fpecu ,>
lari, fed an id, quod dicitur,verum fit. Veritas autem,vt diximus,per difiTediones exploratur, ma^

; ribusplerunque in dextra vteri parte conceptis. Cauia quoque, quo'd hatc pars calidior fit, tra-t,
dita eft 5iipfa,perdi(redionem cognita. '

GALENI IN SEXTVM DE MORBIS ;

POPVXARIBVS HIPPOCRATIS LIBRVM ‘

SERMO TEKTIVS 0

V tis raritas, Ventris denfitas. Cutis colligatio, Carnium incrementum. Ventris torpor^:
Omnium corfufio, Vafculorum immumitia, Cerelrri conJumptio,ldeo&*ca[uities. Ind
^^^^\{irumentorumattritio.. . ■ ■ .

Non nulli hanc a' medicis dignpfcendorum enumerationem effe putantt
j fed potius quadam res inter fe iuda coniugatim didae efle videtur. Prima f
autem coniugatio^dida eft, vbi inquit / cutis raritas,ventris denfitas /: non:!

“——^ jiulli enim propterea ventrem denfum, hoceft fupprelTumS^^aftridum ha^ ‘
bent,quoma£ttper aitem-eu^uantur multa: ficutcdtra alteri perfuperficiema£gr€4iftlabilesmul 1
tam vrinam faciut,aluu ^3 exonerant. Itemaftera deinceps coniugatio faipta eft / cutis colligatio, |
carnium incrementum / vnde innuitur cutis coitionem adftridionem^jj immodici carnium in< j

crementi pkrunqa caufameife: Tertia hut^roxima coniugatio per hatc verba fcriptaeft/ vetrisj ^ ^
torpor, oiumconfufio/itorporemautemintelligemusmconeoquendiseibisvfeiculiinftrmitaj
tem omnium plane'corporis vitioru caufam efle. Sed quod deinceps didum eft / vafculorum im H

male concodum eft:,pleruncg vaforum immunditiae caufa fit: poteft vero' etia prgterquam q» cum |
ventris torpore coniungatur, & de venarumdeprauata concodioneintelligi, vt, quemadmo^ i
duni ventriculi non rede cedens concodio multa in toto animali confundit, fic ^ in venis no ad ^

bonum finem perduda primum in ipfis immunditia contrahit,hoc eft vitioforum fuccorum co< i
piam,deinde bC magham noxam affert. Quare quod eft inter hanc claufulam / ventris torpor / bC '
hanc / vafculorum immunditia / commune ambabus eft, quod ipfe appellauit, omnium confu^ i
fionem* Quod deinceps autem didum eft / cerebri co(umptio,ideo et caluities / mihi quide iftud
fignificare videtur. Cum cerebrum (e ipfo longeminus euadit (iftud vero ipfum naturaliter fic^
dus hab€ntibuseBKnff) nin£abo(ribus fuperiacentibusrecedit, qua: ab artis difledorix profef":
foribus graco nominebregmata vocanturXatini finciput dicunt.Hec vero' duo funt,vtrunc:p re^
dis quatuor lineis circufcriptum,vna quide per futuram in longum porreda vtriqj oftl comun^^
pofterius aut lambdalis futurae lateribus,anterius vero' coronarig vocatae,vtraqj aiff parte fquam-^
mofis comiffuris. Verum ab alijs caluariae partibus potifiimum quidem cerebrum no admodum,
recedit. Quo'd fi & quandoq 3 recefferit, at faltem ob carnes oflTibus fubiedas haud prorfum cutis>
-_-—----- hum i d ftay-

14 -

DE MORB. VVLG. COM. IIL 170

A humiditas exarefcit: quocirca Bcqacrinesdefluuntj-qtraiidoquidem in commentarffs de tempera^
turis didiciffis, necp ex prjehumida eudi^equeex v^de aridapilos enafcu Capiti s ^ne' cutis pue>
riSjtnuIieribuSj & eunuchis humida eftjiedcaluisimmodicearida. Cerebrum quidem in iuueni^
bus molle cum fit atque humidum, caluariam tangere,omnemiq3 interiorem inanitatem comple<
re,iri fenibus vero ficcefcens fublidens^jab ea diftare,ikpius in animalium diffecflionibus confpe
ixiftis. At nunc Hippocratis decretorum oftenfiones afFerrCi nifi obiter, non eft propofitum, fed
oblcura verba illuftrare,rimuliq5 per capita interdum caulas adijcere demonftrata placita conle^
qiientes* Confumptioneautemcerebri^fioceftperfediurainteritumj vtiplum ex toto ablumptu
fitjneque cogitari poffe in viuo animantefieri omnibus in confeffo eliQuamebrem-frtdttorrlrt;
hoc fupereft intelligendum confumptionem cerebri, comminutionem;elie>quam ex-lkcttatein-
caluefcentibus fieri diximus: vt lincipitis ofla ali|s fjftulofiora Kmollioraracfuper incumbetia ob
cerebri defedlum exarefcant, cum ad ipfa vlque non pertineatm.eque ea attingere poffit: Tublidet i
enim in fuam^j ipflus bafim deprellum cadin Conrequenter igitur offibus iliis reficcatis, & ipfis j
prsetentacutisinarefcitjatqueipfirenruivalderiecaincaluis apparet, vtrationalidemonftratione j
Inon egeat. Quando igitur valde cerebrum exaruit, vtquibufdam in extrema feneda contingit, I
B tunc neruqrum exortus inarefcerenecelle eft: quare neque perinde, vtprius, viderelicet, neq^ I
audire,neque aliud quicquam per fenfus voluntarios motus valenter perficere: fed omnia ifta^ I
yum adiionum inftrumenta,per qux illae fiebant prius ,exoluta,infirma,atque debilia redduntur: '
quod par eft ipfum inftrumentof um attritionem appellaffe, per translationem a' veftibus attritis;
8 C vafisappellationem nccipimtemidC haee enimpoftdiuturnos vfusfeiplis aridiora euafiile cer |
nuntur, quando ipla attrita efle dicimus. Quidam fane'ha£c fcripta coniugate intelligi nequa^;
quam putantes, 5 C ftngula praedicflorum leparatim accipientes,hifce verbis Hippocratem confu^ i
Iere aiut, vt ipforum fecultates per fe coflderemus, Vt ftatim cutis raritas (prima enim hgc Icripta;
eft ) cognofcere quid vaieat,conuenireaiunt, vtipfam, cum vius poftulat, faciamus : cum^3 opus |
« non fuerit, amoueamus. Scriptum eft quide, inquiunt, dC in libro de alimento, | Raritas corporis I
« ad difriationemrquibus plus adimitur, ialubriores: quibus vero minus, morbofiores. Sed his re-1
pugnat quod inter hsec fcriptum eft / ventris denfitas, cutis colligatio / fi quidem erat rerum me- j
dico ftitu vtilium enumeratio. Quin etiam dC quod poft htec ita fcriptum eft/ventris torpor,om-
^ nium confufio / ipftim omnia ea Icribere indicat,qu 3 e in vnum natura coire apta funt: non fim
: pliciter qui fint in corpore aftedus orientes,quos cognofcere opus fit. Iftud enim/omntum cofu
Cfio/noneft affedlus vllius/ed malorum exafteclu prauonafcentiumindicato rium »

% i ■ DetraBw Curfibm,Lucldtionibus^Qmetejmultis^mbuUtionihusTvelocibus: Outbm^elixd McVi;:d,pleruru-
' quc PmispAucus.

In libro de Ali '
meto, poft prl-
cipiu interpoli
ris fere quadra
gintavcrfibus.

Euacuftionis nome de folisliquidis dicitur: Detradtionis, de folidis quidem magis, interdum p
vero et de liquidis: nempe modo didla liquidorum folidorumcjj minutionis communia funt,cum ^
fine purgatione, aut fanguinis euacuatione,ipfam facere in fanis fcilicet voluerimus./Egrotum
|enimnullus curfibus lucrationibus curauerit:namhisalijs%fimilibus ^ercitationum genus
commune eft,difcorum telorum'queia(ftus comprehendens,item faltusthaIteras,armatorum cer-
: tamina, & ompia vitx munia, praefer tim quacunque in agri cultura exercent arantes, metentes,
qcfodientes. Omnes igitur ■exercitationes & carnium, adipis, driuccorurn abundantiam mi¬
nuunt. Vnum autem corpus omnibus iftis vti non poteft,fed fecundum habitus, tetaies, 8 C vi-
; res,& confuetudinem. Ungulis idoneam exercitationem inuenire conuenit, vtin libris de tuenda
: fanitate didiciftis. Nunc enim ex Hippocratis voluminum explanatione medicina prgcepta non
i difcitis,cum hgc prius ordinarim in proprrjs libris didiceritis: in quibus omnibus dC ipfius placita :

D cum demoftratione cognouiftis, dC placitis confentanea parriculatim omnia habuiftis. Caterum
i vos didiorumab ipfo feriem aflequi ftudentes hac me vobis commentaria conficere,etfl id facere ,
i nonftatuilTem,rogatum voluiftis:obfcurananque didlionesicientiftcam explanationem non '
admittunt. Nunc itaque ftatim hac voce deinceps ftripta/quiete/aperte cognoftere non licet, j
• quidperipfam Hippocrates llgnificare voluerit: fed quemadmodum inalrfs oblcUris locutioni- ;

' bus,ita dC in ifta,per coiftecT:uras agere opus eft, vt hoc ifti,illud ali) verifimilius videatur, quemad :
modum dCvifum eft : t alius aliter quietem interpretatum Poteft enim Sideceflarionibusjqua i
« : exercitationibus interponatupdidla eflfe: ficut in aphorifmis dixit, I Cum inceperitlaffefcere,quie ja». Aph.48.Ex.
tem agere,ftatim laffitudinem tollit. Poteft etiam et de ceftationibus per integros intenecTtos dies jord. 19. a
; futuris intelligi. Poteft putem^mte^;^^ aliquibus corporibus confulere. Nam fi ip- |

« fe ita dixit, II Motus roborat, ocium tabefacit, poifet fane' dC ociofa vita corpus attenuare: ita enim de Hs q in me.
quibufdam ab exercitationibus ad ocium tradudliseuenirecofpeximus. Sed certas diftindliones
; ftatuere opus eft,vt fciamus quf nam fint, qui iftis extenuandi cauia indigeant: neque enim abun eifi ibi^iegitur
dantium humorum euaeuatione opus eft: nunquam enim id pr^ftare ocium poteft. lure itaque, uids n6mot^
non nulli de cariiium detraclione fermonem ipii nunc efle aiunt, non de humorum inanitione,

vt in pleniiudin^, Sd aquofis habitibus fit. Potei^uidem de ambabus ipfo fermo nem f aciente,__

; ^ Tertia Claflis. ' yyy iiij omnium

IN LIB. VI. HIPP.

omniam auxiliorum enumeratio efle, 8 C quae vtriqj detracfiioni communia funt,8<^ quae alteri ip- E
farum propria «Poteit autem & poft exercitationes quietem icripfiflej de fingulorum dierum
exercitationibus quietecpipfis fuccedentefermonem faciens^ ne exercitati cibaria ( vt moris eft)
illico affumant, in corpore adhuc ab exercitatione calorem feruantes, fed poftquam exade refri^
gerati funt: nara dC hoc in libris falubribus 5 C ab altjs & ab Erafiftrato rede didit didiciftis. Quad¬
re ex h oc confiat multum coniedurae in didorum ob breuitatem obicurorum interpretationi
fous ineffe: praeterea cum verba^ vt lubet, fcribere liceat, longe fane' obfcurior veteris fentetia red^
ditur. Nunc quidem in propofito fermone aliqui fcribunt / quiete multa / neque vetuftis codici-
bus,neq3 illis, qui primum volumen hoc interpretati funt, huiufmodi ledionem agnofcentibus,
Siquis vero hanc nos explanare cogat, quietem pofi exercitationes multam interponi debere ip^
fum praecipere dicemus» Verum haec omittenda eft: ab omnibus conceflam fcripturam decla^
f antes, vt ambulationibus multis ac celeribus quis vtaturjipfum confulere affirmabimus: tarde
; enim, quemadmodum & tardae exercitationes, corpora pinguiora efficiunt» Atqui demiror, cur
; de illis ioquens omifit hanc particulam / velocibus / fiquidem veloces curfuSj exercitationes^ R'

' miles,&carnium molem detrahunt,8i:fuGGorum exuberantiaminaniunt,fere'q3 ab omnibushoc
: St! exercitatoribus dC medicis coceditur» Hippocrates igitur deinceps detradione egentibus apta F
alimoniam defcripfit,ab vno exemplo (vt folitus eft) eius, quod comuniter omnibus conuenit,
fibi ipficornmentarium faciens» Iftis autem in vniuerfum alimenta multum nutrictia non danda
I funt,qualis eft fuiliaicafOj fed parum nufrlmna*,qua^irsdf Ouilla caro,qt^^ iane' pecudis eft: &pla>
centa ^ne', quas gr*ce maza dicitur, inter modice alentia reponitur; quocirca ipfius quidem plu.-
rimum, panis vero exiguum accipi iubet»

5 TtetrdEliom Eandem horam diei Jerttare: Repente enim Trahitur*

Prgfentia verba cum ante fcriptis,vbi dctradio vt facienda eflet,edocebat,coniungi clarum eft»'
Vt igitur cognofcamus,num eius modum redeconieduraaffecuti fuimus, huiufce rei fignum
nunc tradit» Sed ifte fermo propter eam,quam fepe iam diximus caufamjnobis obfcurus redditus
■ eft,quo'd videlicetjnonjVt emitteretur,hunc librum fGripfit,fed vt formulam quandam bC appara¬
tum fibi ipfi molireturtad aeditionem enim fcribens vtique omnino declaraffet,quam diei horam
eam dicat j in qua detradionis fignum obferuare oporteat. Cu m igitur ipfe no nfcripferit, quid:
aliud quifquam probabilius intelligere poffit, ^ quo'd ea'dem 3 iei hora eumducStesad exercen i
dum, qui detradionis indigeat, obferuemus,vtiuffitnunquid de repente ilibtrahatur, hoc eft, G
moles quidem corporis concidat, cadat autem bC debilitetur facultas: nam haud dubie haec vox
; trahi figniftcat» Poteft autem ab illo ad haec transferri, propter rerum naturam,de qui-;

ibus verba fiunt:quibus,vtfgpius dixi,in obfcurisnarrationibus,quae prius ipfi nouimus,adapta-
imus» At quidam loco huius vocis dtpviTcu hoc efi:trahitur,hanc fcribunt hoc eft cadit,

irei declarationem ex hac voce magis lucidam forefperantes: fed antiqua fcrip tura hanc vocem
«psTizi hoc eft trahitur, habet»

4 Remittito Labores, ^ut defluet.

Et hoc loco non nulli fcribunt / fubtrahito ex laboribus, aut defluet /»Orationis autem vis hgc
eft,omnis euacuatio nifi paulatim fiat, vires profternit, 8£ corporis habitum fubito valde digerit»:
Propterea igitur quidam fcripierunt / fubmittito labores, aut defluet / copiofam repente euacua-:
tionemperhocverbum/defluet/fignificarevolentes» Alfj vero fcribunt fieipvirou i»quatenus
confumitur,literam n addentes,& circunfledentes, atqpitem iota fubfcribetes,vt fignificetur, ita
cx laboribus fubtrahere, vt homo confumitur»Hoc verbum autem de corporis confum- [

ptione, virium^j cafu ab ipfo didum fuifle aiunt: vt eiufmodi oratio fit. Minuas labor eSjCum vi- H
res profternuntur, bC corpus digeritur* Quin etiam bC qui ip£^<^^Tou hoc eft labetur, fcribunt, ad
virium cafum orationem referunt*

5 Similiter enim Totum Concidit.

Hancpartem poft fuperiorem in antiquis exemplaribus ommbus inueni:quam itafe habe¬
re veteres etiam explanatores afferunt,nec non bC ex recentioribus Sabini fedatores: nullam ta¬
men eius interpretationem attulerunt»Totam enim antepofitam didionem cumadfcripfiffent,
deinde fingula eius verba interpretati huiufce partis explanationem no dixerunt, queadmodum
; neque Zeuxis ex antiquis interpretibus vnus &ripfe» Quidam fane'aiunt ab Hippocrate didum
fuifle / fi militer enim totum concidit / tale quid innuere volente: V t repletio nocet, ideoque ip-
: fam detrahere oportet, fic 6^ praeter modum euacuatio seque, ac repletio, noxia eft: ob ipfam
enim corpus detrimentofe tabefeit, ficut ex plenitudine mole nimia turget» Sed quidam hanc
interpretationem vt incredibilem vituperantes, aut nullo pado hanc partemfcripferunt,aut
|in haec verba tranfmutarunt/fubito enim valde fluet/Hippocratem nobis praecipere volentes,

^ vt diligenter corporis detradionem obferuemus» Repde enim ipfis magna digeftio ac defluxio
' r ■ ■■ .■ -- ----- .------- iOr -

DE MORB. VVL. COM III. 171

'A ia cxcfdtationilbus accidit , cum deinceps pluribus diebus aliquis ipfos valde exercuerit, tenui¬
ter^ dbos exhibuerit.

4 CUM yero idm Contabuerint, Prxbcre Suillas ajjks oportet.

Per antedi(fia immodicam detradlionemcauerenos iubet. Sed, quoniam interdum inuitum
in eam incidere contingit, vult dC ad ea medicum paratum effe debere, liquando repente magna
detradio fada fit: tunct]3 fuillas carnes toftas exhiberi confolit: luillas quidem carnes, q> multum
nutriant:toftasvero,quo'dfoIidam^TH^^gTOmmofe'irraftnKftain7ixonteriH!damTaxam^ car^ I
nem creent. At quidam loco huius verbi / pr^bere / offerre fuillas aflas / icribunt, eandem quidc
fententiam feruantes,fed vt magis proprio verbo /oSerrc / locoiftius /pr^bere / vtences»

^ Cum Replentur autem, Signumrurfus, Floridum Corpmefl,

Et id iplum breuibus defcripfit omnis refedionis commune lignum. Floridum enim corpus
cuadit,8Cin exercitationibus,hillis alioqui, qui ex bono Enguine inftaurantur.

Et hocloco fermoni dceft, cafus, aut detradionis, aut id genus aliquid. Quodrca ipfum non
nulli addentesjtanquam principio' ita fcriptum non dubitarunt interpretari,talem orationem red
dentes: In exerdtationibus coliapfionis fignumjfudor, vt ex aquae dudibus effluens: deinceps au ^
tem fignum aliud efl:,depreffione magnam fobito ex elatione: oportet enim et hic fubintelligere,
febiranea ac magnam, licet modo fcriptum non fit, ipfo fuperius dicente / repente naqj trahitur/.

Hxc autem corpore immodice digefio euenirepaEraeft. - i

5 ) Mulier,qudmpnmoinCrdnone cura.ui,Lienis magnws natura,Fehris.ar4en$^ydde Rubra, Spiritus Decimo

die. Sudor mukusJuperiuSjyerum etiam Inferius Decimoquarto die.

Nihil notatu dignum exhis verbis difccre nobis licet Admiratusautem effem, !! Stripfe Hip^
poaates omffla vrinx metione ita feripliflet: quoniam fi eam adiecilfet,aliquid plus ad reminifee
tiam lucratus fuiffet, ac nobisenam eadem ratione profuiflet. Et hoc quocp didionis huius initio :
fcriptum obfcurum eft/ quam primo<sjraui/:nam qugftione dignum efl:,vtrum fua ipfiuscauE,
vt nominum 8 C locorum, in quibus aegroti iacebant,meminifle conlueuit,ita nunc adicripfbrit i
C /quam primo curaui /quo' nominis mulkrismemoreflef :annuncexrecidiua hominem aegrotaf
k fignilicet. Ita vero 3 C fpiritus, qui decimo dic accidifle Icriptus eft,obfcuritacem parit,num qua-'
iiberfimpliciter fpirationis difficultatem,an folum incitatam 8^ valde crebram ggre Ipirandi ipe..
dem fignifteet. Sed quidam dC in ventre multum fpiritum colledum effe per hgc verba fignifea
ri putant. Ffec quidem, quantum ad verba pertinet,oblcurafunt,Alia vero', quantum ad folam
fententiam,non minus difficultatis continent. Vtrum enim ex folo male affedo liene mulieri ac.-
dderit 3 C ardenti febre, SC fpirationis anguftia, leu ventris inflatione laborare, dC colore perrit- |

bro effe:an dC alius quiijpiam febrilis affedus ipEm vexauerit, ob quem in haec mala inciderit, in^
certum eft. Sed permagni ( vt dixi) intereft nos lotia, qualia viqj ad iudicationem fuerint, 8<1 cur
decimo die fudores apparuerint, ignorare. Iple naq3,gbus diebus accelfiones vehemetiores lint,
aferibere Iblitus efl: vtiplum Iciamuscxmulta in fingulis experientia peritiam acquifiuiffe, ex i

« quainvniuerfumlentetiamhancdeomntbusmorbisprotulitj jjQuorumacceffionesimparibils i.Epia,c 5 .j.t.!
« diebus fiunt, eorum&iudicarionesimparibusdiebusabfolui.C^odommum vero'in propofita; 1

parte abfurdiffimum eft, id vtiq^ dicam,mortua'ne an fanata fit mulier,prxterraiffum efe. Iccirco
& eam voce / minus / qug inter hunc dC iequentem fermonem feripta eft,quidam Ene' huic adij^ |

D ciunt,ait) fequenti praeponunt. Profedlo' fi fcriptum fuiffet, decimoquarto die mulieri bonam iu^ |

dicationem facftam effe rationi confentaneu vtiqp foret huic orationi eam vocem / minus/ rio adif
cere. Cum dixi flet enim, decimo die fudores mulieri emanaffe maiori ex parte fuperius: ac poftea
deinceps fubiecerft / verum &C inferius decimo quarto /: quo modo proflo', fi omnino liberata ;

eft mulier,hancparticula / minus / adfcribere potuifc Igitur verifimile magis eft bona iudicatione
Edaper omne corpus effufosefle fudores. Rurfomfiquis mortua muliere perniciofos fuiffefu'
dores crediderit,iure propofiti fermonis calci hanc voculam / minus / adiecerit,vt orario talis fit::

Sudauit quidem, & decimo die fuperius magis, verum etiam inferius: ludauit autem 8 C decimo •
quarto, inferius minus. Ad fequentem igitur dictionem iam defcendamus:in ipE enim fortaffe
aliquid clarius inueniemus, vnde,quo ioco eam particulam / minus / ponere delxamus,an in pro
pofit(^ calce,an in fequentis initio, percipere valeamus.

IQ Mmttsijs,^uiexcapite Grduedineldborant,& Raucitate,CumfebreeorreptiJunt,ytputo,Recidiu£funt.

S ubintelligere oportet, finita febre: qui enim aliter ipfis recidiuas minus accidere putabimus,;
nifi prius febris defierit f Quo'd 11 hac voce / minus / ab his verbis abftraxerimus,v£ qbufda ea fu>

. - - .. . ... ^ . ..'"'^periori'

; IN LIB. VI. HIPP.

i periori orationi fubiungenbus vifum eftjhuic cotraria verborij fentetia eritjis viddicet, qui ex ca E
; pite grauedine laborant & raucitate,cum febre correpti funqrecidiuas fieri nobis inteliigentibusv
; Igitur quod in oibus facimus,non orationis verifimiiitudinejied ijs quae euideter in egrotis cernu
tur,quaefitadijudicantes,fi&nuncfaciemus,hancpartieula/minus/verbis iftis recSefuilTe pra:po
fitam inueniemus,Febris nacp poft grauedines 8 C raucitates venies, ipias firmius dC certius conco
^ febrkitan. quit; Ut non iterum facile reuertanf,etiam fi aliquid erroris comifium fit,ali)s f fine febre ob aliqua
pW abffie eiufmodi caufam affetflis}- poft comiflbs errores in morbum recidetibus» Sed cur in fermone hoc
'fmfm&dt caih \ additum eft /ijs, qui ex capite grauedine laborant/fneq^m.ab alio membro grauedines oriuntur
fi. An fermo ifte ita dicftus effe poteft,vt in his verbis et didlum fuit /vertebrae autem,quae in dorfo/c'

f M fpina. ; Poteft quoqs has particulas /ex capite/ addidifle, qm raucitate laborantiu in ipfis verbis memine.-
: rat: nam & alia ratione raucitates nunu Poteft quocp /ex capite/ adiedu effe, ipfo fibi ipfi remini>
fcenti^e caufa breuiter fcribente, quo' a' grauedinibus, qux ab externa aliqua mgua caufa proue^
niunt,ipfas diftingueret,vt indicaret de illis a' fe fermone fieri, qui ob naturale capitis imbecillita¬
tem eo vitio facile caperentur: hos enim quifpiam iure ex capite grauedinofos appellet,non a' fri-
gore,aut asftu, autaliqua fimpliciter externa caufa» Illud autem verbum /puto/ in quibuidam co-
di cibus additUm eft,fignificans ipfum,de quibus rebus loquebatur, ambigere: fed confentaneum p
eft,& fine illo verbo /puto/ feribi pofle,cum verum fit id, quod dicitur» In fequentibus autem yer ‘
bis ea,quae recfte dixerat,ratione corroborat» Ad ipfa igitur iam tranfeamus*

II ^icqttid Suppurat Nonmidit. Ippimetenim ConcoBto,& ludtcamfirnHl&^^bJcejJm.

Haud obfcura oratio eft. memoria tenentibus ea, quae fepius iam de concocftione dixit. Nunc
vero BC eorum (vtdixi) fuperiorum verborum caufa meminit :vt integra oratio talis fit: Et gra-
uedinoris,8<^ raucis ob deftillationes ex capite,cum fuperaddita febre,frigida iuxta atep humida flu
xio concocfta fuerit,& concocfta fuerit expulla, firmam morbi iudicationem fuilfe, neq^ hominem
denuo aegro taturum fpera»

t X .^liquibm,cu V ener e ututur,Inflatur mter,ut T>amagor£..Aliquihm uero in eo Strepitm.^rcefdao T umebat, ’

, Haec quoqj verba alius aliter fcribit.Et quida ipfis hgc addut /cu incipiut/,didione /aliquibus/
initiopofitamadimetes, 5 i:narrationetalemfacientes/cumincipiuntvenerevti,inflatur venter/»;
Voluntt^j ifti incipientibus venerea,hoc eft primum aggredietibus opus illud,ea quae in fermone •
deinceps tradunljaccidere: tametfiledione hac nec^ liber aliquis antiquus,neq3 explanator agno- G
fdt» Nihilo minus Sabini fedatores de coire incipientibus ipfi fermonem efle aiunt, quauis Hip ;

I poa-ates nomine proprio hominis vnius Damagorae meminerit»Id autem facere confueuit, cum

; paucis res,quam narrat,acciderit» Atqui prxter^ qi de his quicquam Hippocrates fcriberet,expe-
rientia oportuit,quid appareretjaddifcere; neq? enim primu venere vti incipientibus ventrem in-
flarfaut ftrepitu in ipfo perfonare contingit. Sed quibufdam potius raro, iam inclinante ^tate, 5 C
affecftu flatuofo vocato, prxcordiali, dC melancholico vexatis, cum venere vtuntur, inflari magis ,
ventrem contingit: ijfdem quoqj ipfis, vt affidue coitum appetant, euenit. Quod igitur pleruncp ’
iam antea dixi,riue feripturas varias,quasin his verbis fecerunt,omittam,fiue oes recenfeSjVtruc^ ^
multi reprehendent,ex fuis ipforum cupiditatibus,non ex rerum natura, modum in orationibus
aftimantes.Quin etiam fi quaeda ex didis dl feriptis dixero,quaedam praetermifero, fic etiam non
. nulli,quiaccufent,inuenientur,q)aliquadixerimpr«termittenda,praeiertimcumnugatoriafint:
aliqua dicenda fubticuerim, q didis deteriora non eflTcnt.In congreffibus vticp quotidianis qua-
cunqp explanatione,qui interfunt, audire velint, ab eis ipfis pqrcundati eorum voluntatibus nos ,
aptare dC aftentiri refpondentes conamur, at in libro id facere no.licet: propterea mihi coftitutum |
elf in plurimis quidem Hippocratis fermonibus aut nequa^ meminiue vetere feriptura permuta H
tium,aut abfurde prorfus interpretantium» In quibufda vero,qua£ dida funtjnon omnino a' veri-
^ late abhorrentia,eorucommetaria legentibus mentione facere oportet:in fingulis.n.partibusea- :
de repetere pergraue eft. Quod igit dicebant Sabini fedatores, m primu venere expertis, in pro-
pofitis verbis dida eueniant, vt veru credentes,ipfius caufam afferre conanf» At ali) contra, ^ hi,
verboru ledione hanc faciunt/funt3quibus,!cum venere vtunf, inflatur venter/. Sabini quide fe-
quaces non praeter ronem coire incipientibus id accidere aflferut, primum quidem qih magna in-
nQuatio,ac permutatio in corpore fit (feribit enim fic ipfe),ob quam immutationem, flatus,comi-
A tiafis morb^us, renum afredus, aliata longa vitia procreantur: poftea vero quoniam 5 C Democri
tus inquit, hdmoexfibmine in cditiBus profeminat: quin etiam qm,inquiut, multu pruritum ac
morfum ob feminis falfuginem atqj acrimpniam patiunt»Cum^j fceminaru (vt aiut) 8 C marium
communis ratio fit, in fceminis euidentem caufam effe dicunt: vtero nanqj inteftinum fubfjcitur,
yefica fuperiacet: par eft itaq3 ipfum diftentum & in venerem concitatum vtriufque excretionem
retmere:flatu igitur inclufo affidue inflari,atque lotio retento abdomenintumefcere.Haec iane'a
Sabini fequacibus haud verifimiles caufas eorum, quae non fiunt, affignantibus referuntur: neq3
enim hxc adolefcentulis coire incipientibus,fed atra bile vexatis dC flatuofis nominatis,eueniunt:

DE MQ RB. VVLG. CO M. I II. 17:2

A qui quidem et poO: declinantem xtate huiurmodi vitifs afficiuntur :''‘'prorfus enim flaturepleri ab^
(.i,3oi.h ingeniticaloris debilitateprouenit,eo.nanq3redl:evalentehorumnihiIexoritur»Nam Ariftote>' |
ks in libro Tuo de Quaeiitis 3 C caufam quazrit, ob quam melancholicis libidinofis efle cotirgatjdtj^^
cit^3inipforum prxcordqs haud paucumfpiritum flatuorumatataHjaf^ldeSeiuffiiddi vitiafpi |
rituofa-pra£Cordiaiia^|3 nominari.Diocles etiam dC Pliftonicus alrj% multi medici fic ipfa vocari di- |
cunnVerum haudmalum fuerit St: quaedam verba ab Ariftotelefcriptaretulifle.Haecitafeha.'. i
« bentt Cusr melancholici libidinofi funtr an qj fpiritu abundanti iemen enim fpiritus excretio eftt {

«t tu ifte igitur copiofus fit^neceffe eftipfius purgandi fepius inceffat cupiditas, leuantur enim*Pro>» |
ptereaetRuffus prohacvoce/ftrepitus/maluitfcribere/timor/vtHippocrati deme j

iacholicis fermoflt, quorum maxime proprius timor eft.Aliud enim altjformidolofum videtur, | ^
vnum quiddam faltem ipfis fingulis omnino^quando plane' modice contriftatur: Si vero imrao>- i ‘
dicejSi^ duo,et plura,et permulta :quibufdam etiam ipforum omnia.Erititaq3 fecundum Ruffum' ’
ledio huiufmodi 7 qUibufdS,cuni venere vtuntur,innatur venter,vt Damagorx,vnde his timor/* |
Verum fecundum veteres interpretes ita fe habet, vt ab initio feriptum eft: illorum enim feriptu-f:
tam femper adqcio, difi ab illis primis librarijs corrupta fuifle videatur: fatius eft enim, vt iam fe- |
fe pius repetiui, ledtionem, vt inuenta eft, enarrantes, ita deinde ipibs aliquid vlterius excogitantes |
addere, id^3ipium nos facere admonere. Hatftenus Sabini explanatio tradita eft. Capito autem !
ita fcripfit /diquibus non nunquam, cum venere vtuntur, inflatur venter, vt Damagorg,aliqui- i
■' fcus vero in his ftrepitus/. Diofeorides vero fic /aliquibus quidem, cum venere vtuntur,inflatur, i
veter, vtDamagore,aliquibus in his ftrepitus/,ifte enim eam particulam /vero/ abftulit. Quin et ■
in nomine hoc /ftrepitus/ €xplanando,inter ipfos explanatores non conuenit. Non nulli quidem |
murmur ftgnificaridicunt,quidam rud:u,altj flatus per fedem exhalantes:item ali| quodlibet ifto- i
rum {impliciter, qualifcuncp ininteftinis motus fit,qui abauribusfentiatur:funtenim 8 C alij qui- ;
dam prgter murmura in inteftinis motus ac ftrepitus,non nulli quidem fonis periimiles.aliqui ve j
to fibi}is,aut alicui alij huiufmodi voci. At Arcefilao, inquit, non modo venter inflabatur,fed etia
■ tumebatjhoc eft,oedema id eft tumore,habebat.DixiauteaIia'sfepius oedema ab ipfo vocari om¬
nem praeter naturam tumorem,fiue phlegmonis,fiue eryfipelatis,liue fcirrhi naturam fapiatjCum
'■ recehtioresmedicifolumlaxumtumoremcedemavocent. Cxterumqualem'nam Arcefilaotu- .
morem exdtatumefledicat,quxftio haud partta eft.Mihifane' oedema proprie a'iunioribusacce--
: ptum dixiffe videtur: non tamen incredibile eft aut eryfipelas,aat phlegmonem,aut fcirrhum,aut;

C eiufmodi aliquid coitus tempore, vel paulo poft, exortum fuiflre,rurfum^3 haud ita multo poft id
refediifetabinterpretibusautemtotahaecfpeculatio filentiopr»teritaeft*Huiusquidem Arcefi-
ki et alio huius libri loco mentionem fecit Hippocrates, vbi ait. In acceffibus,quibufdam ftreput, ^

** vt ArcefiIaus,Manifeftum eft igitur huiufm(^i hominibus ventrem flatu elTe repletum, hunctjj'
pYx contentione in coeundo fadla excerni contingere. At Diofeorides ita haec verba fcripfit /Ar-;
cefilao autem male olebat flatuofum/pro eo,quod eft,malu odorem exhalabat flatuofum,ita enini.
feriptum elTe voluit. At reliqui omnes hanc vocem/flatuolum/fequentis partis initiumeifevo^;:
iuerunt,vt deinceps icriptum eft. — _

. . llauojum in Furfurofisftmiilcditjaejl, Etenimflatuofijifnt.

Quos furfurofos dicat, inuentu difficile eft, modo quis ne,velut Herodoti 8 C Ctefiae, tanquam .!

■ hiftoriam, veterum medicorum libros euoluat, fed quo'ad artis opera magis proficiat.Mukiau- ;

■ tem interpretes id negligunt, Sd maxime quicunque fophifticam doctrinae fpeciem ^mulati ad |
eam explanationem deueniunt, qux ad manum ell, quam% verba ipfa praekferunt: neque prae- I
terea in aegrotantibus dictorum veritatis periculum faciunt. Igitur ita quoque nunc eos furfuro-

ij>fos dicfloselfeintelligentes, quibus affidue in capite furfures creantur,iftius rei caufam referre
conantur, dicentes ab excrementis caput fubeuntibusfurfures prouenire, excrementaq3 in fubli-.
me acalido fpiritu ferri, ob id^3 iftos flatuofos efle. At ipforum improbus fermo eft. Primo qui- !
dem quoniam euidentis rei telfimonio caret: mille enim minime flatuofos nouimus , quibus in |
capite perennis furfurum prouentus eft: Secundo, fi res ipk teftimonium ipfis fauens praebe- i
retjOmnibus calida excrementa contrahentibus communis haec ratio elTet: Ettmioadh^c,quo'd 1
ipfius capitis plerunque ob propriam eius temperiem fymptoma eft furfures creare, &Cil humo- j
res naturaliter afFe<ftifint.lure igitur quidam veterem ledionem commutantes fcripferunt/fla-.
tuofum caula fimul eft alatis /: medicis autem confuetudinem elTe eos alatos nominare, qui fcapu
ks eminentes auiumalaruminftar,retrorfum^3produ(ffas habent, vos nonlatet. Iftis igitur in¬
quiunt flatuofum fimul elTe caufam, Vt in affedlum incidant, quemadmodum incidunt, hoc efi^.
de<fHonem languims, ipfos enim flatuofos elTe. Quod quidem ad frangendum aliquid in puk
monejadiuuanscaufafitflatuofumjneminemprxterit: anvero 8 C angufti pedoris homines,
flatuofi fint, id experientia nobis curiofe inueftigandum eft . Mihi quidem fere omnes eiuf-

■ inodi vifi funt, 8^: forfembjviialis_ffloris penuriam, quem ex corde emanare dididftis. Igitur

' alati exiguum cor habentes,fecun(ktm-quoc}tieInnusprc^^LiOHegL&: calorem ab ipfo in omne

' . " ; ^ ' "" corpus

IN LIB. VI. HIPP.

3 i^smanantemJffitetlIumhaBcnt:ob hirius nanqj ab ipfa origine infirmitatem cor (vt didi fe
cillis) exiguum creatum tft. Quidam autem non /alatis/ fed /febriculofls/ fcributjlociitionem hu>
iufmodi facientes /flatuofum limul caufa eft febriculofis, etenim fiatuofifunt/: verum neqj ipfi re
die fenriunt, omnes febricuiofos flatuofos elfe arbitrantes.Diofcoridesfane', vt paulo ante dice-
bam, in calce prapofitae fententise hanc vocem /flatuofum/ collocans, ita propofita verba fcripfit
/fimul caufa alati/:vt tota ipfa continuata locutio ita fe habeat/Arcefilao aute male olebat flatuo^
fum/: pofiea deinceps ab alio initio /fimul, caufa alati, etenim funt flatuofi/» Abunde igitUr de fla>
tuofis iam didum efto: ne oratione in praefentia 8 C femper multa fcribere deuitem, re autem vera
nimis verbofus effe deprehendar»

14 Frigidumyalde Vemafrangit, Tupmcitat,"Vtmx,gtcicies: Ftcontrahit,yt Pherea, d?’ Gongrona.Siniid

cduftDuritU.

Et in libro de liquidorum vfu,6d in aphorifmis, fufius difputatum eft, qualis'nam frigidi facul-:
tas fit: nunc quoq3 aliqua ipfius opera per qoandam veluti defignationem relata funt ad eius com
munem vim explorandam vtilia futura.Quatum enim in ipfo eft,omnia,qute attingit frigidum^!
cogit,denfat,ftringit,coardat: quocirca &fenfum latentes corporum difflationesSdfenfilesefflu p
5'‘.Aph.i5.Ex. xus intercludit. Sicigitur 5 C in aphorifmis fcripfit: ||In iftis vero frigido vti, cum fanguis eruptu< >,
oid.} 9 ‘( ruseft,noninipfa,fedcircaipfa, vndeeffluit.&^quaeGunquedeincepsoperapropriaefrigidifacub

tatis,qn nullo intercedente medio agit,enumerauit: item cum dixit3Frigida,vt nix,glacies,pedori «
inimica,tulTium excitatoria,fanguinis profluurj prouocatoria, & deftillationumindudoriaJilud
quidem /pedori inimica/ fecundum ipfius frigidi facultatem dixit: Illud autem /tuffium excitato
ria, fanguinis profluuij prouocatoria/ per interuentu aliorum.Quoniam enim in fe ipfa compin.-
gunturatqjcoardant vafculorum fanguinemcontinentium corpora, propterea non nunquam ^
ipforum tunicas frangi contingit, vt quod a' multo contento in laxis receptaculis fit,id a no mub !
to diftentis eueniat.Ideo igitur in propofitis verbis non abfolute frigidum venas frangere,fed val
ibid.Aph.i4.g de frigidum dixiuEandemfententiam innuentia verba & in aphorifmis fcripfit inquiens,| Frigi »
da,vt nixjglacies.per exempla, qux nam fint valde frigida,interpretatus. Item cum in aphorifmis »
I bid. Aph.ip.a dixerit, II Vlceribus frigidum mordaXjCutem obdurat.nunc dixit, Frigidum contrahendi vim ha--! »
bet,quod idem eft,ac copulandi. Sic igitur St: in neruofis membris tumores creat, dC in neruis gan |
glia quae vocantur,6^ alias quafdam tentiones,alias oblongiores, alias rotundiores.Mihi% videt |
oblongiores vocaffe pherea,rotundiores autem gongronas, Pherea quidem eas vocans, quae pi- G
ftm fimilitudinem^habentiitaenim quidam lonesfatyros appellarunt, quos pingunt fingunt^ ;
oblongos apud aures exceflus habentes: Gongronas vero rotundiores cu duritia exceffus,quales
in quibufdam ‘arboribus appendices funt, quas gongros vocant: vt etiam Theophraftus in pri-- I
mo de ftirpibus ad verbum ita fcripfit: Non nullg vero' habent dC vocatos a quibufdam gongros, »
aut ipfis proportione refpondentia,vt olea. Dicunt dC aliqui nunc etiam in Theffalia fe quofdam ! >»
audiuifle tales duritias,cum in collo creatae funtjgongronas appellantes. Verum quenquamphe^. i
rea dicentem neqj ipfe vfquam gentium audiui: neq3 aliquem, qui ajjdiuerit, noui: quamuis non |
nulli explanatores Hippocrate dicant pherea vocarejquaePherispeloponneficiuitateabundant. I
Ali) per i pfilon primam fyllabam fcribentes vna' cum ph fcilicet, pherea, dicunt ipfum appellare |
qux Pheris Thelfaliae vrbe pleruncp oriuntur. At q> ipfe longiores exceffus pherea nominet,illud |
7.Epid. drca fi etiam quod in feptimo de vulgaribus morbis ad verbum ita fcriptum eft, || In vulgus graffabantur. »
tufles,maxime vero in pueros,qua£ fecundum aures multis,qualia fatyris.teftimonium dicfiis no< »
ftris praebere videtur.. Sed quod in calce propofiti fermonis fcribitur /fimul caufa 8^ duritie/ id fF.
gnificat,di<ftorum vitioru a frigore creationes adiuuans caufa eft & cor poris, in quo affedus oriu
tur,duritia,id eft cum homo dura naturaliter cute fit: eadem enim ratione & frigidum,dura cu-H
tis,pofitorum affecfiuum originis caufe funt.Nam quoniam (vt ipfe inquit) frigidum cutim ob» ’
durat, ideo huiufmodi affedlus creat, fuccis fub cute contradis per ipfam tranfire nequeuntibus»
Quibus igitur natura cutis dura eft,iftis et ipfa adiutrix caufa fUerit, vt ne crafli lentius humores di
gerantur: fub ipfa vero congefti duros vocatos &C fcirrhofos tumores efficiant. Quddenam ve^
narum diruptio ob frigidi vim natura durioribus euentura fit, nemini dubium eft.Nam fi a' fan<
guine in venis inclufo efffadio vafculorum fit, in illis plus fiet, quaecunqj prae duritia aegre vix^j
dilatantur.Quae enim latius extendi apta funt,& fi,quodin ipfis continetur, multum fit, id tamen
citra fdffuram includunt bC cohibent. Item 6 c tulfes in natura durioribus corporibus iure excita^
tur :fiquidem didum eft,ea facilius,^ mollia,exafperari. Cum quidam vero in hoc fermone pro
;hac voce fd tuffes excitans, <pua-aS'ig id eft flatuofum,fcripferint,aliquid de hoc dF

cere conuenit: quotidie nanqj refrigeratis corporibus flatuofo fpiritu ventre repleri cernunt. Ve
rum antiqua ledio non id eft flatuofum,fed id eft tufficulofum (vt verbu verbo

reddam) agnofcit. Atqj in aphorifmis (vt paulo ante retuli) frigidiffimarum rerum,loco exempli,

5® Aph.t4 mentionem faciens,ipfis no addit /flatuofum/: || Frigida enim,inquit,vt nix,glacies,pedori inimi »

S • ca,tufsium excitatoria,fanguinis effluuij prouocatoria,et deftillationes commouentia. Ac propo< «

^ .- ■ ^-----filis

d¥ ’ M O R B. V V L G-r . COM. ' III/

m

A fitis in vcrbiSj&Tm narrato aphorifmoinon Cmplfeiter quaeifrfgfdojfed qtix a' valde frigido fiat,
cdocetjhocloco dices /frigidum valde venas rumpit/: in apkorifmis /vt nix g!acies4Quo'd aute
aliquam caliditatem participare debeant,quae inflantur f*pe didiciftisyfiput ^ qu^

*

Be^ciunt aliqua.

15 Vojl miBum Concretio Puerulis magis. Num quoniam calidiores ‘f

Quo'd de calculofis pueris hic fermo Iit,omnes libri explanatores aflcrucrunti led cur/pofl: mi>
dium/ adiecerit, c 3 fimpliciter fcribereliceret /concretio puerulis/haud perinde cotem piati funt:

: ficut neq3 illud etiam,cur dubitatiuam coniundlionem adiecerit,non fimpliciter dicens /concretio
puerulis, quoniam calidiores/:ifte enim loquendi modus/num quia calidiores//pro certo affir^ :

« mare non audentis indicatiuus eft. Atqui in aphorifinis abfolute protulit, || Augeicentes plurima \P-Aph.i^:^.
ft habent infitum calidum.Nomen quidem concretionis, in folo leptimo de morbis vulgaribus ii-
bro inuenijCius libri fcriptore dicente,Et concretio apparebat in aqua, qua manus lotae funn Sed :
quare/poftmidl:um/aut quare/num/adiecerit, deinceps confiderabimus.Ac primum de du bita
Btione,&fi iecundafcriptafit,videamus* Autigif adhuctftEMajfisdiaerfoipftrrfempbFisauteT^
tio aliqua demonftratione comperta firmam de crelcetium temperatura fententia tulit: aut, quod
g t^meliusx ftv&laLnobis i n comm entarqs d e temp eramentis,8^ in aphorifmis decretu fuit, nonaBT^
fdlute puer adulto cafidibr efi:,fedfiflltbcalore cafidiofrCaiiaum autem non ingenitum eo abfolu ,
te calidius elfe monflratum,eft, quo adulti plus abundant: quocirca par eratab eo potius calido in
vefica lapidem cocrefcere*Propterea igitur haud iniuria anceps eft* Veritas aut eft calculos pueris .
invefica ob vrinat craflitudine procreari» Porro'vrinas craffiffiraas a'pueris reddi,&ab omnib us ■
ante nos medicisconceffum efttied cur tales reddatur, ipfum quidem per fe fpeculatione dignum ;"I
eft, ad rem autem propofitam nihil facit» CralTas enim vrinas excerni 8 C euidenter apparet, & re- ['j
rumteftimoniodecIaratumeft:huiufmodi nanqueeraffitudo multa collecfta&invnum coiens,’ [
cum iemel aliquando non opportune excreta intus diutius manferit, coagmentandi concrelcen- f
d^^}5^nit^ucapit.Eo veroprincip^o fadofac^Iepofteaqu^cquid^terum reliqui craffi in vefica dela i
♦% bitur, priori agglutinatur, maiorq? inde tophofus calculus redditur: quemadmodum extra SC ia |
calidisaquisfpontenafcentibus,etinvafis,vbicalefitaquaquotidie,lapiscoalefcerecernitur»Igi- !-
A tur vrinarumeraffitudo creandorum calculorum prima potiflrima^3caufaeft,caIiditas vero etiam ’

G mediocris ad huiufmodi materiam fpilTandam latis efttnempe & in calidis aquis fcaturientibu^ I
SC fi moderatis tepidiores fint,tophi concrefeentes apparer»Hae itaque ratione Hippocrates eant
vocem /num/ adiecifle mihi videtur, quoniam dC tanta caliditas, quam ingenitam pueri habenrp :

: ad coagmentandum aliquid facit: verum non ipfapr^cipue, fed materiat ex qua fi t lapis,qualitas, |
ipfius compacftionis caufa exiftit»Ceterum cur /poft midum/ adiecit,& non abfolute dixit /CQn-_i
cretio puerulis// quojiiam de calculiyn vefica, & non in renibus, nuneXermonem facit/ Fttau- ■

S tem lapillorum in vefica concretio poft midum, in renibus ante midura» At pueris in vefica, j

iam declinanti vero ixtate“lfC5Trrimbus1hrerii6us,lapillos prouenire nos haud prteterit» Ergo | - ,

<quoddudum dicebam) rem ita fe habere, quod fenfibus apparet, manifeftattqutenam vero cau- ■
fa fit, per ocium quxrere licenQuare explanationi iam finis fadus eft: caufam autem, vt in fupe- I
rioribus , ita & modo quafifupbrpondium afferemus, fi prius illos reprehenderimus, qui propte- ;
reain pueris calculos gigni afferut,quo'd itinera ob vafculorum exiguitatem angufta funuOpor ;

, teret enim, fi id ita eflet, in renibus potius calculos pueris creari, anguftienim per illos tranfitus ;

' fuht:veficaE autem ceruix lata adeo in pueris eft, vtcuiufque materise craflitudo peream facile <

= tranfmitti polllt» An forte neque in illis, qui iam progreffa aetate funt, meatuum per renes angu> :
i) ftia gignendis lapillis in caufa eft, fed & adionum infirmitas, dC craflorum fuccorum cruditas /
quandoquidem in pueris omnes naturales adiones validae cum fint, humorum cralfitudo fundi-
; tur atque diffoluitur: in declinantis autem aetatis hominibus compada eft.Quin etiam in exterio- r
ribus qutecunque natura crafla per aliqua angufta transfundere volumus, quae calore eliquata
funt, facile per uadere: qux non fufa neque eliquata funt, tranfire non pofle cernimus. Huius ma--
teriae exempla funto pix, refina,feuum,cera,&mei» In pueris itaque cum multus fit infi tus calor ;

6 C adiones robuftae,materiae craflfi tudo attenuata in renes fertur, atque ideo facile in veficam per- ;
colatur,haud parum dC adionum vi ad egreflus celeritatem conducente: vtpote' autem vefica fri-
: gida,quippe quae neruofa fit,6i:^ pauci fanguinis,&^ ampliffima interius concauitate inanis,craf
fitudo in ipfam tranfmifla ibi iterum cogitur 8 C conipiiTatur, vt praediximus, initium huius con-
fpiffationis accipiens,quando in vefica diutius commoratur» Quin etiam hanc craffam materiam
in pueris tenaciorem effe, quoniam magis ab inlito calido elaborata eft, rationi congruit: nam
quxGunque a calore in concoquendo mutantur, temporis proceflu lentorem quendam aequi- 1
runt,&fiab initionullum habuerint:quocirca plane'magisin vnum coeunt,confiftunt,atque
coagmentantur: nam inter aeque craflfa, quod tenacius eft, ad coitionem, coniundionem, !

concretionemaptius habetyr»Qijamobrem cum caufe qu^dampraefenti fermoni haudne-r j
- --^-

IN LIB. VI. HIPP.

' ceffarlae traditae Oiit,de vrinae praeterea pueroru craffitudine caufam adijdam: cft autem cum fpfo^ Ei
: i'um edacitas,t um q? a' cibo ludentes proiilientesfjj mouenturXadentibus ycro et materia ipfa oc<

! cafi onem praebet:'^a'CTmm~nataracrafrumef^SeadcalculbscreandbsaptiffimSPorro'etinadul

~"T tis caieofrequentius vefceritibus lapiilos in renibus crebro fuboriri cognouimus*

1 ^ F^ttm fibleudnteSjV tfdrmentii mdmpleBens contorquens, Pr£ dolore procumbens,Paxilli extremumJu^

\ prd£fixum corripiens inhxfit,<&jubleudtus efl.

I Idjquoddicitur,admodumpatet:fedipfiuscaufammueniredifRciIeeft5qn&:HippocrateS;,cu
i tamen poffet^non fcripferit^aut repente ipfi dolorem coortum effe dicens, aut paulatim incremen
tum coepiiTejatep in farmentorum plexu occupato initium habuiffe, aut poft ipfum illico ,,aut alio
quopiam diei nodis^ue tempore. Sed nec qug eilet particula dolens,dicfmm eil: manum aute fuif-
fe exiftimant, eo q? ipfe paxillo apprehenfo dolore leuatus eft. Quo'd fi ipfe farmenta intorquens
3Fraa;uns,c6. fatigatus effet^haud incredibile foretexhuiufmodi figura ipfius dolorem fuiffe mitigatum. ||Ma- ..

deUs '1 mf figura dolotc fedans in libro de fraduris, & in libro de agedis in medicatrina, qualis^na i

dicatr. fiQt.c6. fitjdeicriptum fuit. Siqua vero in verfanda manu tortura mufculi in homine fada eflet, aut & fla-; .

19.&10. tuofusfpiritus inter duos mufculos exitumnon habens inclufus foret, par eratin figura decenti j
7 g pofitum,ob quam ipiritum exhalare contingeret,dolentem hominem fubleuari.

17 ex O ritypid circdpontem yidi ego ladtatem crura,altera tibiaminime extenuabatur,Femoribus autem

yalde. Vrind,dcGeniturdnonretent:eJunt,

de ArtieuHs ,
c6m.5.t.53.7\

i74-g

Oritypos Gr^ci ndminant quodlibet ex montibus in ciuitatem deferentes,vt Iigna, 5 i lapides, i
id genus alia.Scribente autem Hippocrate non fimpliciterfic/oritypon vidi iadantem crura/ i
fed orationi pratpofitionem /ex/ addente 5 C feribente /quem ex oritypia/ apparet quodam modo i
i ab ipfa in montanis negocijs adione,a principio,dorfi circa lumbos hominis medulla, a' qua ner- j
i ui crura mouentesegerminant,ofreniamaccepifle. Illud autem/circa pontem/feriptum efle fatis ■

I ipfi fuit, folum quo'aegrotantis reminifeatur, vt nulla arte indigeat. Verum forfanfuperuacuum
I fuerit quaerere,qua de caufa homo ille ex cruribus laborauit: quemadmodum dC illud, quid per ea
i verba 1 ignificetur /crura iadantem/ vtrum aegrotans crura immobilia doluerit nihil patiens: hoc
: enim a' quibufdam fide omni carens didum eft. Illud quidem verifimilius fuerit,impotentiacru- ;
i ra cum elfentjipforum in ambulando motionem talem fieri,qualem ipfa extrorfum non veheme^ !
ter iadantes faciunt. Sed necp q» tibia vtracp,aut al tera,minime attenuabatur,femora autem valde, G
audientibus nobis vllam vtilitatem afferunt,fiGUtnec^ Hippocrati ad memoriam faciunt: haudra
ro nanque,fed crebro hsec fierij^ ab omnibus medicis aperte cognofei videntur. Quid^nam igi¬
tur fit,cur ita fcn'pfif,ego declarare tentabo,0 totam rem prius alijs verbis clarioribus,ac pauciori¬
bus detradis fuperuacuis, pronunciauero. Quidam refolutis cruribus fecundum femora emacia-
Ibatur magis,^ fecundum tibias: vrina quidem,ac genitura ipfi non iuppreffe funt.Hoc igitur no
Ibis vtile cognitu eft:fedforfan quifpiam interrogauerit,quidfibi vult illud, quodinlibro dearti-
I culis feriptum eft, | Quoniam multo pluribus crura et manus debilitantur: & corpora torpefeunt, »
I & vrina fupprimitur ipfis,quibus vertebrarum praeter naturam inuerfio neq:^ introrfumjUeq? ex- „
Itrorfumexcefferit, fed valde concuffi fuerint fecundum fpinat dorfi reditudinem.Ex his verbis
I non nulli perfuafi',ob neruorum refolutionem ex medullx dorfi affedu haec fymptomata contin-
! gere afleruerunt:neq3 animaduertunt,vertebris ex naturali fede tranfmutatis,et affedus commu-
inicati ratione,phIegmonas primo, poftea dC pr^duros tumores excitantibus circa veficam dC re-
dum inteftinum quod voCant, naturales horum inftrumentorum adiones deprauari: vnde qusc
prius ab ipfis excernebantur,fupprimuntur: neruis vero folis laefis,nullo pr^didorum inftrume-:
torum per confenfum affedo non adiones naturales, fed voluntarias, vitiari continginQuocirca H
dC ipfis contra voluntatem vrina decurrit StT ftercus,cum eorum neruorum,qui ad mufculos in fi¬
nibus veficf atqj inteftini redi politos protenduntur,6«C a' quibus vtriufcp inftrumenti ofculu clau
ditur atep conftringitur,refolutio perfeda fuerit, Sed monticolae illi vrinte exitum obftrudum np
fuifle propofita verba declarant: vtrum autem inuito ipfo,an volente excerneretur,non item adie
cit. Porro' fi liber ifte accurate compofitus ad § ditionem foret,ex eo,qpadfcriptum no eflret,confta-
ret quocp non fadum eflre,prorfus enim ipfum indicaflret:fed eo modo fcriptus non eft,verum(vt;
fa:pius didum fuit) perquafdam annotationesreminifcendicaufa.Namde deiedionibus quoqj
nihil fcripfitjcum tamen dC has neceffe fit aut nequaquam fuppreffas efle,fed perinde atep vrinam,
praeter voluntatem effluere, aut voluntate iubente excerni. At ipfum par fuit ad eorum, qux vi-
clerat,reminifcentiam eo,quod de vrinis dixit,fuifre contentum, alui fcilicet excrementorum eua-
cuatione ita, vt vring,fefe habepte: nam fi contrarium quid circa alterutram ipfarum fadum effet,
omnino fignificaflret:eifdem autem eadem confequentibus vtriufqjmeminiffe neceffe non fuit.
Verum neq3 genitura,inquit, fuppreffa eft.Naturalis em'm eft & ipfius euacuatio, quemadmodu
SC vrinae,& ftercoris: fed,quare ve ne rey ti volentes ad ha nc deueniunt^ nolentes autem non,lon-
giore oratione St: in libro de Dubijs motibusffi^utatum cf{r"~^

- ^- - -i

DE MQRB. VVLG. COM. III. 1^74 "

jS^i Qmcm^i^ldtd£niaur£ Laterum,f)ropteyitnj}Gtentia)noccafiom. EtinBejliJlationibmmaligm. Etfiex- '
\cretio fit,^finonfit,Malum.

i Qiiosnam medici alatos vocent, fuperius diiflum efl:»Didi' ci'ftis etiam ex tertio d e morb fsvu l^-!

-j garibys eiufinodi homines ad tabem elTe expofitos, Orcafibhem autem Hippocrates dicere cor^";^

I iueuit bC omnes fere antiqui medici omnem rei materia, ex qua initium motus ad fequetes adio^ |
nes prodit,iiue argentumdiue aliqua alia fuppellex/iue potentia quajdam fit,fiue locus/iue fides, i
! fiue adio,fiue caufa, fiue quicquid aliud fimpliciter. Sed quida putant ipfum locos prius affedos ;

« i aliorum occafiones apj^ellare: id% ex eo fermone demonftrari aiunt, Occafiones, vnde incepit la ;
jborarejConfiderandaE.Si vero dC hocfignificatum (vtfupradixi) eft,cum fit commune,multa fub |

I ipfo erunt fingularia.Oratores quidem,quemadmodum S. hiftorici,&: philofophi,occafiones ho
I minum adiones dixerunt, vtpote' dC qui de illis difputentiab Hippocrate autem nomen transla^
i nim eft, quemadmodum dC, alia multa naturalium adionum, atcp afleduum: in quibus omnibus
I commune eft hoc, vnde incepit fieri: nunc enim in propofita parte Hippocrates dixit, vnde ince¬
pit laborare-Poflet autem fimiliter dici et hoc,vnde incepit nauigare,bellum gerere,pacem agere,

: B pugnare, inter fe amare,odiffe, tyrannidem exercere, & omnia id genus alia* Nunc itaqg primum

j mitium,quo quis alatus euadat, ab Hippocrate didiOT eft , occafi onem v ero quifpiam non ab re _

I dixerinC^iae nam igitur haec eft f ingmit 5 mli 3 ifans,quae ex corde h^t originem, imb mllitas*. L „
1 Didicifti enim quemadmod^'cefe 5 foraSgnircaputvnaa^etur,paruo exiftenteminuitur: ea-
i dem ratione& cum corde augeri pedus,^ minui: verum cor ipfum exiguum ob vitalis potentig
i infirmitatem creari; cuius potentiae eflentiam ingenitum calorem eirejdicimus.Quando igitur im
I becilla hgc alicui natura fuerit,hoc eft ab initio,a' prima formationeet cor bL pedus parua generari
i neceffe eft. At qj tria fint animal gubernantia principia, demonftrationes didicifti in volumine de ■
i Hippocratis Piatonis% decretis. Eos vero,qui occafiones dici putat prius affedos locos,multum !

: 8£ in explanandis propofitis verbis delirare inuenies: et in eo,q> nos non didionem aliquam vna, i
fed integram orationem praeterea ifubaudfre debere iubent, ac fi hoc modo fententia dida fit,

: Quacunm alatae naturae laterum ob impotentiam occafionis in deftillationibus malignis, maxi¬
me phthiii capiuntur fi excretio fit, & fi non Iit, malum eft. Cum multaab horum verborum ~

explanatoribus dida fint,fatis eftojquod veriffimum mihi, bC artem medicam difcentibus vtililfi
mum elfe vifiim fuerit,folum,quam fieri potuit breuiflTimis defignalfe* D eftillationes ig it ur a ca-
C pitein pulmonem delcendentes tunc maleficas elfe putandum eft, fi Afluentia fubtilia, S: corro^ ’

dentibus viribus praedita fint. Haec fane' neqj in pulmone moraritandiu con uen it, quoad concQ-_
da craffefcant,quemadmodum alias fluxiones ex tenui quidem materiajfed non corrofluajet egre
maturefcente conflantes: neq3 rurfum ftatim expelli.Intus enim morantia non facile concoquun
tur, vifcus^3 ipfum lacerare deprehenduntur: fi excernantur autem tulfes violentas commouentV '
ob quas caput repletur,ipfumtjjrurfus in pulmonem materias depellit :atqp ob tuffis vehementia, j
ne aliquod in ipfo receptaculum fragatur,metus eft: Qualis plane' tuffis illisaccidere foletj qui hu '

: mores tenues dC aquex fubftantiae difficulter ex pulmonibus reijciunt: afcendunt enim ifti a' fpirt
tu per tuffim emiflb fublati: q) fi tenues bC aquei fint,difperguntur, & cotra fpiritus motum prius ^
de}abuntur,qua'm totam afperam arteriam egreffi fint. Verum eft igitur noxam fequi,fiue in pul
mone humores ifti remaneant,fiue euacuentur.

ip : Rigores Incipiunt Mulieribus quidemmagts a LumhU,i& per dorjum,&tmc in caput: Verum& Viris Pojie |

rius magtf,quam a priori parte. Horrent Exteriora magts, quam interiora corportSjM cubitorum, femarum. Sed i
i etiam cum rdra: idheropilus indicat. M quibus autem alijs Rigent,fortajfe ulceribus,incipit ex yafculis. j

li) Reliqua huius fermonis. verba dC in aphorifmis 8 C in fecundo de popularibus morbis declara- I
uimus. Sed quod in calce adiedum eft, haud parum negocfj libri huius interpretibus faceffi t : fi- i
quidem alius aliter ea verba fcribit, omnes innuentes fermonem verifimili ter interpretari no pof* I
fejfi antiqua ledio ieruetur.Ea vero' huiuftnodi eft, ex qua non nulli eam partem mutauerunt /for ;
taile vkeribus/ fcribentes /vt vlceribus/ vt id ipfum aliorum fit exemplum: Neq? enim ab vlceri- i
bus folum,fedetiam abfceffibus fuppurantibus rigent: quin etiam nori nulli vfti &rfedi,exVffib-
ticdC incifione riguerunt:vidimus praeterea nonnullos ob acre pharmacum vlceri fuperpofi-
: tum riguiffe. Verum omnes id genus rigores externam caufam euidentem habent: alrj vero funt
in tertianis quartanis febribus, 8^plerunque vna'cum judicationibus citra manifeftam cau¬
fam exorientes: de quibus didum fuifle aiunt /rigores incipiunt mulieribus quidem magis/ Sc re
liqua deinceps pofita.Et quidem illud ipfum primo quifpiam miratus fuerit,quo modo in apho¬
rifmis, vbi maxime fuam ipfius fententiam explicat, de rigore fermonem fecit,in vniuerfum il¬
lum protulit fine eajquam in propofitis verbis edocet, definitione. Videtur nanque fi ea quis con
fideretjHippocrates opinarfnon omnes rigores vno tantum modo fieri,cum dicat/a^ibusM-:; -

tem alfjs rigent,fortaffe vlc€ribus,incipit ex vafculis/, vitra id,q?hocjpfum,exva{ culis indpgreri-_

gorem,dixiire,nullam oppofitam antedidis diuifionem habet. Licet itac^ dicere,ex vafculis rigo-

IN LIB. VI. HIPP.

: tesomResortum1iaBei?ri<^€ft^xmali^1uccisjntri^^cuIacotentis:ieJprimamqmdemIunibij E
: & dorfi partes horrent, deinde & reh'qua«Propterea non nulli veterem ftriptura permutantes ita
I lediionem inftituerunt /a quibus autem alrjs rigent,vt vlceribus,incipit ex vaiculis/ vt huiufraodi
oratio fit; Quicuncp fine loco paflb rigores fiunt,a lumbis 8 C dorfo initium fumunt, altj vero ab af
i f€cfHspTruciHi?exbrTamr“quae:pi^^^ figofis caiife funn Aliqui vice huius di(fiionis/va<-

' icuhs/ contrart)s / fcripferunt; vt in quibus afiecTius locus rigoris audor efl:,ad feipfum, vt aiunt,

! j®Aph.tf9.Ex.
■ ordin.45.d. Et
?..£pid.fed.3'\

I te. lam igitur animaduertentibus pala'm efi:,ex his,qug ifti in fcriptura tranfmutanqin maxime co ^
i trarias fententias orationem trahi,non nullis ab affecbis membris,altjs ab iftorum contrarijs,rigo^

^ res oriri afferentibus:contraria vero funt,vtipfi dicunt,q^eloi^iffi me diffant- Decaufa qu idem,

1 vtfaepius didum eft,licet volenti,vt lubet,dicere,fed deqs, quae euidenter apparent, non licet;ita
' enim omnes artes,hominum6i3 vita funditus euerterentur. Verum, vt in aphorifmis prodidit,om
nes II rigores ex lumbis 8 C dorfo initium capere dignofcuntur. Atqj iftud in praefentia in fine pro^ |
pofiti fermonis adiecbum libri audor (vt aiunt) Theffalus Hippocratis lilius,fi in patris commen
tarijs repertum defcripfit,& libro interferuit,malefecit: nam a' patre longo tempore dijudicata,&( B
I per aphorifmos in communem enunciationem redada firmiora ipfum putare oportuit,quam ib
la,quae dum qugrerentur antea,non dum cogno(cebantur.Quo'd fi ipfe ex ie id alcripfiqlonge ma
I ius peccatum commifit, patris communem enunciationem inuertens atq3 deprauans.Atii quif-
i piam alius Theffalo pofterior librum hunc jcripfit, male & ipfe fecit. Vt enim faepe iterauimus,:

quid autem plane' fieri cofpici tur,nugatoria dC fuperuacua oratio elt,qug ipfum fieri caufam affe.-
rens dicat. Cxterumfic aliaqu^edam ab interpretibus inhacparte didafunt:fedegoiamfa:pius
omnium meminiffe recufaui,& maxime cum ea,que verifimillimaeffe videbantutjad examen re.«;
dada faiiaeffe deprehenduntur.

0 Cdput ex Ortu,&Occdfione^&plurimk Sermonihm ^pauLitim cognitu colligentem: &perdijcentem,d.n:fi- !

milid interfefmt* Et ft non fmtltd interfeftnt,ex dijlimilitudinibmfimtlitudojiat ImA. SicytiqjftVia. Sic& •
ReBefehd>entiumprobmo:<& Nonredle^redcirgutio.

Non,qua£ nunc dixit, praecipere, fed ea in aegrotantibus exequi difficile efl::prorfum fane'artis <|j
fiimma inipfiseffNamfi quis accurate laborantis naturam a'primo ortu cognpuerit, Si: ex qua |
nunc caufa laboret,8( per multos fermones paulatim cognitos euidentes fimilitudines3& qug dif< I
fimilitudines effe videantur fpeculans,alia quoqp in propofitis verbis enarrata bene inueniat, ifte
jfane' optime curare poterit. Omnia itaq3 contemplemur fingillatim,ea,quf per alia volumina vbe ;

' |rius pertradauimuSjin memoriam reuocantes: & ipfis,fiquid deficiat,adtjcientes. Igitur cuiufq3;
ieorum,qui curentur, naturam a primo ortu fciri debere prxcepimus: fepiusq3, vt optime quifpia I
jid faciat olkndimus.Oftenfum eft autem haud minus, qux de primario affedis locis, dd per vitij |
jcommunicationem IxGs, fcire & exquifite d/gnofcere in aegrotis oporteat; quemadmodum dC de i
|caufis,quas ante incipientes vocant,& quas antegreffas,& quas contentrices.Oftenfum eft prxtc I
jrea d: in hoc libro,cum tradita eft circa aegrotantem oeconomia, qax vfiliter quifpiam ex aegri jer |
jmonibus ad artis opera colligere poffit: Quin etiam q? ex fingularibus in ipfa confideratis fpecu
jlatemdiffimilitudinesad vnam vniuerfalemcommunemfj3fimilitudinem redigere oportet. Plu j
Irima vero eorum, quae in his libris fcriptafunt,vfu venire folent. At quod deinceps fcriptumeft |
l/rurfum diffimilitudines his/ab vniuerfalibus, coibus, & fimilibus in differentias partitionem fi> j
I gnificat. Oftenfum eft autem hoc a' nobis in omnibus partibus artis, in libro de diffdentia fym-
jptomatum,de communis fymptomatis diuifione: ita quoq3 & in libris de pulfuum differentia,de
jpulfus in vniuerfum diftindione acftum eft. Verum inter has differetias rurfum fimilitudo eft:
iterum^|3 lingulae differentie,vt edocuimus,in alias magis particulares differentias diftinguuntur:
litem &iftae quafdam habet fimilitudines.Iccirco igitur cum dixerit /rurfum diffimilitudines his/

I funbiunxit /& an fimilia interfe/ vt intelligamus deficere haec verba /perquid/. Vult enim nosco
Jgnofc ere diffi mili tudines,qug quidem funt d ifferentia:: per quid iterum jlmi|^intefle fint: vi ex
i diiilirailitudinibus vna fimilitudofiat: etenim ipfa per ie vnaquaeq3 differentia tcommunem fimi-»:
ilitudinem habet,omnef^3 generalis complecfcitur. Recbe igitur dixit /hgc enim via reda/ in omni
jfcilicet artisconftitutione, vtdidicifti. Appellauerunt autem hanc viam pofteriores Hippocrate
nori viam,fed methodum, ex qua recbe inuentorum & fadorum in artibus probatio eft, non re^
<be autem fe habentium,redargutio.

Sdgumis de Ndribmprofufio u^ut ijs^qui[ubuirides ni^iq^ fmt:u4ut ijs,qui rubri et uiridesi^ut Jubuiridibui.

-Namj-"

_ DE MORB. VVLG. COM. III. 17 $

A Natn,vt fepius iam repetitum efl:,m ftirpibus ro n^^Aappv ided viriSe, «Vo id eft ab her-^]

ba:,eiiTS^3 colore Grgd plerunqj dicere confueueruntiabutentes autem, omne vigens 2 »^ boni ha^
bitus ita nominant. Interdum vero dC pallidos virides appellant: atq3 nuncitaexplanajEoribus vi^
detur Hippocrates virides 8 C nigros accepifle, tanquam fi pallidos dC nigros dixiifet. Hos ipfos ^

: vero non nulli fanguinis profluuio magis obnoxios efle contedunt,q[) pallida bilis cum ianguine j
permifta lltjquse vaiculum poffit acrimonia ilia recludere: alt| iftos magis iuuari,quoniam prauis i
-humoribus euacuationem requirentibus affluant. Pariter & derubris viridibus^? vocatis diflfen^ •
J riimtjaliqui ad fanguinis effufionem aptiores ipfos didlos elfe alferetes, aliqui ea re iuuari magis, J
i Sed vtrifcp commune quidem eft bile pallida abundare: non commune autem, magis melancho^!
licum fuccum ipfi admiftum elfe in viridibus & nigris vocatis,magis fanguineum vero in rubris;

: & vmdibus.Non nuliiiane' fcribunt lpv 9 pop^ 6 ovg per hacliteramyD., rubrum habentes colorem fi-1
' gnificari volentes. A ttertio dicfios lubuirides.& hoc loco intelligut fubpallidos: fed, cum vox in-:

: dicet modicu ipfos habere pallorem,cui nam permiftum illum e& v£lint,filentio trafeunt: nam,fi i
nigritix, hos primos ab ipfo dicflos elfe aiunt: fi rubori, fecundos. Forfan igitur, cum albori mi-:
ftus eft pallor,iftos fubuirides vocat: verum albi coloris homo haud ita multum (anguinis e' nari-!

' Bbus profluuio obnoxius eft,neq3 magis, quam pr^dkli, ab edleuatur, 1

XZ ' Fdrum Remittentem, CralJkm facere oportet ^ride, |

Haecquidevetus lecfHoeft. Sabiniautdilcipulino Iegunt/./3/)^;^ii4 i.parum/,led L \

i brachium /: dicunt^ retracftionis caufa in fanguinis de naribus eruptione venx brachij fecftione;
j prodefle,non folum propriam fcripturam interpretantes,fed et veriftmiliter nOs intelligere poife;

: volentes /brachiu remitterem/ de veng in cubitp folutione didum efle. Ego vero' huiuftnodi ve -1
i nae fedione ianguinis de naribus immodiceprofufioni prodefle fatis nouiiretrahitenimipfam,;
r&nefiat,impedimeto eft. Attamen Hippocratis locutione idacponerenon video:fedh«c ver- :
ba/parum remittentem/in eum„fenfum (.ytplurimi interpretes acceperunt) dixifle videtur, vt i
fcilicetlanguinisfluxuiparuracedenteSjfiGdeTndeSradTpTufffcraniof^ efficiendum tranfea- !
imus. At quia non fimphdter dixit, fanguinem craflum facere,non cum humiditate, fed cum fic- i
icitate,aliqui,craflum facerearido,in ablatiuq cafu fcribentes, fubintelligi oportere aiunt, medica- |
mento: id enim dC ex ff,s, quae fubneiftiintur, declarari. Sed qui volunt in praemiffis verbis,ijs, qui |
fanguinis e' naribus profluuioeontinenter laboratjnon in morbis,fed cum non decumbunt,con- i
Cftlium dari,his de vidus ratione fermo-intelligedus videtur, iubente ipfo ex craflum reddentibus •
* <umficcitatebonis fticciscorpusreplerevHdicamSgamylumftqiuim bdiefl^ unt.gffecen^^
A :cafeum,&: fuillas carnes,& agnorum maximelacftetium, dC hoedorum praeterea. Alij de fluxu En i
iguinis in morbo vexatis fermonem Edum eflfe volentes,confiilere ipfum aiunt,vt Enguis fine ci
;bis craflus ftatiidenim fignfficar ea vox / aride/ quoniam malosTuccos vult concoquere: ad con- :
cocftionem aut benefacit inedE.ConcGquentium etiam medicametorum vfus eft idoneus,qn ip- '
E adftringentia funt: nam dC hxc Enguine cralfum faciunt,ficut & concodio. Deinceps vero ab ;
: ipfo huiuimodi medicamentorum exemplum pofitum eft. Quidam autem nonfcribunt / aride / i
voce in e definente,fed ino / afido /Hippocratem iubere dicentes per nares exeuntem in proflu-
■uio fanguinem arido medicamento craflum reddere, .

: */dlijs~)/ero Minm Craf^itddincmfacere, :

Alios aiunt iplum dicere,eos fcilicet, qui fine prauis fuccis Enguine affidue profundunt, qui- ;

I bus neq3 pallida neqj atra bilis cum Enguine mifta eft. Aliqui dC hic Eiibunt,non/ craffitudine/ I
I fed/cralfum facere/iocu|iQnem magis dilucidam reddere volentes. Sententiam quidem eadem :
D plane' feruat, fiquidem &ifti ipfum iubere volunt, altjs ob copEm mali Enguinis eius profluuio ;

; laborantibus minus craflum facere,Hoc videlicet / craflum facere/ iterum bifariam accepto, non ^
i nullis quidem ratione vidus: alifs vero per medicamentanaribus adhibita: quibufdam praeterea i
! vtroque modo,Enguinera craflum reddere precipientibus. Sed nulEm firmam cognitionem ex
r his varijsledionibus haberi iam Epius a me didum eft,.

^4 r ,Aridoauterh'oportet^lbop\tGalUj'^limen.'.\_ -, '^

i Hgc eft Ene'antiqua ledio,quam difficulter explanabilem non nuliipermutar2t,himinus,illt
magis: magis quide hoc pado fcribetes / af idoaut albo ex naribus, vt galla, alumen/. Ipfius vero ;

I fen tentiam hac efle voluntjimmoderate fanguinem e' naribus profundentes, viira predida adhuc ;
i localibus remedijs curandi fontrlocalium vero auxiliorumiexemplum tidum efle aiunt ari- .
;dummedicamentumalbum naribusiniedum,Sed gallacumalbanon fii-,non nulli ipfi adiece- i
i runt bC alumen,fcribentes / vt galla, alumen /: eas-autem voces hic,aut ibi,expunxeri?nt non iniu
i rEjtang exile quoddam atq^ indignum Hippocrate.-quippe ftgnificari hoc aiunt,per vtram nare I
ifanguis eruperit,in illam aridummedicamen efle infjciedum. At feruata veteri ledione magno-
j pere obfcura locu tio reddit; N2 qugex naribus alba-euacuare velit, aut purgare, aut concoquere,
i ' ~ TdtiaCEflls, zzz aut

____ IN LI B- V I. HIPP.

nut fpome defcendentia contemplari,omnino inuentu dubium anceps% cft,eu ipie Hippocrates E
huic voci / albo / nihil plane' adiecerit» lure itaq? in hoc ipfo primum interpretes difcordes fuerut,
alius aliud fubinteliigendum effe exiftimantes: SC quoniam omnibus illis,iiiud / vt i, galla/

aduerfatur, conueniens enim erat dicere, vt u galla, in oblatiuo cafu, no in redio cafu. Hoc

p igitur communiter omnibus repugnat,neqj euitare quis poteft orationis incogruum, neqj emen
: dare,licet fcripturam muten Sed non nulli dicunt etiamnum ipfide fanguinis e' naribus tiuxu to>

' tum fernionem eflejConfulereiij in huiufmodi aftringeti medicamine vti, in narem fanguine ma-
, nantem id immittentes, vfqj du fedato fanguinis curfu alba exiuerint. Multa alia quoq ue per pe-;

• ram dicunt in verba (vt mihi quidem videntur) corrupta, & ab aliquoforfan interpoilta. Cxte-:
rum mirari licet,vt alijs multis,ita hoc loco eos, qui valde audadcer Hippocratis verba in quic- ■
quid ipOs vifum fuerit,tranfmutant. Cum omnes enim interpretes in fermone Hippocratis fcri^,
pt u m elfe fciant / ex naribus alba / ipfi mutantes fcribunt / ex naribus albo A Mukoties autem di i
xiin perpbicurisiocutionibus veriUmiUter verbamutarefaseiretfed prius id ipfumdicetemtuc;
lediionem mutare decet,

3.5 Cum Venere'^ti Incipimtjdm Mrcircj Sanguinis Proflmiolaborajit,

Sanguinem de naribus facile profundunt non folum aegroti, verum etiam fani, qui eam aetate
agat,in qua illud /pfis euenit,quGd hircire vocant* liii iam dC venere vti plane' poffimt. Acprius
quidem,cum e{lentpueri,fanguinecopiofo abundabant,verum ratione incremeti haud etiam pa
: riter copiofo* Sanguis autem ipfis calidior efl:,-propterea eius profluuio tentantur* At vos memi^
niffe puto,ex alijs membris fanguinis profluui^um loci appellatione femper dici: ex na ribus ve;
rOjUon nun^ 2>c fine paftidilgappHIattbhe fanguinis profluuiumTimpnHternoim ■

2.6 . In ^ccepbui autem (juidam PerflrcpHt^yt ^rcejilaus. Aliqui accej^ri Horrentes^ Rugof. ^lijsuerbpoji \
JnJlatiiryenter,quam'acceJjmnt/Vtjyamdgorx,.

Saepius repetiui, fi valde male a' multis interpretibus didia redarguam, xgre omnes ferre com>.
tnentariorum longitudinem: fi vero non reprehenfa dimittam mediocria tantum memorans,eos.
qui haud tardo ingenio funt,ab iliis excitatos et reliqua dijudicare poffe: dC nunc igitur ua faciam»
i Hanc quidem vocem/acceffibus/omnes fere'de coitu cuiumuliereintelligunt ,quemadmo.'

' dum dc eam vocem/perftrepunt/de emittendis per anum flatibus;atque de hoc etiam paulo an ;
te didtum eii* quod deinceps icriptumeft / acceffuri autem horrentes, rugofi / quiddam tale G

jflgnificat, AliquiWnenea aggredientes^ incalefcu^TibrtorFtehtahtur: qua ratione iam fat.-

- pius dfdidftisbmn¥s mahfucci plenos, cum vehemeivfius repente calchuritihorfdreWxari* At /

:non nulli pro hac voce / horrentes / rigent / fcribunt: quod mihi perrarum elfe videtur, maxb
mx fuccorum prauitatis indiciu: quare neque vllum initio coitus rigore affici cognouimus* Ve> |
rum 8C hanc vocem /rugofi / aliqui m hanc vocem /y^zcoS^etqi conuertunt. Alij vero interpretan i
tur ob male habitum corpus zazaS '«5 dici : alrj q> tetrum odorem fpirent. Quo'd quibufdam au.^;
tem venter infletur,fupra pofifum eft. Sed Diofcorides hanc partem,vt & alias multas,prout ipfi 1
libitu fuit,commutauit,vt tota oratio huiufmodi fit, In aceeffibusfunt aliqui perftrepetes, quem>;
admodum Arcefilausivtfcetidosipfiuscrepitusefleintelligamus* Capito quidem&ipfe in val>
de multa fermonem hunc conuertens talem fecit. In acceffibus aliqui perftrepunt, vt Arcelilaus, *
aliqui accelTuri rigent rugoii»

Mutamnes Cauendx,,

Et inalijs quibufdam,8<^maphonTmisidcautiusdixit,hisverb£s;prxpofitfs/multum,6(^rc-';
penxe/^eqj n.qu^ aeris mutationes, neqa quae a' nobis ipfis paulatiiri fiunt,periculofae funt,fed H
tantum magnx ac repentinx fanitatis amittendg periculum inferunt: quocirca & ab his cauem •
dum effi Euitabimus autem ambientis coeli mutationes,domi nos plurimum continentes,& con.
trariorum vfum adbibentes , in humidis quidem mutationibus corpusficcantes, in ficds hume^ '
«flantes: eadem quoq? ratione ^ calefacientes, S^ refrigerantes, cum huius vtriu% occafio fuerit.
Sed in vidus ratione mutationes cauere in nobis ipfis eft,necp ab exercitationibus fubito ad ocia,

necp ab ocio ad exerciiationes,tranleunubus:fed neq?a lauandi infuetudine ad lauationes, neq? a

iauationibus ad oppofitum: neqjex aquie potu ad vinum bibendum, neque ex vini vfu ad aquas
potum in altjs omnibus fimiliter» Hic fermo plane' verus eft iuxta & ab Hippocrate fgpius re^

petilus, Cxterum ignoro,quid'nam ahqui fentienies dicant fubinteliigendum eflfe huic orationi, ?
i®.Aph.5j.Ex, /mutationes cauendf/ hanc vocem /flatum/: in aphorifmis enimipfe inquiens,l|Multu bC repen >»
ord. 19.e |-e euacuare aut replere, aut calefiicere aut refrigerare, aut aliter vtcuque corpus mouere, periculo,-; »»

fumeft:S<:omnemulrumnaturxinimicum*^tatumnullammentionemfecit»Neq3eniminipfis |
paulatimlabentibus nimium naturae inueniri poteft: neque aliqua curiofioreobferuationeindi^
gent 3 quantum ad communia tuendae fanitaiis praecepta pertineat: quemadmodum neque cum
anni tempora pauiatimmutatioiiemfuamfaciunt»Verumhaccinterduvidemusmagnas repen>

DE MORB. VVLG. COM. III. 176

te in contrarium mutationes pari: at aetatem nullam repente elapfam nomrnus, vt puer die pofte-
ro in virum euaferit non paulatim per pubertatis dC iuuenrae annos tranfitu fado»

. S cibi PaucitiUj Lenitudinem non faciens. Nec Sitim accendens.

Cum in vniuerfum mutationes effe eaucdas dixerit,vnum quiddam,fad naturalem ftatu tuen^ t Alia leaio,ad
dum ^conferens deinceps icripfit, vt memoriae propriae confuleret* In vtraque enim mutatione cautionem,
cum circundantis aeris,tum noftrorum ftudiorum,& vniuerfg vitflus rationis,cibi paucitatem,8C
fitis, 8^laliitudinis priuationem, iri omnibus qu^ agimus, nobis effe propofita iubet» Sed expla^

natores cibi paucitate dC fltim dC laflitudinem toilj dixerunt. Verum id fi ita vniuerfim profoa^_

tur, falfum eftenam pituitofos fuccos,aufmultum 8^ bonum fanguine m habe nt ibus, cibi pauci- 'f

taslaffitudinem tolIit,& ff 3 riffextinguiritM'binofis^t inopia fariguinis laborantibus neqjlaflP'
ludine fedat,neq3 fitim extinguit, vt ipie in libro de vidus acutorum ratione edocuit. Adhuc ve¬
ro' peius illi fenferunt, qui ita fcribunt/inedialaffitudinem tollens, fitim extinguens /: at ifti pla¬
ne' in extrema inlcitia verfantur,ea quae neq3 vulgus hominum latere folent,ignorantes. Alij pre
terea fini fermonis hanc vocem /efurienti / adijeiunt: aiunt% cibi paucitatem efurienti laffi tudinc
B & fitim eximere:€furientem vero eum didumeffe volut,qui indigere cibo ie fentiar. Atqui me¬
lius effet dicere, famem fentienti paucitatem cibi haud in tempore adhiberi, non fentienti autem
«conducere: fignum eft em'm,ipfius corpus multitudine redundare.

^ Omnis Extenuatio laxat cutim, deinde diilenditur* Refedlio contraria facit,cutis corrugatio concidentis,exten
fiorefeSisd. Horrens,l£ue,Vtrtufjsfigrium,jubbdiofum,jubrubrum. Sicdetrahimammas,gractlesauiem jur^
fum trahi , aut circunuelli: Etfi quijfiam non arbitretur propter hoc,jed carne creata idferi.

Demiror explanatores obicuras locutiones,quas nemo intelligat,foIos ie intelligere profiten-
tes: quaecunque vero nobis omnibus perfpicuae funt,foios ipfos non intelligere. Propofitum igi
tiir fermonem minime ambiguum multifaria diftrahunt alius aliter ipfius enunciationes feribes,
atq3 commutas: dC contra' eajquae omnibus euidenter apparent,interpretantur,quae maxime om¬
nium ipfos obieruarc oportebat: eft enim Hippocrati fermo de tjs,quae in corpore noftro conipi-
ciuntur per tenuationes, dC enutritiones. Sed non nulli, neque quid Iit tenuatio,noffe videntur:
tantum abeft, vt omnia in iftis euidenter apparentia, aut ipforum caufas percipiant: fed tamen fte
ri tenuationem pereuacuationem praedicant. Aliqui fiueeuacuationem, flue tenuationem dixe-
C ris, nihil interei fe opina ntur. Verum hoc dignofcere( vt diximus )nqneft magnae cuiufda fcie n.»
tix, lam multi haud modica fan^inis copia ifedundant, gracilifflmi tamen funt:ficut ait) i con¬
trario craffi,led paucum habent fanguinem. Atqui ego cuidam muliercula iam odo menfes pur
gationis menftruae fupprefflonelaborariyextcnuaiiflfimaxtan-e&t^^haudc-xfgiodetrado-fingiiLf
ne breuiffimo tempore proprium habitimtxeffitairffeue&altas^nom^p^caseedem^nTodo^-fa.- ^
nitatem reduxi. Sed quod illi mulieri accidit (neqp enim erat ignobilis) fuit valde celebre, ipfi qui
dem refdlla vena, dC medicis ex eo remedio futura vtilitate conftanter polliceri verentibus. Quin
etiam non nulli mihi aduerfari audebantjUon folum propter mulieris maciem, fed etiam propter
inappetentiam,ex vente fedione fecuturam effe noxam affirmantes. Profedo' hac melius eft Ion
giori fermone perfequfq vtrius Prodici Hippocrates mentionem fecerit, diligenter inuenire co
nari. Verum,vt fupra iam dixi fepiusjrecentiores medici ad magis fophifticam dodtrinafpeciem
deflexerunt,agrotis euenientia diligenter obferuare,& ipforum affedus, caufas^j3, ex quibus cu.^
rationis inuentio acquiritur,indagare negligentes: qua 8 C ipfa experientia dtjudic at.Tnmu- :

liere fane',qua memoraui,'priniodie1ahguiriIs1efquiIiBram dSraxi,rurimirpoffiidieT!brani, ter^ -
tio vero' non multo plus felibra, erant enim vncia odoTSophifia quidem hac legens querere in-
D cipietquis ex Gracis vnquam libras,aut quis vncias nominauit. Medicus vero' 8 C qua alia figna
prater cohibitos menfes, vena fedionem indicent, fcire auebit. Illa igitur 8^ ego recenfebo, fo-
phiftisjVt valeant, nuncians. Scilicet ipfius vena eminebant fanguinis plena, colore liuida: refeif
fo autern vafculo, liquida pici ^colore &craffitudine fimilis ianguis emanabat: ob id ipfum fa-
ne' multo magis vifus fuit largiter effe^euacuandus; Hac quidem a' nobis- obiter rede mederi cu- :
pientibus dida funto. Rurmm vero' ad propofitum me recipiens non rede dicam interpretes |
affirmaffe attenuationem corporis flmplidter ob inanitionem fieri:diftindiones enimdixiffe ? »

oportuit, quo'd icilicet attenuatio totius molis detradfo quadam eft,& colla pfus,aut fubfideritia, j
vel vtcunque ipfam nominare velint:craffitudo ^ro' e' cotrario in tumorem elatio efi. Non nun |
quam igitur debilitata carnofl generis facultate, dC vitiofo fanguine in arterijs venis'que inclufo'"
attenuatio fit: pleraque vero' ex cotrarqs craffitudo,vt in vafculis quidem paucus ianguis reman-
ferit in carnium nutricatione difi:ributus,illa vero' bene habita fint, per eas totius moles corpo ■' ^

ris increuerit. Nouerunt autem vel omnes id quoque mangones, cutim fcilicet carnofis particu-
Iis pratendi: 8 C naturas quafdam corporum agnofeunt, qua in molem excrefeere pratenta cute
non valeanuNam ipfam fummis digitis furfum trahentes,quoufque a' fubieda carhe difcedat,co;

fiderant, 8C eoufqa fingula emaciata corp ora fe r eficere poffifperat, quoufq3 cutis ^trada fuerit:; _

^ TertiaClaffis. ' zzz fj laxa, i

__ IN LIB, VI. HIPP.

izx2^njmk4&e^^mmis;^esixrmrm£izSionhus effedis apparet* Porro' extenuationes multis de
caufis proueniunt, fiquidem alimenti penuria, exercitationes pIurE^8fVi^lia^cogitatidneSjS!
dolores, dC morBi"colTiquanWr&ldilculFori]: prxterea euacuatio multa per aluum,per vomitum,

\ Iperfudores,per ranguinisprofluuium: extenuationum caufefunuinftaurationis autemynus
\ modus eft, omnium videlicet,quibus fani egemus, conuenies modus:ifta vero funtjVt ipfe in fe.'

: quentibus didurus eft, labores, cibus, potus, fomnus, venus. Itaque cum multi modi extenuan^
di corporis fintjomnium commune eft primum quidem cutim laxari,poftea vero' perdurante ma
cie diltedi. At ft ilii fuccedens inftauratio fada fuerit, contrarium accidet tdiftendetur enim cutis
"fH?c deeiTe vi j- primum, deinde laxior fiet.^ Caufas vero' iftorum iam quidem fepius audiuiftis, veruntamen:

^ adieci, i prxfentia fummatim perftringentur. Quapropter vobis ininemoriamreuocantibus, quae
onT-1 fsepius in vtribus &C vefids confpexiftfs:repleto enim interiore cauo circuntenditur corium,eua^

: cuato relaxatur: eodem modo 8d in animalibus bene faginatis diftenta cutis,ih macie confeclis la^:

! xa confpicitur. Nam ficut liquor in vtres infufus eorum tergora contendit, ita carnes multa: pro^

I creata cutim noftram circum fe iplas obtendunt: atque id euidenter intueri licet, pingues fcilicet
' omnes adeo tenfam cutim habetes, vt eam quis apprehendens nec minimum quidem a fubiedis
carnibus aueliere poffit: macros autem adeo laxam, vt longiflime quis ipfam protrahes acu traij- F
i cere fine vilius fubiede partis vulnere queat. Hadenus quidem omnes fere' orationem rede in-
: tellexerunt, fed in eo conturbati funt, quo'd iequitur hatc verba / omnis extenuatio laxat cutim/

' contrarium enim ab ipfa fieri negant. Quocirca non nulli de refedione verba illa /poftea circun-
: tenditur/ dida efie exiftimant: neque animaduertunt, quod fublequitur,ipfis aduerfari, vbi ait /re;

: fecftio contraria facit/. Erit enim, fi quis ipforum explanationis intelledum fequatur, talis ora¬
tionis fententia: Omnis extenuatio laxat cutim, circuntenditur contra refedis,rrfedio vero'con¬
traria facere apta eft. Sed primum quidem ipfum dicere par erat, refedionem non contraria, fed I
contrarium facere: nam cum vnum de extenuatione didumfit,& refedionem vni contrariam
dixiffe ratio poftulat. Igitur fi extenuatio cutim laxat,eam diftendere refedionem oportebit: po;

; ftea vero' deinceps hoc dixiffe manifefte videt ur, c um explicatior, apertior, ac breuior fit talis ora;
tio / omnis extenuatio laxfffcutemd^eFediffarcuntehdit /. Quid igitur eft,quod ab ea parte ligni
ficatur, qute dicit/poftea circuntenditurr/nihil aliud fane, nifi id,quod ab omnibus intelligitur,
|quo'd primo fcilicet in extenuationibus cutis relaxatur: extenditur poftea extenuatione manen¬
te, & non in refedionem tranfmutata: At in refedione contrarium euem't,ab initio quidem cutis i
obtenditur, tempore autem fuccedentc laxior euadit. Hxc profedo' fi adeo curiofe, vt Hippo- G
crates,fenfui apparentia obferuaffent, ita fieri vidiffent.Primum igitur vobis in memoriam ea re- i
ticcans, quat fenfu confpexiftis, poftea apparentium caufas explicab o. Illorum itaque remi-1
nifcamini, qui in morbis contabuerunfjprxfertihi in tabe, quae retorrSavbcatur: in quibus me-
; mentote cutim ^^que ac aridum corium fuiffe diftentam: fed quid mirum in illis longiori tempo¬
re tabefadis cutim diftentam apparere quandoquidem bC non nunquam primis diebus id eue- i
nire foleat. Dicit ergo Hippocrates ipfe in Praefagtjs,deiis, quae morbi initio eueniunt,fermo-;
in prpo-.co.i.t. ^ feciens, inter alia faciei figna SC hoc enumerans, | Cutis circa frontem dura 8 C contenta. | »
7.4^191- b i Quod autem ob inanitionem id fiat, docens ipfe deinceps fcripfit, jj Interrogare oportet,num: »
ibi(icm.t.8. e i vlgilauerit homo, an ventris deiediones valde fuerint copiofae, an fames ipfum vexet. Cxterum; »
; id quidem ab omnibus medicis Hippocrate pofterioribus tanquam vno oreloquentibus conce-i
j ditur ob immodicam euacuationem non nunquam fenfilem, non nun^ lenfuslatentem, folerei
Ibide. Sc 7. eiufmodi faciem euadere, qualem his verbis pinxit Hippocrates: | Nafus acutus, oculi caui, tem- ^ »>
: pora collapfa, aures frigida dC contracftx, & aurium pinnae inuerfae, dC cutis circa frontem dura | „
& diftenta. Quocirca fenfu nos aperte docente nimiani euacuationem contra qua'm moderatam, |
in cute affetftum parere, ipforum ratio verifimilis quidem, non tamen vera comprehenditur,cumH
dicunt,Manentibusa&clumproducentibus caufisipEmad contrarium tranfmutarinoncon-'

: tingit. Euidenter enim tranfmutari in immoderatis euacuationibus cernitur, fiue ipfe longiori;

I tempore fenfibiliter perdurare nofcantur: fiue per vias lenfibus occultas, per eliquationem fcili-
; cet aut digeftionem aegrotantium, efficiantur. Ante quam igitur ad ipfam cutis propriam fub-;

■* 1 ftantiam exhauftio peruenerit, perinde atque euacuati vtres,& lacci,&: veficae,cutis laxior reddi-
^‘Af.pelies. i tur: inanitione autem perdurante talis efficitur, quales aridte veficae atque coria, quae prae duritia |

I extendi non poffunt: talis vero dC in vtribus, 8 C in veficis, cutis effeda videtur, cum exiccata ad- i
I modum fuerit. At vfque dum humida fit, 6 C mollis, 8 C in interno cauo aliquid fufcipit iterum^?;

I dimittit, fufcipiens quidem, cum fatis expleta fuerit, diftenditur:cum inanitur autem, relaxatur»
i Rede igitur Hippocrares dixit / omnis exrerat^efaxarcutem, poftea circuntenditur/: fic enim |
dC fieri videmus, dC iam caufa dida eft. Ac bene illud quoque adiedt,refedionem contraria face-1
re: nam ab initio extenditur cutis,interieda deindetemporis interuallo efficitur laxior. Cu enim!
fubiedis ipfi carnibus dcrfoMtatura;ftc^^eaEMioi:,jardies-quamiE^&ftEExcenaationibusob-;
durefcit, &=in4:e8dt00ibus remollefcit. Quando igitur ipfamdmamd^t^ft-exiccatam refedio

exceperit, primum carnessadaugens ipfam iure protendit; procedente vero tempore dC ipfa

—-

;_M ORB. VVLG. C O M. II R_

incutis Taxior redditur, quem>^|

admodum arida coria 8 C pelles aqua madefacflg 8^ oleo ac feuo delibuta* Haec itaqj vere iuxta atcp i
aperte ab Hippocrate enarrata male interpretati funt, ob earum, de quibus eft pr^fens fermo, re^ !
rum ignorationem* Sedqujc fequunturhaudgquenota,8^fortafleadiediitia,manifeftae(rearbi^ i
trantur, quauis in ipfis explanandis haud minus, ^ in praedidiis diflentiant,& antiquas lediiones
permutent* Verum vt dilucidior oratio fit,fmgulas ipfius contextus particulas feparatim expli- i
cabo* Cutis corrugatio concidentis, extenfio refedlae* In extenuationibus quidem laxari cutem i
prius,^ ipia in propria fubftantia quicqua perpeflfa fit,in refedlionibus autem extendi, dC exicca** |
cam temporis interuallo in contraria permutari, fupra comprehenium eft: fed in hac parte ipfius |
concidentiscorrugationemfieriinquit,refedlaeveroextenftonem*Rugofum quidem corpus 6d !
cutem Grgci noiant,que in rugas &C plicas contradla funt,vt videmus in fenibus: dC ipforum afte- j
; dhimcorrugatione* Corrugatio vero aliqua 5 <: in iuuenilibus corporibus apparet, cum vmx oc- |* AE&iut?.

^ cultx funt. dC maxime cum diffipato in ipfis abundante fanguine medicamen aufterg adftringen- !*

I tis^j naturas quifpiam fuperdederit* Hunc autem dC in cute coUabente affedlum creari dicit: ideft I
: cum ea, qug intra ipfam cutem habentur miriora efFedla funt,tunc decidit in fe ipfam refidens: fed i
B contrarium eius affedlum, cum in longum latum^j exercuerit,extenfionem hoies vocant,licet no |
i nun^ eueniat, vt tantummodo in longum aut latum extendatur ac refideat. Verum in praefentia 1
deextenfioneS^ contradlioneinvtraquecutisdimenfionefadlis fermo intelligenduseft* Quo'd |

I fiquis praspofitam particula redle intellexerit,non admodum hac egebit* Horrens,leue,vtriufcp, |
fignum, fubbiliofum, iiibrubr um* Non nulli legunt /rugofum, laeue, vtriufcp fignum/* Sed qm I
in antepofitis verbis de corrugatione lcripfit,roni magis confentiens elfe videbitur, vt nunc/hor |
res/ didum fit,vt Hippocrates ipeciem in corrugatis radlam horrentibus fimilem efle demoftret, I
Similitudo aut in cutis inequalitate ac veluti afperitate confiftit,non nullis eius particulis depref- j
|fioribus,non nullis extantioribusapparentibus*Quando*n.per exigua valde interualla in tota cu i
1 1€ id fadum fuerit,id fymptoma horror noiatur: tu% illud mente concipito,exacftae maris traquil^ ;
j litati teuis corporis ftatu afnmilari,& proxime inceptg eius inaequalitati horrore* Ita fane' dC poe^ :

« i tainquit, qualis aute Zephyri confundebat mare horror, nuper concitati* Laeuitas igitur recrea- :

* I tis corporibus ineft,fed velut horror contra' fefe habentibus: alterutrum vero ipforum alterutrius :

Ifignum eft: at non alterutrum amborum, neqp ambo fimul alterutrius* Eode quoqj modo dC fub-
■biliofum 8Cfubrubrum alterutrum alterutrius fignu eft, fubbiliofum extenuari, fubrubru refedi* t

C:Macrefcentibus.n*corpus biliofius redditur propter caulas macie inferentesde quibus, antea nos
lloquentes audiuiftis: magis fanguineum autem cibo le reficientibus, nam neqj bene enutriri fine
jbonoftinguine corpus valeret* Adiedam vero fermonis calci hac particulam/fic/ aliqui fequen ■
jtis initium faciunt, non nulli huius finem: vtroque enim modo explanationem facere poflumus* !
iQuocirca de hoc quidem laboriole dilceptare non conuenit, fed ad fequentia veniamus, lequen- !
itis partis initium ab hac v 5 ce /fic/ facietes, qih plurimis explanatoribus idem ipfum facere vifum i
|eft* Sic detrahi mammas,graciles vero' furfum trahi,St: circutentas eff^ fi non ^prer id quifpia !
jarbitretur, fed carne creata id fieri* Hafc fine' eft antiqua ledio» Ipfam vero' quidam commu tarut,;
lalij minus, alijs magis, quemadmodum & Sabinus itafcribens/fic detradasefte longas, graciles, I
lalias vero' furfum tradas/ vt graciles quidem & laxari & longas apparere, led bene nutritas fur- |
i fum tradas elfe fignificet. At Ruffus 3 C veterem fcripturam dC antiquiorum interpretum expia- I
inationem aliquid Sabinianaj contrarium edocentem retinuit: vult enim bene habitas inferius, i
jemaciatas furfum verfus, attradas elfe* Huiulce autem rei fenfus iple teftis locupletifiimus elfe vi |

! detur dicente Hippocrate/quam uis aliquis non vtiq? arbitretur/: nam cum prodixerit extenua -1
j tislaxari,bene nutritis circutendi cutem, priori detradas efte mammas,fecundo furfum verfus re- i
Ej tradas,confentaneum effe inuenies: 3 C' propterea ait /quamuis aliquis non vtique arbitretur/* Id i
»*♦ I fane' tanquam validifilmam rationem acceperunt veteres interpretes empirici Giaucias, Ta-;
i rentinus Heraclides* Per eam enim ledemonftrare opinantur Hippocratem in eorum fentetiam i
I defcendere, vt verifimilibus dogmaticorum argumentationibus nequaquam, fed foli per expe-1
I rientiam cognito & euidentijfides fit adhibenda* Quamuis & ipfum euides fine definitione pro -1
latum vtroq^modo falfum fit,fiue detradas efle &laxari tales in extenuationibus,fiue in fuperio-
ra elfe retradas dixerimus* Ergo idipfis primum accurate exploratumefte oportuit,cum empiri¬
cis, qui rerum lenfui apparentium obferuatores ac memores-fuat:t-«md^ffluatici&, quoniam eo¬
rum quo funt, non eorum quae non funt, ipfos caufas reddere opus eft* Quid'nam igitur fit fen-'
fui apparens, ego explicabo,cum in permultis mulieribus obferuauerim,& a' non paucis audiue- i
rim non obftetricibus modo, verum etiam ab alqs nihil eiulmodi fcientibus. Ho nanque magis;
verefenfui patentia enarrant,qua'm qui placiti fui amore deceptiin his caligant Sc hallucinantur.

Quod itac^ accidit eiufmodi eft,mammae ladis plenae fecundum omne interuallum augefcunt,in
altum enim ac latum extuberant,longiores^3 cernuntur: exhaufto autem lade rurfum ie ipfis mi j
nores fiunt, 8 C in tribus dimenfionibus minuuntur* At fi abiq? lade in tenuitate dC craffitudine

_j tih,vt alia membra permutantur ,eodem, quo 8x1 illa,modo ainciutur,Primum quidemouexte- i __

TotiaClalliiT zzz iij nuantur i

J „ __IN LIB. VI. H IPP-_ _

i mianturji-elaxatg: cum vero craflefcuntjtnagis extentae: Sed proceffu temporis cotrariuip flatum E
fufcipiunt, breuiores quidem arefacta cute euadenres: longiores autem in refectionibus, vt antea
di(fium efljhumedtata» Ita plane 3 C in vetulis primo laxantur, poftea contrahuntur. Ego quidem
mammis euideter co tingentia recenfui, 8 C caufas ipfis adieci: interpres aiit nullus id fecit, fed pro^
ut quifc^ voluerit, fcribes, propriam deinde fcripturam interpretatur. Haud ab re aut & cotrarias
explanationes,et fcripturas locutione mutilas Sc cofufas attulerunt: vtquicquid dicat aliquis,par
tim verum,partim falfum didurus fit,mammis vtiqp, cum ladis plenae funt,grandioribus effedis,
cum vacuae, minoribus: finelade vero, cum macrefcunt, ab initio laxatis, deinde contradis: dum
craffefcuntautem,ab initio retrad:is,poftea paulatim relaxatis, Impofita quoq? ifti per cibum refe
dioni conditione,q> fcilicet aliqui prius recreentur,^ ad tantam maciem deuenerint, vt prg aridis
tate cutis diftendatur: aliqui poft ariditatem enutriantur ac recreentur* ^ j

ImuLt manifejia, Vm& conj^icux.

Id genus locutiones obfcuram habent fcriptoris fententiam,quippe cum verbis, in quibushfc
apparere velit,expreffum non fit. Multi quidem natura macri,& iugula deteda habent,& venas
extantesjplenasij^ fanguinis: ficut e' contrario alq neqp iugula, neqj venas habd extantes* Quem- f
admodum autem naturalis huiufmodi corporum dinerentia confpicitur,eode modo & in ijs,qui
praeter naturam, quam ab initio habuerunt, aut emaciantur,aut craffefcunt: & abundant,aut egd
humoribus. Coftatenim in extenuato corpore repletas venas fanguinis plerunq3 corrupti intra
spfasinclufi copiamoftendere:ficutidemuliere,cuimenfesretdierant,pauloantedicebam. Cx ,
terum miror Capitonem folum huius partis verba ita fcribentem /magna repletio patens eft,ve-;
n 3 E.perfpicute/:namfi itafcriptainuentaeflet, quid neceffefuiflet omnes interpretes eam in cla¬
riorem traimutaffe C fiquidem eorum,de quibus ambigunt,fcripturas facilioris notitie caufatranf
mutant. Qixin etiam codicem nullum ita habere inueni,cum multos tamen ob id ipfum euolue
rim,antiquas fcilicet lediones,6C in quibus omnes colentiunt aut diflentiunt, dignofcere cupies*
Cum omnes igitur explanatores, & omnes codices eandem ledionem habeant,haud rede Capi¬
to iplam permutare auruseft. SedforfanSdego maleipfiusab initiomdionemfeci,cum omnes
huiufmodiin fcripturis mutandisineptiasmeinexplanandoomiffurumelfepratdixerim.Infe-
quemibusigitur id faciam longitudini parcens*

^ 1 Prodicm Febrientes Interficiebat Curfihm, luSiationtbiis, fotibus calidis. Malumfebriculojitm^ Mmicu
mijcircuitibus multis, curftbMs,friFiioni. Laborem labore,ipfis.

j Et haec verba alius aliter fcribit,non nulli quidem verba hfc permutantes /circoitibus,Iudatio
mibus/: non nulli vero ab initio/ ludationibus/ponentes:aliqui eam vocem eximentes:aliqui
initio / fami/adijcientes. Circuitus iane' vocat lentas deambulationes in longius tempus produ- ,
daSjVt in libro de ratione vidus in acutis ipfe inquit, || Tardum multum circuitu deambulaffe: et ^ ^
Plato Prodici meminit, vt multis deambulationibus vtemis. Quem autem nunc Prodicum me- i
moret,vtrumLeontium,an Selybrianu,qugrerefuperuacuumeft:inalio enimfermonehaecom !
nino perfequimur. Nunc vero hiftoricas qu^ftiones tradare non eft opportunu,qn non nulloru
j explanationibus no paucis praetermiffis fatis habemus, fi noftram odo voluminibus abfolueri-
mus. Sed cur Prodicum accufet,ipfe declarauit inquiens,febriculofum inimicu efle circuitibusjds'
fami: conflat aut,q) dC reliquis enumeratis,nam 8 C ludationibus,&: fometo calido,&: fridionife-:
briculofum aduerfarium eft: ita,n.ea vox /inimicum/ intelligenda eft, qih 8 C amicu per translatio j
nem dicere confueuerunt proprium ac domefticu. Inter vtraqj autem didione hec/malu/pofita, |

I ab aliquibus in calce prioris fcripta eft,ab aliquibus initio fecudg,vt vna fiat oratio huiufmodi /fe i
i briculofum inimicum circuitibus/. Quo'd autem febricitantibus dC deambulatio, dC curfus,& fo- H
itus calidus,&: ludatio, vndiq? calore in corpore augentes officiat,nemin€ eoru,qin artis exercita |

I tiOne verfati funt, praeterit. Prodicus vero n o ration alemodo auxilioruminuetionem, fed et em¬
piricam obferuariqne ignorare videtur. Negat.n.ratio labori laboremmederfhoceft, nio^no-
„xa m.&malo malum: nam contrafia,nd fi milia, infeftati vitio adhibere auxilia coueniti At ille fi-
milia adhibere videtur,fiquidem & ambulationibus,^ ludatione, & fridione, & fotu calido, dC
fame vtitur: per tfvqjlom aut ideft fotu calidu,ois extrinfecus nos inuadens caliditas,fiue ab ignejfi-
ue in balneis fiat,inteliigenda eft. Quin etiam fames praedidis aduerfatur: vbi.n.fames eft, labora'
re non conuenit* Non folum autem locutionis initiu,fed H. ab initio vfq3 in finemjVt libuerit, feri
bunt:caterum ego veteres fcripturas,& fi diflScilius explanetur, femper eligo* Sed vocem eam,
quae vltima in propofitis verbis fcripta eft / ipfis/ aliqui fequentis fermonis initium faciunt:non
inulli prorfus obliterant,fiquidem nihil plus,^ antedida, edocere videtur*

de Viil. rat. in
inorb.aciit.c6.

• 52^1

Venarum Ruhor, liuor,'Viriditas: Co^aruniDolores laxi.

Dixi vocem /ipfis/ in calce proximi fermonis potitam ifti poffe praeponi, vt oratio talis redda-
itur, Ipfis,qj^os praedixi: erant autem febricitantes non rede a Prodico ad motiones bene valenti-;

DE MO RB . WLG. COM. III._17S

jVbiisconueniftesdeducfh'* HgCjqugnuncdidtjhaberecontingitjnoommajnfinguIoshomines:;
neqp.n.potefl: rubor vna cum liuore dC viriditate confiftere^ fiquidem vnumquodq? iftorum duo,
reliqua tollit, 8C affecflus diffimiles fequitur.Na vires mediocres 3C bonum fenguiiie habentibus,
^um exercentur, aut per fotus calefiut, rubicundiS corpus euadit: fed imbecilliores, aut vitiofis hu
moribus repleti liuidi fiunt ac virides. Non nulli verbis his hanc vocem /tumores/ prgponuntj^C
locutionem talem faciat /tumores, venarum rubor,tliuor,viriditas/. Sed quod in extremis verbis
dixit/coftarum dolores laxi/non nulli verifimiliter ita mutarunt /laparse i,vetris dolores/, hos im
portune exercitatis fuboriri volentes: veruntamen omnes interpretes hanc ledionem agnoicut
/coftarum dolores laxi/: STinteiligunt laxos, id eft fine phlegmone tenfione dolores.

Siti carentem Os cUudere,TMere,Ventum cum potufri^dum introducere.

Hoc fcripfit Hippocrates ex tjs vnum,qu£e totam febrientium regendorum rationem in
tem reuocare queant, 8C id ipfum Prodici in curandis febrientibus infcitiam demonftrare valens,
JNeqp enim ea,ex quibus fitiant,velut calefacfli, fed ex quibus fitis extinguatur, facienda funt: haec
funtverOjprirha quidem motibus oppofita laborantis corporis quies : fecunda, omnia reliqua, ex
B quibus febrilem afFediucomitatia magis mitefcant, SiT non exafperentur; inter quxvnumeii, ip,'
fum a'liti defendere. Per quae autem quifpiam fitim prohibeat,adiecit/claufum oshaberc,ac tace-
re,auramiq 3 frigida cum potu introducere/ id efl:, ventum vna' cum potu frigidu attrahere: quo'd
ficum potu,patet etiam fine ipfo per fola inipirationem,Quare & aeris infpiratu attrahendi ratio
habenda eft,vt ne calidior fit,^ conuem'at,id% magis gftatis tempore. Verum & hoc loco Capito
atque Dioicorides audacius veterem ledionem permutantes, hunc in modum verba fcripferunt
/ventum inter bibendum frigidum non introducere/. Sed Diofcorides quidem,vt cofueuit, fecu
* dam fcripturam addidit /ex quibus ventum frigidum introducere/: At Capito ledionem in om
nibus codicibus repertam,& a' eundis explanatoribus conceflam,necpfeci5do gradu dignam pu
tauit:fed ei hancfyllabam/non/adijeiens, loco horum/frigidum introducere/fcripfit/frigidum
non introducere/ perinde ac fi nun^ frigidum aerem febricitans infpirare debeat.

54 Occdftones^ Vnde coeperunt ee^otdre, Confiderand^, Siue Capitis dolor,fiue .Auris,fme Lateris: Signum den-^

ies,I.t in quibus Inguinumphlegmonai.

Hanc orationem bC in fecundo de morbis vulgaribus volumine in primo commentario expia
Cnauimus,

35 Najcentia Vlceraet Tuherculafehres iudicantia. Quibus H£c non accidunt, ludicationis carentU. S^mbus
Aliquid intus relinquitur, Certijitm^ & celerrima Recidtu£.

Et hxc oratio priori contigua in fecundo de morbis vulgaribus feripta conuenieti declaratio,,
he illuftra ta eft per primum in eum librum a'me aeditum commentarium.

3 ^ Rotunda Sputa Delirium futurum fignificant, Vtin Pleno.

Sputorum rotundorum veluti materialis caufa cralfi tudo eft atqp tenacitas humorum in fibris
pulmonis coliedorum:caufa veluti effedrix eft loci calor. Et in quibufdam febre vacantibus id
fieri vidimus, qui per valde longum temporis interuallum nihil mali pati videbantur: attamen
ifti omnes poftea phthifi contabuerunt. C^o'd fi fputa hgc no nunq in febre vna' cum altjs fignis
delirium portendentibus adfint,aliquid bC ipfa ad futurum delirium prtefagiendum facient, aliter
0 . I vero minime,Ne igitur hoc folo indiaoMprxdicendam infSfi confidito. Porro' infanig

i propriam notam frequeter audiuiftis. Diximus autem 8C in noftris in libra prxdicftionu Comen,
Ei tartjs, q; calor illis adiuneftus ad excitandam infaniam aliquid facere poteft, caput fcilicet replens:
fed ipfe per ie nequaquam idoneum infaniae, dC praefertim phreniticae, fignum eft: praeterea in
febrium fummo impetu, quoniam caput repletum eft,multi delirant. In propofito autem fermo-
: ne in quibufdam codicillus, in fine additum eft/vt in Pleno/ bC in alio /vt Plen foli/: & quicunqj
interpretes leCtionem hanc probauerunt,vt etiam Sabinus,locicuiufdamnomenPlenefredixe-'
I runt: fed cuius ciuitatis locus ifte eflet, orationi non addiderunt.

57 ; "Marifeis laborantes Neq; morbo Laterali , neqt Pulmonario, neqs Phagedxna, neq; Furunculis , neq; Ther^ :

minthis,fortaffe'yerbneq;Lepr'tSjfortaffeneqiAlijs.

Deficit hoc verbum /capiuntur/ bC ideo prius fubintelligendum eft. Cur vero h is malis non
capiantur,clarum, eft: vitiofis enim fuccisper marifeas depulfis quidam fane' mali habitus in toto j
corpore accidunt, bC pallores, bC hydropes, fed nullus eiufmodi morbus. Quo'd p hagedaenas
autem vocet corrodenriaylcera,quae quidem ^ phagedaenica veteres medici nominarunt, a' no¬
bis dicfta eft bC in tertio fuper librum de humoribus commentario: ftquidem^S^ in ilio ijidem ver j
bis hic aphorifmus fcriptus eft. Porro' non nulli phagedenas multorij ciboru efus effe voluerunt: t
quos bC ipfos a vitiati^humoribus immodicos edend iappe titus excitantibus^rouemre^ a' no-T
' . X ^ Tertia ClaflTs, zzz iiij ^ ^bis '

^ IN LIB. VL HIPP 7

ibis conceditur : non tamen huius maloriimfuccoru copice,fed melancholicajpotius, hemoffhoi- E"
das Lmarifcasjmedelamefle ftatuimus* Cgterum huiu^odi fuccorumfrigidus acortalem ciboru
'appetentiam excitans, interdum QC in non nullis hxmorrhoidas habetibus inuentus eft. Sed ter
; minthorum nome nigras quafdam puftulasin ti btjs maxime orientes fignificat, a' ftgurg, coloris,

' magnitudinis^jlimilitudin^quacumlerminthorumucicerurnlfudtuEabentjderiuatum. Sed
I quod in extremis verbis fcriptu eft /fortaffe autem neqp alijs/ quidam legunt /for tafle autem neqj
; alphi&i,vitiliginibus/: quandoquidem S^ ipif ex quoda prauo humore cuti impa(5lo ortu habet,

3 S' "Medela quidem multis Importune adhibita , Talibus non tarde capti Junt: Etpernicioje fic.

I Importune eorum mariicis medentur, quineque venam per circuitus Icindunt, neque aluum
i ducentibus vtuntur,nequeper exercitationes euacuant,neque vnam ex ijs faltem relinquuntjied
; omnes vna tollunt, :

t Alijadiiciut:;3 p Et Q^cunqs dlij ly^bfcejfmylit Fiftul^.X

^uxn remedia. ; , Sacpius ipfum nonea folum, quae in aliquam partem corporis.feponuntur, fed etiam ea^ qux

expelluntur, abfceftus nominare inuenimus. In quibus igitur exhisafFetfiibus & fiftute infuntj F '

: pereas-humores fuperuacui expurgantur, C^emadmodum igitur;hgmorrhoidibus,ita his no
llmpliciterjfieque temere,curatio adhibenda eft. ' -

40 Decubitus quidem,In quibusfa:Ba Tollit, H£c antefadia.Prohibet,

Cum vetus fcriptura ita fe habeat, multi explanatores in clariorem mutauerunt, loco harum
vocum/ fadajSC antefacfta/numeri pluralis,neutri generis,reponentes/fecftus,&antefaclus/,vt
ad'ft:ep^fini3eirdecubltumTermo referatur. Omnes autem decubitum proabicefludicftucftein^
tellexeruntjfor ta^e et primo qui librum defcripfit aberrante. Sed verba fenfu non difcrepantia in 1
omnibus frapturis inueniutur. Vult enim Hippocrates dicere, AbiceflTus in quibus morbis facfti
eos difcutere queunt,fi pr^uertant, tjfdem,rieftantimpedimecoiunt,Mihiautem &in huncfen
fum oratio accipi pofle videtur, fi hoc modo verba fcriptaeflfent: Colideratio quidenj eft,omnia,, ,
'quae poft ali'qua,orta liberant,e'adem,fi anteuertantjfieri prohibere. Nam cum antiqui Graeci hgc
duo elementa,« e,eodem charadere notarent,qui nunc foliis alterum elementum tantum,« fci^
Iicet,Ognifica.t,muIti errores librarijs commiffi funt,non fecundum audorum mentem literarum
permutationem facientibus. Quocirca dC accurate huiufceniodi fcripturae confiderandaeiunt, in G,
quibus elementum jt in e tranfmutantes, aut e'contrario fcribentes , ledionem caftigare queunt.
Idem &:in elemento oSCce faciendumeft, quoniam vtriufqueiigurae viioiam pridem charadere
fignabantur,

^ I Loci alterius,Loci excipientes,aut Dolore, mt Grauitate,aut ^lio quopiam liberant, ^ut Cumdijs Commu¬

nicationes,

Hic idem aphorifmus in libello de fuccis ad calce fcriptus eft, queadmodum an te ipfum pO'
fiti: quorum primus eftille/a' mariicis tentati/. Eo igitur loco ipfosaccuratius enodauimus: veru
& nunc per.fummam explanabimus. Sententianaq 3 propofitorum verborum hac eft : Ab alijs
locis in alios fufceptiones morborum fiunt, prout fuCci eos facientes migrant, aut ob membri,in
quod vagante&delabuntur,dolorem aliquem: aut ob fuamipforumgrauitatem:aut etob caufam
quandam aliam, vtmedicametum acre iritans,8^ fridionem, aut aliquem calorem extrinfecus in.'
a.EpicLfea. 1 . cidentem:quinet ob natura membrorum comrnunionem migrationegjh umorum fiunt,|[ Te- ^

; fticulus igiturtumefadus in tuffietibus ddeumentu eft affinifafis cum pedore, marmiT^nitura,'
voce, Quida. vero ea verba/cum altjs comunicationes/ita fcribetes /diuerfa comunicationes/ fe^- H
quentisaphorifmi initiumfaciuntjdicdes,Hippocratem ad aliam comunicationis fpeciem tran-
fiuifle,eam fcilfcet,qua fecundum humorum cognation6fit. Ipfe igitur (inquiunt) dicit,ob iadu
nationem no praterea Enguis exit,fed propter humoris cognationem talia expuunt,Ita vero dC
Ruffus fcripfit,dift:inxit ^3 verba,velutipropofitu quodda hgc verba effe putans /diuerf^ commu ;
nicationes/: qua fequuntur autem, veluti propofiti explanationem, Dicit.n,cognationera fan>
guini cu pure intercedere: quibus non amplius fanguis expuitur,cu ipfe fad contraria inclinaue^
rit jiftis purulenta fputa ianguini efle cognata: atq 3 orationem hijc in moduin icribit/fed propter
humoris cognationem pus expuunt/, Caterum Sabinidifcipuli veterem ledione retineres pro^ .
prium didorum initiumillud fecerunt/propter inclinatione/ad quod iam tranfitumfaciemus,

4 i Propter InclinationemNonitem Sanguis exit,Jed Pro humork cognatione Talia expuunt.

Olim exadius hac verba interpretati fumus in tertio libri de humoribus commentario :led in:
prefentiaquoqs ipfabreuius explanabimus,Cum ianguis per aliquapartemexire foh'tus, vtper
fedem, aut nares,aut vterum,aut per circuitu ex ventre,autfift:ula,aut ex qualibet alia parte in alia
i membra impetum fecerit, non item per priorem locum.euacuatur. Hoc autem ^. priuaturn

- - - T—:— ---exeundum:—

DE MORB. VVL. COM. IIII. 179'

A exemplum iangmnfs m pecflus pulmonem decumbetfs^Ex faoc enim loco ab alifs alius pro fau
morum cognatione expuitur/pumansquidemjcum pituitofus efl::paIIidus,cum biliofus:n!ger,
cum melancholicus:licut dC ruber,cum fanguis eo'cofluens purus efl:Jureigit quidam rliteram
praeponentes non poTr^v u indinationemjed rpo^v u conuerfiohemjfcribut,propter fanguinis •
conuerfionem fcilicet putantes eiusconuerfioni propinquum humorem expui: mutatur enim
non nunquam ad biliofum,non nunquam ad melancholicum*

43

Expedit,inquitjhorumaliquibuslanguinemdetrahi,quibusfcilicetiscopiofuseft, Synodum;
infigniter ad alterum humoremconuerfus,Non detrahenduseftautemjin quibusiammutatus
efl:,propofito a, viribus fumpto antecedentej& fi non nunquam in fermonibus omittaturJri qui^;
bus folas ab a&^ibus indicaaones recenfemus,

^ , ImpeSmentuminCruentdJ^HentibiisTem^MSdmiyjPhlegfnonekierki Bilis,.

Et hunc quidem aphorifmum deinceps poft anteferiptos in fine libri de humoribus alius aliter;

% feribit 8C explanat* Cum omnes igitur ^ feripturae & interpretationes verifimiles no fintjalijs;

; tolerabilior mihi viia eft icriptura quide mpdoinprqporitis verbis ^preila,explanatio vero hgc::
Cruenta fputa reijcietibus fedio veng impediturjpropferannrtempusadUerfariumjaut affecfluni -
lateriSjaut humorem biliofum abundantem*Quo'd propter mni tempus-, clarum eft, nam admo--;^
du calidis temporibus,qualia funt prope canis ortum,a' venae folutionecauenius : nec nonJT^ide
biliofus homo fit. Verum quod de lateris morbo dieftum eft,foIum refragari videtur : neq 3 ,n.^a-i.
dae venae affetftus ifte repugnat,immo indiget, viribus non prohibentibus, aut anni tempore, aut;
xtate* Itacg quod dicitur, tale quiddam efle videtur: Sanguineum fputum retjcientibus omnino,
quantum ad hoc pertinet, fecanda vena eft, nifi propter lateris morbum tale reijGiant: iftis nanep
haud prorfus,vtfanguinemfpuentibus,venam aperies,ied proprijslateris morbi regulis Sif eon-i
ditionibus medicaberis,per quas ita affedis vel fanguinem detrahemus, vel non. Id vero' mihi am
piius animaduertere contigit, cum librum de humoribus explanarem.Inter explanandum enim |
quendam xgrotum intuitus fum,quime vt (anguineo Iputo vexatus accerfiuit, federuetum ob lai
teris afFetfium expuebat. Sputumigitur ego conipicatus,ipium interrbgaui,num aliquem dolore
in cofta fentirettipfe vero' exiguu ie dolorem percipere faffus €ft.Talis auteerac eius habitus atep
d vires, vt,fi ianguinem expuifl€t,quoniam neeeflfarium eflfet fectuidaz venae au:rilium;ad ipfum acce
dere atifiis eifem: fed, cum morhus lateris mitis admodum foreqneceffe non erat Jdeo neqj id ge>
nusremedi]adhibuimus:atq 3 euidenterhominehunclateEismorbolabofareGognpuimus,quq'd; ^

funt laterismorhijmqud>us:crtBEata:%ucfeijGiontai:* Porro'quidam interpretes voce illam/iin^' \

-j-’~gunt/incruen^

E opportune 8^!

^ ^ i fputa ab initio red^:

; dunt^etenim fic pkrunqj contingitjpoft haec in bilioiam naturam mutationem in tepore fieri. Na
: probum effe ordinem dicunt,morbo lateris ad iudicationemtendente,poft cruenta,biliofa expui.;

; Alia prxtereaquxdam ab fauiuice loci explanatoribus haud iane'memoratu digna narrata funt::
i verum ego malo,vt iam nouiftis,in obicuris fermonibus tempus non terere^ cum alia mulca in ar j
; te habeamus,in quibus vtiliter nos exercere poflimus*, ^

GALENI IN SEXTVM DE MORBIS

VVLGARIBVS HIPPOCRATIS i

LIBRVM EXPLANATIONVM

TOMVS QVARTVS

V tbu4 Secundu^ures mdicdtiom teporejenitanofu^iiraumnt,h6c inanito Reuerftofit\
JecmdurdnemreuerJionu-m. Remrfionejd£laIteru€ff€runtUfry&permanent, quemadmo \
’ rfior - .. - - • ' ^

dumfebriummterfionesm fvmilemcircuitum, Inijiis Spesejimidniculosabfcedere^

Secundii ^lures pter naturam tumores in aegrotantibus exortos eparmata',
noiarc cofueuit^ihterdu locutione integra vtcns,interdu mutila,quemadmo
du SC nuc: elfet.n*integer ,fermo fi ita dixiifet: Sedm aures eparmata exorta

__ tegrotatibus.qucadmodu iane'& in primo de morbis vulgaribus ftati inido:

primaecoftituiiois fcripfit:Eparmata vero ifmaures multisi altautra parte vergetia, dC ab vtracg

IN LIB. yi. HIPP.

aure plarfmi's;,{ine febre munia fua obeuntibus* Scimus autem ipfum, ficut hoc loco eparmata di- %

\ xit,i ta oedemata plerQq3 ea nominare*DecIarauimus enim omnes praeter naturam tumores ita ■

; ab Hippocrate nominarijnonjVt a pofterioribus,laxos dC dolore carenteSjqui in totum S)C iine vl |

; ia inliammatione conrifl:unt.Meminimus autem oes inflammationes, & fi tumore prxter na^ | a.1 . 4,£j,t,i ^

'~TfaTamcaj'eant,ab hoc eodem phlegmonas appellari: IFd ipibp^imores nomen phlegmones tu ■

I moribus praeter naturam attribuunt, quando cum inflammatione,& refiftentia,8< pulfatorio do¬
lore conftiterint*lnquit igitur, Cum in morbo aliquo iudicationis tempore tumores fecudum au'

: rem exorti,priufcp fuppurent,inaniantur i.retrahantur bC euanefcant, expedare Oportet ita afte-; - i'

I dis recidiuam fore* Olim vero' ipfius confuetudinem fgpius didiciftis, hac vocem, XctTraa-cno-Sou i
1 i.euacuarijad omnia,quae vtcunqj retrahuntur,appl!cantis, quandoquidem ifta magis vacuared-:
j duntur* Accidere itaqs illis dicitmorbi reuerfione,quibus parotides n6iuppurauerint:atq3intenr| "

; dum ipfas (nec^ enim fempcr) denuo reuerti, augefcere, ac iudicari fecundum reuerfionum ratio-!
nem: quod idem efi:,ac fi dixiflet, perinde vt ipfae, 8^ fecundum eofdem dierum circuitus* Spes eft ’
autem & ipfis in articulis aliquos effe orturos abfceflustiiamfaepius in longis morbis id euenirei
didumeft. Verum hunc aphorifmumetiatn in tertio commentario in librum de humoribus ad!
finem declarauimus* Sed cum praedixerit /fecundum aurem/ atq3 fubintulerit /hoc inanito/ iccir jF
co videtur mihi Diofcorides prepofitione/ex/adiedafcripfifle/exhGc inanito/:etinquit Oporte|
re fabintelligi/tem pore/,aut loco huius/pofl: h^c/ ex hoc /didum efle* At ficui veteres fcripturas;
immutare Iiceat,ipfi licebat eam vocem/hoc/in iftam f/haec/vertenti a'molefi:i|s liberari* i

- Z Vrmd CrdJJd ^Ibd, qmlis Archigenis, in laboriofts Qmrtdrivs interdum exit, & Liberat Abjcejju. Si 'yero ;

ykrd hoc & Sangm de naribus profluet fatis &*copioJe. !

Siquidem cum articulo feriptum eflfet /t« Archigenis/ fubintelligeremusaut feruo,aut amico* i
aut familiari : fi vero /T«/,aut feruae,aut vxori,aut quo modo libetdomefticte. Sed diuerfas ledio- 1
nes afferre negamus, cum eadem fententia feruetur: nunc iterum id pro dicendis in pofterum i
memoriae mandetur* Quod laboriofas autem febres nominet,non illas in totum, quas multa mo;
tio antegrelTa elfifed om nes eas,in quibus aliquis laboris,feu laffitudinis fenfus exiftit, porro'ipfe i
t®Apfao,5.Ex. inaphorifinis fcripfit,||Laffitudinesfpon£inaenunciant morbos* Et nunc iane arbitrandum po-1 »
ni. I i.f ejj jpfi jje f laboriofis eflfe fermonem,ex multitudine craffbrum vitioforumi^3 fuccorum mul j

toties excitatis: quapropter ipils per vrinam euacuans morbus finitur*Securior autem morbi fo-1
lutib eft,fi euacuatio die iudicatorio coepta fit. Sed quicun^^eep peTvrteatn^equeperikn^m^ ^
effafionem,indicati funtjiftorum morbus in abfcellum delinere confueuit*

5 ! Cui [nteflinumaDextraparte, cum Articulorummorbo laboraret, erat quietior: Poflquamyero id curatum \
; uk,erdt dolentior. j

Duplex 5 C hoc loco ledio eft fententia permutans,antiquior fane'cum literan in primafyllaba i
huius nominis /enteron id eft inteftinu/tpoftea altera ledio detrado n addita fuit, vt fit /eteron i
ihoc eft alterum/,volentibus illis,qui ita fcribunt,de tumoribus fecundum aurem excitatis hac vo^ |
Icem /alterum/ didam eflTe: quemadmodum rurfum feribentes /inteftinum/ de dolentibus ex inte}
:ftino,autdiftentioneinreftini laborantibus,di dum eiTe affirmant* Inteftinum vero lingulari nu-'
mero prolatum non nui Ii colon,quo d vocatu r, effe arbitra ntur, altj vero caecum: quod fane' etiam!
faciTeicum omni vinculoXolutum fit,defcenditin fero tum: nempe folum hoc inteftinum folutum!
eire,cum reliqua omnia ladibus alligentur atep inhaereant,verimme dicunt* An vero propterip- i
fum in ferotum delapfum articulorum morbo laborans fubleuatus fit,deinde rurfum ipfo ad fani-1
, tatern reuer^in eademala inciderit,ariolari conuenit* Yerifimilius igif eft de inteftini coli dolore j
affedo fermohemin prgfentiafieri*Par*n,fuitipfumarticulorudoloreleuatum efle vna quidem, H
a\Aph.4tf.Ex. qua i£fe^it,rationeJPq]pribusyna' no eodem loco exiftentibus vehementior alteru obfcurat: i «
ord. I g.g fecunda ratioHiJ^humorum in articulos currentium ad colon inteftirium’ impetus couerfus eft* i

Non nulli aut interpretes hunc articulari morbo, vexatum coxendicis dolore tentatufuilTe aiunt: |
|atq3 ideo delapfo caeco inteftino mitius egiire,nqn praeterea coxedice opprefla at(^ grauata,prgter;
i Graecorum more,ifchiadicu i.coxedicis vitio affedu,ar threticum i*articulorum dolore vexatu,no:
;minarevolentes*Hadenusquide omnes hx libri huius particulx& in calce libri de humoribus
I feriptae funnlam itaq3 ad eas,quae in hoc folo propofito volumine inueniuntur, tranfitum faciam,

^ I Agefisfllid Virgo quidem cum ejfet, Crebro erat Spiritu. Mulier uerofdBa apartu dolens,non yalde diu OnuS ]
grdueJuflulit. Protinus quidem in PeBore quiddam concrepuifje hijum fuit. Poflero autem die Aflhmate,ldbord -;
mt,^ dextra Coxendix indoluit. H&c cum doleret,tunc & aflhmate fexabatur: Dolore fldato, tunc ^ aflhma
ijedabatur. Spumantia excreauit,ab initio florida:qu£. cum quieuijfentpvomitui biliojo tenuiflmilia erant. Dolores
\ 4 utem pr£cipue,cum manu laboraret.

\ Ipfumplerunque,fpiritum,refpirationem vocantemaudiuimus:quare &:foeminam crebro
fpirifu, quae crebro fpiraret, didam efle putandum eft* Sed quibufeunque admodum incre--

—“7-^-—-— -- -“buerit-

DE MORB. V VLG. C OM. I II L_

AbuerithsecdiffidhsfpirationisfpecieSjailHH^i^ortfiopncea^ffe<fIuslffJea^r^a'snominat:qua- I
do videlicet fine febre conftiteriqaut craflQs 8 C lentis humoribus fpiritus itinera obildeniibus; aut |
aliquo crudo tuberculo '^in pulmonibus excitato. Hgc cum 5 C antea ggre fpiraretjd partu dolorem !
pana eft.Porro' fi nihil de fpirandi difficultate locutus ipiam dolentem euafiife dixiilet, verifimile j
elfetipfum velle , in toto corpore mulierem hanclaffitudinisfenfu affedam effezcum vero ipfam i
crebro elfe fpiritu dixiffeqiure quifpiam,dolorem in pedore excitatum elfe, ab ipfo didu elTc opi |
netur: qui cum modicus eifetjet aliud quoddam eiufmodi fymp torna accidit: cum videlicet graue j
quoddam manibus tolleret,pro tinus quidem in pedore quedam ftrepitum fenfi t, dirupto, vt par |
cratjtuberculo. Sed poftero die fucco in tuberculo antea inclufo ad arteriam vfq3 afperam diffipa- I
to,dC fpirationis frequentiam increuiffe accidit: neqj adhuc fi m pii citer crebrum elfe fpiritum fed 1
in illum iam affedum euafiife,quod afthma, appellatur: paulatim vero humore hoc excreato mu 1
iierillaperfedea' fpirandi difficultate libera fuit.Hadenus nihil in dubium vertitur,fed omnjaiu j
fia de caufa feda font. Cseterum, propter quid affedus pedoris 8 C coxendicis vna' exacerbaban- j
tur dC mitefcebantjhaud iniuria quilpiam quaefiuerit,cum nUlla pedori cum coxendice, quemad- |'
modum cum genitalibus membris, affinitas intercedat*Fortaire igitur imbecilliorem coxedicem '

B habens dolore affedaeft, non nullis fuperuacuis humoribus eodem tempore in ipfam delapfis* !

Necp enim in membris naturalem focietatem habentibus hic vittj confenfus fadus fuilfe apparet |

^ non nun^ imbecillioribus membris vexantium humorum copiam fuicipere prius feftinantibus» i
Sputi autem reiedi qualitas humoris infeftantis naturam indicat: ipumans enim fputum,pituito ■
lura fuccumfignificat:floridum verOjfanguinemabundare: quemadmodum pallidum,pallidam
ac flauam vocatam bilem: eodem modo dC nigrum, nigram.Multoties vero fupra didum eft, cu
fimpliciterHippocratesbilem-didt,palifdam-Sf^flauamrvocatamrfignificare,quoniam{rf,as,^alia
bilis genera,colore fuo inficiat: etenim aeruginola bilis vomitur, 8 c fubrubra, dC atra, 3 C obfcura*

At quod in extrema hac parte fcriptum eft,ipfam, cum manuu opera vteretur, magis dolere, ad
viti) confenfum oftendendum adiedum fuitlam vero' & in alio fermone audiuiftis,cum pedoris
partes fuperiores circa primum dC fecundum coftarum interftitiu patiantur,merito'' manus in con
fenfum affedus adduci, neruis ab his ipfis interftitijs ad eas peruenientibus. Verifimile quoqj eft
SC in dextra pedoris parte,quando graue illud onus fublatum fiiit,aliquid ruptum fuilfe, & iccir¬
co e' regione dextram coxendicem affedam eire.Quo'd fi, cum mulier onus tolleret, neruis paflls
pedus manus noxam participauit, verifimile eft in ea maxime parte ipfiim fiiilfe affedum, vnde
Gnerui ad manus pertinentes expullulant* ,

5 Hcinc^hflincriub',AUio,Jue^oue,houe: In'^^eri(hyeroa Clamoreexcandejcmtid.

Diuerfe & in hac parte lediones fuerunt, non nullis primam didionem in datiuo cafu fcriben
tibus/huic/,atqp ita legentibus /huic abftineri allio3fue,oue, boue/: non nullis dimilfa voce /hanc/
a' verbo /abftineri/ incipientibus. Oes vero fubintelligendu elfe cenfent, Vifum fuit nobis ipfam .
medicantibus, vel confuluimus ipfi,vnumquodcp iftorum conducere. Atqj ideo de varia lecftiqne
laborandum non eft,fed cuicpjquod placet,lcribere permittendum, dummodo eadem fententia re
tineatur. Pofthabita igitur de verbis curiofitate ad res, qux praecipiuntur, tranfeamus.Haec fane
prxdidx mulieri,&alijs f.perinde affedis expediunt, ab alltj,& fuillarum, bubularum, ouillaruq?
carnium efu abftinere,harum quidem, vt valentium 5 C aegre codilium,allij vero' vt acris & corro¬
dentis : a' clamore autem, v t pote qui non folum prius rupta vafa amplius dilacerare, fed etiam ni¬
hil dum mali in inftrumentis fpirabilibus palfa dirumpere poirit,tenfionem quadam,caliditatem,

: & inflationem in ipfis efficiens. Manifeftum eft autem hec ab Hippocrate exemplorum inftar di
i da elTe.Confulit autem ab omnibus difficulter codilibus, ab omnibus acribus, ab om nibus pra-
I)uum humorem creantibus 3 ab omnibus praeterea violentam quandam tenfionem inftrumentis
fpirationis inferentibus,abftinere.

> Cui in Capite depafcehatur Tumor, primo diurne comhuflum l/tilefuit. Habuit ^Itumpriorem Cdhfce^iim ,

jbrte\quoniamosabfceJJurumerat, Sexageftmodierecej?it. Supra^ureminjummoadyerticcmyulnmerat.

. Non nulla ex ita feriptis forlan ipfi feriptori ad reminifeentiam faciebant: fed nobis in haec inci
dentibus haud fatis euidens ex ipfis frudus percipitur.Narrat enim cuiufdam in capite exedes vl-
; cus primo a' combufto alumine ad melius fuiffe redadu: 6^ illi eidem alia in parte abfcelfum fuilTe, :
; vbi et os poftea feiundum fuit. Adferipta eft etiam capitis affeda pars. Sed rem vfqueadeo raram
nullum praeceptum fcripfit,nuda ea,quae eueneruntjperfequutus.

7 Cola habet Cani fimilia. maiora autem: Ex mefocohs juf^enfaJunt: H&cyerb ex neruis a dorfo in yentrem.

Inaperto eft 8<rhaecipfum fibi ipfi retmnifcentiae cauia fcripfilfe, qu^ ad dillecandorum corpo
rum prgeepta pertinent.Homo enim fimilem cani habet colorum naturam, fed ipfa bC maiora ef-
fe dicit, &ex mefocolis dependere, veluti fi ex mefenterrjs dixilfet: communius eft enim hocno-
j men mefenteriorum, premusautem mefocolorum. Tale vero aliud de ieiuno inteftino aut alrjs
"T “ ' ■ ~ gracilibus

_ IN LIB VI. H

gracilibus nomen non reperit: nam mefoneftion i,medioieiunTij aut id genus aliud nemo vnqua E
dixit. Continua quidem meienteria iunt tenuium'alt^crafforum inteftinoruni^ibilo minus di^ I
ftindtiones quedam propriae apparent; ac praecipue per venas in ipfis politas feparanf,vna liqui- i
dem propria vena in gracilium inteflinorum mefenterium deriuaturJtem&mcrairorum,qua2‘
cola nominant^altera propria delabitur, fimul cum vtraq3 vena arteria quocp difcurrente* Vincu-;
Ium autem mefenterri,perinde;at(|i mefocoliicontiriuirm enim totum,vt dixi,ad vnam quandam |
lumborum vertebram poft feptum tranfuerfum pofitam peruenit, haec autem fub ventriculo eft» |
Hoc quidem vinculum totum neruo Omillimum eft, quamuis eiufdem cum ligamento fubftatix i
fit.Quaecunque enim ex offibus orta exanguia corpora fimilia neruis funt,copulatiuos neruos ea!
multi medici nominant, a' neruis voluntatis motui feruientibus ipfa ex oppoOto diftinguentes: 1
quam ob rem 6«: in hac quocp parte neruorum appellatione ob flmilitudinem vocata funt, i

,g Laborant ibm Gratidi, ~)/t Munde parare T oculent a, aut Efiulenta. Q^a,~videt molliter, Qudicunque tangit ,\

^yLlia non l/alde Udunt,aut noxa non facile emendabilijl/t Frigida,')/bi hac opm eji.

Quae medicum laborantibus grata concedere,aut quae non concedere oporteat, hoc in volumi
ne perfede nobis contemplatis abunde erit,quemadmoda de alijs omnibus facere confueuimus: V
nam cum femel aliquid exade docuimus,nunquam iterum inalijs locis vniuerlum repetimus,fed
fummatim duntaxat perftringimus. Didum fane' dC in aphorilmis eft ad hanc rem aliquid, ipfo
j*.Aph.j8.Ex.; itafcribente,! Paulo deterior potus 8 C cibus, fed fuauior, melioribus quidem, infuauioribusaute,
oxd. 17 -s potius dandus*Porro' primo intuitu laborantibus aliquid obledamenti caufe gratificari videtur,

' non tamen re vera id faciens; omnia enim libentius atque fuauius affumpta, 8^ fi paulo deteriore
^ natura fint, melius concoquimus: longe vero vtiliffimum aegrotis eft aftumptos cibos dC potus
redecoficu At in propofita oratione alterius generis atque rei mentionem facit, per quam me¬
dicus nequaquam morbum exafperans, aegrotis rem gratam voluptatem^js affert, vt cum imma¬
ture Iauari,et bibere,et frudibus quibufdam vefci,aut frigidam potare permiferit. Interdum enim |
cuiufque didorum tempus idoneum atque vtile poftero diefuerit, aegroti vero medicos diem i
vnum praeuertere cogunt. Non nulli praeterea aegrotantibus ifta plerunque facile concedunt, vt i
' plus lucri faciant, eorum cupiditatibus morem gerentes: verum haec proredo non fecundum ar- j
tis decreta patrantur* Quod autem in aphorifmis didum fuit,& qugcunque hac in parte recenfet, |
vtili ter laborantibus medici praeftantimmi largiuntur* Iftorum autem, quae nunc deinceps ab i
ipfo fcribuntur, vfus eft, vt aegrormedicis magis obfequentesf eddahriNam quos libenter afpi-G
ciunt,illis magis obtemperant*Quapropter mater dC pater filio cibos faftidienti fuaferunt,vt fe ip ,
fum ad eos affumendos impelleret, cum nullus alius id perfuadere potuiflet:ita quoq? filius patri |
jfuafit dC matri,frater fratri,& amicus amico* At illis,quos molefte vident homines,^ fi vtilia co I
in Prog.c5, i .t. jfulant,obedire tamen recufant* Ad hanc igitur | egri obedientiam comparandam Hippocrates di |
».4.4’. 189:c,e cebat & prsedidiones nobis efle vtiles,atque omnino tegrojdmratiqni effemedicum. Ita fane 'dC \
apud nos Pergami qui a Deo clirarituf,d oBfequentes cernimus,iilis plerunq? per quindecim in-;
'tegros dies,vt a' potu penitus abftinerent, imperanti: qui profedo nulli medico id iubenti obtem j
* peralfenuNam ad aegrotum omnibus iuffisobedientem reddendum magnam vim habet, fi pro;
t;AP, pter h«c. ^ certo libi perfuaferit,raagnam inde ad fe vtilitatem proueturam* Tin hisj- ponunt eujqux in pro-1
pofitis verbis enumerant: de quibus iam fingula diftinde ^ponetes loqui aggrediamur, Vt mu
de parare pocUlenta, aut efculenta* Multos multoties medicus aegro potus cibos offert, contra,

^ ipfe vellet, eos praeparans* lubet aut eos munde parari; dC in quibufdam codicibus vice huius
particula x-ctdctpag i*munde, zabapia/; legit, quod idem fignificat. Id vero fit primo,fi vafcula, in
quibus potus cibicjj ferunt,nihil fordis habuerint: fecundo fi nullum aliud eoru, per qug laborati
; aliqua miniitrantur, Sxpius*n*vafa cibos 8 C potus continentia mundiffima erunt,illud vero,quo H
frigidam feruus aut calidam feret,confpurcatum afpicies: quemadmodum et aliorum vafculorum |
ad minifteriu pertinentiu quodpiam no nunqua immundu cernit* Ad hgc &^ipfe medicus in pri- {
mis maxime manus ^ puriflimas habeto,&[ faciem,& pilos in barba & capite,deinceps dC alias j
corporis partes, q ueadmodum BC vefte nitida* Quae in tuet (inquit) f grotans*Haec ipfa inquam, j
■ ^ ^grotantis curam gerentes,SC reliqua oia,qug in gdibus, vbi egrotat,funt,ita habeto, vt iftorum I
nihil ipfe iniucSde dC trifti aio c6fpiciat*Quin et dC ex miniftris illos plane'adeife,quibus maxime |

^ I dele(ffaf, 5 ( ex gubernantibus eos,qui gratilfimi funt,apud ipfum comorari decet; alios vero duo- i
: rum alteru aut nunquam erus cubiculu ingredi, aut non diutius ante oculos eius verfari*Hf c qui -1
; dem curiofe explorans medicus ipfe conficiet atqp difponet* Non nulla vero 'dC abfcp indagatione i
fponte dignofcuntur* Sf pius*n*infpe(ftante egrotum atq? curate medico feruus aliquis ingreffus |

! certum quendam hominem veniflTe nuciauit, qui ipfum vifere ac falutare cupiat: tu protinus hoc i
■ ! audito f grotans non nunquaIgtari vilus eft,nqn nun^ verqmagnopere contriftari, tanquam ab j

I hok ipfum non vete amate,fed fimulate,moleft!a paliurus fit. Atqui tunc mediemn Gportet,cum i
: quis ingrelTus eft,que laborans non libenti aio afpiciat,paulo poft aliqua verifimili rone quietem |

' ' ggroio conferre dicere: bC hac de caufa oes,vt ab eo recedant,pratcipere: conftat enim,^ tunc vna'

DE MO RB. V VL G.COM. IUI. iSi

Acum tton amicis amici egreffi haud ita multo poft denuo introire poterunnHuiufmodi fane' fpc^
«fiacula xgroti mentem modo exhilarantjmodo contriftant, non per ipfum viforium fenfum pro
prie,fed per cogitationem*Ci£terum qu^da vifilia ratione vifionis ipfius iucunda funttqueadmo
dum dC olfadiilia,& guftatilia,& 2L\xdibiliz,dC tadiiliajproprio quodq3 fenfui voluptatem afferunt*
Attame non eftin oibus iftis aequalis obletflatio: fiquide alrj alios & coloreSjSil figuras,& floreSjet
ifirpes,&;: germina,& piduras,aiiquavttriftia,aliquavtiucunda,contemplanf* Oportetitaq? med¬
dicum ab aegrotantium domeftids percadlatu,quibus'nam ipfi deledlent, haec iubere in cubicula,
vbi iacent,inferru Quecunq3 mollia tangunt. Secundu ipfam folam nudam^j3 tadoriam fenfione
iucunda hgc funtJ quemadmodum rurfum flores,ftirpes,6<: variegata,aliac]3 omnia fupradidla, fo¬
lam obledlant vifionem* Adrjciemusigitur,quecuncp eiufdem generis cum antedidlis funt,dimif-
fa vero taquam manifefta fuerunt.Duorum enim fenfuum vifus fac tacflus folum meminit: at tu
olfedum adijce,guftatum,& auditum.Et in auditu,quemadmodum dC in vifujdiuidito, non nuU
* la quidem ipfum fenfum folum dele<aantia,vt fuaues voces: aliqua per auditum animum contur¬
bantia, vt cum triftia nundantur: e' contrario alia quaedam obledant dC exhilarannid fane' 8 C vul¬
gus omne haud prxterit,nihil eorum, quae trifii animo aeger auditurus fit, ipfi renunciari debere;

B quemadmodum contra omnia ipfum vehementer obledaturarenunciari conuenit: quin & ali-t
qua falfo' adtjcienda funt. In iequenti fane' particula non nulla eorum,quae dC hic omiffa fuiffe vi-
debanf,refumens addit/alie/.Praefcriptio haec eft aliarum,quae dicendae funt,gratiarum.Nam cum
praedixerit /laborantibus grati3e/,deinde inquiens /munde parare poculenta aut efculenta/,ac de¬
inceps de omnibus quae videntur,poftea de tacfiui iucundis,fermone facfto,praeter di(ftas,alias fe di
dlurum gratias pollicetur: quas paulo poft auditurus es. Porro' quidam hanc preforiptione /alig/
de exemplaribus penitus deleuerunt: aliqui uero non in foeminino genere fcribunt,fed in neutro
vocato genere /aliane valde laedantjaut ne noxa non fadle emedabili, vt frigida, vbi hac opus eft/*
Non valde laedentia, interdum exhibenda funt vehementer ipfa cupientibus: ac nifi acceperint,
medicum tum ofuris, tum auerlaturis, dC nullum eius praeceptum obferuaturis-Igitur neceffein? '

terdum eft quaedam illis exoptataconcedefe, nifi magnum Tintdetffmeritum allatura; Prodicito
autem ab ijs aegrum laefum mVte^ipfi gratificandi caula ea conceder"e m pofterum te viciflim

ab eo petere,vt in reliquis obedientem fele exhibeat :noui enim quofdam ex ea media liberalitate
obfequentes euafilTe* Hoc fane' modo, SC ego rhultoties frigidam aquam in iIU's morbis exhibui,
in quibus poftridie eius vfus requirebatur, id folum xgrdtanti gratificatus , vt optimum f propi- ;

C nandi tempus pf xuerterim: fimiliter vero 5 ;^ de balneis, vino, atque id genus omnibus, me fecilfe
memini* Verum fi morbus nec poftridie, neque prorfus vnquam, vllo iftorum egeat, aegroto ne- i
qua^ concedendum; exiguam enim noxam futura pofthac languentis obedientia emendare po¬
terit ; noxa vero' adeo magnajVt extremum periculum inferat,aut morbum in longum tepus pro¬
ducat,non itidem deleri & in priftinum redigi poterit. Scribitur etia propofita pars per alia ver- ;
ba, Vno quidem modo fic /fed dC valde nocere, vtfrigidam,cum opus eft/ voce hac 0 Ka 7 rT&tv i.no
cere v habente in fine: & hanc quidem letflionem veteres explanatores agnofcunt; Altera quoqs :
in alijs exemplaribus detracfta v litera ita fe habentem inuenies /qug non valde nocent,aut non fa
cile emendabili noxa,vt frigida, vbi hac opus eft/: vult autem propofita oratio /aut no facile emen
dabili noxa/ ea fignificare, qux non cito remedfjs cedere queant, vt imprelfa iam l^fio remouea-
tur.Caeterum hac de re, quaecunque prius, dixi reminifcentibus, nullam aliam prxtereanouam
explanationem pofcere conuenit.

^ Introitm, Semiones, Figurdy Veflis Aegrotanti, Tonjura, Vngues, Odores.

Ex iftis oia reliqua proculdubio ad medicum referunt, fed inter ea vox hgc polita/ ggrotati/ du
D bitatione quadam excitat* Vnde quida ea penitus detracfta lefe nequaqua eam, inuenille fcriptam
diirimularunttfedvetuftilTimiinrerpreteshancquoqjledioneadmittunt* Verum lingula dida
particulatimpriusexpendentesfortallisaliquid verilimileadipfaminterpretadam nadi erimus*

Et primo quidem introitus medicoru ad ggrum,quolcunq3 ipfi gratos faciunt: fiquidem no nulli
i.f: 4.C.I. aegri a' fepius vifentibus affici fe moleftia opinanftalfj contra crebro ‘'^leinuifimagnopere Iftant:
Quidam autem medici funt, quicoufcp infaniant, vt etiam in dormientium conclaue ftrepetes pe
dibus,aut vociferantes ingrediantur : ob quf expergefadi ggroti & illis irafcutur, & maxime fe Ig :
fos elfe conqueruntur.Haec igitur oia prouidere medicum oportet, vt neq3 nonin tempore acce-
dat3neq3 petulanter cum multo fl:repitu,S£^ elata voce, aut inceiru,autalpe(ftu, aut aliquo prorfum |
huiulmodi indecoro* Sermones. Inter prgeipua funt dC ifti,cum egris a' medicis rede aut non re- :
defad;i:quidam.n.fermQnes fummefamifunt, tales fane', qualem Zeuxisa'Bacchio fcriptuelfe ;
teftatjCallianadafuilfe Herophileujinlibro de memorabilibus HerophiIi,&: eiusfed^ftudiofo-
« ru* Ifte ggrotanti cuidam atq3 dicdi,moriar,hoc carme refpodens fuccinuiffe fertur,Pulchra prole .

« micans nifi te Latona creaiTet. Alteri quoq3,moriar, dicentijrefpondilfe. Et Patroclus obit, te qui ■ ;
prgftantior ipfo* Caeterum quidafn huiufce tepeftaris medici, ^fi moderatiores Callianade fint,
afpere tamen & ipfi erga laborantes fe gerunt, adeo vt odio ipfis fint: ficut ali qui e contrario ler- ,

~ ^ ____________ uiliter ^

'A V'

IN LIB. VI. HIPP.

luili ter adulantes ob^ i'd ipfom eotemptuifuere* Quemadmodum autem aegro medicum odiofum
; videri non conuemt,ita neq3 contemnendum: fed humanusjmoderatus fuauFs^ aSmli^gramta>
ifemetiannHuare^^^ emmTOFdiOTnfaegefvTdeHm^uendamadmiretu^ pwoqtjam illius

praeceptis obtemperaueritAntiquifllmumigitur fueritneq^adeomedicTOTjefubmittereatque-
adulari, vt fui contemptum pariat: neque rurfum perinde,atcp CaflSniSre, fe rufticum atqp afperiS ‘
exhibere: id fiet autem,£ & afpecfiu,& voce, & omni corporis habitu,medici grauitatem retineat,
^grotantem^p tjs,quae ipfe praecipiat, morem gerere edoceat» Sermones vero multiformes funt, I
i tibi% exempli caula aliquem proponere me non pigebit» Poteritfane medicus a'prooemio veri-:

' fimili exorfus omnia ea deinceps aegro tanti recenfere,quae in hanc re ab Hippocrate tradita funt,
i^Apho.i.Ex, primo quidem in aphorifmis ita dicente, || Oportet autem non modo feipfum exhibereea, quae «
ord, z.b I oportet,facientemjfed etiam aegrum,& afififtentes, dC exteriora: & in primo,.de morbis populari- »

' . Epid co.z.t. j bus, II Ars per tria,morbus,aegrotus,medicus. Aduerfari morbo ^grotum vna' cum medico opor- «
1 ; i tet»Cum^3 tres fint,medicus,morbus, 5 £: aegrotus, fi medicum folum cum morbo pugnantexger-

i deferat, vel efiam ad morbum transfugiens medico repugnet, medicum a' morbo fuperari contin |

I get» At fi morbo relicTio, medico fubfidium contra illum ferat, duobus hominibus contra vnumj
; morbum pugnantibus futurg vicfioriae magna fpes eft: ficut e' contrario defperandum penitus fit,iF
: fi aeger a' morbo ftans medico aduerfetur, folus enim ipie relidius, a' duobus hoftibus expugnari
p oterit.Id exeplu tibi fatis efto: a' fimiifin» multos id genus alios fermones cogitare poteris a' me-
^ dicis cum ggrotis fieri» Non folum autem fermonum a' medicis cum xgris faciendorum talem ef-
i fe iententiam conuenitjfed etiam vocis magnitHdinemj& tonum,Sd omnem adtionem fententiae
5 fefpondere iermonum»Quo'd ii quis cum erudito viro colloquatur , rief6Icecifmis barbarifmis^j3;

C ; vtatur, caueto :nam dC ex hoc medici aegrotis fpernendi videntur» Figtira^^Et figuram corporis
fiotius in introeundo atq3 fedendo medicus neq3 humilem prae fejferat, vt contemptum mereatur:
necpfaftu quodam atq3 arrogantia turgentem»Quidam enim extenti ac patentes introeunt ac fe-
ident,non hulb fradfi dc molles, ali) veroincurui atq3 abiecfii»Itacpomnes exceffus deuitandi funt,

& inter eos mediocrem eife tentandum eft» Quo'd 11 non nunquam (raro tamen id euenit) aeger'
fiumilitatem 8^ abiediionem quandam amare tibi videatur,a' mediocritate ad humilius te paulum
jd^: rcendere,humilioremq3 te ipfum effingere fatius fuerit» At fi e' contrario fefe habeat, tu con- ;
jtraria facito, paulum a mediocri 3 C tibi naturali ftatu ad alterutrum latus decIinans»‘'VH?isrEt ip
Ifa eadem ratione mediocris efto,necp valde fumptuoia, vt arrogantiam indicet,neq3 fordida & ni¬
mium vilis: nifi fi xger ipie immoderatius aut pretioia veftimenta amet, aut fordidis oblecftetur, G
tunc enim a' mediocritate ad illud,quod aegroto magis placeat ,deic endito,jguatenus id languenti:
arridere coniecfturaaflecutus fueris» Hanc appellationerh/xgrotariti/reliquislnteriedamob-
fcuritatem offundere fupra dixi: at,fi initio fermonis aut in fine pofita foret,nihil plane' dubitatio¬
nis attuliffet,omnia hxc f vt aegrotanti iucundiora iunt,medico effe praeftada,introitus fermones,
figuram totius corporis,veftem,tonfuram capillorum,vnguium decentem modum, odorem.Ete ;
inim in introitu alius ad alium aegrotantem, vt paulo ante pofuimus, modus eft» In fermonibus fi-
-militer: non nuHi»n»medicis fabellas narrantibus dele(ffanf,non nulli eos Eftidiunt: aliqui graui- |
Ibus 8 C ferqs fermonibus gaudet,aliquifacetis dC lepidis: & de figuris corporis, 5 ^ veftimetis, quo-;
ina m4?a(flo jucundiora ^grotanti conijcereoporteatjiupracomprehenfumeft» Tonfura capillo-;
jrum» Tonfuraiiaturaliter quide optima fuerit, fi ad capitis ianitate conferuandam fiat:alijs»n»alia
Itonfurae fpeciesconuenit: aegrotis vero non omnibus idem tonfurae genus placet»Hoc igitur te
|quoq3 conriderareoportet,eius,quemedicaris,ronem habentem,quemadmodum Antonino Co
•T jmodi patre imperante ocs eius familiares faciebat ad cute viq3 detonfi»Lucius“veroebFmimos ap

deiisqu^imc pellabat,8dicGfrcorurfum, quicumipfoverfabantUr,comamnutriuerunt» Vnguek |jQuantos
dicatr. {medicis vngues effe oporteat,ipfe in libro de agedis in medicatrina edocuit,illud addes ipforu de- H

I. t.io.7‘‘.io4.b modum afpedfantibus effe iucundum.De vnguibus aut, fcabie, aut aliquo alio id genus vi¬

tio afFe(ftis,quemadmodum 8C de pilorum capitis aftecftibus,alopecia f»& porrigine,neque fermo
faciendus eft :h£ec»n»vt iam praeter naturam medicum patfficut morbum articularem veheme-
tiore,6d aliquod eiufmodi aliud, turpiffimu eft» Odor» Porro'totius corporis odor dC oris pcipue ,
non nullis quide natura putidus eft, ficut altfs quibufda fine vitio: no nun^ per incuria teter odor
jfit,cum medici nihil errare fe putant,fi cf pas aut allium redoletes^aegrotos vifent. Quinto fane' ci-
/ ui noftro Romae medicina exercenti id contigit» A prandio diuite quenda ac ppotentem hoiem
f vini odore vehementer fpirans inuifit.iEger ita^ cum capitis dolore magnam febrim habes, atcp
ideo vini odorem exeuntem egre ferens,Quintum,vt longius aliquanto recederet rogauit,qm vi
^ num immoderatius redolensipfirm contriftaret: haec quidem aegrotus modefte dicere videbat»
At Quintus ipfi ftolidius refpodens, odore vt f quo aio ferret, praecepit,nam dC fe quoq3 aegrotum
t ex febri male olente fuftineredicebat,mul tum aut interefre3febrim"ne quis,anvinu redoleret» Al-
! ter fuit medicps in noftra Afia,cui axillae adeo fcedum odorem expirabant, vt vir nullus elegatior
eius acceffum aegrotans ferrepofTenOportebat igif eum prius fuoipfiusfymptomati mederi', at- ■

__ ad alios curados f efe accingere»Na etf^vt Eircis,Ingenitus putormfit, ad mediocritate tn

; ^ quandatiT

DE MORB. VVLG: CO M. IU I. _

A quandam redigi poteft:rurfuml3ae^iiKdi0critas-quofidfanistti^efftDnibtisf&T^^^^ [

tibus mitigari poterit. Alius igitur quidam os naturaliter putidum habens^eius putorem dC pur^ i
gationeSf: medicamentorum ad idfadentiumpotumitigabat:atq3quotidieautamomi,autfolq i
malabathri,aut aliorum id genus odoratorum^in ipfum paujdllum quiddam conqciens,ita ex ^di |
bus proficifcebatur*

'0 ^qua DecoSia Tum quidem'y t aerem admittat, Tum'yero ne plemmft^ct operculum habeat.

In quibus afFecflibuSjaut cuius vtilitatiscaufa, aquam decoquere aut quamcunque aut vitiolam i
tantum conueniat, in verbis iftis declaratum non eft: quam ob rem neque vllum exipfis frudum ;

; percipimus. Videtur nanque Hippocrates, ficut alia multa in his libris querendi magis caufa, ^
in vulgus aedendi,adnotauiti,ita hunc quoq? iermonem confcripfiffejnobis quidem imperfedum, i
* libi vero ipfi ad recordationem integrum. At fi nobis ipfis hunc nodum explicandum propona-I

mus, qualem aquam prius decoquere conueniat,atque ita deinde refrigeratam bibere, fi quidem ; |

ipfam frigidam bibere volumus; & contra rurfus, quam calidam aquam bibere volentes: haud
perinde coquemustfed huic operailum facientes, vafi,in quo calefacfta eft, magnitudine refpon^

S dens: illi vero nullum tegmen imponentes, fed calentem aquam in nudo detedo^ vafe fub diuo ' i

' expofitam dimittentes:8C quteremus deinceps, quiaffedus calidas, qufuefrigidas aquas poftu^ : i

^ lent: nos quidem vtile aliquid inuenierauSjiiihil tamen ad inuentionem ex propofitis verbis pro
ftciemus, quandoquidem initium nullum clarum habeant.Quocirca dC non nulli ipfa cum fupra ^
pofitiscopuIant,vt Artemidorus voluit cognomento Capito: fed plurimi ipfa ab illis feparan^ :
tes feorfum confiderant. Igitur fi cum antepofitis coniungantur, huiufmodi eorum fenfus erit /la !
borantibus gratiae, vt munde parare aut poculenta, aut efculenta/ dC extera, qux deinceps dixit
Hippocrates.Deinde poft vltima verba /aqua vero et ipfis interdum frigida propinanda,cum aut;
ofienfam prorfus nullam, aut perexiguam, ex eius potu fore metuamusADeindefibi ipfiadre- ;
iminiicentiam, vt aiunt,deinceps modum ipfius prxparandx tradidit,fortaffe nequaquam volens
fontanam aquam prius,quamincaluerit,exhiberi:fortalTe vero'^ aliquam diftindionemna- ;

Idus, quibus calefada prius 8^ mox refrigerata, aut quibus omifla calefadione potui dada fit. Aut
forfan optimam aquam non codam, vitiolam vero codam, prxbere voluit.Fortaffis etiam opti- ;
mxaqux duplicem refrigerationem prodit,vnamquidem,quamcircunfufus aer efficit. Porro'in ;

I Alexandriatota^3/^gyptoipfos aquam in teftaceis quibufdam vafis hoc modo refrigerare con-
Clpexi.Occidente Sole aquam prius cakfadam in vafculafimdebant: deinde fublimetotum hoc I
vas in feneftris vento aduerlls , vtibipef-tQtamiiodenTurefrigefceret, fufpendebant: poftea ante i
■ : j * Solis ortum vas hufflijdepofitunxfrigidam-aquamcireumfpargentes , frigida ftiam folia toti vafi i
circundabant,non nunquam vitium aut laducx, non nunquam vero & aliarum id genus herba- i
rum,vtfrigusid,quodfubnodurnbaereacquifiuerat,diutiuspermaneret:multovero'magisad i
huiufmodi apparatum, cum optimx aqux ipfis facultas non effet, homines deuenere. Dico au- ;
tem optimam aquam 3 C omni vitio carentem, qux neque limi quicquam habet, neque male olet,

€£ guftatibus nullam qualitatem prx fe fert.Quxdam enim prauas qualitates permiftas habent ia
lis, aut nitri, aut fulfuris, QC bituminis, 6 C aluminis, aliorum^3 id genus: in quibus omnibus prx'- :
ftat,quemadmodum legumina multa prxelixantes idonea efui prxparamus, olera, & frudus, ;

& animalium^partes, eadem ratione dC aquam prius decodione ad meliorem naturam permu- : |

tantes ita propinare. Prxterea ££ ob alium fane vium aquam prxcalefadam refrigeramus,etfi ne-;
que fapore,neque odore male deprauata fit, atqueOt exquifite pura: quando in ventriculo ipfam ( .

diutius commorari,aut percellere,autinflare,autdegrauare ventriculum perceperimus. Sunt;
enim profedo dC id genus multx, quarum prxeipue ob optimis aquis diferetionem Hippocrates i
«Dmihifcripfiffeviius eft,vbiinquit: |j Aqua cito incalefcens,ac cito refrigefces,leuiffima.Necp enim; 5a,Aph.z6.Ex. i
inlutofis, aut male olentibus, aut quippiam medicamentofum guftatui imprimentibus, huiuf -1 ordia. 3 9.h. Et;
modi fignum vfui efle poteft,cum illg omnibus notx apertx% fint,ied in illis, qux omnibus hifce i •

qualitatibus careant. Aliud vero' ex aeris corrupti miftione vitium ineft, aut aliud quodpiam ip-1
fi aquae ingenitum ab ignota caufa proueniens.In his quidem fupradida nota optimum diiudi- • j

candi inftrumentum eft: nequeenim id genus aqux cito calefiunt, aut refrigerantur. Aliud quo-; !

que indicium huic fimile ab oleribus, aut leguminibus, aut frudibus, aut carnibus, aut radicibus i i

in ipfa aqua incodis accipitur:fiquidem in optima aqua celerrime, in vitiofa tardiffime elixatur: i |

vocant 'que huiufmodi vitiatas aquas veteres quidam indomitas fiue crudas,fiue incodiles, perin;
de ac ipfa legumina,qux difficulter vix^selixantur. Ob has itaque vtilitates nonnuaquam prae-;
calefadam aquam refrigeramus.Quin et ipfam calidam bibituri,cum aut lutulenta^aut lim ofa,aut i
A-li-Ct-tx. ■ foetens eft, hunc in modum prxparamus*''Nam prxcalefada ciim refrixit, tunc euidenter puto-;

{w 6 .}i.a. quem ex putredine plerunque contraxerat, abijcit:omnisc53 pars terrea facile fubfidet: quae |

cum tota aqua prius, quam incaluiffetjminutatim permifta, vna^j cum ipfa epota haud contem- j j

nendam noxam infert,& maxime quibus renes, aut veficajprogignendis calailis procliues funt. |

Ac fub diuo quidem non aquam modo ca lentenijed etiam alia quaedam exponere iftiusfepa -1 !

^ rationis i 1

_ IN LIB. VI. HIPP.

rationis caufa medici mihi excogitale videntur,Nam quaecunque ex diuerfae natura materrfs co- E

■ ftant per minutas particulas miltione conflata, haec poit calefactionem refrigefcentia facile fecer^

, nuntur: fed ftatim a' cocfHone ante^ refrigerenturjadhuc motione agitantur, atc^ ideo omnes eo¬
rum particulae permiftae funt: fed refrigeratis graues ac terreae fundum petunt,leues fuperfluitant»
Itaqj fi cum praediclis, in quibus fcriplit Hippocrates, laborantibus gratificandum, de aquarum
coctura fermo copuletur,et ipfius vtilitas euidens efi: atq? id,quod dicitur,quale'nam fit,exquifl te
fortafle inuenerimus. Sin aute a praedicfiorum continuitatejmodo propofita verba diuellentes fe-
paratim contemplemur,plena dubitationum erit.oratio* Prius igitur ipfam,vt fuperioribus anne
xam explanabimus,dicentes aquae ab ipfa praeparationem innoxiam fignificari, frigidam potatu
ris: quam di. ego faepius faciOjCum aegrotanti alicui frigidam aquam prxbiturus fum, neque mihi
fontis aqua bona fcatentis facultas eft»Romae nanque, ficut & multa alia in ea vrbe eximia funt,

^ ita Si fontium elegantia ac multitudo eliadmfrabffe j eorum nuito foetidam aquam, aut medica-
tam,aut turbidam, aut afperam cfudam^[3 efcfldEiite,frcurncc^flrgaiiirai patria rioftratin mul¬
tis autem alqs vrbibus haud paucaedeprauatae aquaereperiunturJllae fane', quae ex Tiburtinis mo
‘ ' tibuspe¥iapicfea&frfinlasinrlv0manamciuitatem.deriuantur,alqsquidemvitijscarentescrudiuf-;
cufetsnes&ntjVt necp celeriter calefiant,vt vrbani fontes, neqj refrigerentur ineq? celeriter in ip F
fiSjVt in fontanis aquis,qucECunque inieceris,elixentur legumina,& olera,8C carnes*Ex his autem:
alia altjs in lods multo crudiores funt,& ab ipfis indigenis durae graues6|3 nominantui:,qj ventri-i
culum infeftent, bC a potu onus quoddam plures percipiant :nam fere' S>L alias multas caufas quic-
quam efficientes ab effecflu denominare confueueruntrfic igitur & huic contrariam aquam, opti
mam fcilicet laudantes, leuem & mollem appellanu Caeterum omnia hsec enarrata cognitu qui-;
dem vtiliafunt,fed nihil ipforum propofita verba docent, neq3 fine oftenfioneneqa cum ofienfio :
ne,neq3 breuiter et obfcurius,nec^ dilucide ac pf olixius» Satius igitur mea quidem iententia fuerit 1
omnes nuiufmodi orationes integras praeterire* Quamobrem li Hipp.c»3'a^s,.quo pacfo aquam;
potui frigidam praeparare oporteat, tradere propofuit, huitifinodi eritvcrborumfenfus: Si aqua ■
pr^dicfd vfus caufa decoquamus, aut nihil yafculis, inquibusdecoqustur, fiiper imponemus, fed;
quae decoquitur aquam in aere ambiente libere verfari permittemus: aut e' contrario aliquo oper- i
culo vafculum integentes aerem excludemus*Rurfum vero'haecipfkjautinter decoquendum,aut i
ab decodione inter refrigerandum fieri debere didum efle intelligere poflfumus: fed in refrigera- ^
tioneintelligi credibilius efl:,in decodione vero incredibile*Neq3*n*docere poirumus,eufna vfui
inter coquendu aer ambiens futurus fit,quae decoquuntur aquas ne attingat,exclufus: fed in refrf Q
gerando poft coduram,vbi alicuius putei,in quem vafculu demittamus,nobfs facultas eft, aliquo
tegmine vafculum claudere, ats^ vndiq3dtligen£er obftruere necefeefr:vbf vero' puteo caremus,
detedum vas, vt frigidum aerem admittat, relinquere conuenit* Caeterum non nulli explanato¬
res verba haec a' iuperioribusdifiunda legenda eife cenfenteSjHippocrati de vitiofis aquis fermo-
riem fieri aiunt: de(^3 illis maxime, quatcuncg ob aliquam terream admiifam materiam huiufmodi
iunt:Menfuram autem temporis codurae eam efle opor£ere,vteoufquef.coquantur, donec pur^e
fiant,atq^ aerem externum fi admittant,perfpicug: ob huius*n.admifl:ione,non iuapte natura opti
mas aquas fplendidas apparere afleuerant:atq3 ita de rerum natura fermonem aggrediunt, cuius
ipfi nullam tonem affignare polfunt. Splendida naq3 pura aqua confpicif,non aliqua fpiedida \u'
ce extrinfecus in ipram inciddeded ab occurrente lumine permutata: quemadmodu et aer neq3 ^
fe ex proprianaiiiraluces,alioqui &-nodu oino luceret: veru fummos eius fines folari radio feric-
tetotusjcu fit fibi ipfecontinuus,alterafcit et commutat.In aqua vero'aut aere,inania eflfe ipatia,ca
Epicuri S^Afclepiad^de demetis opinione concordat: Ariftotelis aut Stoicorum^3placitisad-
uerfaf,qui nullum in mnndo locum efle vacuu,fedoia corporu plena effefibi perfua{erut:neq3.n*
in pumice cauitates terreis.corporibus interiedx ipfis penitus vacuae videntur,fed intra ipfrs aereH
contineriteftanf:inaqUaquidem,haud€fletalemmeatui 3 fabricam,qualisinpumicelapideeofpi *
'cif,fed quoquouerfus iplam fibi efle continuam.Redius igif eft id,quod inquit /vt aere fufcipiat/
de vafe no operculato didu elfe putare.Nam quod deinceps fcriptum eft, didam explanationem
non admittitjita fe habens /tum vero ne plenum fit, di operculum habeat/,propofitis fane' verbis
opponitur,qug funt haec /aqua coda tum quidem vt fufcipiat aerem/: nam fecundg particulg fub-
fequenti, quae vas contedum efle vult, verba hxc aduerfantia operculum vafi prorfus interdicut:
id^3 fignificauit Hippocrates fcribes /tum quide vt aere fufcipiat/: vasimoperculatu aerem exclu
det, detedum vero fadle fuicipiet. At in aquis a frigido aere refrigeratis id fieri nos dicimus que-
admodum Alexandriae facere conlueuerunttvbi vero torrentibus codam aquam fubtjciunt,tum
vas aliqua ex parteinaneeflemelius fuerit, quo aer inter operculum dC aquamin vafe politam co-
tentus ipfe prius^ refrigeratus fkddnde attadu vicinam aquam refrigeret. Vt.n.aqua facilius, ^
i omnia terrena corpora,calet atq3 frigefcit,quippe cum illa tenuitate partium fuperetj pari ratione
8 i aer,^aq«a :admirandumcp mihi plane' fuerit,nifi quiipiam huiufce rei quotidie euenientis ex¬
perimentum fentiat. Vaierumaancp vinariorumquod reclufum apertum^3 fiierit, vt vinufaci-
_k acefcatjin caula eft,ficut e' coirario bene operculatum minus id patitur. Adhuc vero minus ple-

■ .' ..'■ ‘ .na

DE MQRB. VVLG. COM. IIII.

A na vafa: nam quae aliquantulum vacaafiint,qma€*em«ts^faalirf^t3f€E:®anrrrj^Streiaws ^
ab ambtetco:trinfecus^fmBtanrf: fccf plena, ita vt vinum operculum attingat, per illud quidem
imbedlliter admodum atqj obfcure eoufcp vitianf,quoulq3 fane' tegumenti denfiras peruenit* In-
uenies itaq5 picataaut g^ j p ^diafedmHus-vinafyttcera coleruare: fed qug folo coriojficut & qu§
cuneis obftruuntui^reuiori tempore durant r quodrca obUruda^prcusTCuneis aut corio dolia gy >
pfo deinde ac pice obIiniJt.Hac ergo ratione c 3 aquamirigidillimam reddere voluerimus,niuem
habentes,prius feruefacflg aqug ipi^exterrusdrc^ponemust^rituecaretes in puteo,aut torre>

. teipfampriuscalefa<na,vtfeciliuspermutetur,refri^ahmius^:na^uodq3pdBS-cal^itena'vid
irisin ieTotum^feraaionem proptius ob raritate admittit: ob pr^didla vero caufanra b ae re fr fgf> '
do aquam tagi artificiofe molimur» Igitur fi codae aqug refrigerandg caufa hgc ab Hippocrate di
; da fiiere,verifimilem explanationem nadi fumus: at fi viiiofae aquae corrigendg,confiderare dein
: ceps debemus a' codura iterum exorfi,qug tota gquabiliter aqua fundens,ea ad partium feparatio^

: nem idonea reddit» Permancnte.n.adhuc in ipfa ob calefadionem motu,aliqua craffiora corpora
; ineanatatiafublimiusefferrineceireeft:motuverointotudefinete,terregparticulgingenitopo-
; dere defcendentes, in fundo continetis vafis refidebunt, aqua vero iuper has fluitabit» Hanc pau^;

B latiminalteruvas transfundentes,citra noxam deinde vti poterimus» Verum Zeuxis,neicio quo i
I modo,initium iecudg huius orationis particulg ita explanauit: Vult (inquit) Hippocrates aquam ^

« : non innatare vdriculo» acutum f» tonum fecudaefyllabg huius nominis l/uTrAiov fuperim pones, 1
: non,vt ali),primae,per ipfum voles non vas plenum intelligi,vt illis vifum fuit,fed vetriculo inna j
: tas,quod idefonatyquodiupet&EkasjCgterumqimamas erga amatu caligat cgcutit^ 3 , iccirco nfi i
; ipforu amor pleruqg nos in noftris folis-rebus cgcosreddil,quauis aliena pipicaciffime cernamus* I

11. j ironiam ex San^uimproflmijs ^qua Jubcutanea laborant. j

i Horum verborum eadem atqj iftorum vis eft,quoniam fanguine profufo diffoluuntur : vtruqj |

I enim refrigerato corpore prouenit» |

1% i Si,Qualiapurgariconuenit,PurgentFdctletolerant. I

I Non nulli fine coniundione /8(/ haec verba fcribat,quemadmodum SC in libro aphorifmoru; ;

: Plurimi vero'coniundionem/&r/interponunt, volentes quidem hoc verbum/cofert/nos fobin j
i telligere,quod expreffe in verbis in aphorifmisfcriptis habetur: ea vero ita icribuntur: f Si qualia i^.Aph.ij.Ex.
«(D conuenit purgari,purgentur, confert,& facile tolerant» Hoc vero loco coniundione /&/ addita or<l.io.h
« indicare aiunt,q) prgter id,q> ipfis confert per purgatione fada inanitio,facile quocp eam tolerant,
fiue nobis purgatoriam medicinam exhibetibus, fiue & natura ip^ ex corpore infeftos humores
depellente,euacaatio fiat: nam purgationes appellare confueuit Hippocrates non folum a'medi»»
camentiSjied etiam a' natura fadas.^hucydides autem 6 C euacuationes in morbis impetu natura:
per fymptoma ratione morbieuenientes, purgationes & expurgationes appellauit,ita dicens:Et
rt expurgationes bilis omnes,qugcfiq3 a' medicis nominatg funt, acciderunt» Hgc vero ab ipib in pe i
ftilentix narratione fecundo hiftoriarum volumine dida iunt*

15 In .Aeno Legumina edentes ajiidue, Feeminx., Mares, Cruribus imbecilli euadebant, ^permanebant. Verum

etiam Eruum comedentes, Genuum dolorem contrahebant.

Deefi; Interpretatio.

* 4 Euidenter V igilans Calidior exterius. Interius autem frigidior: Dormiens e contrario.

Initio partis iftius pofita hgc vox/euidenter/ ide fignificat,quod manifeftej&T dilucide: fequen |
tia vero' verba huic voci /vigilans/ adnexa perfpicua funt,opinante Hippocrate extimas vigiian^ I
p tis partes calidiores,internas aut frigidiores: dormienti vero cotraria euenirc,Id nepe ex eo appa^ ;

I ret, qj dormientes cum pluribus ftragulis, tum dC capitis egent tegumento, fi frigidus, vt liyber.- i ■

I no tempore,quo circunfunduntur,aerfit:atqui interdiu vigilantes hgcnonrequirunt» Quinetia i
maior inipiratio plus caloris in penetralibus corporis colledum eife teftatur» Pmn3F6rrcmc054>^
diones in dormientibus efficacius,glnvigilantiBiHfien7nd fetum iITvenn^^ ingeftorum ci-'

borum,verum etiam humorum in iecore dC venis, corporis abditas fedes in dormientibus Calidio i
res effici fignum eft:cum a' nobis coceftum 8 C fupra oftenfum fit ingenitum calorem omnium in ■
corpore concodionum prxcipuum efle opificem» Ita fane' & in libris aphorifmorum memoria: i
<« prodidit de aetatibus,temporibus,8C vitae officrjs,vbi ait, | Ventres hyemeS^ vere calidiffimi funt ! 1VAph.15.Ex.
<£ natura, dC fomni longiffimi: his igitur temporibus &C plura ahmenta danda funt, fiquidem infi- ^

I tus calor multus: pluri igitur indigent efca: indicio funt aetates 8 C athletae. In hifce quidem verbis '

« i breuiter de gtatibus locutus eft: in altero aphorifmo latius,atqp ideo clarius,ita inquiens, || Crefcen ' i V Aph.14.Ex.
« i tia corpora plurimum habent infiti calidi,plurimu igitur requirunt alimetum: fin minus, corpus '

« ! digeritur: Senibus vero exiguus calor ineft,iccirco igitur paucis fometis egent» Secundum gtates s

j quide haud intro foras^3 ingenito calore migrante,fed temporis progreffu tabefcente,fenilis gtas
j oiumfrigidifrimaefficiiur»Athyem e calore in penitiora fe codete vetriculus quidem 8 C reliqua
I A 7 V. A vifcera”

IN LIB. VI. HIPP. _

^ vifcera calidiorajfubcutanex vero partes frigidiores redduntur: Quemadmodum terra: profundi E

't ' tasTiyan^lidaippifet^pfoptef quod dC fontes calidiores fiunt: & aliqui in profundum vfcpfo.-
diente|jCumjprocql a'terrae fuperfide recefleruntj euidentem caliditatem percipiunt»

15 Pei^dlidonatuM Refrigeratio, Potm aqua, ^uiefcere.

Quod his verbis praecipitur, clarum eft» Oibus.n.t)s,qui calidiores, ^ deceat,funt,fummam vi
dius rationis ad refrigeratione redigere expedit Jtaqj frigidioris temperaturae cibaria ipfis danda
funt: & aquofa potio, aut ipfa aqua potui praebenda eft: parum^j^ exercenda corpus eft, foli nane®
.adneceffarias adliones motus fufficient» Nihil% dubijeftab ira & curis vehementioribuseiu^

: modi hominem abftinere debere» Quin etiam quotidie lauationibus aquarum dulcium vti, non
femel tantum,verum etia fepius,fi velit conducet. Nec non et ciborum,quos comedit, vis refrige
! ratoriaeftoj&aeftate praecipue. Verum ante omnia illuditis fermonibus memi nifle op us eft
: ^calidas naturas appellare eas Hippoc ratehrcenfa etrflfeTquae nomgenitoHIore,l[ed acri dC mor
daci abundant: quemaduentitium, & non naturalem elfe arbitratur,

16 Somnus in-Frigore Veiltbiistedio. p

Plurimi huiufce libri interpretes hac particula orationis feparatim explanat. Mihi vero ipiam
: cum fupraferipta coniungere fatius effe videtur, atq^ vna integram orationem hoc pacfto infiitue:
i re/percalido natura refrigeratio, potus aqua, quiefcere,fomnus in frigore veftibus concedo/ haej
; graeca vocem i» litera v feribetibus nobis ac proferentibus, non per iJt ,, quod idem eft,!

■ ac fi cum articulo quis ita diceret ra Eos.n.qui immoderatius calida teperatura funt,me;

; lius eftin frigido loco dormientes aerem plane' frigidum per infpirationem attrahere,maxime

; qih per fomnum calor in interiora corporis mergitur. Cgterum fi vt in fomno,calido exteriorem
; fuperficiem deferentejinterna corporis magis calent:fic 5 C ambiente aere cutaneis partibus frige-i
I Edis,corporis pen itio^ ncalefcaht: haud perfede homo aeris infpiratu refrigerabitur. Prgftabit i
' igrtuH&agufisoTefad^qsfflfdfeadlcutimMbremTTOUCaTe;vero aerem~perinfpira-1

■ tum admittere, vt vtrinq? ad temperaturg mediocritatem calidu corpus redigatur. Optimum ita -1
; que (vt dixi) fuerit cum fupradidis hfc verba coniungere. At multi huiufce libri explanatores ip ■

; E a fuperioribus difiungentes, non percalidis modo naturis, ied etiam oibus hominibus genera--1

tim,conferre exiftimant in aere frigidiore fomnum capere, vt contradus in profundum calor re^ i
; frigeretur; operimentis vero' circutegi,ne omnis calor immoderatius intro refugiat,calore eo,qui
I ob refrigeratas ab externo aere cutaneas partes repellitur, illi,qui per fomnum intus colligitur,ac^ i
i «pedente. Id vero ttmuftim“attmfswrunie1ftrnbn1ffitn"bmiiibus:quemadmodum enim eos,qui> j
I bus calidior fupra modum natura eft,refrigerare expeditjita frigidiore temperatura prseditos cale;

; facere. Verum non nulli propofita verba no folum a fupra feriptis difiunxerut,fed etiam hsec ipfa |

! feparatim legetesdiuiferunt/fomnus i, refrigerat/prima fyllabam huius verbi

' per ^ literam feribentes, vt vnum verbum fit fimiliter didum atqj hoc, ;^ra.'fv;^oi,qux |

ambo,refrigerat,fignifi'cant: dC non dua: orationis particula:,prior quidem,prf politio,fecunda ve
! ro nomen. Sed ifti necelfario fequente ofonem fini propofita: adiungdes ita Ene' legunt /abiecfto
fomnus firmus, eredorum dormitatio/ afleretes hanc voce /abiedo/qua veftibus tedo,interpre-
tati fumus,pro hac /iaceti/ elfe pofita.Id verojprxterq q? hec vox /iaceti /violeter in hac /abiedo/

; mutata eft,8( alioqui eft ignobile atqj inutile,iftis nos intelligere voletibus fomniculofum corpo
i tis affedujiacentibus firmu flabilem fomnum,flantibus vero' dormitationem tantu,conciliare.

: Somnus Stabilis, Eredlorum Dormitatio, j

Quae plurimi interpretes his verbis explanandis tradiderint,filentio tranfire prseftat: qux vero H
inter illo s magis v eritati adhgrere exiftimati dixerint, huiufmodi funt. Vigiliam refrigerare cor--!
pus afterutdiuius^3 indicium pallorem vigilantibus accidetem ftatuut. Cum igitur (dicunt) per^ I
calidam temperaturam refrigerare volumus,prf ter fuperius ab Hippocrate dida illud et adtjcien 1
dum eft, varius cogitationibus aliquibus 8( negocijs afflidi vigilent: aut fi hoc facere nequeant, 1
necubantesUormiant, arcendi f unt:coguntur.n.du orum alterutrum facere, aut federe, aut ftare.:
Sedentium quidem fomnum hedra:ona' fede, i. firmum, vocatum elfe inquiuntirefpondereaut i
horum fomnu, flantium dormitationi. Atqj ideo ipfe inquit/fomnus hedrgos hoc eft firmus,ere j
dorum dormitafio/ perinde ac 11 tota oratio hunc in modum prolata effet: Percalid^ naturg a' plu;
rimi fomni vfu arcenda: funt: ipfis,n.St vigilare,& aliquid a^ere,magis conducit. Hi quidem ma;
xime,&: a fedendo arcendi funt: fin minus,concededum fane^fuerit id,quod fimile eft ftantiu dor |
mitationi;nepcumbataut,prohibedu. Sed no nulli flabile fomnu hoc eft profundum, didu elfe!
put3t,eoru fcilicet,qui ita fehabeat,vt flantes ia coniueat:fed, cuius vtilitatis caufahgc fcriplerint,
no addentes,imperfeda oratione reddiderunt. ^^rStafhen haecaB^^ftrdtSEluntnobis confulen |
te,vt eosjquos firmiter hoc eft profunde, dormire vHu nius,tatifper v igilaDjes cuftodiamus,du ni i
C conniuentes confiftere no poflint: na fi ad hoc peruenerint,in altu poftea fopore vertunt.Nam j
^-^------———^-ttnilros~|'-

DE MORB. VVLG. COM. IIII. 184

A muttos egOj^dtiiJs cubitum irentjmale dormientS^diutius vigilare cogensjvt poftea fuauiflime 5
dormirentjened: ficut quoiHam amiffum dborum appetitum coquerentes ad multum diem ine^
dia macerans efurientes reddidi* Anteq*n*fomnum autcibum natura dei 2 deret,ad hos accedetes,
in dida Tymptomad incidunuNon oportet autem naturae intempeftiue vim inferre/ed ei in tem
pore fubuenire* Ego mehercule,quae aliquis in propolitis verbis explanandis verifimiliter poffe
dicere mihi videatur^expofui* Putantes vero fomnum femper refrigerare,praedpuum quoddam _
in arte ignorare opinorjfemper enim ibmnus1fum'e(dat;ficunn^^^ mccatjhoc^3 nos ip 3

fe edocuit,no femper autem calefacere aut refrigerare natura aptus eft* Verum cum in febre caren
tibus aut pituitofos, aut crudos, aut frigidos vtcunqj fuccos,in corpore offendens confecerit 8^ co
* xeritjexipfisbonumfenguinemprocreanshomineminfiticalorisincremetocalefacinCum ve>'
ro ex huiufmo d^t humo r umput redine iam febricitantes occupauerit,eos refrigerat febrilern exfirr~?
guenToIoiimfpfopriiSn vero 52 Tngdritum augens* At fi cum febre, aut fine febre, fucci biliofi '
redundauerint,ipfos feparare,dein excernere valens,ad mediocritatem falubris temperantig cor^
pus redigit* Haec fi prxftare nequeat, eandem feruat temperiem. Qu:o'd fi ex vifceris phlegmone
quis febricitas accemonisinitio fomno corripiatur,intempeftiuus ifie fomnus phlegmonem au^

B gens vna' cum ipfa & febre magis accendet: quocirca & calore alieno corpus calidius efficiet* Co
tingit quidem et vno modo interdum calidius iuxta atq? frigidius fimul a' fomno corpus euadere:
quandoquidem calomin corpore Btoantrdtfpkxgenus^ftv-vnumi amiliare ^ congenitum, afr .

terum alienum & prgter naturam* Quando itaqj horum vnum fomnus auxerit & roborauerit, al ^

ierum tabefecerit et extinxerit,quomodo quifpiam rationabiliter corpus vno tempore calidius fi^
mul ztcp frigidus fe ipfo a' fomno effedum effe negauerit f' caeterum & hxc ab initio pleriq^ Hip>
pocratisvoiuminum explanatores ignorant. Idautemita fehabere, quod dico, ex Lyci fermonfr
it bus percipies, quibus Hippocratem reprehertditin aphorifmis ita dicentem:l|GrefcentesplurL Aph
mo ingenito calido abundat* At qj eorum ignorationejqug re<fie Hippocrates de calorum difcri-; ord.? »,
mine prodidit,ipfum calumnijs vexare Lycus aufus fuerit, per vnum integrum libru a me often-
fumefl:,cuius haec eft infcriptio, Quo'd nihil in eo aphorifmo erratu fit,cuius initium efi:,Crefcen
tes plurimo abundant infito calido,igitur plurimo egent alimento»

l8 ; Imbecilli ViBiiS Ftigidi, Valentes Ifero Calidi.

Vidlus imbecillos,aut eos,qui ex imbecillis vitf officijs,cibis,ac potibus confiat,autimbecillS
C animal reddentes, appellauit:frigidi vero,fiueobfuamipforum temperaturam,fiueobaffe(fium
quem in nobis effidunt,ita nominetur,nihil inter fe different* Imbecilla igitur vice officia illa dL
ci poffunt,qua: eX lduBus cdrpotmnotionibUs confiant: ficut contra val^ti^quse ex vehemen.*
tibus. Cibi quidem imbecilli funt,quicuTiqueiTeq3^orem variduml(pirant, rieq3guftatuivehe^
mentem vllam qualitatem acoris,dulcedims,falfuginis,aiharftiei,acerbitatis,acrimonia ue reprg^
fentant,fed mediocri dulcedine aut mediocri aftridione guftatum afficiunt, ac pariter modice ca
lefaciunt: valentes vero funt iftis cotrarij* Itaqj fi omm'a dC vita ftudia dC cibi debiles corpori adhi
beantur, vehementer refrigerabitur: quemadmodum fi valentes, magnifice incalefcet* Quo'd fi
aliqua imbecilla, aliqua robufla adhibeas, fecundum miftionis portionem aut propius ad alteru^
trum extremorum accedet,aut longius remouebitur»

.^quarum ./Irte Carentium, qu£ ab ./dethere excreta ejl, aut cum Tonitru opportuna: ProcelloJa'Vero IHala.

Ea,quibus fecundum medica artis pracepta non folu in agris,veru etiam in recfie valentibus
Corporibus vtimur,materia artis iure nominatur: a'medicis quibufda libri coleripti funt, quL
bus infcriptio hgc prgpofita eft:,De materia* Porro' interdum fponte natis corporibus ad curatio^

D nem & falubre vicffus rationem vtimur:interdf 3 & nos aliquid ad praparadam materia facimus,
aliqua elixantes,aliqua coburentes,aliqua lauantes,aut prius condientes,aut prius madefacientes,
aut refrigerantes,aut aliquid eiufmodi ahud efficientes* Sic itaqa 8 C in praeparadis aquis artificio^

« fum aliquid molimur: quemadmodu ipfe paulo ante dicebat, Aqua decoda tum quide vt fulcfr
piat aerem* Etenim fit ipfa decodiiOsdC poftea refrigeratio,aut per ambiente nos aerem,aut vento
aliquo,aut in gdibus frigidum aerem includentibus: funt.n*domus quedam frigidis fpelun cis per i
fimiles*Interdum & per humida refrigeratio acquiritur, vt per niuem circundatam: aut fi fub fbn
terapidelabenteponatur:autinputeo,id% bifariam, nonnun^quidem inipfam puteiaquam
^ ^ nobis vafculum demittentibus,in quo aqua calefada continet,non nun^ vafrulum ftrper aquam

^u^p2*'dsntibus,ficutetia*p€rt^asraras interdum turbulentas aquas percolantes :vtAlexadrix
& in /Egypto percolatur per qugdam no fimpliciter teftacea vafa, fed artificiofej vt rara fint, prse^
paratatquemadmodum &pcr linteolum huiuimodivaiecaretes excolare foler* H:ecfane' omnia
artificiofe paratur :ficut etS quxcunqj circa fontandf u aquarum dudus machinamur, illos no ex
quocuqj lapide fabricantes,interiuscpillinentes interdu:haud.n.exiguum difcrimen in ipfo illitu
cfi:,fiue picem fiue gypfum iUeueris, fiue citra illitum, laterem vftum aut lapidem improba aliqua
aut bona,aut nullapgtfus euideti qualitate aflfedujmpofueris» Quin eti a pu teos fy pi usin diuer.«

__^ "hi EE...'

fa terra defodinivis,8^ aquam per canales ^ Mulas ab aliquo fonte,^ quae meliorem aut deteriorem !E"
ipfam reddere valeant, aut et nulla ratione permutet, deriuamus: nempe oia htec ad aquam praepa
: randam artiliciofe praeflantur. At cum ex terra eius ioci,in quo degimus, aquam fumimus, aut ex^
lacu,aut prteterlabente flumine haurimus,aut pluuiatilem,quae vocatur,colligimus, prorfus nihil:
artis huic adhibemus» Propter hoc igitur inquit Hippocrates /aquarum arte carentiu/ ipfas arti^
ficio praeparatis opponens,quas arte carentibus comparantes artificiofas appellamus» Queadmo
dum aut paulo ante no de oibus aquis arte paratis locutus eft, ficut fi librum, vt in publicu aedere<
lur, confcripfiffet, fed vnius tantum praeparandi rationis mentionem habuit,vtpote fibi ipil coni;

‘ mentariolum recordationiscaufa conficiens, Ita & hoc loco non de oibus aquis arte carentibus,:
hoc eft fponte naturae talibus procreatis, fed de vnafolafpecie, quam (vtdixi) pluuiatilem voca- s
.inus,fermonem fec it» Ipfius Ve ro duas prodidit differ entias,alte ram quidem,quam & aperte vitu-|
perat, malam effe dicens, procellofam Fcilicetlidtefam vero deinceps non coftat, an reprehefione
folum carere dicat, an 8£ aliquid aliud ei tribuat: procellolam aut putauitincdmGda,iiquidem ab. »<
aere excreta,aut cu tonitru,graeco vocabulo appellat horgam,-{iatinedixeris teporariam vel tem-!
peftiua vel opportuna.}- Contingitauttemporariaaquav:tcongruo teporeprouenietem iphini:
laudantem appellare: contingit aut dC eam fola,qug aeltate media per imbres effunditur, tempora- F
riam nominare, qhquidem hanc anni partem Grseci potiffim um Spav. i» tempus appellant» Ve-i
runtamen 8 C autumno, dC hyemi,&^ ver^Ttempons appCttattohem accomodat: fed per excellentia:
intefdumeam anni parte tempus nominant,in quafrudus temporarios vocatos matiirefcereac-:
cidit» Id igitur quantum ad verba Hippocratis attinet, obfcurum eft, nifi fi nos ipfi aliquid ex ijs, i
qux vidimus,aut ex naturali rerum indicatione adtjciamus: ac pr^terea cur procellofam aq ua im- i
probet,gtheream vero cum tonitru effulam noh improbet» Incertum quoqj eft vtruipfam nos j
ad potum,an ad medicina vfus, prgparare iuflerit: nam oculorum medicamentis cqmponedis hii i ,
iufmodi aquam adhibemus, &C ex ipfa aqueum vocatum medicamentum conficimus» Porro' tem:
porariam intelligere fatius fuerit,non vernam cum impetu delapfam,vt non nulli ftukeaccipiat:;
,nullus,n»per excellentiam tempus anni ver nuncupauit, fed quemadmodum ^ alias anni partes, |
abfolute tempus: neq? tunc tempOfis effufus imber aliqua eximia virtute prf ditus efle cognofci" |
tur» Sed multo antiquius fuerit putare ipfum temporariarh aqua dicere,qua eo fane' tepore plue¬
rit,quod anili tempus Graeci nominant: huic»n»fententix& illud fane' fauere videbitur, quod ab
I ipfo didum eff/& aqua ab eth ere excreta/:'nam veteres Graeci coelum nos ambiensexquuiteM^

: .rum,aetherafmiiginolumvero^t nubibus opacum,aerem vocare confueuerunnHac eadem igi Q
[ tur ratione dC locum fupra nubes aethera nominant:id% clare poeta fignificauit,inquiens,

Conftitit at leuiterfcandens tunc abiete in alta, ,

iEthera quae ex Ida furgens vitra aera adibat» Contra vero,cum dixm . ,

Aera fed cralfum luno fe propulit ante» >

; Profundumhuncnoftrumaerempereaverbainfinuarevideturtatqaiterumcumdixit,

Aer denius erat naues complexus,olympo . ,

r^TuBiMsobfcufiscrfrcandata Luna latebat» ■ ,

Itaqs cum xftate aqua eius, temporis calore attenuata in halitus inuifibiles diftipata fuerir, atqs ic>

; circo clam nobis in aerem fupra terram fubuolauerit,ac deinde propter aliquam ad frigidum mu¬
tationem, ac ventis inter fe reflantibus, denfato^3 aere prxtenuatos halitus iterum cogi bC in aqua i
fenfiiem euadere contigerit,tunc imbrem illum temporarium vel tempeftiuum efle dicemus, ex-1 '■
tenuata aqua ac prius ab aeris calore elaborata: atq^ ideo meliorem ipfam efle nimbofis, vtpote ne |
que confedis, neque vlla mutatione elaboratis; quales in non nullis fontibus aqux fcaturiat,a'^ ve
tenbus indomitae crudaecjj nominatae» Verum, cur tonitrualem (vt ita dicam) aquam potius, ^
nimbofam approbet, deinceps videam us»Id p rofefio mihi ea rati one fecifle videtur, q tonitrua
,duorum aut ob'fgttemlnterceptum,'qurerumpens,circumple-

■ xam nubem veluti dilaceret,quo etia tempore fulmina decidunt: autimefleHliiisattntis^nubi-
ims» Neutrum in nimbbla aqua ineft, fi quidem in huiufmodi ftatu a erconfp^ atus eft vna conti j ;
nua atracp nube ipfum totum occupare» Quapropter haud imrnSrifdinlibcaims terram ambien;
tis ftatu nequaquam tonat:nanq3 diuulfis nubibus,ac propria circunfcriptione vagantibus,cum |
interfe concurrunt, ratio poftulat fieri attritionem, vnius autem totius continuae perpetuae^quc |

: nubis conflidus fieri non poteft. C^amobrem neque fulmina in hac cceli conftitutione cadunt, i
: cum quia calidus aer intra nubes non includitur, tum quo'd neque ipfk interfe magno'impetu i
; concurrunt» Nam, quando inter fe concurfantes nubes igneumillud, quod interuenerat, intra:
i fe ipfas compellentes et conftringentes exquifite denfauerint,tunc vtique fulmen non nunquam
; furfum verfus aut in obliquum, non nunquam vero bC in terram, extruditur» Hanc folam fulmt:

I jiis expulfionemnos conlpicimuSjUliaevero mortalibus ignotx funt* Porro'a me breuibusad:

; propcfita verba explananda,vt tonitrua fiant,didum eft : cur^3 tonitrualem aquam (vt ipfius ver;

! bo vjar)_qua'm ex nimbo prouenietem, meliorem elfeafleruit» Summe vero munda ac tenuis eft;

1 leporaria aqua elaborata» Inter haneautem STprocSbofanuonitrualis eft : qug quatum a tempo^- 1
--—-■;- .-vr---.—,.raria-T

Demor B. V V L G: C Q M . 11 i Sf

A wm vmattirrtantum^p-^^^ (upirzU Igitur m proriiptu fam eft iftis omma vituperantibus,

dicerejhaud medici munus efle tam longam de rerum natura orationem habere* Cgterum (vt his
refpondeam) fi nullam rationem afferens fimpliciter afleueraffem temporariam aquam nimbofa
effe meliorem^inter has vero tonitruale mediocrem,aliquam fane' eorum,qu^ dixiffemjrationem
me adfjcere prtecepiffentmeqa fe didlis meis, tanquam legibus credere,iuftum effe,neque ipfis vt
tyrannicis prfceptis parere,necelTum elTe dixiffent. Quocircajfi illiteratoru iuxta flagitioforum^j
hominum latratus euitari non poteft,pr£efl:at autem ob res meliores ab iftis male audire,profedo
recfHffime tonitrui caufas naturales rimati fumus: quod enim probatioe caret, omnibus homini^
bus incredibile eife videtur* Neqj admodum re(Sedid:umv^idetur,c^ medico videlicet fermode __
naturafadendusnonfittindicat^jhosipfos quiitapronundanrhobisTvtfiBrfan^fymniiisedi^
dta proponentibus obtemperemus,imperare* Verum praeftabat iane'non tyrannico more impe>
rare,fed potius nos docere,aut fermoni abfcp ratione magis,^ rationem redderi,fidem effe haben¬
dam, aut in referenda cauia a nobis aliquid non vere fiiifle traditum* At ifti horum neutrum fa¬
ciunt: immo vtrunqj vituperant, G nullam probationem attulerimus,nos probatione carentia ef-
; futire: fi rationem ahquam adiecerimus,non elfe medici,vt phyfici munus, de veritate aliquid di-
B fputare, iadantes*

3,0 £dax. Vigilia Edax.

Ab rjs, quae SC vigilia dC aqua efficere aptae funt, ipfis appellationem impofuit, vtraq? edacem:
nominans, q) nos fcilicet edaces reddat: quandoquidem hac etiam tempeftate in noftraAfia;

Graeci omnes,edaces homines,qui multa comelfe valent, vfitato vocabulo appellitant* Didiciftis
autem cibi appetitiones ab aqi^poixreaptanemiong excitari, qua 8^ gelidam bibentes aut frigi-1 ^

^ dum dbarium aftringensVe aftoasxte;^app€tentiores;euadunt* Alibi nancp oftenfum eft qufqj
ventriculi tergorum ianguinenrin ardum conftringentia appetentias augere ac procreare: con-,
tra vero calefacientia fundentia^j3fanguinem,detjcereGnire^3 appetentias. Hac itaq3 ratione aqua
vorax exiftit: Alia vero ratione vigilia,q» fciiicet corpus digerat atq3 diffoluat: de hac etenim iam, ^
ficut 8 C de fomno,notitiam habuiftis* Concoquit plane' fomnus, vtpote calido tunc interiora pe¬
tente: diffipat vigilmnGtOTatidoydunrcxferiusemicatjfecum haud exiguas corporea fubftantig
particulas educente* Igitur propterea aqua & vigilia edaces didg funt* At tu ne perperam accipi¬
to, ne've idem elfe exiftimato multa comelfe, & multa concoquere atque confteere. Siquidem vi-
C num aqua praftat non folum ad conco<fiionem,qua in ventriculo Gt, adiuuandum, fed etiam ad
concoda diftribuenda,ad fanguinem creandumiad nmrjkndwm,adiQtiumGttandum,8^ ad corpo
ra difflanda in rede valentibus* Nemini vero dubium eft de his in prafentia fermonem ab Hip-
poCTatefiiiffe fadum, cumintd: omnes confiet plurimis agrotis vinu officere* Verum & vigilia
bifariam adhibita duplicem quoque a cibis fine c6fequitur*Nam fi quippiam nodu agentes, vt in;
celebritatibusillis,quas pernodationes vocant,totam nodem infomnem traducant,corpus qui¬
dem inane redditur, fed nullum infigne virium detrimentum indeconfequitur* At, fi cubantes
aliquod nodis tempus fomno capti quiefeamus, reliquum autem vigilemus, vires profedo de- ■
bilitantur, neque enim melius appetimus, neque concoquimus, neque concodionem fequen-
tia naturalia munera inuiolata perfedacp obimus,languidiores omnino, qua'm qui bene dormie- ■ t^Umnes.
rint,euadentes*

a r Percalidam Naturam calido tempore, M frigore Cubile Crajjam reddit. In calido Attenuat. \

Didionem hanc/percalidam/aphorifmi huius initio praepofitam,a'redo cafu percalida,defle|
xam elfe conftat: fed vocem hanc /cr Qipjua/ in fine politam quiipia ita polfet accipere,ac fi ex prai;
Dpofitione i.in,&caiudatiuo 6 «/)^«»,elfetcompofita: quemadmodum fane'&: omnes fere inter i
pretes acceperunt,Tion nulli quidem oratione hanc in duas partiri, perinde ac fi vtraque propria!
explanatione indigeret :altj vero totam, vt vnam interpretati* Porro' Diofeorides 8 C ipfam in cla-i
riorem permutauit,vt in obfcuris locutionibus facere confueuit* Separarim quidem fcripfit /per-;
calidam naturam c^ido tempore/,his verbis adtjciens hac vocem /extenuat/, nobis fignificare vo;
lens percalidam naturam,hoc eft multo calore feruentem, calido tempore uteftiuo extenuari, di-
labentem atq3 euanefeentem per eam, qux ab omnibus medicis recentioribus iam trita 8 C vfita-,
ta voce ratione perceptilis difflario nominatur: quam etiam altera appellatione quidam fenfui;
ignotam perlpirarionem nominantiquse nobis omnibus per totum vitae curriculum ineft, veruj
fecundum aetates,anm temporajftudia^jac (vt breuibus expediam) fecundum omnem quam dei
gimus vitae rationem euariat* Sed in omnibus his difeentijs illud commune ine ft, calidioribus-
^ quidem temporibus,^egionibus,aeratibus,naturis,&: vidus fatiohib us, de co rpo re haudfexiguai ,

. £ fubftantlanoftrx portionem effluere: cotra urfri'^'didHBus ipiflelcente cute plurimum retineri^:

* ^' exigua diffipari*Hac igitur rarioe percalidam natura tempore calido extenuari veru eli,duplica^

to feffluxu: nepe ex ,pprio calore infitum habetes,nouum praeterea exterius a calido tepore acce-|

_ dentem acquirunt* Verum necgm alio vllqexe mpl ari hancledionem inueni, neq;? vlius exp ia-_

^7 ~ tertiaClaffis. AAA iij nator j

_j_L_ IN LIB. V I - HIPF- _ :

nator ipfam agnouiu Sed Diofcorides ipfe m libri fronte iiifcripfit fefe in duobus folis exemplari E
bus ita confcripta verba nadlutn effe/percalidam natura calido tempore in frigore cubile craffam=
reddit, in calido extenuatAV eruntamen nos non in duobus/ed in omnibus,qUaecuncp legimus,

I ita fe habere hanc orationem comperimus,cum de induftria qmnia,& quae in publicis bibIiothe>

I cis repofita funt,& quae apud amicos inuenimusjcxeplaria infpexerimus» Sed iam ad explanan--'

I da verba couertamur omnibus i}s,que praue ab interpretibus didla funt,prxtermiffis* Mihi fane'
prior aphoriftni pars ita perficieda effe videtur /percalidam naturam calido tempore in frigore cu
bile craffam reddit/, has voces /calido tempore/ in fexto cafu nobis legentibus, perinde,ac fi in ca
lido tempore, dic^lum effet: illud vero /in frigore/ ide eft, ac fi didhim effet in aere frigido, ex dua¬
bus orationis partibus dicftione copofita,prgpofitione fcilicet /in/ et nomine /frigoreA Erit enim
integra lententia huiufmodi: Vtile eft percalid«naturg,in calido tepore,in frigido cubiculo fom
num capere, ita naque craffefcet Nempe haud iniuria in valde calidis naturis haec nos facere prg-
cepit Hippocrates: quandoquidem calida" natura cum fpdnte db ffiuxurn immodicum ad exte-:
nuaridum idonea fit, fi tempore calido accedente euacuatio duplicata fit, quin etiam tertia quae>;
da alia inanitio in calido loco dC calido ftrato cubante homine adiundta fuerit, tum co rpus tri^ i; .
digeftione exhauftum diftipari emaciari^? continget. Qito' d fiduabus neceflarijsTrianrttonllBEBa E
natura atque tempore prouenientibus,quas effug^e non licet, tertia falt em in contrarium abdu¬
catur,non diffipare,fed coercere difflationes potens,affmremam euacuationem homo non per-
ueniet: quinimmo pinguefcet magis,q extenuabitur. Frigido enim cubili non modo letftos frigi i
dosjfed & ftragula,qua£ ex linteis craffioribus dC attritis,atcp id genus alijs veftibus,conftat, figni^
ficate,aliud quoddam maximum remedium exceffus, ratione temporis SC naturalis temperamert i
ttprouenientis,adiungitur,vt fcilicet per frigidam infpirationem corpus refrigeretur. Id quidem,
iam & antea a' nobis dicf :um fuit, led nunc mentio letfti adie<fta eft,y t vndiqp corpus refrigefcat, ac •
difflationis exceffus ad falubremcommoderationem redigatur. Altera quidem aphorifmi pars^:
prior icilicetjita fane' ab aliquo potiffirau explanari poffe mihi videtur. Refiqua pars,vbi ait/in ;
calido attenuat/ dilucida fane' foret,fi ei voci /calido /aei-e/adfcriptum eflet, tota orationeper htec i
verba manifefte ex|>Iicata: Calidiori naturas calido tempore cubile in aere frigido fi accedat, craf¬
fam reddit :in calido autem aere cubile extenuat. Per redios quidem cafus ita maxime aperte ex- ;
pianata oratio fuerit. Quo'd fi per tertios 8 C fextos loqui yoluerimus,narratio fane' huiufmodi fiie;;
rit: Calidiori naturae,tempore calido,& cubili in aere frigido craffefcere acciditthoc eode vero cu
; bili in aere calido pofito extenuari continget.

7^1 Proje^io Tuenda Sdnitdtti^Nonftturitits Cibi,ttdLabores.

Neque repleri vfq3 ad faturitatem,impigrum^3 effe ad exercitationes,falubris vidtus caput cf-
ife opinatur.

Inter Vigilandum Siti in Superficie, Somnus medela ejl: Siti^ero ex Somno, Vigilia quihujdam.

In fuperficie fitim intelligere oportet valde exiguam, quae neq3 a toto corpore, neqs ex magno i
j ventriculi partium affetftu,excitata eft,fed (vt dixit Erafiftratus) arefcetibus autincaleicetibus Io- j
icis illis,per quae ab ore in ventriculum humor delabitur. Huic ‘'itacp fiti fomnus remedio eft,cor- ■ LUliyu.
iporis penitioribus madefcentibusjvtpote per fomnum fanguine ad interiora agente; contra vero
i expergefacftis, cum in fuperficie fitis adeft, vigilantibus facile fedatur. Huiufmodi nanq3 fitis ori- i
jturincalefcentibusnon nunq particulis, quarum dicebam Erafiftratummerriinifle:calefcunfau
: tem,dum inftomachocfbi concoquuntur.Nam cum huiufmodi cocodfio ab infftoTaTido perin¬
de atq^elixatio fiat,quemadmodum in illa calidus quidam halitus effertur,ita non nung in ven
i triculo & maxime vinum meracius epotis contingit. Verum fi vi gilan tibus ipfis ftomachus ina-H
nitus nullos praeterea vapores fuggerat, SC calefadaruni parHum calor euanuefit ffiti liberantur.:
i Porro' no nulli a' fomno ob ciborum potionum^3 calorem ventriculo excalfrcfto firiculofl fiunt:

I quorum fitis fine externo fubfidio non tollitur: quocirca non nullis frigidam potare folitishoc
I tempore ante balneum ac cibi affumptionem gelidae aquae potus non nun^ vfui fuit. Propterea
I igitur in fecunda fitis differentia adiecit hanc particulam /quibufdam/, neque enim omnibus (vt
I oftenfum eft) a' fomno fitietibus idem affecftus oboritur. Hanc lecftionem autem 8^ veteres expia
j natores agnofcunt,&: in caftigatiffimis exemplaribus inuenitur.

^4 i iQmbus Plurimum C(didumineJi,VdcalifiimiJunt,fi-igidus enim aer plurimus,. "Ex Duobus aute Magnis,Uda
'igna&qudt, oriuntur, exifiunt.

jModo prgdixi,huiulce orationis lecftionem antiquam non ita mueniri,ied hoc modo /quibufr
I dam plurimum calidum/ : fic% illi interpretes legunt,qui de ftiperiorum verborum fine hanc par
i ticulam /quibufdam/ detraxerunt. Igitur de propofitae fententiae veritate iam differamus. C^i-
j bufcunque enim plurimum calidum meft, in cordefciiicef (hoc hariq3 veluti focum lafe^3 Ingc-

: niti caloris effe declarauimus) 8( ^em,qui infpiratu adducitur,plurimum effe neceffe eft :nam et

!— ^^^ '

DE MORB. VVLG. CQM. IIII. i $6 _

A hoc inlibf o de vfu refpirandi explicatum eft* Quo'd fl plus caloris huiufmodi naturis ineft, mul^
tus^i^inipiratur aer, atcp iterum expiratur, propter hocfi vocem magnam fieri dicemus, ita abfo^
lute citra vllamdiftincflionem fententiam proferentes, fallemur; nam in commentarrjs de voce
oftenfum eft vocem ingentem fieri,quin multus aer celeriter expiretur,nequa^ poffe: id vero fi'ty
fi afpera arteria & guttur latius pateanu Si pedius vero totum amplum fit, non folum ingentem
vocem homines xdere,fed etiam diutiflime vociferari poffCibid®m dcclarauimus;vt praecones,
cum pedem vocatum canunt, efficere folenu Igitur quoniam cor ftatim ab initio, cum forma¬
tur in vtero, amptificatur increicit% illis, in qbus infitus calor plurimus ineft: ad cordis vero por¬
tionem pedus plerunque magnum efficiturjet hoc iterum pulmonum magnitudo necelferio'
colequitur,nec no & iftis afperae artericc magnitudo reipondet, & huic plerunquegutturis: haudi
abrefepiffimepercahdae naturae homines vocaliores eifecotingiu Etenim fi femper et omnino
ad portionem magnitudinis cordis pedlusaudueffetj&nun^ ei praua conformatio accideret,
percalidos hominesnon plerUncp,fed iemper magnam vocem gdere dixiffem; veruntamen neqj,
vt pulfflonu magniludo pedori iemper refpodere inuenitur,ita 8 C ipforum magnitudini in ipiis
contenta tria vaiorum genera reipondenuConipicitur yerO 8din animalium dilledionibus pro-.

B portio h^c non exquilite feruari: fed in huiufmodi iane partibus aliquod pauxillum excellere,
aliquod e'cotrario deficere inueniturJd vero in corde rafion e pedoris infigne accidit:quod dC
in caufaeft maxime, vtinter xque calidoshroinines non nun^inwdTmagnitudine multum in-
n,^ z'. terfin Hippocrates quidem foli aeris multitudini magnitudinem vocis attribuit: verum htec in-
ter caufas magnam vocem efficientes neq3fola,neq3 dignitate prima eft: magnas enim vocis mate
ria eft, vt in commentarijs de voce diijputauimus,

2,5 VentricfihCalidij Frigidi Carne, Graciles. Mli Venoft&'Iracundiores,

^ ^ I Quo'd geminum in animalium corpore calidum agnouitHippoGrates,alterumquide^0Iod O),'
ipfeingenitum vocat, effentiamin fmguineianguineis^3 vifceribus repofitamhabens:alterum
jvero acre, morda'xf 6 rtgneum 7 fub quo genere 5 C febris eft:in multis pridem ipflus volumini¬
bus declaratum fuit* Quin etiam ego de hoc in quodam meo commentariolo accuratiffimedifle- ,
irui. Eius libelli infcriptio haec eft. Nullum err orem effecommiflum in eo aphorifmo, cuius ini- : .
tt tium eft, I Crefcentes plurimum habent innatum calidum* In eo fane' Hippocratis partes tueor, ®*Aph,i4.Ex.
CLyciaduerfus aphorifmum criminationes diluens, ipfum^3 ob optimorum prxceptorum igno- ,

rationem Hippocrati infenfumefledemonftrans* Verum huiufce caloris differentiam necpLy- ,
cus, neque alius quifpiam aut Erafiftrati aut Herophili iedator,aut Empiricus, internouit : qua¬
propter multa Hippocratis fcripta praue admodum interpretati funt * At Hippocraticos vi- ;

ros faltem non decebat Hippocratis decreta improbare, ea perinde interpretantes, ac fi vuus ge- ;
nere calor in animantibus exifteret* Sed cum Hippocratem,autah'um quempiam audiuerint ali- ;
quos ventriculo calidos nominantes, vt nomen illud acceptumefiet, confiderare,praeftabat,vtru
qui voce ea protulit aut fcripfit, natmale calidu in ventriculo copiofum effeaffereret: aut alterum
intelligeret,quodfepius acquifltiTium,interdum non naturaicjno nunquam Si: a' natura alienum
vocatur: quo calido incalentes mordax calidum ^3 ex pirare,atque iccirco fimul atque^cims den]fe-__i A
ta fuerit,febre vexari contingiuQuemadmodum illfqui aftero calidcT vberrime amuuntjluppfef' )

fa diffiatione pleniores quidem fiut, fed in febrim non incidunt: prbpterea * illud eham

conftat in ventriculo ciborum concocftiones ab hocinfito calido exuberante optimas fieri rvtipfe
« in aphorifmis italoquehs edocuit: | Ventreshyeme & vere calidifiimi natura,8d fomni longiffi- 1®.Aph.i 5.EX.
« mi*His itacp temporibus cibaria plura exhibeda: etenim infitum calidu multum: pluri igitur ali- »

«D mento egent: argumento funt aetat es bC athletae* Itaq3ficut abfoluta ciborum confedio huiufmo- !
di ventriculorum indicium eft^ ita fri^diprum .quidem fn acidum couerfib, mlidioriffi aut^ m
nidorofam qualitatem mutatio*Quaobrem cibosretfte concoquetibus & fanguis optimus ineft,
dC mediocriscaro progignitur: vel et interdum,g deceat,copiofior,cum ociofiorem vitam degut,
dC frequenti lauatione vtuntur,fed minus bona caro eft,neque corporis habitui congruens: poft-
f quam vero multa copia cogeftafuerit, totum corpus in morbos praecipitat* Affob yentricuji in--^

» temperiem male concoquentibusj&cibosin fumidam nidorofam£}3 qualitffem eofrumpetibus, j
vitiofusin venis fanguis contrahitur3praua^3 in toto coqpore fit nutricatio, Qe his igitur pre>po_^
fitum fermonem intelligere debes*In iecore nanqp & corde multus ab initio infitus calor ineft, iri^
carnes vero e Enguine pfbffiiidituH^ ideo in huiufcemodi corpprum naturis, quales BC nunc
defcripfit Hippocrates, carnes frigidas effe neceffe eft,vtpbfefanguine non copiofo, fed pauco
ipfo quidem vitiofo, irrigatas* Vtruncp emhi ventriculo igneo calore intetnperato laborantibus
euenit, vt cibaria corruptadefcendant, 5 C proinde paucum ex tjs alimetum corpori impartiatu r, I
id^ipfum non recfte cococftum improbum fit:non co<ffis,n*cofruptrsq3m vehiculo cibis ftbnus^
fn iecore vems^3' fanguis creari no poteft* Quo'd fi paucus quide, fed non malus in venis fanguis i
foret,carnes.vtiqs huc attraherent, ipfas m inus nutriente m,^ venas inanes relinquetem,vt cotra- i
~ TertiaCladlsT , AAA iii) (ftae I

_ IN LIB. vr. HIPP.

^ elTentjVix^ apparerent* C^an^ov^ no paucus modo, fed etMprauus eftj tunc ftecjl? ipfum'E

quauis egcant,attrahunt: perinde ac necp nos ipfi cibos nidore, autaltera quapiam improba qua-
Ktate infeclos,& fi vehementius efeam appetamus,admittimus: etenim appetitus ipfe huiufmo-;
di cibo deguftato extinguitur* Eadem igitur ratione carnes exiguum,quod videlicet ad nutrien-
dum pcrnecefiarium eft,de venis exhauriunt: quare paulatim longiori tempore in venis plus fan
guinis deprau^i cotrahjtur* Quapropter in vene fecfiionibus nun^ ab huiufc^odi hominibus
rubrum fanguinem profluere confpicies, fed alio colore (vt quis eum noiare velit) alFecflus inue-
i nitur ; ^ primum vero 2>C male olet* Quo'd fi iam pridem homo purgatus non fuerit,ater etia,qm
refcifla vena profunditur,ianguis apparet, alias aliam in craffitudine 8 C tenuitate conftitutionem
babens,non nun^ ferofus dC tenuior, no nun^ vero craffior: quemadmodum fane' interdum dC
yaldecraffus & niger liquidae pici perfimilis cernitur* Hgc igitur omma nunc per capita enume
rata in ali|s quibufdam ex antedicflis coramentarijSjSt' praecipue de curandi methodo abfolute di-;
fputata funt: iij^raefentia vero ab explanatoribus praetermiua,breuibus a' me perftrida fuere: fo-
lent enim vbi reTius autem y tiliffimis deficerp* Ego itacp,cu praefens

oratio perutilis fit, ipfam repetens per capita rurfum explicabo, dC cum interpretatione propofi- ^
torum verborum coniungam* Ventriculo calidos ipfiim dicere putandum efi:,non,quemadmo- jg
dum pueros 8 C athletas inlito abundare calido teftatus efi;: neq3, vt hyeme ventres calore naturali
maxime calere dixitrfed vt mordacem improbum^? calorem haud exiguum in intemperato ven I
triculo poffidentes* Hos autem carnibus frigidos merito nominauit,vtpotebonxiuxta&copio
fajalimDni:ep£nuriatabe{centes,quamexianguinenaturaliterfeiehabeiitein temperatis corpo>
ribus hauriunt* Ex ianguinis autein inopia fit, vt carnes refrigeretur, acquifititium fane' calorem:
a' fanguine,non proprium non infitum^vtlScur dC cor, poffidentes* Ifti vero carnibus deficienti- i
bus graciles neceffario redduntur: ipfarum enim fubtradiones dC incrementa tenue et craflum to «i;
tum corpus efficiunt* Dicit autem hos ipfos venofos effe perinde,atq3 fi S>C ita dixiffet, Iftis cofpi
tuae venaefunt,hoeefi:eminentes:quippequ^fanguinispier^,& carnium ipfas contegentium
paacitate,nu(te appareat* Quin etiam ipfos iracundiores effe dixit,nbn abfbluteiracundos,neqi
^ per excelle ntiamJracundiffimos,quodjplane' ipfis accideret, fi calor in corde permultus redunda;

> ret: fed calor f^mtrieulo os eius confriftaris iracundiores efficit* Siquidem alibi declaratum efi: ^

{ hanc particulam in confenfum fui affedus dC animam adducere: tardiores enim ad intelligedum
“T atqj agendum homines reddit, quo tempore ipfa frigidior euaferit: contra promptiores atqj ira-1
\ fcentes,cum magis incaluerit,h.aud naturali calore fciliceufedaduetitio&:a' natura alieno, de quo 0
forno ifte totus a nobis confedus eft* Quapropter eos,qui fe Hippocraticos nominant,& prgd-
pua Hippocraticaj artis decreta,quibus dC experimento euidentia aftipulantur, ignorant, accufa-
re aequum efi:,q> aliter, atep nos diximus,interpretati funt* Exiftimant enim in calidioribus ventri
culis infi tum calorem in profundum refugere,& extimas partes defer ere, atqj ideo frigidas horni
num carnes euadere* Verum huiufmodi caloris motiones pro ratione temporum, 8 <:regioni 3 , 5 (^ ;
ptorfum coeli ftatus, praeterea pro ratione vigiliae dC fomni, nec non dC animi perturbationum, '
vtmoeroris,&timoris,&corporisvoluptatu,&animioble(ftatiohueuariant:Atnequecorpo-.;

! risnaturalisfebrica,nequeaetastaIemingenitaecaliditatismutationemefficit.Sed,quemadmo-

dum &: in libris de tuenda fanitate monftrauimus, praus corporis conftitutiones funt non null^

£? quidem cum totius animalis intemperie:aliquae vero cum partium inaequali flatu, qualis &:ifta,
qu2 in propofitis verbis habetur de ventriculi vitiofam conftitutionem habentibus,8^ non opti-
^ mam, veluti quae natiuo calore multo affluentes, dC iccirco ad bonam carnem procreandam ma¬
xime conducentes, corporis habitum pleniorem efficiunt, non extenuant, non emaciant ,vt in-;
temperatae*

atd Tmd SiccitdtibmJqmUnte^munigentisBenehdhet.

Aues enim vtpotc aridiore,^ nos,temperaturaconfiates, ficcis temporibus recftius valet* Nos
vero no prgterit ^ aridioribus ipfas cibis vefei, bC pauco potu effe cotentasenori perinde,vt fues*
qui aqua aflidue prolui,fit: immodico affidue potu replericupiunt;

yy CumHirceJcitiVteyextmm Tejltsapparuerit,ft Dextey, Mas: SimJieryeyo,Foemina,

Cum puerilis aetas in adolefcentiam trafit,quemadmodum ipfis femen,S^iIi inTods gcaitali-^
bus erumpere incipiunt, perinde dC teftes fubiro increfeunt: quemadmodu Si puellis virginibus
mamae extuberat vna',Si menfes ferriindpiunt* Tunc igitur & vocis mutatio in maribusfitprg-
cipue:na cum prius ipfis acuta vox effet,cu perfedle in puberes euaferunt, grauior redditur: tepo
re autem medio veluti rauca ipfi vocem gdunuQuaobrem autem prgdida aetate oia ifta euenian^
praefens oratio explorare no poftulaufedoiahecapparerefii^erietiademonftratjSicutfi:: illud,
ff dexter prius teftis intumuerit,hofce adoleicentes ftufeos, in aetatem^? virilem cum eualerint, fi-
^ IA h 48 Ex mares potius ^ foeminas genituros: q> fi finifter, e' cotrario* Idem & de vtero ienfit: in apho- ‘‘

^ ’ rifmisenimitaferipfit: |Fcetusmaresindextris,foemmgveroinfiniftrismagis*Qugigitura'me, ”

-— -:—^-—;-v- -- .— ---- - -. hac r

DE MORB. YV^ IU I . 187

3e rc iij aphonfniora explanatione di(fla funtjad hunc locum accommodes,cum vna fit com>
munis in maribus atq jfoemims caufkjob quam finiftraz partes fceminarum,dextrae
ces fint. Verum de hoc inlibro de Vfu partium tradatum eft»

j,S ^ Oculi Vt'ya[entjlta&* Corpm. Et Color in detmtts-^dutrnelmldbimr. . -

; Confiat autem ita oportere fiibintelligi vt oculi validi fiint /quod no nuUi 5 C adicriplerut/*
tcntia igitur verborum,vt quifpiam iudicio meo plurimorum felfam interpretationem omittens
¥< redtiffime explanare poteft,haec potiffimum fuerit: Hippocratem docere arbitror, quo nam mo^
do quis ab oculis,totius corporis affedlum percipiat,quandoquidem ifti maxime firmiflimam na
bis notitiam exhibenuPorro' in illis,quibus anima dencit,aut aliter vires collabiitur, neq3 manum
quis intuitus,neqp crus afpiciens,aut ifeciei reliquas partes, omiflis oculis aliquid explorati habere
poteritjquod ipfi vires imbecillas eflejaut validas patefaciat: quodjfi oculos infpexerit, compertu
babebit,clariffime nanqj in ipfis robur infirmitas^? elucefcit, non nullis quidem acute cernetibus
palpebris patentibus,nori nullis autem ne<^ perfede iplas aperire vakntibus* Quin etiam ipforu
color SC moles aliquid de viribus nunda nt* V iribus enim infitiniVoculf caui^ fq uaIidir^decoib>.

|i res apparent :robuftis autem,florido colore vigerit,p^ mole confiant,& fplendidum humo

rem habent.Haec plane fieri euidenter confpicimus,etiam fi caufa,ob quam fiant,nos lateat. V er 3
& caufa patet, qu^snam oculorum fit natura,fcientibus; quod alibi,& in fermonibus de viiione
dedaraiiimus, Animalemieilicet ijuritum luminofum e'cerebro in oculos;plurimu profidfci:ifte
igitiir cum aut imbecillus aut paucusTri Oculis fuerit, modo enumerata fymptomata eueniunt, Sc
color melioritt^inquitjaut deterior.Id autem clarum efi, fiue de oculis etianum,fiue de totius cor¬
poris colore,fermonem fariat: vtrunqj enim verum efi,oculis quidem vt firmitatem atqs imbecilli
tatem,ita SC bonum foedum^ col6rem,permutantibus,hos quoq? totius corporis afFeciu comita-
te.Nam fi bene colorati oculi fun^,^ gyonlioc efi eorpus,tbtum falubriter 4 habere fignificant:
aliquo autem turpi colore inquinati, iUico Sd totum offenfum efle indicant ij^lerius vero in ocu¬
lis,^ in alifs partibus,colorum mutatio, obeorumTmundiHamnitorem^jconfpicitUr. Athon fo» s
Ium id fignificare haec verba poffunt,fed etiam in toto corpore coloris mutationem fignis in ocu-
lO apparentibus accidere Sd fubfeqUi. Ab oculis igitur hoc modo ad totum corpus cognitio tradu
ci p,otefi.Per ie autem verba haec, omiffa parte de oculis,explanari polTunt, fiquisipfa cum fequen
tibus comungat. Deinceps igitur ab alio principio fic ipfa interpretabor*

Et Color inpem aut melius yergiu ^eqmmeJiatftem,VtJehabet ^[ime»t»miIta^^HodExtitnu eJlp^U ~

; Coloremalimentoi.fanguini,proportionerefpondentem,inpeiusautmeliusvergereinquiri
Sanguinem autem nunc appellat omnem in vafculis indufiim fuccum: in quo &: pituita, Si: bili&
vtrac^,8i^ tenues feroficjj humores continentur.Hocmim miftum drmettus Sfdeterrusloddituf^
ia eo vero' contentus humor,qui proprie fanguis dicitur, & a' cuius dominatu tota congeries no- !
niinatur,prauus dici nequaquam poteft,perinde vtjneqj alium habere colorem,^ rubrum*

> Signa MoHifera Per CHtemn^reSfCaliditsyjipor, Prius NaresFrmdamSpiritffmreddmt. «HocYerbuia

grac.co. noeft,

. Siue in cafibusaccufatiuisfcriptum fit/calidum vaporem/fiue in redlis/calidus vapor/vtrocp neq;a Galeno
modo aliquid fiibintelligitur. Verba enim hanc iententiam habere debet,inter figna mortifera & piabatur.
hxc funt, Calidum vaporem per cutem^acuari,cu prius per expiratibhem frigidUs fpiritus red¬
ditus fit. At fi in redis cafibus eandem fententiam explicare velis,ita i^e' dixeris: Maxime figna
; mortifera per cutem calidus vapor exiens poft frigidum fpiritum prius expiratione egreflum.Cg
j terum id ipfum quide frigidam fiexpirationem perniciofiffimum indiciu effe, in libro de Praefen-
I) fionibus didum efi hifce ipfis verbis: [j Frigidum aut per nares atq? os expiratum iam valde perni jq ptog.cS. t .t.
! ciofum efi.nunc aut quoddam fymptoma ita ie habentibus,quod th non femper fit,addidit: Calt-
! dus.n.vapormuitus fubitodecuteemanat:fedneq? omnibus, vt dixi, neq?omni tge. Atquiiftos
: explanatores,de quibus no opus efi,garrientes,haec edocere pfbbat.Illis.n.foIis id euenire compe
ries,quorum morte calidiffima febris antecefiit,q corpus ipfum cordis torruit,atq? ideo poftremo
ipfum refrigerauit. Vitali ergo tenore,moriente iam corde3euanefcente,in alijs quide fudores fyn-
copa inferetes proueniunt,multoru f.h umoru pleno corpore ullis aut, qui ex pr^feruida febre an-^

: tea exaruerunt, pro fudoribus calidus vapor tangenti tibi difflari videbitur.Ne® tn S>C ifie quoqj
morbi tempore, fed cum diu iam progrelfo morbo cutis, exhaufia halituola fubftantia, refrigera^.
tur,quae ob ardentiorem febrem attenuatis fuccismorbo vigente contradafuerat:neque enim eo
! fane' tempore,quo iam co r em oritur,excitari potefi nedum calidus vapor,fed ne que f rigidus, aut j
! tepidus,Oe igiturcor ^ope mortem ffigfdaintemperie affedum efi: fed^non in quofiBetmorti-
; feromorbohuiufmodifemperefi:veruminardentiffimisfebribusplerunqpcalidifrimum, vtdi-
dum efi. Igitur cum frigida intemperie cor aegrotat, calidum vaporem emanare nun^ reperies ,

I quando iam vicinus morti conftitutus aeger frigidum redderefpiritum inceperit: neque ita fe lia> i

benubushumoresprftenuatifuat:neq?ardenufebreiftilaborant:nequefuccosbiliofoshabent>_

■.■.- qui- ;

LIB. VI. HIPP.

qui temperie calida/corpore tenui funt,{iquidem fn'gidje temperaturas pituitofoSjCrudoSjCraflbs, ]§
& prorfuiii frigidos fuccos,non biliofos,calidos,tenues^3 abunde proaeant»

51 ynahayero Contraria.

Hoc illis manifefte repugnatjqui didum fuifle putant mortiferum effe fignum, in nafo calidiC-
fimam febrem; nam tan^ refpondens verbis illis fopradidis /figna mortifera/ nunc fubiunxit /vi
talia vero contraria/. Atqui fecundum eorum explanationem his verbis /mortifera figna/ conium
dtanofunthaec itafcripta/pernares calidifiimum A Veru ifta verba/per nares calidiffimum/fibi *
adiedum lion habentjOf ne lethaleiignum,an non fit: neq^ enim mortifera eftjnifijquod ab Hip¬
pocratedidum eft j praecefferit/prius hares fngfdum fpiritum reddunt/:nam, fi citra hoc vapor
calidiffi mus per cutem emanet, poteft id quidem fuccorum calidiore febre attenuatorum fympto
ma effe,non mortis prorfusindicium.Quinimmo interdum dC extenuati humores vtiliter diman
tur: quos,cum pinguiores funt,per fertfiles excretiones natura e' corpore propellit fudores citans,
aut loti) deiedionumVe multitudinem,aut vomitu mouens. Erunt igitur omnia contraria prae-
didis mortiferis fignis vitalia,necp frigidum expirare, necp per cutim calidum vaporem exhalare*
Haud ab re autem dC Zeuxis fedatores priusfeparatim mortiferafigna interpretati, omnia hascp
vcrl 3 ^ dcl^ucrunt^Qu^ it^ fc habent^utcni contr^ri^ ^di ^

l<).p0rcs Ciooi ‘

GALENI IN QVINTVM TOMYM SEXTI
D E M O R B I S P O P V L A R I B V S
HIPPOCRATIS LIBRI

E X p L A N A T I o N E-'S
Orborum Natur £ Medica.

Crebro' fuperius a' me didum eft huiufmodi lediorjpsjpcr quas,quod di-
citur,permutatur,fed eadem prorfus lententia perhianet,diiudicare mihi no
effe propOfitu, quippe qui longitudinem commentariorum vitare inftitue.'
rim: verum & nunc id ipfum recordationis caufa didu volui, quandoquide G
dC in fequetibus nihil prf terea de huiufcemodi ledionibus afferam. V erbo-
rum igitur ft!htentia,fiquis fimplicfter,quod dicif,accipiat, perfpicua eft, fua
ipfius mentem Hippoorate declarante,fe videlicet non effe ex illorum coetu, qui naturam arte ca-
rerearbitranfur,fedeam effe artificem,animalibus^3CoriiuIerevVeruhocloc:operidnomen/na> •
turas/ vim quandam intelligere conuenit in his ipfis corporibus,qug ab ea regunturjinhabitante;
cuius effentia quae^nam fit,in prtefentia qusrere,ficuti d:denoftraanima,auide eius principe par^ *
t€iminime neceffe eft: nihil enim illorum praefens oratio poftulat,fed illud folu,rede fcilicet Hip^

^ pocratem opinatum fuiffe naturam effe morborum medicam. Forlan enim quifpiam liac oratio^
ne artem medicam tolli fufpicabitur: quocirca non fimpliciter verba haecaccipieda funt /morbo.-
rum naturae medicae/ altior enim fenfus accuratiore indigens explicatione huiufcemodi in verbis
deliiefcittneque dum vfquam fuperius hanc rem explanauimus* Amicis autem noftruminftitu.-
' tum cognofeentibus,quibus gratificantes ad huiulce libri interpretationem acceffimus, dC nucin
memoriam reuocabimus,quodqxre decretum efficaci probatione indigens, cum alicubi femelex^ :
quifite tradaui^riie alio in libro iterum non fcribere,loquacitatem videlicet fuperuaeuam accidere
cognofeens, fi ijfdem de rebus quilpiam eadem repetat: quemadmodum non nulli iuniores medi H
ci fecer unt,n6nbis modo,aut ter,fed quater,vel etiam fgpius in multis commentarqs SC fibris eade
de qfdem cortferibentes* At ego aliquid Cum lemel rationibus declaraui, poftea reliquis in fibris
eo vtor, folitt s tantum fummse mentionem faciens, admonens^j a me alio in volumine oftenfum
effe/Et nunc igitur femel de natura fermbnem faciam, SiC quare ipfammqrborum effe curatricem
Hippoaates afferat, & q»ab hoc decreto nequaquam artem medicameuertitolfi^j contingat. Tu
vero, quihxc noftracommentaria etloluisjiammihi orationem exordienti animum aduerte*
Morbos ab aliriiento,congruenti qualitate dC copia, in tempore exhibito, ab humido fomento,
a' cataplafmacis, a' clyfteribus, a venae fedione, dC a' quibufque id genus alijs, propulfari fiquis di>
cat,non vtiqs mentietur,ficut neq3 ille,qui a medids morbos ciirari affeueret, necqui artem medT
cam laborantium fanatricem efleteftetur*Quemadmodum vero haec praedicans vt mendax repre
hendi non poterit,eadem fane' ratione neque ille,qui naturam feruandi animalis caufa omnia ad^
TOTn'fflrare'exiftimet.Hoc vero & illud confequitur,eam primam languoribus mederi,& maxime
cum euidenter hominem fanat fudorem copiofum profundens, aut per lotium, aut per deiedio>
nes,aut per vomitus,infeftos humores eqciens* Quodffiam igitur dignitate primarium fit,quod
fecundas,quod tertias habeat inter haec omnia, qug fanitatem facere diximus,contemplari eonue-*

- - -niti-

_DE MOR B. VVLG. COM . V. iSS

A nitp^o etiam magis,&: alia quaedam,per que morbi curanturjaccedunt,quorum omnium pro di;
gnitate ordinem internofle prEeftiteriu Nobis enim melius dici videtur dC naturam morbos medi;
cari,rc(rte vero &: artem medicam, & medicum: vere quoqj dC eius miniftrum, 8 <: venae fcilTuram j;
&:peripramfadum fanguinisprofluuium»Fortafllsautem quifpiam putauerit&Tcoquualiquid:
conferre, 8 C textorem, 6<: aedificatorem, 8 C ferrarium fabrum, & alios quofdam artifices, quorum;
opifierjs vtimur ad eorum miniftrationem, quae hominibus ianitatis caufa prteparantur. Verum:
iftorum,quaedam auxiliorum materiaenon auxilia funt:non nulla vero inllrumenta auxilianti^
bus idonea, fed tunc auxilia fiunt, quando in tempore,^tque vt decet , ea medici a pplicanuNam |
vinum aegrotis propinatum fi iuueritjCius propinatio auxilium elF: at fi importune oblatum,deli>;
riiimjaut phrenitida concitet,tunc morb&ra,noaialubris caufa,neque auxilium fuerit. Quis igi ':
tureft faciendi auxilij audforrotclfioms fei^heet inuenton^o nomine autem hunc Grxciap-'j
pellant c* non ne Ss: hoc omnibus patet, medicu iciheet iftumappellaf i? Quaprop ter medicus vi-1
no potior eft fad naturalem feditiam^jj fam'tatem,>Etenim viniim in tempore exhibitum & tem! f Forte,'yrpott.
peranter epotum recfle valentibus pEodefl::languores autem, cum opus eft, affumptum dilcutit * i vyMf
I Caeterum medicus non q» animal fit, aut pedeftris, aut bipes, aut rationis particeps,aut ciuilis, eo ] ty-voii)

B cuiufque materiae tempus idoneum ac modum nouit,fed quoniam artern falubria atque morboia: ^

diftinguentem addidicit: nam fi per illa haec noftet, omnes plane' homines eandem callerent fcien I f»-

tiam. Quare dignitate prior niedfcfs afsxff^ per quam memci fiunt: nara eius vi illi vtentes mor- > tum
bos pellunt. Sed quam rationem materia atep inftrumenta ad medicum eiusfjj artem,eandem ipfe
rurfum atqs ars ad eius,qui curatur,naturam habent.llla nanq? eft omnia congruentia in animali5 ^ t‘*~

corporibusfadens:&Calensquidem,cumalimento opus eft:fibiautemfanguinemprxparas,per ^

quem alimenti egenas particulas nutriat: atque iterum,vt fanguis ipfe creari pofiiqcxbum in ven
triculo praeparans atqj conficiens*Qudd fi deuorata cibaria necp recfte concoda fint, necp digefta,
neq? in fanguinem verfa, nec^ alendarum partium vim inuenerint, ftatim mehercule neque cor¬
poris noftri alimentum fuilfedicent,Quemadmodum vero ad nutriendas partes refedionis ege -1
tes ipfas nutriens facultas longe princeps caufa eft, eodem fane pacfto SC ventriculi vis ad cibos co i
coquendos,& iecoris venarum^ facultas ad coiicodium in fanguinem conuertendu,fefe habent,^;

Verum enim vero cundla me natura opera particulatim nunc recenfere necefle no eft,Nam me ;
tnoria repetere fatis fuerit,in commentarifs de naturalibus viribus omnes naturg communes'faGuI:
tates fuiffe explicatas numero quatuor, quibus animal regens omnia molitur ac perficit, primam ;

Ctjuidem propriorum attracfiricem: fecundam vero,horum ipforum commuta tricem,^ concodfri ■
cem: tertiamjVtilium retentricem: et quartam,alienorum expultricem. His itaqp poteftatibus non ;
modo fanum animal tuetur, fed etiam aegro fanitatem reftituit,Et ex his abunde conftat, quan- i
tum fanitatis effecfirices caufas natura dignitate antecellat: omnia enim^diqua materiam ipfi pa- ; '
rant & fuggerunt:quemadmodum mariQsiquoqae artem aliam alfirminiftrantem videmus, i
^ Textori nanque radios, textoria, & pecftines, lignarius feber molitur: huic vero ligna, materiae;
excifor: fecurim item & dolabram, ferrarius artifex: ferrario autem ipfi,ferrum,metallorum effof- >
for comparat :rarum'queTft"aftBneffe^fHMnrinitfenifetiuteafia=egentem,-quae aut inftrumen- j
tafabricetur, aut materiam operi idoneam reddat. Ita fane'S^ medico multx artes aptas materias
praeparant: perinde vt ipfe rurfum naturae cum quibufdam miniftris fuppeditat.Quam enim I
proportionem architecfms erga aedificatores, lignarios^qug fabros aliosqi^us imperat artfel

fices, eandem & medicus erga mintftros fuos gerit,Ifti vero funt herbarij, vnguehtaf q, coqui,ca- Q
taplafmataadhibentes,humoreconfpergentes,clyfterem fuffiindentes, fcarificantes,venam fcin-
dentes,cucurbitulas affigentes. At fi nos etiam haec didicimus & facimus, perinde facimus, atque !

, gubernator remigandi peritus, fig facile iummum malum confeendere valens,&: omnia alia nau-1
D tarum munera cognofeens & exequens. Etenim multi Imperatores faepe & arcu vti, & iacuia-i
ri, & pugnare gladio hafta'que fciunt, & faciunt, & Reges pariter: fed non vt rex, vt Imperator, i
erat Alexandei: Macedo, aut eius pater Philippus, fedj^er aliasarteyn^eratqrfe atque re gie in-
feruientes hate militaria munera qbibant,Itaque''^rnos,vt medicq cuiufque auxiIq q lialitatem, 1
quantitatem,occafionem,8^ vtendi modum cognofeimus: vt miniftri vero, venam refeindimus,

8C cucurbitulas admouemus,& reliqua manibus operamur, Dignitateigitur ars medicamedicis i
praeftat, medicus arti feruientfiilla miniftris,miniftri artibus fibi inftrumenta materias que paran- i
tibusjiliaj artificibus per ipfas agentibus, artifices vero praeparatis materqs atque inftrumentis,|

Conuerfo foitur ordine firmioris notitife atque memorig caufa enumerandis artibus accidit ad fer, |
uandam ef&iendam^j fanitatem nobilitate vltimos eire,qui nobis clyfteres,fcalpella,fpecilIa,for- j
fices, dC reliqua medicae artis inftrumenta fabricantijr: cum his 6d eos, qui materias praeparant, I
quos radicum excifores,8<: herbarios vocant: nec non 8^ qui ex metallis effoira,alia'que id geniis, |
praebent:fupra hos vero,ipforum artes: fupra quos, Sdl miniftros medicorum: his quoqj fuperio-' i
rcm,ipforumartemteafuperiores,medicoseire:medicisartem medicam:qUxrurfum, natura mi
niftra eft. Atqui inter ipfius naturae facultates non nullae quidem primariae funt,per quas fdlicet
animal in vita feruatur,fummam nobilitatem ad optimam corporis vitam poffidentes:optimant!

^ _ autem ]

IN LIB. VI. HIFP. i

armem vftamndm^ pratia enkn in morbis vita eft: altcrx font ^

: vero iftarum miniftrg fecultateSjdeinde illarum ittm aliae, Itaqj poftea^ hoc in fermone artes oes:
ac poteftates fanitati vitaecjj neceffariaSjnunquam alibi eas proiecutus,recenlere conftitui,neq3 re¬
gentium nos poteftatum dignitates adtjcere me piguerit. Primae igitur funt falubre animanti mo;
derationem in quali dC quanto conferuantes.Cum enim corporisnoftri fubftantianecmagnitudi
nemjnec qualitatem eandem retineat: fed magnitudo per fenfus latente exhalationem dilabatur ^
qualitas vero temperatura fcmper variante permutetur non ab aere folum ambiente, fed etiam ex
nobis,quemadmodum in libris de tueda fanitate explicauimus: ad magnitudinem farciendam al¬
trix poteftas in nobis ineftrad qualitatem corrigendam dC refpiratio etper totum corpus difflatio
comparatae funt. Sed cum nutrienda partes idonea ac propria materia egerent,alia quedam in no
I bis vis ineft, quam haud alienum fuerit breuis ac dilucidae dod^rinae caufa fanguificam nominare:
cui rurfum alia vis praefto' eft in ventriculo,concodrix folicet: omnibus autem didis viribus com
munes aliae quatuor funt,quas paulo ante mempraui, 8^ clarioris dodrmae c^fa proprqs nomini
bus appellaui,attradoriam fcilicet,retentricem^6mmutddriam7^^ expultricem.Haec igitur vos
^ meminilfe dignum puto,illud feientes,me hoc loco tantum hunc fermonem fecilfe,naturam om- I
nium artium ad medendum primariam atcppotiffimameffe declarantem. F

^dimmit Naturd fibiipfmcce^wsnon cogitatione:, PartimquidemM Conniuere,Partm'yero& Lingua
fubmmjirat,& idgentif^lia^uieqi. Inerudita Namra&'IndoBa,^u£opmJunt,Ejftcit.

AccelTus naturae appellauit perinde, ac fi & vias aut impetus ad agendum dixilTet^non, vt nos
prius mente voluentes,& prius eligentes facimus,ita dC ipfa faciente. Conntuere igitur (fic autem :
dicitur,cum quis clauias palpebras dfo iterum aperit) ftatim ortis animalibus 2d a' nullo edodis il ;
iico in^.Certum eft autem, huiufmodi adionem maximam oculis vtilitatem afferre:fetigaretur ;
enim palpebr2c,fi toto vigilif tempore paterent: multaiqs exterius in oculosjipforum tunicas vio- ;
iantia,inciderent. Praeterea longe ifto admirabilius eft naturae opus, quod no vulgares modo,fed I
etiam plures medici,etfi quotidie fiat, negligenter tamen prcCtereunuNam fi bimo puero panem j
oftendensjeum hoc ipfo nomine fimul demonftrans panem voces,id^j? bis ter^jj feceris,puer de
monftrati corporis hanc vocem /panis/ fignum elfe intellexit, ipfam% imitatus pronunciat, cum
a' nullo,vt linguam mouere oporteat,ipie didicerit. Ide vero,quod in hoCjSs^ in alrjs omnibus mo
tibus,quos appellan t voluntarios,ab omnibus fit animalibus. Igitur fi voluerint aliquem artu in-
fledere,id ftatim effident,& fi mufculum illum,a quo infleditur membrum, non cognofcat.Ea'- (»
dem ratione extendere volentia per alterum mufculum extendent: fed neqj quis mufculus ifte fit,
iieq3 quo pado agere poflit, mouenti animali notum eft.Quo enim modo ea comprehendere po ,
teft,quae multis etiam medicis incognita funte' quid dico multisf cum non nullos mufculos quida |
dilTedorig artis vel peritiflimi ante nos ignorauerint,vt eum,1qui intra arttculationem abditus po
priterrfincuruat: nihilo minus tn omnes homines ipfius genu articulum, fimulatcp voluerint, in-
fledunt.Quin non in folis hominibus,fed etiam in altjs eundis animantibus,huiufmodi adionis
fpecies reperitur,vfq3 adeo naturae vis ad ea,qux animalibus conducunt, redius pratftanda, quali¬
bet arte potentioreft.Quocirca& Hippocrates de palpebrarum motu,quof.ipfas alteri etiam ne-
gocio incumbentes agitamus, mentionem fecit dicens /vtconniuere/: motum vero in loquendo
linguf ,per ea veftia commemorauit/lingua vero & fubminiftrat/: nobis enim quanq5 voce pro¬
ferre volentibus lingua ad ipfam dearticulandam prompte obfequitur.Pueri igitur voces prolatu
difficiles nunc primum audientes,vt ftrax 8 C fphinx, ftatim ipfas nos imitantes eloquuntur tneqj
quos linguf mufculos mouere oporteat,neqj quo modo ipfam extendere,aut fledere,aut circum-
uoIuere,aut fuperius palato,aut prioribus dentibus,aut altj cuipiam oris particulte admouere ftabi
lire^jj conueniat,agnofcentes. Cum dixitautem / 8 C alia quaecp/ voluntarias motiones in memo-H
riam tibi reuocat:in quibus (vt dixi)animalia eunda non folum mufculorum motus,fed etiam ip
fos mufculos ignorantiajfimulatq? membrum incuruare,aut extendere voluerint,confeftim id fa¬
ciunt : ficut etiam,fi in obliquum abducere,& conuertere,aut circumuoluere, fiue vtcunque aliter
mouere ftatuerint. Iccirco & iftis ipfis didis acclamauit /inerudita naturajnon edoda,congrudia
fecit/.Vocantur quidem quamlibet difciplinam edodi in illa eile eruditi: Natura auteita erudita
cft,vt maxima fine dodorenouerit: qualem fuiffe Themiftoclem Thucydides memoriae prodi'
dit ita inquiens: Propria nanqj intelligentia neqj prius ad ipfam pertinens quicquam,neq3 pofte- »
j-ius edodus,8ileorum,quaedeimprouifo incidebant,celerrimo confilio deprehenfor optimusiet »»
gOrum,quaelonge pofterius ventura eflentjperfpicacifli mus comedor.

LachrymdiyNarimn humor, Sternutamenta,^u mJordes, Ork faliu£ reieBio, Spiritus introitus,exitus, Ofei-
tatio,Tu^is, Singultus, Noneiufdemomninomodi.

Cum ea, quae mihi optime ad haec verba explananda quifpiam dicere pofte videtur, prius re¬
tulero, deinde ad huius libri interpretes tranfibo: qui omnes verba haec a'fuperioribusdifiunxe-
runt,omnia^queipfafingulatim tanquamadpraeienfionem fecientiafeterpretatifunt.Verunta-

D E MQRBC ¥VLG. CQM. Y. iSg

A men nobis videtur Hippocrates propoli tum fuum ab initio, dC in praefentia per totum huncfer^> 1
I monem^confirmare: ipfe vero naturam faiutis hominum cauia omnia fadentem demonftrare co-- ;
j ftitueratdtacp ab operibus eius exorfus5quaecunq3 in corporibus recfie valentium animantium fa- i
I dt^ipfis^ fuperiori narratione enumeratis, deinceps quxcuncp in raorbofis affecfiihus, aut fano- I
Tum languentium^ja corporum communibus ad animalis i^utem natura moliatur, praefenti ora-
I tione declarauit; Quorum vnumquodq? ego particulatim propones, non nulla quidem (vt dixi) ^
morboforum affecfluum propria, non nuilaaegrotantium fanorum^3 communiajefle monflrabo. ,
Atcp in aegrotantibus lachrymse quidem non nun^ fiuntmorboli oculorum affedlus modufe-
quenteSjVt qn ipfi phlegmone tentanturmon nun^ vero natura fuperuacuum humorem expel-
: lente,aut deficientem in glandulofis ipforum carnibus procreante. Nempe & hoc modo narium
humor excrementis iacerebro colledis per ipfas effluentibus accidit. Sternutamenta vero' bC ipfa
femper naturae opus iunt, ab affedibus autem morbofis proueniuntfat mdrbbfds affedus voco j
sion folum cum aliqui iam aegrotant, fed etiam cum quifpiam iftorum affecfluum exoriri incipi t.
Qualis enim in oculis eft proprie vocata turbatio,quaephlegmones quoddam initiueffl tales mul
timorbofiaffedusconfiftere incipientesdiffoluuntur,naturavapores &:fuccoseorumopifices i
B excernente. Verum de his omnibus in libris de fymptomatum eaufis difputatum efflNam ipfo- i
rum quadam femper a natufTliunti quae raorbofos affedus aut iam nafcentes, aut futuros impe- ;
diunt,ficutalia iam abfolutos tollunt :Id^3eft,quod explanatores fefellit,nuncf.ab Hip¬

pocrate de naturg operibus fermonem non credentes fieri. Sed tribus commentarrjs,in quibus de |
iymptomatum caulisdifputo,totusiftefermo diligenter a me confedus eft, omnia id genus fym- I
.ptomata,de quibus prgfens habetur oratio,a' naturaeffedirice manare oftendente. Aurium nancp i
jordes ab illa, cerebri recrementa purgante,colligitur.Tuffim quoqj, vt fpiritus itinera emunda-
; rent,fieri oftenfum eft:quemadmodum & fingultus,& ofcitatio.&: pandiculatio,purgametorum ^
expellendorucaufaproueniunt. Atnonnullainpropofita orationefflSaneqjfyraptoraataoniT’

; nirio funt, iU: refpiratiO, & per fotiim corpus difflatio. Ab ipfo vero de refpiratione explicatum j
eft,vbi ait /fpiritus introimsx xitus/:dedifflatio ne aut poftenus,vbiiterum fcripfit /alimeti & fpi i
sationis/: atfaliuafih ore gmeratio inter ea,qUaj prouide a natura fiunticbnnumerat, quemadmo |
dum et fputiex pediore atcp pulmone reiedtio. De hoc vero' & in praeienti parte,per hgc verba dt ;
,<ftum eft /oris faliuce reieiflip/: dC oportet quide /oris faimg/ per fe proferre,hanc voeem autem /re .|
iedtio/ feparatim addita hac didlione /fputi/, fortaffe quide ftatim ab initio a' primo librario vitw- i
Cto primo exemplari ifortafte Sif ab ipfo Hippocrate pr^termiffum eft,vtpote qui fib 11 plfquidanrt“~'
.veluti defignationem, non librum in vulgus aedend 3 ,confcriberet. Extrema aut illa ver ba /no !
eiufdem omnino modi/id fibi volunt,omnia f.enumerata non eodem in omnibus didis femodo |
habere. Vt enim oftendimus,nbn nulla folis rede valentibus, quaedam folis Iahguenrffbus,quead |
modum r urfum alia ytrifqa eueniunt: item ex his aliqua folius naturgopera funt. Explanatoribus I
autem varie hae:c verba fcribentibus paulo poft varias eorum lediones recitabo: Nunc vero prius |
^uod ex toto fermone adhuc reftat,in quo naturae opera recenfetjexplicabo. |

'4 Lotif,Dei£Bionk:&’Flat'Hi,^hum'ytriHjq;:\y^[tmom£,^ Spiritm.-^ Icemink: Et in alio corpore Sudo \
res. Scalptus, Pandiculationes^di^ .i^tecmqihmufmodifunt. I

: Scribuntfane' &C hanc oratiotiem alf} aliter. Veru ego & ledionem hoc tge a'plurimis proba- ■
tam, 5 itoti verboru fententiae congruentem,atquin vetuftis caftigatis^S exemplaribus reperta de- |
legiiEius vero fenfus talis eft. Quemadmodu in fuperius pofitis fymp tornatis narurg fine diicipli!
na edodaeOperaad animalisTalutem fada narrauitjeodem modo Sdin prxfenti vrinam, deiedio-
ne,duplicem flatum commemorauitdtem & alimenta,6<: difflationem, & qu:e in folis foeminei ge
Dneris animatibus infunt: poftea deinceps & fudores,& fcalptus dC pandiculationes. Etenim vri-
nae fecretio,fi,quo modo fiat recordatus fueris,mirabilem tibi in regendis animantibus prouiden-
liam indicabit3& renum fabricae caufa tdC vrinariorum meatuum originis,quam ex renum vetri-
culis habenj^& operculorum, qux meatuum ofculis in veficam fefe inferentibus impolita funt:
dC mufculijquTaffinffofioihledepofito proportione refpondens, vefic« collo circundatus eft: 6d | .
aliorum, quae minora quidem funt, dC minus admiranda, tantum vero ad rem conficiendam opi» j
afferentia,vtnifi hunc in modum omnia ftruda eflent3prauefane',aut nullo etiam^adqjmnaie-^-,
quae ad deiedionem attinent, hoc eft quae ad excremento-
rurn cibi aridorum expulfionem,a natura condendis nutritionis inftrumeti s parata funt,i pfius er¬
ga animalia prouidentiam , ac fapientiam demonftrant: quae omnia in libris de vfu particularum
comprehenfa reperies: Nunc vero capita folum perftrinxifle fatis fit. Nempe quidem vtraq3 vo- |
cem initio huius fermonis fcriptam,ipfam per fe Iblam legentes /lotij/,ipfum hoc loco dC ftercoris
mentionem facere tradunt.Quidam rurfus ambas voces copulantes deiecfflone vrinaejhoc eft eua
cuationem per ea verba fignificari dicunt, perinde atq3 fi dC vrinae excretionem dixiffehigitur ifti
fermonis initio fcripferunt /ftercoris dC vrinae deie(fiio/,ac fi ita ditftum eflet,ftercoris & vring eua
euatio. Veru queinadniodurn cibi recrementa mira:bile artificiuin in fecernendo praleferunt, iti-_

IN LIB. VI. HIPP.

dem quoqj in vtriufc^ flatas fecreti'one,tam efus,qui per mteftmum redam,^ ei'us,qa{ per gulam
expelUturjquem radam vocantjnaturae prouidentia confpidtur, ad extradendum vtrnqs flatum
mftrumenasjin quibus coIIigitur,inj(urgeniibus*FIatus enim hos excerni deprehendes,^ fi dor^
miant illi,qui iftis repleti funt: 8C fi in fomnum propenfius labantur fi catalepfi,veterno,fopo^
re,deIirio,& profando fomno correpti fint» /Eque inuencris etiam naturae artem,fi ea cundh didi>!
ceris,quae in adminiftrando alimento atqg fpiritu machinatur^Et longe adhuc magis demiraberis^
fiqmnia noueris,quae in foeminis concipiendi foetus caula molita eft» Iftis firailia funt 8 C qug in to
tq corpore ad fudores e x^n«idos,ad ^ptus, adj>andiculationesperqnent: vocant autem fcaF
ptum,fridionem motum^S per vngues effedum,quod in prarietibus particulis animalia natura^
liter faciunt,id^3 in ipfis omnibus repetitur. Vidiftis quidem dC dudum, cum viuentem capra gra
uidam diflecarem,foetus ex ipfa ligata extradus vt^humi depolitus quatuor pedibus ambulare in>
ceperit, a nullo edodus ambulandi caula membra haec e^ corpprifubieda: paulo pofterius fu
peruacuum humore,quo eius cutis exterius circunfufa erat,exculferit:atq3 iterum paulo poft vno
ex pedibus coftas libi ftalpferit,ex quo vos omnes praefentes exclamauiftis, primum quidem q) ip
fe fymptomatis medelam ablqs dodore inueneritjlecundo q> per hoc membrum folu id fieri pof>

^ fet,tertio q? ad huc modum. At paiidiculatio tale quidemih omnibus (vt puto) mufculis fympto F.
y ma eft', quale in ofeitatione folis inferioris maxillae mulculis accidit Jn libris autem de iymptoma^
tum caulis,fi memoriter modo tenetis,euacuandorum in mufculis halituoforum excrementorum
caufa & id a natura fieri demonftrauimus: infantes autem 8^ reliqua animalia id fine dodrinafa>
cere cernuntur. Haec itaq3 omnia,&: ^aecuncp cum ipfis dicebamus,quemadmbdum et excutere:
humorem paulo ante de hoedo per dinedionem extrado narrauimus, admirabilem quandam na
turae erga anim|lijLpr-OUiyentiam in^^^ quam dC fecunda valetudine frueritia conferuatur,

6i^2egfoiatttia'morbo1iBerantur. X

5 Homim ^mnutfemper Producmryjq; ad Mortem. Sin mtemlgnefcdt^SmHl cum Morbo et .Anima Cofr^

depajcitur.

Diuinatione potius opus eft,^ aliqua methodo,per quam intelligere quifpiam pofllt, quidna
fignificarevolens Hippocratesfcripfit hoc verba i.producft/:pQKii enimfigaificare&;, '

generatur,ficut Afclepiadespofterius exiftimauitipoteftv!m^figEMfi€areSi£iaugetur:poteftetiai 3
vt quidam intellexerunt,idem fonare,quod,conferuaturjalShenta&lreipiratiQne nobis vtetibus.
Quicunq^ enim animam fpiritum elfe cenfent,ipfam et ex fanguinis halitu,ex aere intra corpus y
infpiratione per afperam arteriam addudo, conferuari teftantur.Illud vero 5 C in aperto eft, nihil;
corum,quae dixijnos polfe tanquam verum fit,contcndentes enunciare,nifi prius animae fubftan^
tiam exquifite compertam habeamus. Profedo' fi, vt in libro de Septimanis audor ille manife.-
fte de animae fubftantiadifleruitjfie Si in alio quopiam indubitater legitimo Hippocratis libro di -1
dum inueniretur, aliquid plane' haberem, quod de hoc verbo /produdtur/ dici polfet: quoniam |
vero nufquam in legitimis voluminibus Hippocrates clare explicauit,quid''nam hoc verbu/pro-:
i ducitur/ libi velit,praeter id,qj iftud ignoro, neq3 animx lubftantiam me firmiter Icire mihi perllia; ,
deo. Nempe cerebrum fenfus voluntariae(^3 motionis principem caufam eire,omnibus^3 alijs par
ticulis diftribuere, in libris de Hippocratis PIatonis6|3 decretis oftendimus. Illud prxterea perfua-;
fum habeo,fpii«um in eius cauis pofitum primarium elfe animae inftrumentum: quem vtanimac
fufeftantiamifledicereffl^mihi temereinclinabat animus.Siue autem tota cerebri natura ex qua-
^ tuor elementorum temperatione ad eam fubftantiam vel proprietatem redadafit,per quam fen-

fus motuscp voluntarij in animali primus audor habeatur S^ memoriae ft&r intelligetiae: flue qu^- i
S dam alia vis corporevatans a'noftro Conditore cerebrotndita fuerit, Sd morientibus animalibus i
recedat,nullam haede t^flrmamf onemhabeoTqiflrilS:: eos,qui de hoc quicquam affirmarunt,auH
idaci^agis,^ iajpientiainobis antiTCcdere exiftimamus. Caeterum medicis quoc^ fuperuacuam de
^^nimx fubftantia notitiam effe arbitror. Satis eft enim artem medicam cum ratione tradantibuS
illud noffe,quoad f.ipfius cerebri,ac fpiritus in eius finibus contenti,naturalis temperies inuiolata
feruat, viuere polfe aial: fi vero contentus fpiritus aut prorfum corruptus fit, aut a' naturali tempe¬
ratura vna' cum eajquae in cerebro eft:,longilfime difceflerit,mortem neceflario fequi.Hajc agno-
fcens medicus ipforum bonae temperaturae ac permafioni iemper cofulet, methodos a' nobis in co
mentarqs de tuenda ianitate dC de morborum curatione traditas perfequenstquas oes Hippocra¬
tem prima docuilfe memorauimus.Qua ob rem necp legitima hanc eius elfe particula cenfeo, fed
ab aliquo,vt plerafqp alias, fuilfe interpolita.Forlan vero dC eius filiu Thelfalu patris rudes anno>
rationes collegifie,aiunt,in chartis,corrjs,8<I tabellis eas nadum,8^ huius generis quafdam par>
ticulas interieciire.Non nulli fane',quicommentgria inpropofitum librum aediderunt,prohis
verbis/melior fit/producitur/feriptum fuifle contendunttipiam vero procedente aetate fcien-
tiseac fapientiae incumbentibus meliorem euadere arbitrantur. At neque ad medicum pertinens
I fermo eft,nequerjs, quae iequuntur,confentaneus; nam de ipfiusiubftantia hoc verbum/produ>
i citur/didumelfe, exeo conflat, quod ipfe fubiecit/fi vero ignefeat vna'cum itiorbo^ anima
". ■'." ' ". . ."^^corpus

DE MORB. VVLG. COM. V.

190

A corpus depafdturA Atqui verbum hoc/ignefcat/indicarevidetur ex Hippocratis fententiaamV' ,

mx fubftantiam calorem effe naturalem: quem naturalium operum multis in locis aucfcorem efle
teftatur» Maximum vero' hoc loco placitum agitatur, de quo & inter philofophos diffenfio eft»;

Noti nulli quidem vnam effe animae naturae^j fubftantiam arbitrant,aliqui in fpiritu,aliqui in cor
poris proprietate,eas conflftere ftatuentes* Quidam vero non vnam, fed propriam ac feparatam!
vm'ufq3fubffatiam effe,nec paruo quodam interuallOjfed toto genere inter fe differre confirmat:
fiquidem naturae corruptioni obnoxiam, animae vero immortalem effe, fubftantiam arbitrantur.

Ariftoteks fane' atqj Plato vna appellatione vtraq3 poteftatem comprehendunt, non eam modo,
qua ratiocinamur atque recordamur j animam vocantes,fed etiam eam,quae in ftirpibus eft,qua &;
aluntur,&CTeffunt,^ feruantur,quoad temporis lo^nginquiiateecmfim^tae exareicaritt, Stoico-;
rum autem mos eft naturam vocare,qua ftirpes regutunanimam vero,qua animaha: vtriufq3 ve-;
ro fubftantiam ingeni tu fpiritumfiatuunt: Differre^3 inter fe qualitate arbitrantur: na ficciorem
anime ipiritum,humidiore autem effe naturg,:y tru.nqpautem,yt permaneat,non alimento folum,

fed etiam aere indigere.Et quicunq3 huiufce decreti principem Hippocratem fuiffe opinanxtrtTy^ri-

/in libro de feptimanis dicftum eft,hoc verbum /producitur/ dicftum effe ai ut de inftauratione, quf;

/B in ipfis fit ex vtracp fubftantia,^liffi€mtiQafc-6featq3aeMS5jyteuidenter apparet, & vtriufcp vtilitatc;

I cognofcimus: alibi nacprerpirationem ingenrtf caloftsmodmtiaBHEmjfeuate, ciborum vero af -. 'i '

fumptionem corporeae fubffantig quod dilapfum eft refarcire,declaratu eft. Atq3 fi corporis que- i
dam forma anima eft, iure fane' produci vfcp ad mortem diceretur. At fi a' natura, quam Ariftote- ■
lesaltricem,app€titricem Plato nominat,altera quaedam ipfius fubftantia fit,verum fane', quod di
dtum eft, fuerit, fed de cogitatrice anima vere id dici non poteriuNempe infitum calidum, cui
maxime corporea opera Hippocrates tribuit,igneum fadlum npn folu priora munera obire non ;
poffit3fedneq3Corpusnoftrumalere,quod ipfius erat primarium officium, immo contra per dat,;
atq3,vt ignis,liquefaciat,nobis ratione contemplantibus, Sc corporis eliquationes a' perurentibus
febribus Edas euidenter cernentibus,apertum eft. Verum,cum in tota h ac habita oratione tertia
anima praetermiffa fit,fiue facultas,fiue vtcuq3 eam nominare velis,quam Plato iracundam appei- '
iauit, 5 C de ipfa aliquid dicere fatius fuerit,^t nihil praeterea in fermone de anima dicendum relin- 1
quatur. GaloHmieqmdam naturalis, per^uem fanguis creatur, in iecore continetur: calor etiam ! V

alter in corde maior ineft ad iram excitandam nobis datus, nam & ipfius quidam vfus eft, vt in li-;
bris de Hippocratis Platonis^decretis expIicauimus.E£iiicquidem calor fpiratione eget, alter ;

C diffiatione,ita enim medicis vocaretnos eft duplicem; iiEtEsmnorpore arteriar um a(fl:ionem>,^fuU- : /
ginofumexaementum percompreffioneni expdktidum-yaerem veEadraimfofum per diften- ;
tionem attrahentium»

6 ; Morbi Simul Nutriti in SeneBarelinqmnt,&per Mamrdtiones,& SoIutionem,&*Jlar^aBiofKm,

NondeommbusconnutritismorbisHippocratisfermoeft:itaveroeosappeIIant,quildgin-;
quo tempore hominum corpora infeftant.ld enim accidere non cernitur,neqp ipfum latet,clare in :.

-« aphorifmis dicentem, f Senes, ^ iuuenes, plerunq3rar ius ^g rotant : quiamcp vero ipfis diuturni : i®. Aph. 3 j.Er.
« morbi eueniunt,faepius commoriuntur. Igitur cum in hoc fermone/&pius/ addiderit,neque vni :ord.i 7.h
uerfe protulerit,quofque fcilicet diuturnos morbos commori,aperte indicat fe non nullos ante fe- i
num mortem diffolui cogriolcere.Quf nam igitur fint ifti, quemadmodum ettam qui nam ante,

« mortem non abeutes,in aphorifmis ipfe patefecit fic fcribens, jj Raucitates,Si grauedines in valde' ibid.Apho.40.
« fenioribus non maturefcunt. Igitur cum hic frigidiorum meminerit, conftat Bc ipfum concedere,

quofdamexcalidisinfenioriaetatepoffediflblufifiquidem IjCotrariacontrariorummedicamina 'iniib. deiia-
funul^^ri autem hi funt,vt calidae cephaleae,6C heterocraniae vocati dolores capitis, bC renum cali:

D di affe(ftus,ec articulares doloresjquicunqj ex valde calida affediione oriuntur.Jffqquidem^x^fene^
ds proueniens temperatura folu|ionis modus inter maturationes reponitur,mafuratib'ne fcificetl^^
omnem ad mediocre temperamentum addudibnemfignificanfe, vt in maturefcetibus frudibus i -

confpicitunAliosautem duos adhuc rariores concod:ionemodosadijcit,6cperrarefadionem,;

^ eum qui ambigue didus eft,fiue per diffolutionem fiue per fblutionem intelligere oporteat. Fit
: ifte autem,ipfa corporea fubftantia,qu^ omnibus tam animatiSjCp inanimis communiseft, dilabe;
te: aliquid enim omnino ex ipfis defluit,fed plurimuni ex mollioribus,minus ex minus mollibus, i
Ita fane' et quidam a' natura alieni tumores pauiatim longiori tempore,dilabente materiajdiffoluu j
tur ;id^3 re<^ vidus ratione vtentibus euenit: nam, qui largiore cibo vefcuntur, humorem affe- j
dis partibus influentem digefto aequalem facientes,anedus feruapTertium ^ro folutionis mo -1
dum narrauit corporis raritatem^ a' medicis quidem cofulto effedam^a' fenili auteiii aetate raro: cii
iabefadatis viribus, extenuato corporis habitu, dC male nutrita cute, laxiores nieff us euaferint;
i Nos itaq3 fic verba interpretamur,Cum femper ipfius fermones ijs, quae in xgrotis cernuntur, con
fentaneos effe demonftrare-Gonemur: plurimi auterri explanatores omnia potius alia,qua'm idfa-
ciunt: qui hoc loco tanquam deomnibus morbis fermone fadocaufas afferre nituntur. Ma¬

gis etiam abfurda illi dicunt, qui ia fenedahuiufmodi affediones fedari aiunt, animae quidem ^

iracui^amff"

_IN LIB . VI . HI PF.

i iracundiamjauaritiam/uperftftionem: corporis autem^amatoms perturbationes* JS

^ Medicatio, Contrarium cogitans. Non conJentire^ffe^inL

Sermo ifte eandem vim habet,quam ille,Contraria contrariorum medicamenta*de quo fgpius
iam difputauimus*

Frigidum&*Muxiliatur,&*ToUitqu£cunq;a Calido.

Et hoc fibi ipfi memoria; caufa fcripfit, quod proxima; fententiae vniuerfelis pars efi:* Etenim
{tigidun^i^i^z^cSibii^pimEtxn^lldos auternmorbos tollitmam ab vno tanquam exem^
pio ad omnia contraria traducere fermonem oportet* ;

Fxcandefcenttaudttrahit&CorPulmoneminpfja,&in Caput& Calida^Humidum: L&titiaau^
tem Relaxat Cor.

Obfcure admodum haec locutio perplexa eft: quocirca eius plures Iedliones,Ie(flionibu% co
fentaneas explanationes fecerunt: verius autem quiipiam dixeritjnonlediionibus explanationes, i
fed prius cogitatis explanationibus eos deinde ktfliones affinxiffe & accommodaffe. Statim igi F
tur htec vox/attrahit/ inhocfermone quid fignificatc' Cor atqj pulmonem ob iracudiam attrahi,
iplum dicere interpretabimur: fed cum ha;c verba adieda fint /in fe ipia, & in caput/ alter huiuf-:
modi fenfus innuitur,cor dC pulmo attrahunt, 5 trin fe ipfos,& in caput calida et humidum. Atqui;
ifta vox /calida/ pene' intelligi non poteft: potius enim calidum, ^ calida, dixiffe oportuit* Satius
igitur fortafTefuerit omiffafingulorum in hocfermone verborum declaratione vtpote cdnfufajip
lius ecphrafim potius facere,aut paraphrafim,fiue vt lubet,quis noiet,i*per plura verba enarratio
nem:Id vero fieri nequit, nifi vnum faltem nome interpretemur, quod eft attrahere.Duorum.n,
alterutrum,in excandefcentijs dicendum eft,aut pulmonem & cor ad caput attrahi; aut cor et pub
monem dC caput ex inferioribus locis calorem humorem^ ad fe ipfos attrahere: verifimile nanq^ ;
eft ex iecoris regionibus,vnde fanguinis dift ribu tio fit, calorem dC humorem hauriri* Porro' in i

excandeicentia cor atqa infimul per totum ammar^ilcurrentes arteriae maiorem vehementiore^jj i
puifatum efficere,cernunt*/Equum eft aut Qc cordis dilatationem implentia tunc plura adduci.In I
caput vero plus humoris caloriscp efferri, oculos totam^s facie occupans rubor fignificat: quin et
fi tetigerisjcalidiores euafiffe tibi hae partes apparebunuEuidenter quoq3 & oculi emicant, vna^j ^
prominencipres fadli efle vident,et vniuerfum caput calidius* At l^titia,inquit,relaxat cor,hoc eli O
ipfum derelinquunt antedida* Nepe pr»dicflorum cognitio yt^s^ft, vt ira euitet non nunqua,
no nunquam de induftria excitet* Vitetur quidenftcum cor & capuInaTUf alnmepefie^^ I

^ ^wm calidiora funtjaut aliquo aduetitio calido affedu laborant: excitetur autem in frigidis vitqs, I „
^namraffiigididrecof 3 e^SCcapife*Eode modo dC totius corporis temperatura, fi calidior, quam I *
par fitjaut morbo,aut natura fuerit,magnopere iracundia offendetur: illi autem cotraria magiio^ j
pere hac iuuabitur* Id enim S)C in fecundo de morbis popularibus ab ipfo fuilfe traditum oftendb I
i.Epid.circafi mus,vbi dicebat,! Danda eft Opera, Vt ira excitetur&icoIorisvCfucci recuperandi caufa* .\n

neinic^^. i ..

1^' q Labor ^ticuh ^ Cdrnib06: Cibm Somnm Vtfieribus, i

Quoniam hoc nomen/labor/f^pids confueuit Hippocrates pro exercitatione accipere, inter^ |
dum pro dolore, aut abfolute pro qualibet noxa,vt in multis commentarijs antea didiciftis,lccir- |

I co igitur ex libri explanatoribus alius aliud trium fignificatorum accipiens aliquis arbitratur fa^ | '
|ne'ipfumdicere5exerdtationemarti'cuIiscarnibus^3^''veluticibumeflre,ideft,aIimentum,robur,ad- i
. i iumentum: illico enim augeri,confirmari, ac roborari exercitationibus haud lecius, ^ cibis*Clui^ i c.io.x8t.c

I dam vero articulis dC carnibus multitudinem cibi dolorem cruciatum^? afferre , per ha;c verba fi - H
i gnificari intellexit: nam repletionem haud folum articulos ad motu tardos reddere & carnes, hoc ;

I eft mufculosjih iftis enim carnium genus continetur, fed etiam fluxiones mouere,v&exeo dolo>-
i rem exdtare*Huic vero fententia; illud confentit, quod per tertium fignificatum intelligit, no
I nullis opinantibus multum cibum,hoc eft plenitudinem5articulis &carnibus nocere* At non fo^

I Ium carnibus articulis,fed et omnibus corporis partibus plenitudo & noxam 8 ^ dolores inferre
j confueuit* Secunda quidem aphorifmi huius particula, vbi dicit /fomnus vifeeribus/ hanc habe
; bit fententiam: Quemadmodum labor articulis dC carnibus,fic SC fomnus vifceribus,aut exercita^
tioerit bonum creans habitum,aut dolorem noxam Ve inferet*Exerceri fiquidem in fomnis vifce
i ra,quatenus tunc operant maxime,et alimentumconficiunt,re(fle quifpiam intelligere poteft: no
ixam vero aliquam & dolorem in fomnis excitarijid verum non eft:indolentia*n.potius SC reme^

' dinn'!,qua'm contrarium, afferre fomnus fuapte natura idoneus eft, nifi quifpiam initt|s acceffio>

- numhaecipfumfaceredixerittverumhoclocofinevl(adiftin(ffioneft:riptisverbis,iermoneuti^
jverus fuerit. Num igitur fortalTehoc modo legere, fatius eft r*/labor articulis & carnibus/dein.-
' de abaltero pdncipiQL/cibus fomnus vifeeribus/ vt oratio huiufmodi fit: Exercitatio quidem arti
Iciilis et carnibus vtilitatem praebet,dbus vero & fomnus vifceribus*Naturalt enim calid o in pr o-
^ ^ ' ' fEidum

f ^ _

DE MORR. VVLG. C OM.

A‘fondum vergentfejvt ipfe tt‘adi'ditj8£ ciborum cQttoocflioncs meRores fiut,6^ tunc viTcera nutriunt
lur :at in vigilia naturali calido ad cutem profufovifcerafe ipfis frigidioraeuadunnSCj quje ipfis i
in fomnis inerantjhaec artubus omnibus cp extimis partibus m vigilia*
jl ./inm&DeambulatiojCo^itMioHoniinibus. * i

Deambulationem pro exercitatione omnes libri interpretes acceperunt,vt oratio ita ie habeat r
' /hominibus cogitationes exercitatio/ appellatione deambulationis, pro exerci tatione fufccpta; |
vox enim haec /deambulatio/ fpeciem quandam exercitationis Ognificat. Cum aut afFedata qug< j

: dam narratio fit,haud iniuria ipfam Diofcor ides repudians non f criprit/peripat os hoc eft de anxJ ___

: bulatio/ fed literam n adrjctfSfftgifTl^iSr^WT^hocHl^bTtnwvlTdc^ om i 7

i ni cogitatio hominibus/: eius ver o fen tentia eft, In qualibet re homines vim rationis exercitare |
debent: nam mentisvdliffatiohHcogiHHoHesappettamur* Vnde, & SocraterJTcbgiHtoiFSnrv^

; cabantjdC prudentia hominis confilia cogitationes noiabant: vt in Ariftophanis Nebulis inueni i
I re licet,vbi Socrate lacerat,SC tanquam inania garriente vituperat* Si cui vero philoibphica fpe-';

I culationemjno medicinalem,fermo ifte fapere videatur, primum ammaduerrito,ipfum omnium i
fi rationalium artium efte communem,in quibus vim ratiocinandi exercere conuenit, vt 8^ ab alijs i
I multis medicis,€t abErafiftrato non raro dieftum eft. Deinde &: vitia qugdam oboriuntur,aIiqua l<
vires animae cogitari ac memorandi veluti ftupefacientia,aliqua fopores graues atqj profundos l
inducentia, Sk affe(^i gitur vtiles efte cogftanones puandum i^,v£alibfi plT prodid^^ li-Epid^rca fi

It’ ; InVuhmbm Sangm concurrit. Subueniendumpi/t Vacuum impleatur. ' 'i ■

Gbfcura inuoluta % eft huiufmodi locutio :neqi enim quid illud verbum/cocurrere/ {igm>

; ftcet,clarum elt,neq3 item quid illud /vt vacuum impleatur/, Propterea ergo no nulli interpretes .

: de fanguinis in vulneribus profluuio Termone hunc eflfe aiunt,aliqui de fuperueniete inflamatio-
^ne.VmC^enim in vulneratam partem confluere languinem cenfent,8C in omni corpore venas ,

: inaniri:quibusprofpiciedum efte dicunt ,.vtiterumfcilicetrepleantur:ipfarum autem repletiO;'

! nem efte duplicem, vulneratae partis fanguine per frigida aftridoria ^3 medicamenta repreflfo,
per idoneum membri litum reiabente. Ali) vero quidam non de vulneribus fQlum,fed etiam de
; offibus valde cofracftis,maxime ^{3 vbtipforum aliqua pars extra cutim emineat, fimiliter vero 8 C
;,<| de huiufmodi omnibus luxationibus,verberibus'que magnam in corpore contufionem facienti^

; bus,Termonem hunc audiendum elTe contendunt: tromata enim, hoc eft icftus, nominat Hippo>

; CTateSjmagnas noxas ab aliquo externo etiam Tine vulnere illatas. Quod au tem concurrat ad haec
fanguis, dC q> euacuatum repleatur, eodem dC haec dicentes modo explanant. Verum q» Hippo> j
crates huiuTmodi I^flones tromata vocare conTueuerit, iam in multis ipfiuslibris didicimusrnun
! quid vero dC nuncita intellexerit,temerarium eft affirmare. Aliqui autem in vulneribus Tangui>

: ne manantibus replere opus efte dixerunt idoneis videlicet medicinis, ac linamentis impolitis,

1 j ; Sin .Auris doleat, lana digito circundata Vnguen calidum infundito. Deinde inijeiens mterm inliolam lanam
auriJubijcitOfytipfialiquidcffluereyideatur. Deindeinignemproijcitodolo,

--Nonnulliproptervocemmcalcepofita/dolo/huncfermonemhaud immerito adulterinum. |?
:mterie<ffum^j3e{re Tufpicati Tunt, Narratio enim anteipTam talis quoda modo eft, fi cui auris do>r I-
leat,lanam digito,indici videlicet, interdum etiam pollici,cir cund a tam v n guine4',aut oleo aut adi
pe liquata lanam imbuens. In aurem inftillato: quemadmodum 8 C. hifce tem poribus facere fole".
i mus per fpecillum lana inuolutum non vnguen folum (vt ipTenominauit) fed omne aliud liqui-.

^I^diim medicameinfundentes, Efto aiit liquidum illud medicamen,'quolTnsm'infianmiJad 1 u£«w
n^flammam aut ad candelam ceream calefacftum, Inftillare autem non Temel, aut bis, fed fepius.
conuenit,vt aliquid ad extimam parte foraminis auditorrj profluat: iftud vero emanans fublecfta
duntaxatlana nos excipimus, lubet aut Hippocrates lanam hac humorem ex aure defluente ex>-
cepturam in vola manus noftr^,finiftrae fcilicet poni* Ex eo conftat non Temel aut .bis/ed etiam fg
piusjnos infundere, ab iplb prajcipi* Quod fequitur aut, fi abfolute quide feriptum eflTet/deinde.

; in ignem proqcito/ recfte eos interpretari,diceremus, qui ipfum propterea dicunt igni inqcienr;
dum elTe putare, vtab odore,quale^nam fit, inueftigetur :ipfe nacp hoc paAo 8/ quod ex pulmo>
neper tuffim extruditur, examinauit: Quoniam vero huic orationi adiecflum eft /y tipfi aliquid
effluere videatur/:&( hec vox/videatur/extremo huius totius narrationis verbo /dolo/ fcilicetjre;
fpondere comprehendi£ur:propterea &magis laudati interpretes in hanc opinionem deuene.»
runtjVt decipiendi xgroti caula ad hoc agendum acceffiflTe Hippocratem dicant:Interdum enim
ex his rebus folatium capere segrotantes,arbitrari ^3 diligentiorcm de Te ipfis cura haberi. Atqui
maiora etiam, quam fint, vitia laborantibupapparere, vtiie efle tradunt, vt ne medicis tanquam.
non celeriter ea curantibus irafcanturivt^3 certx dC exqu ifirae vieftus rationi obl.e mpeLgnt:-_n o”

nulli etS addut Si^^mercedes maiores,8:r munera ampIiora,qui f anati fiTerint,med iciseffedatur 03 l> i___;_

, r~ TertiaClaffis, BBB vtpote

IN 3LIB: VL HIPP.

vtpotcmagnislanguonbusfe liberatos effe arbitrantes. Hoc non nulli furfumhaudfecundiinii Bj
Hippocratis fententiam effe ducunt: ideo % totam hanc partem ab alio interiedam effe fufpican
tur« Neq3 enim de propofitis verbis illud dicendum eft, quod non nulli probabiliter inueniffe fe
«xiftimantjdoloris mitigationem, dolum vocatum effe putantes, perinde ac non idem fit dC mor
bofura affedum curare,radicem veluti eius extirpantes,er dolorem mitigantes lenire* Porro non "
: jiun^ id ipfum totum affedhimpeiorem reddit, quemadmodu in i nteftini laxi oris doloribus an^

. tidota ex opio,& alterco,& mandragora, dC ftyrace compofita: ifta naqj, membra circum refrige>,,

: rantia,vt iterum ab ijfdem caufis offendantur,paratiora efficiunt. Sed neqj ob mitiganda dolore,:

: vt dixi, haec vox /dolus/feu /deceptio/ aferibi potuit:aduerfatur,n.illis verbis /vt aligd ipfi exire -
videat/ eo qiii ita fcripfit, indicante de cipien dorum aegrotantiu m caufa ad ha nc manuariam ope>
ram medicos accedere. Sanus igiturTuerit,fiScWrb^S 2 qua^lffHippocraHs^exffimate :7

Lin^m Lotiumfignificat. Linguig, Virides biliofe: Biliofum autem a Pingui: Rubmyero a Sagume: Nigr&'

: db^trablh^ricUdFuliginoJkexu{tione,dPab Vterinomembro. ^IbidayerodPituita.

Linguatn,cuiufmodi Iit lotium,indicare ait,aut proprie fic vocatum,quod quotidie micfiu eijci i
mus, aut fuccorum ferum. Vterque autem modus in eandem lententia recidit: etenim lingua, fi- iF
cut dC vrina, fuccorum affediones detegit. Atqj itafruiff u cx h is verbis decerpto, quid'nam lottu:

; fignificet, ex abundanti perquiremus. Vtile aute,quod in tota hac parte nos edocet, iftud efi:,lin- j
; guas aliquas bilis abundatiam fignificare: aliquas fanguinis, aut id gen^ aliorum cuiufpiatn :^ej

in communi vitae vfu mortales nominant, virides quofdam fevidiffe dicentes, quibus in bilidfius i
: color mutatus fuerit ob pallidam fcilicet bilem.Hanc.n.fimpliGiter appellant , n5 ficutiaiias cum |

; adie(ffione,aut atra,aut aeruginofam,aut rubra, aut flaua, aut vitellinam appellares. Flaua quidem *
i hilis pr6x:ima pallidae efl:,8c eiufde fere generis. Dicunt aiSt plerunqj non adtjcietes /pallidam/ ita;

; abfolute hoiemvomuiffebilem:feddeliauararo quifpia abfolute protuliffe inuenitur, ftatim.n. i
_ipfi colori s nom en adijeiunt,flaua bilem vomuiffe quempia dicentes,aut puram bilem
riSnvSdB^ atrlffflenihuHushHip;^^ neqp plebei us^fine adieeffione noiauit, quemadmodu

1 nzcQ ifatode i.ilatidi herbae fimilem,nec pdFraceam,nec vi tellmam : nam hxc bilis nomina a' qui>
i buwam medicis reperta funt,&a coloribusquibus inife^|^ft,deriuata. Sic vero dC rubram bilem
' vo cant,q ugfanguinis ferum eft: fed vitulina flluaHlelpwefcente progignitur,quemadmodum0
i palli^ex e^em aqueam quandam

co,qu^HfipaIlidaeIdIfS1uiT]5^0i3ataIu:etfiilecQlQratae,Etenim grandioribus venis prfdita

i quod naturaliter fe habentibus fuaue eft. Soli nanq? extra naturale ftatum conftituti amaris,acer.

I bis,acidis ^3 cibartjsdeledlantur: naturaliter aiit fe habentes, dC ab excrementis vacui,pinguibus,

• dC dulcibus,5i^ nuUa vehementi qualitate praeditis,cum voluptate vefeuntur. Oia haec igitur niliil I
I aliud,^ pingue in alimeto funt. QuocircaSc pingue agru dC vnguinofam regione multi veteres •
I appeilarunt,per ea vocabula eorum frutftuum ferace indicates, qui a nobis retfte valetibus fine- vh
I fa noxa comeduntur. Ex meile autem oino^que ex dulcibus,cumvehemetius incaluerint, amargj
I bilis contrahi humorem in quarto de fimplicium medicaminum viribus commentario declaratu
! eft. Cum hoc etiam qn ha?c diutius in vetriculo morata fuerint, neq^ prius diftributa necp cococfla
■ fint,luteam ex ipfis bilem procreari euidenter percipimus, C^ifquis igitur tunc euomuinhuiuf-!

: modi bilem eUomuit. De pallida quidem lingua abude hxc fint. Rubras aut a fanguine fieri ait.

’ 'a. n.vel cog itari poteft ab alio abundate humore vlla in parte rubru colorem fieri: color enim I

ijn^eficientiu* Similiter denigras linguas anigra
I 'bile fieri dicit:eadem.n .ratio d C in his eft: Aridas aut iadmodu ficcas,a perureti febre: quf ignis
i inftar ianguinem inflaraisfuE^impo^ ^yapor tjimilem exhalation e efficit. Iccirco nigrx
‘ ixpiushuiufmodilingUf efficiunt.Talesverolingu? SC aSvteHnonrebrduabvtero,fepiusfiut:

, nam hoc phlegmone correpto calidiffimte febres adueniunt. Veru,queadmodum pallidglin I
i gux a' pallida bile,atrx ab atra,rubrae a fanguine,fic a' pituita albidae tinguntur. N epe didis fign ts |

oino quae fignificantur, eueniut: rebus aut no accidunt figna neceffario. Inflamato.n.vtero haU<

! femper febres xftuantes adueniunt, quemadmodum neqp redundante fanguine lingua rubefeu, ^
1 —-1.----- 1.--^^olor noeuariat.

quidcontme''|

bitur, aut multo calore fundente atq? in fpiritum humores vertente in fubfime halitus ferentur. |
In vniuerfum igitur dicenda eft,quodliba ex narratis delin gua fignis aut febre perurente adef-j
fe,fimul^3 fingulosfuccos ab HippooatediSIbfabundafedl^nvemcuIocdhfihm^

_DE MQRB. VVLG. CQM.

1 5 A VriM Cibo d?* 'Potui, Concolor^ ^tq; talis,l/t conjueuitpvbi humiditAs,coUiquMto.

Vrina ei'non nun^,quod epotum ell:, cplore fimilis apparet necp mutatiSj neqj m fangumem !
rede verfis cibiSjCum quibus & ipie potuscomutatur :non nun^ & aliqua corporis particula li^ I
quefcente, vt Sabinus fcripfit» Haec igitur vtracp non ex naturae propofi to adminiftrato corpore
eueniunr: naturaliter autem fe habente creandis fucdsvna' commutatus pGros STcoIoreinf&His
vrinarum difFerStias faci tiUec^ epoti h umorisjneqj membror u in corpore liquatoru qualitatibus,
fedcreatorumKTOiioFaBrmisrefpondentes^^eadmodum ^fifpra^liasHteiunfeft, QhigituF
lotium rei potx colorem retinuerit, fi aquae aut alicuius albi tenuis ^3 vini potio fuerit^aqueum al
•* bum'queconrpicif:fivini 5 cralfumnigrum'quefueritjnigriorvrinaetcrapSorapparebit:quead

* * modum & flauiqr,fijy'etuftum fuluurn ^13 vinu fit. Indicat aute colliq uatoriS membrorum colore,

cum partes aliquae erui et hdrdei fpecicm referentes vha cum ipia exeunti a iecore enim huiufmo " ^t, farl„^
di corpufcula veniunt,ficutcarnofiora a renibus. Ita vero &^foIiorufimilia, a' vefica : vnguinofa^ crapork.

■ ab adipe:hdrdeacea quidem magnitudine& duritia,fed non albida,colliquate carnis notgfunt: * farina

ficut&nigra,lienis magis. Vrin^ quidem iumentorum lotio fimiles eliquationem no indicat,vt Jimi-

'B Sabinus cenlebat:na in Aphorifmoru explanationibus id genus vrinas eoru elfeexplicauimus,
in quibus humor,g crudus vocatur, plurimus abudat, 8 C a calore fufus efi:: tijc.n,ipfum in fpiritu
verfum flatuofas exhalationes ad caput fubmittere contingit, vnde dC dolores capitis excitantur.

Lingua extenftonibws Concolor. Qmcirca ex iftis Succos cognojcimus.

Obfcura hoc loco efthgcvox/extenfionibus/non nullis extellones fuccoru e vetriculo afcen
dentium didas e{re,non nullis vero concretos in lingua,aliquibus & ipfam madefacientes humo
res,fignificari putantibus. Sed iftos oes intelligere praeftiterit,vt de fuccis vtcunq3 linguam attin.-!
gentibus fermo fiat: ipfis enim concolor lingua apparet,fi ex ventriculo furfum repat, & fi per
venas eius altrices affluxerint, bC fi per vapores quofdam fublatos exterius ipll adhxferint, atq ue .

penitiora minime humedantes circumcreti fuerint. Propter hoc igitur ipfum & humores inter-
nofcimus, fi quidem viridis lingua fuerit, biliofos; fi vero nigra,melacholicos : ad iftorum autem
fimilitudinem 5 C alios, de quibus dudum dicebamus,cum eam partem explanaremus, in qua di>
cit/linguae virides biliofeA

Si SdlfecarnesguJlantijSuperudcu£materi£ Signum.

Non modo linguae color, fed eius et vis guftatoria fuperuacuos hum ores offendit. Sic igitur
quibufdam amaro iapore infedam linguam habentibus oia quauis dulciffi ma, indicatur amara,
quemadmOdum,exemplicaufa,regiomorbolanguentibus:nonnullis vero falfa propter fapo- ^
rem,qui falfus dicitur.Huius vero rei perfpicuum indicium in ipfis rede valetibus eft. Siqais.n,
abfinthio guftato continuo ab ipfo aliquid aliud deguftet, amarum id apparebit: dC fale comman
ducatofiquid aliud confeftimpoft ipfum aifumptum fuerit, iftud quoque guftatufalfumvidebi- ■

tur.Qjjamobre fic & in morbofis anedibuf cu lingua impura^SiT excrementisafHuens fit,pr'd ex- ——
crementi natura ciborum lapor lingux impreflum faporem referet, fi modo qux deguftatur efca
omnivehemeti qualitate fpoliata fuerit: Sin fecus ie habeat,miftus quidam in lingua duorum fa-
porum fenfus erit,& eius qui in ipfa excellit,8i eius qui in cibo aiTumpto dominatur: quaedam.n»
admodum falfa funqquaeda amara,quaeda acria: ficut iterum alia acida,alia dulcia. Mifta igitur (vt
dicebam) fiquis haec guftauerit, fiet faporum iftorum perceptio, eius qui iam linguam infece-
rat,S!^ eius qui extrinfeCus ipfam attingit. Propterea igitur Hippocrates vnum quodda ex his me
moriae caufa fibi ipfi literis mandauit,quemadmodum hifce in commentarfjsfacere confueuit.

iS^ S i Mammarum Papilla ^rubrum. Viride ftt,.Ae^otat Conceptaculum.

Vterum appellare coceptaculum Hippocratis phrafim lion lapit: tamen quod diGitur,perfpi-
cuum eft.Nam fi aliquod ex^disfignisjn^nmis^ccidaq, languere vteru figaificat:fepius enim
alias vterum mammas'queloaetatecdniungidi 3 iciftis. ’

Xp Hominibus Sordes in ./Luribus, Dulcis quidem Mortifer a,.ydmara aut em non. j

Fortafllsquifpiamtegrotansipfeauris fordem deguftarefuftinuerit, medico autem id pr^d-!
pere turpe ac deteftabilefuerit. Glarura eft autem, non alio tempore aurium fordem fieri dulcem i
polTe,^ quo cerebrum ggrotat,naturaliter enim amara videtur: Atqs ideo ipfam dulcem liquefee I
te cerebro fieri dicunt. i

2,q SolumVertere in Longis Morbis comenit* . |

Siue nauigans, fiue terreftre iter faciens quifpiam, in alteram regionem migrauerit,vel motus ;
in itinere aut nauigatione,vel aeris mutatio proderit: & maxime cum in aerem eontEmfemmpe- j '

ratur% difceflerit.Contrariam aut dico, non folumaeris propr isea grot anii regionisteperamet o,. j
Tertia Claffis. tf led"^

-4

IN LIB. VI. HIPP.

fe^et^i%lasmcrfKiiiain^littm^s=ffloii»JS^fit 5 i’a{icGioremaerem migrandum crittfi ficcus, E
tndTOrfiidSimi^E 5 d€m-^ocp 3 iTOn£iicaIidusmorbu.s fitj-ia-frigidiorem ;-fi frigidus,m calidio-
rem* Similiterjfi calidus fit morbus dC ficcusjad humidiorem frigidiorem ^3 aerem abeudum eft;
fic 8C in reliquis coniugatiombus* Adhuc vero magis ifte terram mutans iuuabitur,fi pro modo,
quo morbus a naturali ftatu difcelGRt, ad contrarium aerem mutatio fiat* Morbus enim ad paulo
frigidiorem anaturali temperierecedens,aerempaulomediocri temperie calidiorem poftulat:
morbus vero longius recedens, dC multo in contrarium exceffu eget* De regionibus quoqj eun¬
dem fermonem tibi didum putato, exquifite nanque inter fe contraria funtacommoderato atqj
medio ad vtrunque latus aequaliter recedentia*

Imbecilliora Cibaria Breuem Vitam habent.

Imbecillus cibus haud altus mrelligi poteft, ^ qui parunfc^teentt; corpori exbibet: talia vero
furttB^ oleraT&piurimmborttm frudus.lfti gitur,inquit, breuemvitam habentji* ipfis vefcen-
tesbreuis-vitaereddere ^ti funt,quoniam cibaria ipfa celeriter e corpore euacuantur* Sed affeda-
tumquoddanrefr,ctbcn'unraEFCorpf©re--motam vitaTnipforum inteliigere* V;, v- g-f *

*

Cumadfint Cedmata, Venxin^AuribmpojlerioreTscttdmi^Jl^t,

%

Cedmata Vocat fluSiones in crura decumbentes, BC ex iplis^eas maxime, quse primum articu¬
lum,vbi coxendix eft, occupant. Non tamen de fecanda vena prseceptum verum efte mihi perfua
deo,quemadmodum et nulli eorum,qui id laudat, exade perfuafum eft: id enim opere ipfo figni-
ficantjCum nunquam in aegrotantibus ad hoc remedium confugiant. In his quidem verbis locu
tio impropria bC vitiofa eftjipfo feribente/venas in auribus/:neq^ enim venas inauribus, ied dr-
eum aures dicere oportebat: fiquidem vene quaedam poft aures grandiores funt,in ipfis vero au¬
ribus perexigua,vix % afpedabiles,&: plerunqj ne<$ perfpicuae*

Ventfs a Pituita Morbn Remedio eji.

Noncundisexpituitalaborantibus, ied quibus vires firm» funt, veneris vfusprodeft*Imbe-
dlii nanq 3 ab ipfa in extremam debilitatem redadi magnopere Igdentur: at qui viribus excellunt,
non diflbiuentur, fed contra iuuabuntur veneris vfu pituitae copiam reficcante* Didiciftis enim
concubitum,quemadmodum dC vigiliam, exiccare, quoniam fcilicet humores abunde digerant*
'^um^anrcoituWoBuftorum corpus calefacit:infirmQrumramemrcontinuo quidem c^efacit, i
fed poftea vehementer refrigerat

j

2^4

'JEos, qui Calido Ventriculo jmt, Validi Potiis&‘ Cibi perturbant.

QaJL

4

i

'4r

1 Non, quemadmodum fupra validum vidum ciborum multum nutrientium effe dicebamus,
ita & hoc loco accipere debemus validos potus 8C cibos,hoc eft, multum alimetum corpori exhi-
;bentes,Te3^f,qSn?rem vimhabent,cuiufmo4ffiintc^2:,&a!irum,82 ffilphij fuccus,& vinum
vetuftiffimum,td ^3 genus alia naturale intemperiem augentiajhuic aut cotraria vtiliifima. Natu
rasnanqfomntlabe^ardesiuuaiiafiiirflibusdntemperatasaufeTm, quemadmodum dC morbos,
ab rjs, quae eorum feraperarnentisaduerfantur , iuuari fepius alibi didiciftis. Verum aliqui volu¬
minis huius interpretes fequentis partis initium huiuice propofitx finem effe voIuerunt,hocpa-_^
do feribentes /rjs,qui calido ventriculo funt,validi potus dl cibi perturKHoneSSmtifrae bilis/*"
Quo'd aut eorum potifilmum,qu^ in vetriculo funt,ipfum calidu habentibus talia perturbatione
faciant, clarueft: non tn in omnibus fimiliter ea perturbant, qute in toto corpore funt, fed quibus
vniuerfi corporis teperametum aut calidum eft,aut aridum,auc vtracp qualitate immodica praedi¬
tum: quapropter in his non atram bile folu,fed et flauam,huiufmodi cibaria perturbat. Atqui for J
fan atra bilis conturbata maius affert detrimentutpropterea de ipfa: per excelletiam fermonem
intelligi voluerunt* Sed plurimi hoc fermone ipfo per fe dreuferipto, initiu fequetis hoc fecerut*

*

i5

.Atruebilis simile Hxmorrhoidesejfmdunt. i>

4L

Morbum fane melancholiam vocatum per haemorrhoides leuari euidenter confiat: multos ^3
claufis illis inianiuiffe animaduertimus: quofdam vero non folum femel aut bis, fed etiam ter
&. quater, fimul atque haemorrhois fupprefla fit, in melancholiam incidiffe:non nullos vero bC *
fingulis annis hoc vitio tentari folitos , nifi aut per venas hafce prafidium prius fenferint, aut
atra bile medicamento purgata malum anteuerterint. Nempe iftorum hominum plurimis ater
/anguis per haemorroida profunditur, attamennon omnibus* At vocata haemorrhois ■ ideiFper^
fedis venas fanguinis profluuium, non vna de caufa efficitur, modo ipfa natura nigri felKs fuccu
repurgante, modo multitudinem euacuante: quemadmodum fanguinem per nares effunden¬
tibus accidit, non nunqua vena fanguinis impetu in ipfam irruentis patefacfta, non id prouide fe-
eiete natura: eo fi't,vt eftufus fanguis interdum niger non fit* Quin etia natura atri fanguinis eua-
cuandi caula vena aperiente non nung accidit euacuato malo bonu fubfequi, nifi prius concepta

D E MOR CO M. V.

L9_l_

'A culutti occludatur, fed diutius patefadium maneat. In propofitis igitur verbis non hoc ipfum di
cere cenfendum efl^rp omnis h^morrhois atram bilem euacuet: atqj ideo,cum fit, melancholicis
profit,repre{fa vero noceat: quod ^3 ipfa,Q claudatur,aperienda fit,

IncYcfcentes Morbos Minio, ' .

ytrum.ipros iuuet miftio,aut IsedatjOmilfum eft. Omnibus % interpretibus,vno Hercule Ery
thrxo excepto,nefcio quo modo ipfos iuuari pro certo habentibus, & miftionem pro concubitu
ca muliere intelligentibus, oibus ^3 inter fe de fignificato huius vocis /incre fGetes/dillideti bus^ .
quod mihi (vt i n obfc u ris didis fit) venfimdfimuji^ ad-jblum-afea^-Moibesincr-edcentes^os^^^"
intenigo,qui procedente tpe augentur,femper cp nifi prius foluant, labuntur in peius, vt poda--
gras,articuloru dolores,renij vitia,comitiaIes,melacholias: quje oes coitu exacerbant, Sabinus ai 3 t
increfcentes morbos eos efle vult,qui pueros corripiunt,vna ^3 c 5 ipfis vfq3 ad gtatem veneri ap^ '
tam increicunt,vt ipfe nominatim recenfuit,comitialem morbum,& renum afi:ed:um,6il quarta^;
nas febres,dolorem capitis, V^m nopes,yi;iafl^infeftare videntur,prxter facrum morbum,
quem 8C propter id ipfum a vlteriBi^ puefilet^fiecfium nominari cotigit. Creatur et pueris in
vefica lapillus, fed haud ita multos vt facer morbus inuadit: quem quide in puerilis itatis muta»
iionepkr3q3,nifimagnopere m vidludelinquat,remouericontingit:aTvi^icaecaKun^oxtiri~^
tis laplu^iMlmanuu opera dutaxaqcurari pot. Porro nos & abfcp iftis verbis cognofcetes comi¬
tialem & oes alios pituitofos morbos ob mutationem ex puerili setate in adolefcentiam,omiffo et
Venereorum vfu,mirifice iuuari: ad hec & illud fdetes neq3 rena vitia,necp quartanam febre,neq3
articulorum dolores, coitu fedari: a propofitis verbis perplexis 5C tenebricofis nihil addifcimus,;
queadmodu neq3 ab vilis id genus aljt]s.Concubitus.n,tnterdu refrigerado prodefi:,folis illis fub»;
ueniens,in quibus ob naturale inteperie fuliginofi hal itus fumidi ^ 3_redundant: qui fi retenti flie
rintjillisgrauiter nocentiijdem 5 ii:a veikfis vfuinteporemodk^ adhiSitomlitatEnca^iunt, ^

a 7 . ^rfrigeraio, i^minVentreJunt, Durat.

In hac quoq3 partealiquid efi oibus arte exercentibus vtile,lluc empirici fint, fiue Dogmatici:
aliquid vero folis cuiu% effedius caufas fcire velle fibi apponentibus conduciuDicam vero de eo
prius qd* oibus vtiie efl. In hifce igit verbis /refrigeratio, qute in vetre fiint,durat/ oes, quos ego ;
iciam communiter de deiedHonibus ab ipfo fcrmonem fieri intellexerunt, qui idem velit atq3 ille i
« C in aphorifmis, | Sin aut ccelum fitaquilonium, tuffes, fauces, vetres duri.vtrum vero extimarum i J* Apho. to
corporis partium refrigerationem folum dicat,qu% ^ in aquilonqs conftitutionibus fit,an ^ in»
ternarum,inter quae dC ventris locus efl:, interpretes confiderare omiferunt: cum tamen intereas ;

; diferimen haud exiguum verietunNos etenim quae hominibus eueniunt obferuantes, exterioru
refrigerationem femper ventrem durare cognolcimustinteriorum autem contra hume(flare,que :
cceliacos etiam qui vocantur afkcfluxfrventris profiuuiar, inferdtmTCondtattquO-tcmporeipfa
- quidem interiorum membroru corpora duriora fierfcofitingit,liqiadaaut cibis neq3 redecoco» ;
dis neqp diftributis deqci. Haec plane medicis omnibus cognitu neceflaria funt, ipibrum autem i
caufae folis praeftantiffimis.Necp enim quod hanc partem interpretantes dicunt,verum efl,frigi» |
dum fcilicer, quae attingateorpora, cogensatque congelans ita duriora efficere.Hoc enim de re- i
frigeratis pariibus,quteinterius abflrufsE non funtjrede dici potefl: partes autem ventris adeo rt- |
gere nequeunqvt cibi potus ^3 congelati obdurentur, ficut alia extra corpus noftrum hyeme fri- i
gore concreta durercunteprius enim,qua ita frigeret, homo interiret. Verum eo tempore dunta -1
; xat,quoabaere€xtimacorporisijs,quaein ventreftmtjinGoIumibus, refrigerantur, diediones |

« : obduratae cernuntur, calidiore iciiicet ventre reddito, vt ipfe dicebat, Ventres hyeme dC vere cali- !

Ddiflimi funt natura, atqui femper dicentes explanatores inuenies calidum a frigido circunfefllim i
in penetralia corporis refugere,cum exteriora frigefada funt. Sic igitur dC in praefentia dico,ven» !
tre calidiore efredo,deiedioni]^s ^3 fuppreffisjob caufam paulo poflerius dicendam, fimul optt
me concoqui cibum,omrienf^^loTuccunidil^rtirite^uddeiedionesexiccariconfeques
efl: ex IiQC vero 8C iplasdurefc ere accidit,Dua e nanque caufae cum fint corpora,quibus appropia
quant, obdurantes,quarum vna refrigerans effJaTeera exiccans,caufa quidem refrigeras ad ea quae
in ventre continentur, viuis nobis peruenire non potefl: altera autem ob longam mora interius,
cum neque concoefrio neq3 dfflributio la:fa fuerit,omnino continget, Adhucautem illud, quod
^ hucurq3 diftulimus,explieandum fuperefl,qua de caufa cum coelum nos ambiens frigidius fuerit,;
quaein ventre funt, diutius ibi morantur. Quod autem euenit, tale efl. Naturale fane' opus efl ci» *
borum per inteflina deIatio,& in comme ntartjs de fa cultatibus naturalibus,inteflinorum etreu il
ios coflridione eam fieri monflratum.Inus aut partibuimulaiU (edem claudentes impofiti funt,
qui per frigus coguntur, conftringuntur ^3 contra affedi, atq^ cum quis eos calida aqua perfun¬
dit :tunc enim remoliefeunt,excrementa ^3 impulfu dC conftridione inteflinoru in fedem detm^
maxime calido prouocante fufeipiunt: hoc enim dC inter omnes coftat, excretionesd calido
: prouoca ri,Pardbu sautem,qu£emfedefunt,frigefeentibu/rai^tdeoeontradis^^^inangufliim'

: 'Tertia Claffis. ii] redaefi^

IN LIB. VI. HIPP.

I redadiSjContrarium r ymptoma feq uitur, conftricfioriam fdlicet mteftmorum adtionem ab mfe- fe-
I rioribus partibus incipientem. furfem^erfos^amtent^pnrerpellererQuemadmodum euidenter
! plemnt^ confpicitur, quando aut bilem dC mordacia excrementa ad fedem efiufa fponte retine^

! mus, aut inuiti: non nun^ aliquo negocio illo tempore occupati, auta latrina procul abfentes:

! furfum.n.veiociter recurrunt, yt neq3 vi facfia poftea prompte obediant atqj defcendant, Caufa
: plane, pb quam cibi potiones ^3 aere nos ambiente frigefacto diutius in ventre morentur, ia pa^

I tefadiaeft: 2< hanc liccitatem confequi monftrauimus,quemadmodum &ficcitati duritia euide^

; ter accidit. Quod il ventris particularum corpora contingat frigefcere,ex eo concocflione vio^
liari,& per ea deiecbones eliquari magis ^ficcefcere,neceirum erit. Hactenus vero toto deprio
re lectione confecto fermone,ad alias inferius fcriptas tranfeamus.

a-S' Qu^sinlimtrefuntj Dum.

\ Omnecorpus venereexiccariconftat:fednonfemperaluiexcrementapfdptereaficc:iorafte^
ri cernuntur. Verum,qh ab ipfis valde oppreffa fuerit,& qn vires labefactatae,& membra a qui>

; bus alimentu conficitur,& in venire contenta diftribuuntur,refrig€rata fuerint,tum coitus,qu3e:
in ventre fun£,frigefaeit6iduriorareddit:volunt.n.excoituin ventre contentafrigefcere, ex fi
= fiigoreciurari:atcpduri£iamnonfrigoris,fedficcitatisratione,eueniremonftrauimus. Caeteru,
i quod in fuperioribus dicere dimifimusjforfitan hoc loco narrare praeftiterif.Na cum extimorum ;
j refrigerationem deiectiones durareofienderimus,forte quilpia folam hanc durandi,quse in vem
\; tre funx,cauiam pffe a r bitraret unNon efi auteinTblali^c; feU& ipffu1ic6nfindibfi|imefiinor
I facultatisimbecillitaSj^cbntenmclsroBun^eiusper quam ex ventre in iecur fit difiributio, p.-
i terea obtufus intefiinorum fentus, & alimenti qualitas morfu carens. Siquis vero aftringentes
! cibos & potus a' nobis filentio praeteritos effe opinabitur,falfo opinabitur: nam inter ea, quae CO'

; tentricem poteftatem corroborarit,reponuntur. -

% V erdtrum epotum fi CelemsPur^areyls^Lauiirejaut CibumJumeve oportet.

; Generalisquidem&cuiufc^ purgationiscommunis roper hucaphorifmumtradiftCorpo.' „

' ra vbi quis vult purgare,prius coUenit fluxa facere.hoc loco aut exepio vnius violetifiime purgS
I tis medicaminis , vnius ad facilem fluxum praeparatioms meminit, lauacri fcilicet humores qUb
; dem fundetis,ac fi qua in parte contentu duratu'que corpus fuerit, relaxantis.ltaq 3 veratro vtem
I tes lauare conducit: neq 3 multO ante', neq 3 multo pofi:, ^ ipfum acceperint, fed maxime quidem G
; anteaifurnptione;,' no nuri^ vero Villico pofiea fieri pot.Quddfi purgationeaut iam incipiete,

; aut moxinceptura,hoiem laues,humorum a purgante medicina tracfiqrurn ad interio ra inclina.-
; tionemre£rah<sacretardabis.(^emaBmbdingi'tTjrqaibus"fanguiscfafluseft,ns priiislotisnos
i venam refcindere;ficr^mht^cpn purgandi font,balneb‘|^rfus^v^^^ celerius fimufac

; minus mo}efi:€,pUrgario fiat,lpre vero nunc folum^ vt celerius fiat, memorauit. Satius aUtem fue
: rit non eo duntaxat,quo medicinam aflumit,dielaUare hoiemffed etiam fuperioribus, quibus ad ;
j purgationem fefepr^parabat.lpfe nanq 3 Hippocrates &:id inaphorifmis prgceperat, cu fcripfit,

^; 1 Ad veratra qsjqui non facile purgantur, prius humecftare corpus-oportet'Slimertto 8C quiete. ^
Quod fi quiete A alimento & oino corpus humetftare imperat, confiat etialauationibus nos plu *
ribus vti m aquis potabilibus ipfum velie,fiquide&: hg hume<fiat.Nuc vero & huic partiaddidit
/cibufumere/aut eo f.tpe,quo& veratru homo deuorauit, autctinfuperfore Vicfiusrone: cuius
&C aliud quoddappofitu elTe dicebamus,attenuare videlicet fuccos,6(!^^ itinera humoribus in ven.-
tre defcedetibus expedire: in iMism.verbis /fluxa facere/ qd* in aphorifmis pcepit, hgc continent.:

0 Sar/gukin Sommad Mernamdgif M^u^t. ^

’ Superiore quocpaphorifmohanc fcripfit fententiam: Vigilanti exteriora magis calent, inte-

I riora magis frigent :dormieti res contra fe habet. Et nunc igitur eius loci explanationem propo .-1
: ! fitorum verborum commune effe putato.Nam quae de caloris motu, loci'que in vigilantibus ac
I dormientibus tranfmutatione,audiuifti,*ea 5 C de fanguine te audiuiffe exiftimato:naturalis.n.ca' ;

I lor in hoc,St: in ijs,quae ex hoc nutriuntur,maxima ex parte confiftit.

Minora Superiore Ventre, Ignu^dutetnab lt^erioremagM.

j Ventrispatffuperior rigorem magis,inferior vero febre, gignitautfentitautinchoatt quod

I Silmaxime veririmileeft: 6 i gg id ipfum hanc vocem/magis/addita putOjtan^fefevicifflmfole, |

I dicte partes cotineant. Veru etiam fi ifiud concefferimus, altera quxda exoritur dubitatio nobis,
j ignoratibus ,Vtrum dicflis partibus inflamatis ifiud accidere dicat, an qn in ipfas ex corpore fucci
I aliqui mordaces confluxerint,an qnalimentum corrUptufuerit.Atqui redius illud mihi exifib
] mandum effe videtur,de noxa ex humoribus contracfl:a,& de illa fequente ciborum corruptione, |

^; ab Hippocrate iermonem fieri.Nam cum frigidus aut mordax fuecus in ore ventriculi infederit, !

[ex corruptis cibis, aut prauaqualiiatefvHe^mconflu^excatpbrecomfadu^initiumrigoris i
- ■---—.V --- -.-_ - ■ __- - -inde- t -

DE MORB^. COM.

A inde efficitur Jn commentario naqj de rigore moftrauimus ob frigidam aut mordacem caufam j
qux per fenforia corpora moueatur>& cum impetu feratur, rigorem excitari.Quemadmodu y£^ ^ .
ro id accidere confpicituqita bi non nunquam febrim ejc corruptis cibis accendi deprehendimus^ i ^
quando fciiicet corruptus cibus in inferiorem ventrem depulfus fuerit: tunc autem rigor no prg- s T
uenitjficuti quando ventriculi oftium mordebatur.

^ttradio. Pulmo, Aridus Euacuatamficcat Somnus maltiis.

Quod euacuatum fomnus multus exicczt, 8 C experimento quidem, quo omnes rones dijudi'* ; -
cantur3percipies:&:anteexperimentumadhuic,di(fioairentiendGexifs, quae antea didicifti,ad^ '
duceris. Porro fi in fomnis fanguis,&cum eo naturale calida interius abditur, in vigilia vero ad' ■
extima profundit,quae in ventriculo dC iecore funt,per quietem concoquentur,in vigilia vero to ;
cum corpus aletur. Itaq3 fi in exhauftis calor interius verg;at,nihiliiab€ns,q«odocuificiat Jangue-- .
fcitd<:interit:primusenimom«iamjvrfgiTfsfignorumanateria,ita ipfealimento nutritur.Caute i
‘ autem additaeft ea vox/muk«s/-paacusisnim praegrefFum laborem tqUit,quando per vemreho^ !
mo euacuatus eft : deinde fi in iecore &: primis venis adllhtcrudor^uffi-temoTum reliquta^s oes^

B concoquit. Haec quidem huiuice orationis fecunda pars nullum infignem in verbis errorem ha
bet: Sed prior hoc padio feripta /attra(flio,pulmo,aridus seftus/ multum a Grgcqrum dicendi co i ^

; fuetudinediftat:ficenimipiamenunciareoportuit/attra2l:iofii^uoniamaridusaellusinpulmo- i ^

; nis temperatura eft/attradtionem nobis interpretantibus inipirationem.At Quintus, nec quia ;
Cgcus calidus ^elfet pulmo,ob idcelerem frequentem % fpirationem iieri,fed contra propter ta.-
lem fpirationem [kcsxi SC incalefcere pulmonem dixit. Attradlionem nanqj haud fimpliciter
rationem quanqj, fedcelerem tantum 3 C frequentem, fignificare voluitiacrebra
ne pulmqpem ficcefcere,& inlibro de Acutorum vidu ab ipfo comprehenfum eft. /

^ Cihi Lentes, Milium, CucurBitig.

Milium & cucurbita frigidi cibieuidenter funt, & fi non frigidiffimi: lentem vero haud fane
frigidum cibum elfe coceilerim.Nam quemadmodum cucurbit^,& cum ipfis atriplex, bliton,la ^
<Suca,&^ chondrila,& ex frumentaceis hordeu atqs miliu, certiffime refrigerare nofcunt; contra¬
rio padto lens fehabet,nulla.n.refrigerationcpr^fe fert autftaiimingefta infuperiori vetre ad¬
huc contenta, aut pofterius in tenuia inteftina vel in craffiora delapfa. At forlan. qm in libris de ^
Gfimplicibus medicamentis refrigeratorium quiddammadfirihgentHucco ineflemolfrauimus,
lentem quiipiam refrigerareputauerit.Sed iftein ijfdem commentarqs didlum fuiffe-non memi
nit,quxcpid genus medicamenta fimplicia videri atq^ dici,fi ad ea,quae per nos per fempofitione '

fiunqcomparent, non tamen exadle fimplicia eire.In primo nan qg de alimentorum po teftatibus
libro lentem ex contrartjs conflare naturis afferuimus,alte ra quidem aluum coercente, altera ve¬
ro citante.Ex his igitur quat fttpprimtf rfHgM^^^^ eff: quae citat caIi 3 a.Qaocirca ficca quP i

dem eduli u lens efl3frigidi^verdnon,ficut neq3 calidum, fed ex vtroq3 miflum ac mediu, aut paru |
admodum a m^oadcalidius recedens.Qn igitur neq3 abfolute frigidam lentem quis concedere |
poteft, qui ipfam excellenter frigidiffimam cocefferit d Quin etiam inflammatis vlceribus inflar {
cataplafmatisfuperdata Iens humores in affedam partem defluentes coercere atq3 repellere vi- j
, deturjper vim adftridloriain id fciiicet faciens: quin dC vi quada concodrice & fuppuratof la pf g-
dita certe eft,quod frigidis nequaquam inefle reperitur. Siue igitur ipfe Hippocrates ita fcripiit, if
llue quis ahus haec verba interpofuit,haud rede de lentium viribus opinatus efi.

^ : Vkeraexoriuntur,f NonJ?urgdtus Laboret. '■

D In laboribus,hoc eft in exercitationibus,caIorem audum ex profundo ad cu timiuccoseuoca- I
re,atcpdifcutere,alibi didicimus.Qiiando igitur prius in corpo re hi vit iofidomfadTfant acrit^^
niacutimerodit,atq3vlceraefficit:Quemadmodum,cuincfaffiglutinofi^3humorbiunt,iecur ;
renes'que obftruuntjin cute autem affedus Cum tumore excitant, p

55 i Mulier,Capra,Zlateriumaut Cucumeremfyluaticumedentes,Puertspurgatio. i

Non €iaterioduntaxat,quod cucumeris fyluaticifuccusefl,quemadmod 5 necpipfb cucumere |
i folum vefcentesjlac puerorum ladentium purgatorium gignunt, verum etia fi quod aliud medi- I
camentum fubdudorium quod vocant,aflumpferint. Siue aut amuliere elaterio, a capra ipfo cu
cumere,fiue vtroque ab vtraque comefo,infantes earum lade purgari dicat,nihil interefl: quem¬
admodum neque ffeomefo,aut deuorato,quis fcripferit. Conducit aut hxc oratio bC ad medico- i
rum vfum,& ad naturale decretum.Infantulos.n.purgare voIenms,aut matri infantulum Iadan> i
’ ti,aut capratjhuiufmodi aliquid efmdantBfic^TpIfrgaBin^ ad naturalis decretfde quo al- ■

: tercatio eftjdqudicationem id vtile efl. Etenim quidam nullam vim ex i]s,qnx ab initio in alime-
;tiserant,poftconcoctionem,faiiguinem conuerfionem,remanerecontendunt: Aliqui e |/
contrario validas vires diutius remanere volunt adeo, vt e tiam fudores ipfas redoleant: huic/f
I TertiaClaffis, BBB iiij verd |

; - |: IN LIB. VI. HIPP. 1

/ ' vero fententise^quaj modo dida fuere,fufFragantuf,m ifl:is.n.comerbra qualitas feruata reperitur, E
/ Quin SC apud nos verno temporcjquando caprae fcammoniae germina depaftae fuerunt, purga-*
i 'tofiurn ip& lac gcnerahtrqjfi tithymalio vefcantur, idem accidit.Nec non & in Doride^^ Boeo

i tiaj & Theffaliajomnibus finitimis locis multi ex coturnicum efu mufculorum diftentionibus

'i i corr^tifunt Vqubniam vefatru Micet illae cbmedunt.Iftudidem S^ Athenis quibufdam accidi!^

^ fe nouimus,qui coturnicibus largiter nimis fefe impleuerant*

Calidiori quod comesu eji, Intm r^rigeratio, Exterius labor, Sole,igne,'yeJle,£fliUO tepore: Cotrario aut Cotraria,

Valde calido natura refrigerationem dC aquae potum conducere dicebat, pra:terea quiefce-*

: re,hoc efl:,a vehementioribus exercitatioibus abftinere^Quo pacfto igitur hoc loco(vt no nulli ia
terpretantur)exercitari lubet c" quo pado in Sole dC ad igne calefieri ^ Na balneis id genus tepe-
raturas frigefieri monftratum eft,fumidis fuliginofis ^3 vaporibus,qui fere in huiufmodi tempe*-
; raturis abundantjdifcutiendis, folidis mebris humiditate refrigerante irrigandis: ignis aute dC:
r.i8. I Sol calefacit,fimiliter 8C veftis,& tps aeftiuu. Et ipfe igitur in aphorifmis ita loquitur. | Tempore »>
; quide veris, dc!! extrema Mate pueri,6C his aetate,^ximi optime degunt,6<;:redimme valenttffta- 1 »
; te vero,8c: autuno quadantenus fenes treliqua eiusparte,& hyeme, qui medias etates agunt. Itaq^ j »
I fi calida setas hyeme,frigida vero aeftate,redius habet,valde calidos natura a Solej& igne, & gfti-
I tio tge non modo no iuuari,fed et If di, ipfum putare credendu eft. Vox ergo illa initio fermonis
j pofita /calidiori/ aliquod ipfi addedu fiibintelligi poftulat aut teperaturfjaut natur^,aut corpori,

: aut hominfiSed ex eo,quodinfineoppofuit,percipitur corpori & homini magis, ^teperatura?,

I aut naturcEjfubinteliigendu: oino.n.dixiffet/contrariae aut cotraria/ foeminei generis articula fce*^
i mininis noibus,non mafculimafculis,antepones> TotaigiturnarratiotalisfuerittCalidlorrcor-
I pori pdxiBos acpdtionesinterius refrigeratio cGueniens efl:,noxia vero caliditas exterior a Sole
I SC igne,dC tge ^iiiuo,dC veftimetts: quibus oibus arida caliditas fignificaturjhumida nanqj & me ,

I diocrCjqualis balneoru efl:,potefi:ate refrigerare declarauimus.Liquet autem nos in iftis fermoni--
i bus confueta haec balnea intelligere,vbi non apponimus aquaru fponte nafcentii3,aut marinaru,
i aut fulfurearu,aut aluminoEru,^qnquid em illx ficcant calefaciunt ^3, bC non refrigerant* Cotra^

I riae auTnatura;’corpof 1 cotraria/rurfum hic ruBintelligd-e oportet iuuahtibusluuafiayS! nocen^

; tibusiaBcdia^eaipuMeffr^ehganqhx^ vero vtfugiant.Etenim fi calidiores naturas cibis ac po>
tionibus refrigerare iuffit, frigidiores certe contrarijs calefacere praecipiet.lte fi calidiores naturas ;
a Sole,igne,8i^ |fl:ate,male heri dicebat,frigidiores vtiq3 ab his iuatu, acotrartjs Igsu iri,fignificatt

57 cibaria aliqua quidem Celeriteryincuntur, ^y^liquayero Tarde*

1 Solusex ijs, quos noui. Capito pro hac voce/tarde/fcripfit/contrarie/orationem hoc pado
i tnftitues /cibaria aliqua quidem celeriter vincuntur, aliqua vero cotrarie/. Porro fnia in vtraque
i ledione eadem eft: quae enim eduntur, differre ea ratione inter fe inquit, q aliquacito a corpore
I fuperanmr,aliquatarde.lntelligendum eft autem fuperarijidceft immutari,^ conco'^i, dC ap-*

; poni,& corpori fimile effici. SingulOrum igitur ciborum altj quidem cito .concoquuntur, dC in
! fanguinem mutantu^SC nutriunt,alij vero tardius: quae in tribus commentartjs habentur ,vbi de
I alimentorum viribus omnia diligenter perfecutus fum.

IGALENI EXPLANATIONVM IN SEXTVM
H I P P O C R A T I S D E M O R B 1 S
P O P V L A R I B V S L I B R V M

!

i

TOMVSSEXTVS

\Arms, ^ttraShrkes ex uentre , ^ extrinfecus. Significatjenfm , quoniam expirabile,
injpiraktle.

Trahere ad fe ipfas inquit carnes ex vdre, &^ exttjnfecus: ex vetre g.de, u
exvetriculo ciboru potionu ^3,vndenutriunf,fuccu: extrinfecus verd,non
ite fimiliter.Incertu eft auMimetu ffiedic at,an aere.l^frunt.n.carnes,que-.
admodum ex vetriculo JimduTiauriunt, fic 8^ ab extimis partibus in pfun
du reuocare:pot dC aer per arterias ad cutim pertineres ad carnes ferri ab ip<
i fis attradus, quod et ot verboru contextui magis quadrat. Veru de attradione decretum cotro^:
I uerfum eft,No nulli.n.philofophi ac medici funditus ipfam fuftulerut: no nulli ee gde affirmat,
- fedin carnibus efle neganOium aut iftoru rones in cometartjs explanatortjs reddi no pofle dixi-
: mus: multoties.n.eade faepius repetere cogeremur, cometaria ^3 i logitudine ac multitudine pe>
j ne innumerabile excrefcerent.C^inneq3 vniuerfum vitae tempus ad Hippocratis libros inter>
i pretandos fatis eflet,fi cuiufq3 dogmatis femper in qualibet particula oftefiones afferri debeat :le>i

DE MORB. WLG. GOM. VI. «9i_ __

K^tis pfgterea molefta res effet: dC commentaria comparaturis,longotempo^^agnfs^fumpti
bus confcriberenL Satius itaq3 fore exiftimaui, fi in hilce comroentarijs cui'u% partis fententiam
enuclearemjquod explanatoris proprium munus eft: interdum vero & dicfiis ab ipfo caufas alibi
demonftratis pladtis congruentes adi)cerem,ipfa autem placita hoc loco non aftruere,fed quibas
in libris olim a me fcriptis alTersifuerint,tm in memoriam reuocarem,quemadmodum dC nunc fa
ciarn* lis^nuquse nutriunt, adfe proprium fuccum attrahentibus ad ipfa moueri alimentum in co^
metarijs de viribus naturalibus difputatum eft.Expirabile vero atq3 infpirabile omne corpus elfe^
in commentario de vfu fpiradi, &: in libello de vfu pulfuum egimus: in priore quidem vtilitatem
fpirationis effe declarauimus,vt cordis calor moderatus feruetur: in fecundo verd,in toto corpore
caloris mediocritatem arteriarum opera cufi:odiruHxcitaq3folaab5de fint ad prioris verborum
Hippocratis particulae explanatione» Ad fecundam iam deueniamus,in qua illud /fignificat fen^
fus/ neq3 f m Hippocratis morem, neq3 omnino f m graecam locutionem,didum eft. Vnde aliqui
caftigante^in datiuq cafu protuleraintyrienfii/ fcribentes: vt quod ab eo dicitur,tale fitTPerfprcutf^ ^
fenfui eft tbtS animalis corpus expirabile elTe, atq3 infpirabile» Atq3 his deinde fubqcitur illud /car
nes,attrad:ric€s ex ventre,extrinfecus/ fenlu tefte confirmatum: quod idem eft, ac fi diceret, ab
B ijs,qux euidenter fenfibus noftris apparent» Nonullos profecfto vulgares audiui,quod ipfis ex po
tatjilium aquarum balneis acciderat, admirantes»Prius enim per flagrantem Solem confecfto hi-
nere domum reuerfi fqualiidum irorpus,os ^3 yM iffimum, fe habere di cebantmec non dC arden> j,
tilfimafiticruciari:alauatibnTautenaTiSftnex efle,oshumetftatum,pariter^3totCtcorpus

molle atc^ humidum effedum priorem depofuiffe fquallorem fatebatur. Altj vero dC in folqs cor
pus ftjum aquam attrahere indubitanter fe percepilfe affirmarut.Hxc lane,quae vel imperitis pa--
tent,decreti teftimonia ab ipfo fenfu accepta funt:aliqua vero ex fubtilioribus rationibus a medi.-
cis inuenta funt,quarum vna ZL ilia eft,quam ipfe pofterius afferet,quam ^3 in iequentibus verbis
cognofcetis.Nam ad propofita intelligenda dC hxc fatis funt,nobis ex redte didis QC praue ab ex.«
planatoribus fcripta deprehendere valentibus»

% . CaMior Vem^AfS^mnu multitudine Exuftumprocredt, lllicoji; [ecernit.

Per venulamHfidiorem,arteriam intelligito,omnibus Hippocrat tc orum lib rorum interpreti-
bus venoas nn ab hoc folo,fed etia a multis altjs veteribus,& arterias appellari confitSftibus.Hgc
igitur,inquit, venula fanguinis multitudine incalefcens exuftum procreat, fecernit, exuftum di
jC cens,quod ex calore gignitur,quod fticci vehementius calefadi tanquam fuligo qugdam eft: id ve
ro,vtpote natura calidum, SC confiftentia tenue facile fecernitur.Hanc ego probabiliore explana¬
tionem efle duco,fi quide oporteat verum fimul dC Hippocratis decretis cofentaneum habere ;p-
pofitum. At placitum nunc a nobis memoratum veru efle in com mentarfisdevf u fpiran d i,&:de ^

vfu pulluum,traditum eft.Nam infpirationeJ^apeFoFSTper omnem cutem aialia vtunf, dupli- |
cem capi vtilitatem oftendimus,roborari quidem femper refrigeratum infittj calidum, vt nediffi- !
patum intereat,& maxime cum ex qualibet caadaudum eft: excitariaut&valetiusreddi,fiqnfri-
gidae materif multitudine grauet,quemadmodum 8d ignis ventilatione accehditur: quin etiam et
I hiinc duplicem motum ipfi propriam naturalem ^[3 exercitationem efle eius vires inftaurantem,

' haec enim eft exercitationum natura et vtilitas.Poftquam igitur ante dixit Hippocrates /carnes at
tradtrices ex ventre,8{ extrinfecus/: deinde huic adr)ciens,expirabile & infpirabile effe corpus,in-
fpirationis quidem ipfius ortum & vtilitat em pe r illud indeauit /carnes attrad:rices/,de expiratio.
ne vero nihil dixit: iure in pinpofitisvabis ipfius meminit,de arterrjs verba faciens,quae ^ cordi
communia funt,licetobfcuriora de illo videantur. Communemautemhuncfermonemeire,inde
.. patet. Ab infito calido fuliginofum excrementum infangUine creari diximus, ac potifllmUmqn;

D eft calidior.Illud igitur excerni opus eft id quocp natura molita cft,que a corde expelleda funt,

efflatione propellens: qua: vero ab vniuerfo corpore, per arteriaru m compreffi ongniexdudgns» ^
Fuliginofa igitur partim ex iftis, dC ex venis (oftenfum eft enim infer ipfas coia oftiola interelTe) :
per cutem ^ primij arteriis coprefii s extruduntur: partim ex corde pulmo prior fufcipit,qui ipfi, i
cum quidem dilatatur,attrahenti,cum vero comprimitur, expellenti,tanquam quoddam fpiritus,
promptuarium prgparatus eft, Nepe hec eft noftra de propolitis verbis fententia: fequetia ver;
ba his ipfis ac fuperioribus connexa effe paulo poft oftendam, Quicijcp autem hoc loco ipfum de
: ardetis febris ortu loqui crediderunt, primum quidem fermonem de ea parte/carnes attracftoriae/,

; imperfecfte dieftum reliquerunt: non modo enim fibi conueniens attrahunt,fed etiam alienu abi);
ciunt. Attrahendi quidem vtilitas euidetior: abijaendi vero 8C excernendi ignotior eft, dC aliqua,

^ rationem ad fidem orationi faciendam poftulat, Defeendamus igitur iam ad fequentem partem, I
qug & ipfa (vt dudum dicebam)ad meliorem explanationem internofeendam aliquid facit»

^ Et Qmhmquidem Pingue, BilisFUud,: QmhmlieroSanguis,^tra, ' ■

In proxime explanata parte duarum opinionum meminifleoportet,Nos enim diximus Hip-'
pocratemdifflationis vtilitatem demoftrare:per difflationem autintelligi fpiritusper totum cqr-

^ -. --- - ' ... . pus.“

_ IN LIB. VI. yypp ^

rjpus cx arterrjs etnanaHMejficuFore faflalffjiexprratiotie vocarnus.Non nulli vero de ardentis fe^ E
bris ortu fermone efle putarnt: quibus non admodfS fauere illud diceba /creat exuflu, dC iliico ex¬
cernit/; necp.n.ftatim in iila ea excerni^q ipfi vomitu aut per fede euacuari dicunt^necp effe necefle ;
aliquodardentis febris fymptomainfermonedeeius ortu recenferi.At explanationem noftratn ;
meiioreeffe defendimus^primu quidemjCphis criminationibus caret: fecudo locojq? in hoc fermo ■
ne oe de fpiritus intro foras motione decreta traditum efle confpicitunQuam motione inqui- :
bufdam noflris comentariis non folum per oris refpirationem,fed etiam per difflationem a'toto |
corpore,fieri explicauimuSjUon nullis quidem eaufa fpiritus aialis generadi, vt dixit Afclepiades:
quibufdam vero,vt Erafifl:ratus,non huius tih/ed etiam vitalis: aliis pratterea fpirituum iliorum
alendorum eaufa infpirationem fieri dicentibusjexpirationis aut vfum referre dubitantibus,Hip- ;
pocrates(vt in predicft^comentariis declarauimus)non modo per os expirationis/ed eius etiam, :
qua: ex qualiBetWrpbns planFfifivlunirn pri^fentriermone perfirinxit. Aliter vero interpretan-
tes accufare ^quu eftjCuius'nam audioris librum interpretent,oblitos: neqjmdn aliorum virorum ;
placitum deflexilfent,eorum quseHippocrates afleruit,confenfum deferentes, ipfo quide clarifli ;
me dicente,carnes ex ventre,&extrinfecus attrahere: quod longe ab ea opinione diftat, qua cibi 'i
ex ventriculo in corpus digeliionem inanis cofecutione fieri ftatuit. Primo quide no modo vim
propriorum attracftricejfed etiam alienorum expultricem inelTe in carnibus animaduertere opor- |
luit; hoc^nallis conuenit dicer e,qui pradicant a natura faluti animalium confuli,inter quos etiam i
fuitErafiliratus*Secundo qutd^namexcretione egeat, diceredebuerant:neque.n.fanguinem, ex ;
quo corpus alitur, dicent» Horum quidem neutru illi fecerunt: At Hippoaates ex fenfiii manife- !
flis vtrunc^ euidenter conflare pratfatus,deinceps ad vfum ex omni corpore difflationis explican- ■
dumtranfflum fecit,neceflariam fuliginoforumexcrementorum ortuscaufamafferens:etenim !
in corpore animantium calor huiulm 6 "di recremeiuapef pemaliflacaatf^^^^ procreat» ^

Hac igit in parte horum excrementorum generadorum materia oftendit: nam ficut maiorcalor ;
ipfa generare aptus effi ita dC materix qugdam iftis generadis habiles reperiuntunRetfl a igi tur ra J
JU tione bilis atrae meminit; ipfam eiiim dupliciter contrahi didicTftis ex crafloTanguine, ex bile]
fiaua combufta; q» fi de ardentis febris ortu fermo ipfi foret, fruftra bilis atrae meminiffet» Quam ! ’
i qb rem 8 C ex hoc perfpicuum eft explanationem noftram veram efle, iuxta 8 d Hippocraticis de- |

I cretis confentaneam, illorum autem diflTentientem. At hxc eadem plane verba in alia libri parte i
i confcripfit;nos 43 Ipfi ea luperiusenodauimus, vbi 3 C illud dicebamus,pingue non folum de vn- |
i guinbfb et adipaii led etiam de omni dulcfidiclum efle putandum: vt eo fermone mei contineatur Q;
|&fimjm,quodheplemahoceftlapam,innoftra AfiaGrgeinominant» |

41 , M£nm,MerMri£,OlfdSlm^^AlioYHm?ti(imfdmi$ InflrummtorUrn,Exe^rcitmo. |

4 ; ‘ LdboreSyCibiyPotm, Somnus, Resyenere^e^Omniamediocria,, : |

;Horu duoru Aphor.deeft hoc loco Galehi Explanatio.Pofterioris meminit cl.S.b. Et^i.g. Bt6p.d |

41 Fr^idior Frigido in temf ore&re^ione Calidior erit. |

I -Q«ddiKq3afeSualiquo,nequeob etatem,frigidiotmd«gtdategtoBe& tempore poffit cali- i
jdior cfficfiomnex-confiterttunlccrrcD SrSabini fecflatores de natura frigidioribus verum efle fer- !
jmonem tradunt» Ver untamen necg de iftis abfolute prolatus verus eft, nifihuiufmodi conditio- !
ines additte fint.Frigidum exterius circunfufum, qj denfet refrigeret % cutaneas partes, inter eui> i
jdenter apparentia ponendum eft,non tame corporis penetralia fimiliter afficit» Sed quemadmo- ;
5«.Aph.ii.Ex, Idum in aphorifmis diffinitum eft ea in par te, vbi inquit, I Non nunquam in diftentionefine vice- I «
©rd.3 9.b lye iaueni carnofo f ftate media frigid^ multe infperfio calore reuocat, fic SC hoc loco a nobis diffi- 1 »

\ niend 2 eft»Frigida naqj corpori noftro inietfta aut ita alte fubit,vt intima gque atep extima refrige H
:ret: autfoIa cutaneafrigorepceiIit.Adprofund 2 igit defeendes partes eas refrigerat , & non kui !
Inoxa totum aialafficitipfius frigore cocuffis labefaefiatis 4 viribus:at qfuperftciem tm corporis
ileditjnon fol 2 interiora non refrigerabit,fed et calidiora multo, ^ ipforum prior teperatura effet, :
jefficiet»Cgterum quicuncp de raram cutim raras 4 fiib ipfa carnes habetibus ipfum locutum efle :

^ jexiftimant nUnc, quoniam ob difflatum calorem iftos frigidiores effedos efle dicunt, atque ideo ,

/ jfpiflefcente cute, retento ^3 quod prius exhalabat calido incalefcere, aliquid fane veri dicunt: fed ;

/ iebsopinarinondecebat3quiitadigerantur,S::fn'gidioresdi(ftosefle.Hgcenim(vtdididftis)hu-1
\ tnidis ealidis4corporibusmaximeinfunt;fecundocalidis3licetfinehumoretaliafint:nullumau :

^ tem frigidum corpus facile diflfoluitur: fed minus quidem humida, magis autem arida hoc fuftF ^
HientjVtriiqjveronaturalitercalidaprgftant» Hac itaqs ratione ifti mihi falfi efle videntur.

' ^ In doloribus Proximum V entrpn Purgare oportet. Sanguinis V entrem refeindere. Vflio, SeSlio, Calefa ,

^2/0, Refrigeratio, Sternutatio. Sirpium FIumoresJnc^ud3mSFimhahmt,<&* Cyceon^Malefcorum lac,.Allium,
VmumferuefaBum, ..Acetum, Sai \

Remedia hoc loco enumerat leuibus &l fxuis doloribus fuccurrentia:fkut in aphorifmis

. ” oculorum :

DE MORB. VVLG. COM. VL

196

«A oculorum tra doletium remedia fcripOt, vIdi inquit, ||Dolores oculorum meri potio toIlit,aut bal- «A ApS: 3
« neum,autfomentum,autvenxfoIuuo,aut cum medicamento purgatio^Hocloco quaedam adie-;

ck remediajoculorum doloribus non conuenientia. Primum quidem oium hoc in fermone enu ■

meratapurgatioeft,quain 4 t vid^orix ftudiofa,}-irirant,neq5 ftulta ^

penitusjquemadmodu fcripGt,explicauimus« Primum vero inter deinceps enumerata vftio^^-
peflime afFediislocis ob prauOru fuccoru exuberantia, vt in per ^ malignis vlceribus euenit, adhi i'
bet,non nunquam pal^ can^ntibus^errametis, non nunqua vftorqs medicaminibus,ea nobis
vrendbus» Poft ^lone fediio^fita eft,Bt[ ipfa locorum multum iamp ush abentium dolorem fi-1 :z;

niens,poftqua ingentes phlegmong praegreiTae funt. Deinde calefacfiiOjIauatronibusXatqj fomc^,

tis accerfita. Alias vero fomentoru materias edodi eftis,8d quibus vitrjs dolorem excitantibus ad^ .

mouenda fint,vt |] pedoris morbis p ea,quae ipfe in libro de rone vidus acutorum recenfuit: ocu d<s via. rar. ia ;
iis aut per mollem ipongia, non ferete loco per facculos & cataplafmata calefactiones: quin Si ex, ;

oleo confperfio in medijs coVporis partibus &C in capite,calefadio cufit,doloribus remedio eft.Et 7^-‘5

/ ex aquae calidae fotu extremor 5 membroru dolor tollitun Atcg frequentjflimus plurimus in do f
I lentibus particulis calefadionisvfus apud medicos eft, nam"&cotentarelaxat,completa^euaciIat, ^

[B refrigerata calefaciuRefrigeratione autem rariusiedandis doloribus vtimur membroru quidem 4' I ^

I exteriorefuperlidemderi1ante,&:proptereadifflationesimpediente, diftenta vero magisinten^ J ■

I dente.Solas 1 g!fSl!dasI!Tfepefies^ne'matedfmuitif 8 dffi©& 2 ^refrige^tfodi^BSdTlicutinca
"pitisdolore ob Solis ^ftumaut febrium ardorem.Gapufigit olecrroraceotrigido perfundentes
fymptoma curamus, &eryfipeIataobexcelletem calorem dolorem inferentia ^ nec no g* ' j

& podagras,in quibus biliofa calida''ue fluxio eft. Poft dida aut deinceps fcriptum efl: /ftirpiu hu \S>Hrtr\
mores,in quibus vim habent/:quoru irem verborum fentenria talis plane' mihieffe videt. Dolo^
ru medicinae tibi non nunqua fuerint dC ftirpium h um ores: ifti vero permulti funt, quidam liqui ’

di permanentes, aliqui fpiiTefcentes. In primis fane oleum permultam nobis vtilitatem tollendis, ;

fedandis ^ 3 doioribus,n calidum adhibeat, praeftat: d einde & alia multa longe plus cp ipfum cakfa i

cientia,vtlauritrurh,cedrinurh^idmnuSi,fmapmurn, 8 ^raphaninum.HaecquidemIiquida. Go-
creta vero alia plus,alia mmus,&refinaE,maxime ^3 inter eas, quxfpontefuadiftiIlant, 8 <lthapfia,.; , '

BC euphorbium, 6 £ flicci omnesjcyrenxusjparticusjmedicusjaffyriusjfagapeniusjex tithymallis ex < i

panace,qui& proprie opopanaxdicit.Huius generis fum& choana, & aha multa, qu$ omnia i

in commetarqs de funplicium medidnaru viribus didicilfi: fiudn.fuccusTTt alidiius^tiuFliqlSerrrr^ i

C fub humoris appellam3nrrd1npfe^hehdit.TIuiu itacp generis funt et liquida pix,et piceum quod ^1
vocatur,& in Giiicia capnelgon,alia % innumerabilia,aliqua ex herbis,aliqua ex fruticibus,aiiqua
exarboribusconfeda,quorumcoevocabulum ffirpshabeturicuiushocloco Hippocr atesmemt.
nitjdicens/ftirpium humoresA His vexoMiedt /in quibus vim habet/oHcurhbmHtate fermo- ' j

nem faciens.Igirur haud ab re explanatores diffident alius aliter verba non modo interpretates,
fed etia fcribentes.Qua m ob rem vt ne nim i a fcribam,eos omittens, 5 mihi llmillima veri videan - j

tur,ea fola referam. Medicametorum igit qu 2 ecunq 3 dolores fedar^iptafunt,ficut aliud alt^ affe.* j

dui 3 ita&aliud aiijmebrojprodeffe idoneum eft.Hac de re aut fermo quia commentari] modutri ' j

excedit, breuiter ipfum per exepia perftringere conftitui.Porro' q? no oes cum dolore affedus ijf- -

dem egeant medicametis,ifl:ud tibi exempla efto. Mordacibus fuccis in inteflinis contentis eluS;' ;

tiacQ prius inferiores partes immiferimus;interquk mulla eh^22 ptifan^ cremor,5Cexcreta h^ec, i

fuerint, morfus deinde mitigantia, quaecunep inhaerentia 5C intehinoru tunicas operientia fu- |

perne incidentes mordaces humores arcet, in fedem damus: edulia praeterea ipfis bonum fuccum i

creantia,& q difEculter corrumpanf,exhibemus; At in fuperiore ventre,& maxime in eius oftio.
lo id genus contractis humoribus,in primis eos vomere iubemus.Qudd fi ad vomitum parati no
D fint, fimpkxbkri^fff^iufcum aqua t^peratum, aut quiddam fim ile forbendum praebemus, per
quod citato vomituexterius aliquid adftri ngens odoratum fupen'mponimus:fumendosaute

cibos exhibemus boni fucci,ggre diirolubiIes,et non nulla adftringendi vi proditos. Oculis vero '■**
dolentibus horum nihil facimus, fed vniuerfi corporisinutilem materiam prius medicameto edu; j

cimus. Quddfiredundetfanguis,adcubiti venam exteriorem,quam humeralem vocarit,fcinden i

damaccedimus:demcepsmedicaminealiquoqua'mmolliffimo 3 &neutiquammordacivtimun ;

deinde per totum diem vfque aHt^eipeFam' ieimiamem adbalrieunfducimus. Quod fi necp pur^ ;

gationcjneque venae fciffione indigeat, didis medicamentiSj&T poft ipfa lauatione,ficut nouiftis, 1

eiufmodi dolores medicamur, neque ad ventris morfus collyripn aliquod immittentes,neque |

oculis tragi fuccum,aut caprae adipem, aut cefatum morfu vacans, aut id genus aliquid adhiben-< j

tes,qualein ledem intjcere folitifumus. Haec exempli caufa dixilfe fausefto adillud edocen-l^ijf^c j
dum, eundem affedum diuerfis locis excitatum nqn eadem remedia pohuIare,Oftendere enim; 1

propofitum eft,in quo fenlu Hippocrates dixer it/tl jrpium Humorem i^ibusymniaBetT;^^^ ! ^ !

enim/in quibus/aut mebris,~aufaftedrbui7 aut modis vtendi,intelIigereneceff^ft.Dico autemi
vtendimodos,cum autiplam caufam,qb quam affeda pars dolet,remoucmus:autlHaiuoTum fpkj
ritumexillacreatumdifcutimus:id^3lrpluffidabbusmodisefficimuSjautfpirituscraframflatu6^' . ;

- ------- ---- -- "’'J,

IN LIB. VI. HIPP.

lam ^3 partem extenuantes, autcontmens ipfuni corpas rarefacientes. Qufii etiam ad haec modus E

, aliusindokntiacefFedor eftjf.quifenfum hebetat ac ftupefacitnn quo prudentite no vulgari^ft

^^'^'^^^^"^‘^ftupefacflorio medicamento alia yermifeere, neepeo folo vti,QLiem.n,prxterit a philonio, quod
vocatur,m edicamine dol ori finem ftupore fenfus imponi ftuporem vero fiue torporem papaue
- ris iuccusBi^ alterci femen efficiunuHaec fi fola perpauca exhibeantur, dolorem fedare non pote.-
runt: qj fi tm ex iftis detur,quantum acceptum fedare dolorem poffit, infigni noxa membrum do
l ens am cietur.I gitur neipfum magnopere offendatur,neq3 fenfus ob torpeat, alioru medicamina
permiiHoTPhilone excogitata eft. Qux'nam vero fit methodus, qua quis vtens hanc medicame
torum ftrucfluram moliatur,inlibris de ipforum compofitione prodit um eft. Et de his ha ^enus.,

C y ctpv} Nun c qu ae fequuntur confiderernus,Inter quf prima eft vox illa /?yceon 7 INempe^^ do

■ ■ lores oculorum exbbftrucfione orietes mitiget, ex aphorifmorum interpretationibus didiciftis:

nunc vero dC aliorum,quicunq, eadem ratione concitantur, dolorum no nunquam ob fanguinis
craftitudinem,non nunquam ob frigus, vobis in mentem veniat: cum fxpius ^in ventris dolork
bus, 8C in dolore capitis vocato hemi cfk‘ra7d!l^u hetnicranea,}-rh& vinum ftffi^ucbnleffiin"

jr quidem manifefte iuuilTe,accedente deinde fomno in totum dolorem fuftuliffejvideritis. Vidiftis
autem me non illico ieiuno, fed ab aflumpto cibo exWber^.^^Jbioeloco Hippocrates vtruncp mi F
-—^ fcuit bC cibum & potum: tale enim quiddamcyceon efi^quemadirhodum & apud Homerum didi

ciftis,mifcentibusquidemalia cum vino, communevero omnium ipfumhabentibus:forra{re& *
cum polenta vinum mifcebant.Neceflario autem & alia mifceri ex hoc nomine/cyceon/veteres
fignificare quifpiam putauerit,fic eos appellationem hanc in eum fenfum magis accipere indicas.
Aliquando autem ego quempiam dolore vexatum fine cibo vino vti iubens, vt opinionem mea
confirmarem,multis fubito calidis vaporibus affedum locum petentibus,eum,vt fui veritus,cru-
: ciatum animaduertitabillisenim&inxqualisintemperiesdCrepletio membro acciderunt. Alk
bi vero nos explicauimus repTetioneni quoquouerfus corpora diftendentem imbecillis partibus
dolorem inferrejftd inaequalem intemperiem ea ratione, quod aliquje partes adhuc naturaliter af
fedae fint;, aliquaeTdftigerafseipfisfintproximae: in iftis enim a male aftecftis partibus ad rede va^
lentes molefta quaedam frigoris diftributio fit: at omnes refrigerat* (vt ita dicam) hedicam quan
dam temperaturam adeptae non dolent:Quibus enim (inquit) naturae mutantur atque corrum-
- 2 !?: puntur, dolores excitantur, non permutatis iam atque c 6 rruptis 7 Ego profedo vinum fine cibo
epotum laefuru efle arbitrabar, 6^ experientia idem teftata firmiorem fententiam meam reddidit r
cyceon autem.c um ih fe ipFoxfeimircemfneatmftmdefemequaqTmm-peterit. nam ex vtriu(q3 meG^
diocri miftione gquabilis paulatim calefadio in partibus affedis augefeens fine multis vaporibus
& refrigerata calefacit,& inculcata diffipat.Quxcunque enim prius aliquibus^indocis ob craffitu
dinem inhaeferantjCps attenuata dC fufa permeant, continetibus etiam ipfa corporibus rarioribus
laxioribus %efFe<flis,qu* ab aequabiliter calefacientibus fterifolent. Sternutationes quoq?, nam
$ 'dC has deinceps fcripfit, dolores capitis Cxnfulto'flatuoIo^iHtu ortos peflprcueremouerecmTa^:
tur. Haec igitur omnia vfqp ad fternutationes cum eo,quod ab initio propofi tum fuit, cohaerere d
“ V- nie oftenfum eft,& male ab inter pretibus in plures fermones fuifle diuifa. Ad fequentem igif par- i

tem trafeamus,qu*plus etiain ab omnibus prioribus,^ illxinter fe,diftare videtur. Poteft autem
,„^ 7 "»-., ^ ipfa (vt ego fentio) de doloribus,ficut & iilae,fuiffe prolata,fed ab illis differre m alicia.Exoriun
tur enim dolores quidam maligni a maleficis feu medicamentis qu3e d~eleferiaI.morti fera vo cant,
feu feris venenum idu fundentibus, fiue fuccis aliquibus ex improbo vidu lut peftflenti coelo in
" "^^"'‘“'"corpofe^nitis. Ad hos it aeg id gen us remediaenumeratafuilfe dicimus,lac,allium,vinum ferue^

^ fadum,acetum,falem. Eac nancB vene h^ efofione inteffic iditibus aduetfatur: fiquidem attempe i

ratione opus eft. Allium vehementiftigore fgdehtibus rHiftit: Vinum mediqa^^lfigidrsiTed i
? cum ipfi adiedum fuerit /feruefadum/ intelhgefdpdffumus admodum cafidum.Poteft etiam in- H

telligi vinum ita decodum,vtfapa quam vocant,fada fit: etenim haec corrodentes acrimonias te
^ perat: Acetum vero, vt glutinofos,quales fungommefu c rea ntur, fuccos diflecet, vel etiam refri-
I gerandi caufa,ficut aduerfus thapfiam requiritur: Pdftremo fal^, vt totam maleficorum humo-
• i rum medicamentorum ^13 fubftantiam confumere poffit. Caeterum quoniam vtilitates noxx
/ non folum per fimplices nos attingentium qualitatesjfed etiam per totam fubftatiam corporibus
[ noftris adueniunt (& hoc enim ac altjscqmmentarfj s didiciftis) iure fane qptimo.&dftiu d did um
Vifiierit /ftirpium humore^^in qmFus vim habent/.Proprietates nancp ex tota fubffantia proge-
nit*jaut corporibus noftris congruentes,aut alien*,quatt^ materfjs cqniinentur,aut enim pur-
M iX \ gatoriae medicinae funt,aut alimenta, aut ad haec tertio ea ejuae hic Hippocrates malefio nomina-
^ 4 "» ; uit,aut quarto ipforum remedia. Cum vero tertium materiae genus & in medicamenta deleteria
z : hoc eft mortifera vocata,87 ferarum venena,diftribuatur,du plex 6 ^ ifta curantium materia eft. Ap
' pellantur autem graeco vocabulo AlexipHaf maca ideftmedicamentorum auxilia, quaemortife-
ris medicam en tisaduerfantur:TTieriaca vero,quae ferarum morfibus medentur. Verum fortafle
: quis exiftimauerit & purgantium medicamentorum materiam inter mortifera efle cenfendam,

; nam 8^ haec vitra modum affumpta nos interficiunt.ldfi concefferimusjconfequens erit etiam
' . .i,/' ...'.*; ■“ .... . . ...vfalexi- ,

D E M O R B. V VL G. C O VI. 197 t

A vtafexipharmacaj&theriacajin mortiferis enumeremuSjquandoqmdem &haec nos perdere p^
fint, nifi fiquis exipfis omnino valde parum affumpferit. Verum ea de caufa mihi plura medica-j-s
menta non vocare mortifera medici videntur,q) ipforum temporibus quibufdam vtilitas neceffa: *
riafit:ea vero appellare deleteriai.perni'dpfa,qu2e nullo vnquam tempore,neq3 ^grons homini.. ?
bus neque valentibus,^pem ferunt : neq3 enim aconitum,neq3argetum viuum,neq^ argenti fpu- I
ma,necpmarinuslepus,intrac0rpusacceptavllumnobisafferuntemolumentum, quemadmo^ j
dum dC alia pleracp, de quibus 8 ^ illis in commentarrjs aeSum eft, vbi deiuuantibus-atque nocen¬
tibus per totius fubftantite proprietatem diiputauimus.

^ Homo ex La^imdinibm ah itinere, imbeciUitas,^auittis, expuit, tujSiebat enim ex 1/ertice: Febm ^cuta,m& |
mmJubmordens, Secundo dte caputgraue, lingua exuftafuit: nares 'ynguibm rejci^£,fangups non manauit:fini-^l
(ler lienis magnus & durus dolore infeflabatur. |

Qux nam huicaegroto acciderint, narrauit Hippocrates: mortuus''ne fit an euaferit, quorum;
caufa reliqua omnia icripta iirnt, dicere pra:termifit. At forian quid ego de aegro hoc futurum ef-l
* fepraedicerem,quifpiamaudircdefideret:cui veraliuncinmodumdicenda funt: Siquiseiusmi-;

B hi vrinam oftMilfet, clare fane quid de eo fentirem, attuliffem. Quantum etlim ad dicata pertinet,;
perniciofeaegrotabat:atfivrinaoptimafuiffetjhominemquidemeuafurum,fed acuteaegrota-j >
turum elTe prxdixiflem: fin autem praua apparuilfet vrina,breui interiturum; fi mediocris,vt ne-l
quelaudandaeiret,neq3vitupera,nda,longioritemborefuperfl:item tandem moriturum effe affir.
maffem. Alia porro fymptomata media quodam modo inter perniciem atq3 falutem funt. Illud;
vero /nares autem vnguibus refeiffae deinde non effundentes fanguinem/ ita enim fcripfit Zeu-|
xis /nares vnguibus refeiffe non effuderut fanguinem/ peffimum fignum eft. Quod fi fcriptuml
elfet,quemadmodum & in pluribus exemplaribus feriptu reperitur /nares vnguibus refciflk/anj
guis no manauit/ pernidofum quidem ££ hoc effet, fed minus, qua'm nullo modo fanguineemit-i I

tere. Patet autem,q» 8^manus opera rite adhibita ianguis tamen non emanarit: neq3 enim ab ini- j i

tio hac in parte fcripfiffet, vnguibus quidem nares effe profeiffas, neqa tame ianguinis effluuium i

accidiffe/i abfq3 manus opera id euehire potuiffet.Referunt autem veteres medicosnon proprifs
vnguibus modo,fed etiam fenaraento quodam ad id ipfum prxparato nares diflecare folitos. Vi - |

dentur ^3in aegrotante, de quo none fermo fir,adiplarum dilTedionem propter capitis grauitate i

curantes hominem medici deueniffe. Illud vero de liene didum/finifter lienis magnus/no nui- |

C li ita additum effe /finifter/ putant, vt lacii album poeta adiecit,8^ fuibus humi cubantes,cum nui i

ium lac non album Iit, nulli fues non hutni cubantes * diffecfla non erupit fanguis fini- !

fira,tanquam dixiffet,ex finiftra narejdt; ea lieni e' regione oppofita eft. Atque verifimile eft medi
cum ad manus operam huic nari adhibendam fuiffe permotum. Errate autem primo librario ac-
cidit,vterratum remaneret. Preterea cum in propbfito fermone illud etiam fit, tuffire ipfum ex
vertice,de hoc etiam inter libri-interpretes magna diffenfio eft orta, non nullis quidem ex capite
fierituffimdicentibus,non,ficutcrebriusfiericonfueuir,expe(ftore&pulmone &afperaarte-
ria, quando hsec primo affe^a funtialiquibus autem ex vertice proprie dieftum effe putatibus, vt
non folum ex capite deftillatio aliqua tulTis caufa fit,fed etia ab ipfius capitis parte ilia, quam ver¬
ticem nominamus.

y Quartana Laborantes Magno morbo Non capiuntur: Si prius autem Capiantur, & Qmrtana fuperueniat.

Liberantur.

Ut Comitialesveteres&magnurhmorhqr^ 5 t:iaffecftumpaeriIemappeIIabant,vtipleHippo- ^

crates in libro deaquis,8iaer€,&: locis, qlBmarn puenna; tenipe^^ nulli & W

Dleumipfumvocauerunt,nonqpHerculeieo'vexaritufjTH^'denfuriffiTIicut zXt) etiam nomini¬
bus eius fauitiam exprimere voluerunt,ita 8ii nomen hocmagnitudinemri^nificansjherculeum . .

fcilicet effinxiffe. | Alrj facrum morbum falfa opinione decepti appellauerunt,ficutinlibro de fa- bif 45 5^*
cro morbo explicatum eft. Oritur fane & ab alijs affecftis partibus no nunquam vitium hoc: fed morbo,
in plurimis primum ipfum cerebrum afficitur non alio con fentie ns. Morbi aute m cau fa.

frigidus craflus % humor eft in cerebri finibus colle<ftui^herubr«iEi-%ori^n]e^ac:p.r3edpue dorfl
medullae primum principium,occupans. Huic humori igitur QC aliae quiderrrfebres profunt,fed
maxime diuturnx,8(: ex his omnibus quartana potilTimum; item ^3 ea ipfa quartana,quae longif- j

fima fit,& cum rigore inuadat. Ipfenanque rigor |

* : m ^ . j

vecftcs 1

cerebri quidem initium hoc obftruente humore. Febris autem ealiditas prius at-
tenuans & ipfum dilcutereapiaxft^prxterea& totatmtemperaturam vehementibus rigoribus
mutare, & humidameam frigidam'que ad calidius ficcius'que redigere. Ab hac verdpituito-
fus humor interdum procreatur,in corpore, at excretiones fequuntur conuulfionem iuuates, p&r

fudores quidem faepias,aut VOmitum,aut al ui fubducfltonem: quare &: per hec ex purgatur matC

~ .- -

I m LIB. VI. HIP. DE MOR. VVL. COM Yl.

•i fiaiuxtaid^quod m aphorifmisdixit, f Febrem conuulfioni recflius accidere, quam couulfionem E
! febri* comitialis autem eft totius corporis couulfio* In primo quidem demorbis popularibus ita
•I jtcripfit de quartana: || Tudffima quidem omnium eii^dC facillima, fedlongiffima quartana:necp „
j enimipfa folum per ieipfa talis eft, fed etiam ab alijs ingentibus morbis tutum praeftat» Id vero j»
j nulli dubiuin eft, quod prius quartana febre laborantes comitialis morbus adoriri nequit, (^uan>
j doquidemiam adortum fuperueniens quartana difcutereconfueuit; quo circa multo fane ma-
'I gis ipfum rioh dum facftum fieri non permittit*

5l Pro Qmbm Qm Morbi.

Hoc fupra pofitis congruit,hanc fententiam innuens,Pro quibus morbis qui morbi oriantur,

I fcire bonum eft:id vero fubaudire opus eft.Quemadmodum enim quartana comitialem fanat,
i febris quxcp conuulfionem, vel etiam deftiilationem dC fufpirium, eodem pacfto oculorum

I - phlegmonen alui profluuium Jeuttatem inteftinorum acida eru( ftatio,&: la teris phleg^
mone pulmonariam, veternum phrenitis: contra vero non vtiliter phrenitis in
veternum,phlegmone laterisinjiulm onariam, feconu ertunt* Quin etiam
atram bilem h^morrhb^ ptWumque incipientem prbinBuiII^dtl iam
effecflam remouilTe, nec non 8 C duratum lienem fanauiife, con-^

^ ipecftaeft*At varices quoq? hos ipfos morbos,poda¬
gras praeterea, articularios dolo- *

res, difcutiunt.

F I N I S T E R T I AE CLASSIS

aaa bbb ccc ddd eee fff ggg hhh iii kkk III mmm nim ooo ppp
qqq rrr fff ttt uuu XXX yyy zzs AAA BBB

Omnesfuntquaterniories,praeter ppp qqq termones*

VENETUS A P V D H AE R E DES
LVC AE^ANTONII IVNCTAE

i f 1